De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Caput I: Proponitur quaestio : Quodnam sit optimum regimen?
Caput II: Probatur prima propositio , quod Monarchia simplex simplici Aristocratiae et Democratiae praestet.
Caput III: Quod Monarchia Aristocratiae et Democratiae admixta, utilior sit in hac vita, quam simplex Monarchia.
Caput IV: Quod circumstantiis seclusis, Monarchia simplex absolute et simpliciter excellat.
Caput V: Proponitur secunda quaestio : Debeatne Ecclesiasticum regimen esse Monarchicum.
Caput VI: Quod Ecclesiae gubernatio non sit Democratia.
Caput VII: Quod non sit Ecclesiasticum regimen penes Principes saeculares.
Caput VIII: Quod non sit Ecclesiasticum regimen praecipue penes Episcopos.
Caput IX: Quod regimen Ecclesiasticum praecipue Monarchicum esse debeat.
Caput X: Proponitur tertia quaestio, et probatur Petri Monarchia ex loco Evangelii, Matth. XVI.
Caput XI: Quid sit super petram aedificari Ecclesiam, Matth. XVI.
Caput XII: Quis sit ille, cui dicitur : Tibi dabo claves, Matth. XVI.
Caput XIII: Quid intelligatur per claves, Matth. XVI.
Caput XIV: Soli Petro esse a Christo dictum : Pasce oves meas, Io. XXI.
Caput XV: Quid significet Pasce Io. XXI.
Caput XVI: Quod illis verbis Io. XXI. Oves meas, universa Ecclesia significata sit.
Caput XVII: Explicatur prima praerogativa S. Petri ex mutatione nominis.
Caput XVIII: Explicatur secunda praerogativa ex modo quo ab Evangelistis Apostoli numerantur.
Caput XIX: Explicantur quatuor aliae praerogativae ex Evangelio S. Matthaei.
Caput XX: Explicantur tres aliae praerogativae ex Evangelio S. Lucae.
Caput XXI: Explicantur aliae duae ex Evangelio Sancti Ioannis.
Caput XXII: Explicantur aliae novem praerogativae ex Actis Apostolorum et epistola ad Galatas.
Caput XXIII: Proponuntur aliae praerogativae ex variis Auctoribus.
Caput XXIV: Tres ultimae praerogativae in medium adferuntur.
Caput XXV: Testimoniis Patrum Graecorum et Latinorum confirmatur primatus Petri.
Caput XXVI: Diluitur argumentum ex comparatione Petri cum Iacobo.
Caput XXVII: De comparatione Petri cum Paulo.
Caput XXVIII: Refellitur obiectio ex quindecim peccatis S. Petri a Magdeburgensibus concinnata.
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Caput I: Proponitur quaestio : An B. Petrus Romae fuerit ibidemque Episcopus existens mortuus sit.
Caput II: Quod Petrus Romae fuerit.
Caput III: S. Petrum Romae mortuum esse.
Caput IV: Petrum Romae usque ad mortem Episcopum fuisse.
Caput V: Solvitur argumentum primum haereticorum.
Caput VI: Solvitur secundum argumentum.
Caput VII: Solvuntur alia quinque argumenta.
Caput VIII: Solvuntur alia octo argumenta.
Caput IX: Solvitur argumentum decimumsextum.
Caput X: Solvitur decimum septimum argumentum.
Caput XI: Solvitur argumentum ultimum.
Caput XII: Romanum Pontificem Petro succedere in Ecclesiastica Monarchia, probatur ex divino iure et ratione successionis.
Caput XIII: Idem probatur ex Conciliis.
Caput XIV: Idem probatur ex testimoniis summorum Pontificum.
Caput XV: Idem probatur ex Patribus Graecis.
Caput XVI: Idem probatur ex Patribus Latinis.
Caput XVII: Idem probatur ex origine et antiquitate Primatus.
Caput XVIII: Idem probatur ex auctoritate, quam exercuit Romanus Pontifex in alios Episcopos.
Caput XIX: Idem probatur ex legibus, dispensationibus et censuris.
Caput XX: Idem probatur ex Vicariis Papae.
Caput XXI: Idem probatur ex iure Appellationum.
Caput XXII: Solvuntur argumenta Nili de iure Appellationum.
Caput XXIII: Solvitur argumentum primum Lutheranorum.
Caput XXIV: Solvuntur alia tria argumenta.
Caput XXV: Solvitur argumentum ultimum.
Caput XXVI: Idem probatur ex eo, quod summus Pontifex a nemine iudicatur.
Caput XXVII: Solvuntur argumenta Nili.
Caput XXVIII: Solvuntur obiectiones Calvini.
Iam vero Calvinus, ubi reprehendit quod dicimus, Pontificem a nemine iudicari, nimirum, lib. IV Instit. cap. 7, §. 19, 20 et 21, nullum argumentum proponit, quod sit proprium huius loci, sed tantum dicit, posse colligi ex Conciliis, ex historiis, et ex Veterum scriptis multa, quibus Romani Pontifices in ordinem cogantur. Interim tamen nihil ei ex tanta copia testimoniorum decerpere placuit.
Quod vero adfert de nomine summi Sacerdotis et Episcopi universalis, ad sequens caput pertinet. Alio tamen loco, videlicet l. IV, cap. 11, §. 12. producit in medium aliquot loca S. Gregorii, qui cum Romanus Episcopus esset, tamen Imperatorem dominum suum agnoscit. Nam lib. III, epist. 61, Serenissimum dominum suum Imperatorem, se vero indignum eius servum appellat. Et ibidem obedientiam se ei debere ingenue fatetur. Item lib. IV, epist. 31. : « Sacerdotibus, inquit, non ex terrena potestate dominus noster citius indignetur, sed excellenti consideratione propter eum, cuius servi sunt, eis ita dominetur, ut etiam debitam reverentiam impendat. » Quo loco de seipso Gregorius loquitur, et inter eos se numerat, quibus affirmat Imperatorem dominari. Item epist. 34. : « In omnipotente Deo confido, quod longam piis dominis vitam tribuet, et nos sub manu vestra secundum suam misericordiam disponet. »
Respondeo : quod S. Gregorius servum se Imperatoris nominet, mirum videri non debet : nam, ut scribit Ioannes Diaconus l. IV vitae ipsius cap. 58. omnes sacerdotes fratres, omnes clericos filios, omnes laicos dominos suos vocabat ; nec tamen inde colligi licet, ab omnibus laicis Gregorium iudicari potuisse. Quod vero attinet ad obedientiam et subiectionem, qua humilitate se servum Imperatoris dicebat, ex eadem petitiones eius tanquam mandata, et imperia accipiebat. Neque id abhorret a communi usu loquendi, ut obedire nos dicamus, cum id facimus quod alter cupit, etiamsi ille nec iusserit, nec forte iubere potuerit.
Adde, quod non sine causa Gregorius ita humiliter cum Imperatore loquebatur : siquidem eo tempore Imperator dominium temporale in urbem Romanam obtinebat, et Gregorius eius ope et amicitia vehementer indigebat, ut tam ipse, quam bona temporalia Ecclesiae suae, et populus Romanus a Longobardorum gladiis et furore defenderentur. Multum etiam in administranda Republica ipsa temporali Imperator qui procul aberat Gregorii opera utebatur, ut ex epistolis allegatis perspici potest, et certe de iis rebus, quas Imperatoris nomine Gregorius faciebat, eidem Imperatori rationem reddere tenebatur.
Absolute tamen, si personam cum persona comparemus, Imperator ovis erat, Pontifex pastor ; proinde Imperatorem Pontifex iudicare, non Pontifex ab Imperatore iudicari debebat, ut ex eo clarissime colligi potest, quod pios Imperatores pii Pontifices saepe iudicarunt, ut Philippum Fabianus, Theodosium Ambrosius, Arcadium Innocentius : nusquam autem Imperatores pii pios Pontifices iudicasse, aut eisdem imperasse leguntur, ut Nicolaus in epistol. ad Mich. multis testimoniis probat. Neque id Gregorius aut ignoravit, aut tacuit : nam in illa ipsa epistola 31. libr. IV, quam Calvinus citat, etsi servum se Imperatoris dicat ; tamen addit, debere Imperatorem sacerdotibus reverentiam exhibere : quod certe inferioris est, non superioris. Ibidem profert Constantini exemplum, qui Episcopos, etiam volentes et petentes, iudicare ausus non est. Quod exemplum profecto nunquam Gregorius protulisset, si ab Imperatore Pontificem iudicari debere credidisset.
Denique ibidem, cum ab Imperatore Gregorius simplex appellatus esset ; non tacuit, gravem eo verbo sibi iniuriam esse factam, cum idem simplex et fatuus significare videantur. At quanta, quaeso, esset iniuria, si dominus servum, et iudex reum simplicem appellaret ? Intelligebat igitur S. Gregorius quam personam in Ecclesia gereret, et quae sibi ab Imperatore reverentia deberetur, etsi interim partim ex humilitate, partim ex necessitate se illi subiiceret. Vide epist. 47. et 44. libri XI indict. 6. et expositionem eiusdem sancti Gregorii in psalmum CI, qui est unus ex poenitentialibus, et videbis Mauritium tyrannice imperasse, et obedientiam, quam illi S. Gregorius exhibebat, coactam fuisse et non debitam.