De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Veniamus nunc ad argumenta Lutheranorum. Obiiciunt adversarii primo Cyprianum, qui lib. I, epist. 3. ait : « Nam cum statutum sit ab omnibus nobis, et aequum sit pariter ac iustum, ut uniuscuiusque causa illic audiatur, ubi est crimen admissum etc. oportet utique eos, quibus praesumus, non circumcursare etc. » Et infra : « Nisi si paucis desperatis ac perditis, minor videtur esse auctoritas Episcoporum in Africa constitutorum etc. » Ubi reprehendit eos, qui appellaverant ad Romanum Pontificem, et probat, non debere appellari, tum quia id sit statutum in Concilio Episcoporum, tum quia non est minor auctoritas Pontificum Africanorum, quam Romanorum.

Respondeo : Cyprianum aegre tulisse appellationes eorum, qui de manifestissimis criminibus convicti et iudicati fuerant ; non autem omnino appellationes sustulisse. Id colligitur ex lib. I, epist. 4. ubi loquens de Basilide, qui damnatus in Hispania ad Stephanum Papam appellaverat, ait : « Nec enim tam culpandus est ille (Stephanus) cui negligenter obreptum est, quam hic (Basilides) execrandus, qui fraudulenter obrepsit. » At certe si non licuisset Stephano appellationes ullo modo admittere, valde certe esset culpandus, quod appellationem non reiecisset, etiamsi iustam causam Basilides habuisset.

Ad illud ergo quod ait Cyprianus ab omnibus constitutum, ut « illic causa audiatur, ubi est crimen admissum, » dico : hoc decreto constitui, ut causa primum iudicetur, ubi est crimen admissum non tamen prohiberi, quo minus etiam secundo alibi iudicetur.

Sed dices : At Cyprianus ex hoc decreto probat, non debuisse appellari ; igitur prohibitae sunt appellationes. Respondeo : Cyprianum non ex hoc solo decreto argumentari, sed ex hoc decreto, adiunctis manifestissimis criminibus reorum. Sic enim Cyprianus ratiocinatur : Debet uniuscuiusque causa ex decreto Concilii illic audiri, ubi est crimen admissum ; horum causa iam audita est, et manifeste crimina eorum detecta sunt ; cur igitur Romam appellant, nisi ut forte imponant Pontifici, vel saltem Episcopos vexent, qui de eis iudicaverunt ?

Adde : quod si hoc decreto prohiberentur appellationes, non solum prohiberentur ad Romanum Pontificem, sed etiam ad quemlibet alium iudicem, ut Magdeburgenses fatentur, Cent. III, c. 7, colum. 176. et verba ipsa indicant, quae generalia sunt : at absurdissima et ridicula lex esset, quae omnem appellationem prohiberet ; in qua enim quamvis ineptissima Republica, eiusmodi lex tolerata fuit, quae a nullo iudice appellari permitteret ? Hanc ergo legem cum tribuunt Centuriatores Ecclesiae Dei, quae est Respublica sapientissime ordinata, absurdos prorsus et ridiculos se exhibent.

Ad illud vero quod Cyprianus addit, non esse minoris auctoritatis Episcopos Africae, respondeo : illud Minoris non referre comparationem ad Romanos Pontifices, sed ad causam de qua tunc agebatur ; est enim sensus, Episcopos Africae non fuisse minoris auctoritatis, quam sufficeret ad eam causam iudicandam.