De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Argumentum nonum ex eo peti potest, quod ex quavis parte orbis Christiani ad Romanum Pontificem legitime provocatur : ab eius vero sententia nulla conceditur appellatio. Id enim est argumentum certissimum principatus, ut ipse quoque adversarius confitetur. Calvinus enim lib. IV Instit. cap. 7, §. 9 : « Summum, inquit, imperium penes eum esse constat, ad cuius tribunal provocatur. » Sed mox subiungit : « Multi saepe Romanum Pontificem appellarunt : ipse quoque causarum cognitionem ad se trahere conatus est, sed semper fuit derisus, quoties suos fines excessit. » Itaque vult Calvinus, multos quidem provocasse ad Pontificem, ut effugerent legitima iudicia, sed derisas fuisse eiusmodi appellationes : quomodo nunc vere rideretur aliquis, qui damnatus ab Episcopo Florentino, appellaret ad Episcopum Mediolanensem ; vel damnatus a Rege Hispaniae, appellaret ad Regem Galliae.

Probandum igitur est, iure ad Pontificem appellari potuisse, et appellationes non derisas, sed exceptas cum honore, et efficaces fuisse. Probatur primo ex Concilio Sardicensi, quod generale fuit, et semper in Ecclesia receptum. Nam Sulpitius lib. II sac. hist. ex toto Orbe convocatum scribit, et Socrates lib. II, cap. 16. hist. Eccles. generale Concilium appellat.

Praeterea, ut scribunt Athanasius in II. Apol. init. et Hilarius in lib. de Synod. fuerunt in eo Concilio plusquam 300 Episcopi Catholici ex triginta sex provinciis totius Orbis Christiani, quas omnes Athanasius nominat, ut Italiam, Galliam, Hispaniam, Britanniam, Africam, Aegyptum, Syriam, Thraciam, Pannoniam, et caeteras. Adfuerunt etiam Legati Papae Iulii, ut Athanasius ibidem refert. Item quod omnem Ecclesiam haec Synodus obliget, patet ex illis verbis, quae habentur in fine Concilii : « Universa, quae constituta sunt, Catholica Ecclesia in universo Orbe diffusa custodiat. »

Denique totam hanc Synodum descripserunt etiam Magdeburgenses ut legitimam, Centur. IV, cap. 9. In hac ergo Synodo duo canones de hac re habentur, quartus et septimus. Quartus canon sic habet : « Cum aliquis Episcopus depositus fuerit eorum Episcoporum iudicio, qui in vicinis locis commorantur, et proclamaverit agendum sibi negotium in urbe Roma, alter Episcopus in eius cathedra, post appellationem eius, qui videatur esse depositus, omnino non ordinetur, nisi causa fuerit in iudicio Episcopi Romani determinata. »

Canon septimus : « Placuit, ut si Episcopus accusatus fuerit, et iudicaverint Episcopi regionis ipsius, et de gradu suo eum deiecerint, si appellaverit, qui deiectus est, et confugerit ad Episcopum Romanae Ecclesiae, et voluerit se audiri, si iustum putaverit, ut renovetur iudicium, scribere his Episcopis dignetur, qui in finitima, et propinqua provincia sunt, ut ipsi diligenter omnino requirant, et iuxta fidem veritatis definiant. Quod si is, qui rogat causam suam iterum audiri, deprecatione sua moverit Episcopum Romanum, ut e latere suo Presbyterum mittat, erit in potestate Episcopi quid velit, et quid aestimet. Et si decreverit mittendos esse, qui praesentes cum Episcopis iudicent, habentes eius auctoritatem, a quo destinati sunt, erit in suo arbitrio, si vero crediderit Episcopos sufficere, ut negotio terminum imponant, faciet quod sapientissimo consilio suo iudicaverit. »

Probatur Secundo ex Gelasio, qui in epist. ad Faust. : « Ipsi, inquit, sunt canones, qui appellationes totius Ecclesiae ad huius sedis examen voluere deferri, ab ipsa vero nusquam prorsus appellari debere sanxerunt. » Et in epist. ad Episc. Dard. : « Ad illam, inquit, de qualibet mundi parte canones appellari voluerunt, ab illa autem nemo est appellare permissus. »

Probatur Tertio exemplis eorum, qui appellarunt. Nam etiam ante Concilium Sardicense, erat mos in Ecclesia ad Pontificem appellandi, ut merito Leo epist. 89. ad Episc. Galliae dicat, hanc esse antiquissimam consuetudinem.

Anno 142 Christi, Pio I Pontifice Marcion excommunicatus ab Episcopo suo in Ponto venit Romam, ut a Romana Ecclesia absolveretur, ut Epiphanius refert haeres. 42.

Anno 252, Pontifice Cornelio, Fortunatus et Felix in Africa a Cypriano depositi Romam navigaverunt, atque ad Cornelium appellarunt. Testis Cyprianus lib. I, epist. 3. Non diu post, Stephano Pontifice, Basilides in Hispania depositus ad Stephanum appellavit. Cyprianus lib. I, epist. 4.

Anno 350, Iulio I Pontifice, Athanasius ab Orientalibus depositus ad Pontificem appellavit, et ab eo restitutus est, ut supra ostendimus ex Sozomeno, lib. III, cap. 7. et factum est hoc iudicium ante Concilium Sardicense, ut Athanasius testatur init. II. Apol.

Post annum 400, Innocentio I Pontifice, Chrysostomus a Theophilo depositus ad Pontificem appellavit, ut patet ex epistolis eius duabus ad Innocentium. Item eodem saeculo ad Leonem appellavit Flavianus Episcopus Constantinopolis, ut scribit Liberatus in Brev. cap. 12, ad eundem appellavit Theodoretus, ut ex epistola eius ad Leonem apparet.

Post annum 500, Gregorius lib. II, epist. 6. privat sacra communione Ioannem Episcopum Graecum primae Iustinianae, quod iudicasset Episcopum Thebanum, qui ad Apostolicam Sedem appellaverat. Omitto posteriorum temporum testimonia, quod ea ab haereticis contemnantur. Sed iam argumenta solvenda sunt, Nili, Illyrici, Calvini.