De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Nunc obiectiones Veleni, quibus Calvini quoque et Illyrici argumenta continentur, diluamus. Prima persuasio eius talis est. Auctores qui dicunt Petrum Romam venisse, non consentiunt inter se de tempore quo venerit : nam Orosius dicit venisse in exordio Regni Claudii, Hieronymus dicit anno 2 Claudii, Fasciculus temporum dicit anno 4 eiusdem Claudii, Passionale de vit. Sanct. dicit anno 13 Claudii.

Praeterea mira varietas invenitur in Petri successoribus numerandis. Nam quidam post Petrum immediate ponunt Clementem, ut Tertullianus de praescript. et Hieronymus in cap. LII Isaiae : alii post Petrum ponunt Linum, et postea Clementem tertio loco, ut Optatus lib. II cont. Parmen. et Augustinus in epist. 165. alii post Petrum ponunt Linum et Cletum, sive Anacletum, et tandem Clementem quarto loco, ut Irenaeus lib. III, cap. 3. Eusebius in Chron. Epiphanius haeres. 27, et Hieronymus de viris illustr. in Clemente.

Adde quod isti omnes ex Cleto et Anacleto unum faciunt ; igitur nihil certi statui potest : discordia enim Auctorum argumentum est falsitatis.

Respondeo ad primum : discordiam de tempore, si qua esset, quo Petrus Romam venit, non infirmare sententiam nostram, quod Petrus Romam venerit : nam saepissime accidit, ut constet de re, et non constet de modo, vel alia circumstantia. Nam constat apud Christianos, Christum esse mortuum in cruce pro nobis : tamen maxima discordia est de tempore, quo mortuus est. Tertullianus l. cont. Iud. Clemens Alexandrinus l. I. Stom. et Lactantius l. IV div. Inst. c. 10 docent, Christum mortuum anno 15 Tiberii, aetatis autem suae anno 30. Ignatius ad Tral. et Eusebius in Chron. et alii dicunt, eum anno aetatis 33 et Tiberii 15 crucifixum. Onuphrius, Mercator, et aliquot alii recentiores, anno aetatis suae 34, Christum passum esse volunt. Irenaeus lib. II, cap. 39. contendit, Christum fere ad annum quinquagesimum pervenisse ; proinde non sub Tiberio, sed sub Claudio passum esse.

De die ac mense, quo Christus mortuus est, tanta est discordia Veterum, et Recentiorum, ut adhuc sub Iudice lis sit. Vide Clementem lib. I Stom. ubi multas opiniones refert : at numquid propterea negabimus Christum esse passum ?

Pari ratione cum constat, impletas esse in Christi passione hebdomadas Danielis : tamen plurimae sunt opiniones de tempore, quo incipiant, et quo desinant. Item de annis Regum Persarum ; de annis Samuelis, Saulis, aliorumque nonnullorum Principum Iudaeorum ; de annis Imperatorum, et Pontificum Romanorum ; denique de annis Mundi, qui hactenus fluxerunt, tot sunt fere sententiae quod Chronologi. Num igitur propterea dicemus, Reges Persarum non fuisse, Samuelem, et Saulem non praefuisse, Imperatores et Pontifices nunquam exstitisse, et Mundum ipsum non incoepisse, vel non durasse usque ad hanc diem ?

Discordia ergo Scriptorum argumentum est falsitatis, quantum ad id in quo discordant, quia necessario aliqui ex discordantibus falluntur : sed sicut discordia est signum falsitatis, ita concordia summa quae est inter omnes Patres, quod Petrus Romae sederit, mortuusque sit, signum est veritatis.

Deinde respondeo : nullam esse inter bonos Auctores discordiam. Nam Eusebius in Chron. Hieronymus lib. de Script. Eccles. in Petro, et Addo Trevirensis in Martyrol. dicunt, Petrum Romam venisse anno 2 Claudii, a quibus non dissentit Orosius l. VII, qui ait, venisse eum in exordio Regni Claudii. Nam si Regnum Claudii tres in partes dividas, id est, in exordium, medium et finem ; annum secundum ad exordium pertinere videbis. Cum his consentiunt omnes illi Auctores, qui Petrum asserunt Romae sedisse annis 25 et in anno 14 Neronis obiisse, videlicet, Damasus, Isidorus, Beda, Freculphus, Ado Viennensis, et caeteri quos supra citavimus. Nec enim sunt anni 25 usque ad annum 14 Neronis, nisi a secundo Claudii numerare incipiamus.

Quocirca Fasciculum temporum, et Passionale merito contemnimus, praesertim cum fasciculus ille Marianum Scotum secutus sit, qui secum ipse et cum veritate apertissime pugnat. Ait enim Marianus Scotus in suo Chron. Petrum anno 4 Claudii Romam venisse, postremo anno Neronis obiisse, et tamen sedisse in Romano Episcopatu annis 25 et mensibus duobus, quae nullo modo inter se cohaerent. Nam regnavit Claudius in universum annis 13 mensibus 9 diebus 20. Nero autem regnavit annis 13 mensibus 7 diebus 58, testibus Dione Cassio, Suetonio, Tranquillo, Eusebio, et ipso etiam Mariano Scoto. Nam quod in Chronico Eusebii tribuuntur Neroni anni 14 menses 7 dies 28 planum est, errore Librariorum factum esse, siquidem postea cum anni singuli numerantur, non inveniuntur nisi 13. et aliquid amplius.

Iam vero haec tempora Claudii et Neronis simul iuncta non efficiunt maiorem summam, quam annorum 27. mensium 4. dierum 18. ex quibus si tollas annos 3. menses 5. dies 18. quos vult Marianus Scotus effluxisse de Imperio Claudii, antequam Petrus Romam veniret ; soli supererunt anni 23. menses 11. Igitur aut Petrus obiit post Neronem, aut non sedit annis 25.

Quod vero attinet ad alteram argumenti partem, de successione quatuor primorum Pontificum ; primum illud respondeo : etiam si plane ignoraremus, quis Petro proxime successerit ; non tamen propterea in dubium revocari debere, an aliquis successerit. Quemadmodum maxima quaestio inter Scriptores versatur, quis fuerit maritus Esther, cum aliqui Assuerum Medum, alii Cambysem Persam, alii Darium Histaspis, alii Artaxerxem Longimanum, alii denique Mnemonem fuisse scripserint : nec tamen ullus unquam dubitandum censuerit, maritum ne habuerit Esther an non.

Deinde respondeo : posse rem totam ita componi et explicari. Apostolus Petrus, passione sua imminente, B. Clementi Sedem Episcopalem reliquit. Id testantur gravissimi auctores, Tertullianus de praescript. Hieronymus lib. I in Iovin. et in cap. LII Isaiae, Ruffinus praef. recognit. et invect. in Hieron. Ioannes III. Papa in epist. ad Episc. Germ. et praeterea Clemens ipse lib. VII Constit. Apost. cap. 37. Anacletus epist. 1. Alexander epistol. 1. et Damasus in vita Petri.

Caeterum, Petro mortuo, Clemens in Sede Apostolica sedere noluit, donec vixerunt Linus et Cletus, qui ipsius B. Petri adiutores in Episcopali officio fuerant. Quocirca primus a Petro Pontifex non Clemens, sed Linus fuit. Id ita esse colligimus, primum ex Epiphanio, haeres. 27. qui ex sententia Veterum tradit, a Clemente Sedem recusatam, dum viverent Linus et Cletus. Deinde ex hac ipsa ambiguitate : si enim absque ulla contentione successisset Petro Clemens, aut Linus, aut quicumque alius ; nulla certe quaestio de primo successore Petri extitisset : quemadmodum de primo successore Iacobi Hierosolymis, et Marci Alexandriae, et ipsius Petri Antiochiae, nulla unquam fuit quaestio.

Quia vero in Romana Ecclesia post Petri obitum sancta contentio ex humilitate nata est, et unus fuit, et alter esse debuit primus successor Petri, inde nonnulla obscuritas in hanc successionem invecta est. Atque ex his conciliari possunt Auctores, qui aut Clementem Lino, aut Linum Clementi anteponunt : siquidem Irenaeus, Eusebius, Epiphanius, Optatus, Augustinus, Hieronymus, dum asserunt Petro Linum proxime successisse, verum asserunt, sed non negant id factum esse, quia Clemens Episcopatum illum recusaverat : porro Tertullianus, Hieronymus, Ruffinus, et caeteri, qui Clementem a Petro successorem relictum esse scribunt, rem veram narrant, sed nec ipsi negant, Clementem eo tempore Sedem accipere noluisse.

Neque multum me movet, quod Pontificalis Damasi, Sophronius, et Simeon Metaphrastes in vita Lini dicunt, Linum ante Petrum obiisse. Nam Sophronius, et Simeon recentiores sunt : Pontificalis vero liber, qui Damaso tribuitur, dubiae in hac re auctoritatis est : Auctores autem, qui Linum Petro successisse scribunt, cum antiquissimi, tum etiam plurimi et probatissimi sunt.

Iam vero post Linum Cletus, sive Anacletus, post quem Clemens quarto loco collocandus est. Auctores sunt Irenaeus, Eusebius, Epiphanius, Hieronymus, item Canon Missae vetustissimus, ubi legimus Lini, Cleti, Clementis : denique Ignatius in epist. ad Mariam Zarben. ubi significat, Clementem Anacleto successisse. Post Clementem Anacletus alius sine dubio subiiciendus est, ut Optatus, Augustinus, Damasus, et alii subiiciunt.

Duos enim fuisse Anacletos, quorum alter etiam Cletus dicebatur ; tametsi propter nominis similitudinem multi Veteres unum ex duobus fecerint. Primum nobis persuadet Ecclesiae Catholicae auctoritas, quae duos festos dies in eorum memoriam celebrat ; Cleti videlicet mense Aprili, et Anacleti mense Iulio : et Cletum Romanum, atque Aemiliani filium ; Anacletum Atheniensem, et filium Antiochi esse dicit. Nec enim credibile est, in re tanta Ecclesiam universam falli.

Deinde idem colligimus ex eo, quod aliqui Veterum Anacletum Clementi anteponunt, ut Ignatius, Irenaeus, Eusebius : alii subiiciunt, ut Optatus, Damasus, Augustinus ; id enim argumento est, duos fuisse, non unum. Priorem porro Anacletum, etiam Cletum appellari solitum, inde constat, quod eumdem omnino Pontificem, quem Ignatius, Irenaeus, et Eusebius Anacletum vocant, Epiphanius, Hieronymus, Damasus, Ioannes III et ipse sacrosanctus Missae Canon Cletum nominant.

Neque vero mirum videri debet, propter nominis similitudinem a Veteribus quibusdam ex duobus Anacletis unum esse factum, cum constat, apud Graecos passim confundi Novatum cum Novatiano, cum tamen certissimum sit, Novatum Carthaginiensem, Novatianum Romanum presbyterum fuisse : et Eusebius ac Nicephorus Constantinopolitanus in Chronicis, ex Marcello et Marcellino unum fecerint, cum duos fuisse certum omnino et exploratum sit,