De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Demonstravimus hactenus, Romanum Pontificem Petro succedere in Episcopatu Romano : nunc id ipsum demonstrare aggredimur de successione in universae Ecclesiae primatu. Negant hoc haeretici omnes huius temporis, sed praecipue pugnant contra primatum Romani Pontificis, Lutherus lib. de pot. Papae, Illyricus in 1. cont. prim. Papae, Synodus Smalchaldica in lib. eiusd. argum., Io. Calvinus lib. IV Instit. cap. 6 et 7. Magdeburgenses in singulis centuriis ad finem, cap. 7. Et ante hos omnes Nilus Thessal. Episcopus in lib. advers. Primat. Papae.

Hic enim auctor non negat, Petrum totius Ecclesiae Pastorem fuisse, et Romae Episcopatum gessisse usque ad mortem : sed hoc solum contendit, non succedere Petro Romanum Pontificem in praefectura totius Catholicae Ecclesiae, sed solum in Romano Episcopatu. Addit vero, habuisse postea Romanum Pontificem ex Conciliorum decretis primatum quemdam, ut videlicet, primus Episcoporum esset, primus sederet, primus sententiam diceret, non tamen caeteris omnibus imperaret.

Quoniam autem tam nostra, quam adversariorum argumenta ex iisdem fontibus et capitibus sumuntur ; reducemus omnem disputationem ad aliquot capita, sive genera argumentorum, et simul probabimus veritatem, et refellemus aliorum obiectiones.

Primum ergo probatur, Romanum Pontificem Petro succedere in Pontificatu Ecclesiae universae, ex divino iure, et ratione successionis. Debet Petro iure divino aliquis succedere : ille non potest esse alius quam Pontifex Romanus ; igitur ille succedit.

Negat utramque partem argumenti Ioan. Calvinus, sic enim loquitur lib. IV Inst. cap. 6, §. 8 : « Verum, inquit, ut de Petro illis concedam quod petunt, non est tamen causa, cur ex singulari exemplo universalem faciant regulam, et quod semel factum fuit, ad perpetuitatem trahant. » Rursum §. 11 : « Iam, inquit, ut alterum illis largior, quod nunquam apud sanos homines obtinebunt, sic constitutum in Petro primatum, ut perpetua successione semper maneret ; unde tamen evincent, Sedem Romae ita collocatam, ut quicumque sit urbis illius Episcopus, Orbi universo praesideat ? »

Nos ergo utrumque seorsim ostendamus. Ac primum, oportere Petro aliquem succedere in Pontificatu Ecclesiae universae, colligitur ex fine Pontificatus. Nam certum est, Pontificem esse propter Ecclesiam, non Ecclesiam propter Pontificem : sic enim Augustinus lib. de Pastor. cap. 1. : « Quod Christiani sumus, inquit, propter nos est, quod Praepositi sumus, propter vos est » : atqui Ecclesia non minus eget nunc uno pastore, quam tempore Apostolorum ; imo vero etiam magis, cum nunc sint Christiani ; et plures, et peiores ; non igitur moriente Petro interire debuit Pontificatus, qui non in Petri commodum, sed in Ecclesiae utilitatem institutus erat, sed manere ac perseverare, donec ipsa Ecclesia manet, aut certe donec in terris peregrinatur, et unius summi Pastoris cura et vigilantia opus habet.

Secundo ex unitate Ecclesiae. Nam Ecclesia est una et eadem omni tempore ; non debet igitur mutari forma regiminis, quae est forma etiam Reipublicae et Civitatis. Quare si Apostolorum tempore unus erat supremus Rector, et Caput Ecclesiae, hoc etiam tempore esse debet.

Tertio ex verbis Domini Io. ult. : Pasce oves meas ¹. Nam officium Pastoris, est officium ordinarium et perpetuum ; siquidem ex natura rei tamdiu durare debet officium Pastoris, quamdiu manet ovile : ovile autem manet, et manebit usque ad Mundi consummationem ; igitur eo usque successores Petri in summo isto pastorali officio manere necesse est.

Quarto ex eodem loco. Nam cum Dominus ait Petro : Pasce oves meas, omnes oves suas ei commisit, ut supra ostendimus, neque solum omnes ratione loci, sed etiam ratione temporis, cum non minus nobis quam antiquis Christus prospicere debuerit : sed Petrus non semper victurus erat in carne ; igitur cum ei Dominus ait : Pasce oves meas, in illo omnes successores eius allocutus est. Itaque Chrysostomus lib. II de sacerd. cir. princ. : « Quanam, inquit, de causa ille sanguinem effudit suum ? certe ut pecudes eas acquireret, quarum curam tum Petro, tum Petri successoribus committebat. » Et S. Leo serm. 2. de annivers. assump. suae ad Pontif. « Manet, inquit, dispositio veritatis, et B. Petrus in accepta fortitudine petrae perseverans, suscepta Ecclesiae gubernacula non reliquit : perseverat videlicet Petrus, et vivit in successoribus suis. » Et B. Petrus Episcopus Ravennae, in epist. ad Eutych. : « Beatus, inquit, Petrus, qui in propria sede vivit et praesidet, praestat quaerentibus Fidei veritatem. »

Quinto, Ecclesia est unum corpus, et suum quoddam Caput hic in terris habet praeter Christum, ut patet ex I. Cor. XII, ubi posteaquam dixit Paulus, Ecclesiam esse unum corpus, subiecit : Non potest caput dicere pedibus, non estis mihi necessarii ², quod certe non convenit Christo ; ipse enim potest dicere nobis omnibus, non estis mihi necessarii : nullum autem aliud Caput assignari potest praeter Petrum, nec debet moriente Petro corpus Ecclesiae manere sine Capite ; oportet igitur aliquem Petro succedere.

Sexto, in veteri testamento successio erat summorum Pontificum. Nam Aaroni successit Eleazarus, Num. XX, et Eleazaro Phinees, Iud. XX, et sic de caeteris : at sacerdotium Testamenti veteris, figura fuit sacerdotii Testamenti novi ; igitur et nunc successio in Sede Petri, primi ac summi Christianorum Pontificis, conservari debet.

Denique omnia argumenta, quibus in secunda quaestione probatum est, regimen Ecclesiae debere esse Monarchicum, etiam hoc probant, quod nunc agimus.

Iam vero quod iste Petri successor sit Romanus Pontifex, facile probari potest. Nullus enim est, nec fuit unquam, qui se Petri successorem ullo modo asseruerit, vel pro tali sit habitus, praeter Romanum et Antiochenum Episcopum : atqui Antiochenus non successit Petro in Pontificatu Ecclesiae totius, nam non succeditur nisi cedenti locum, vel per mortem naturalem, vel per mortem legitimam, id est, depositionem, vel renuntiationem : Petrus autem adhuc vivens, et Pontificatum gerens, Antiochenam Ecclesiam reliquit, et Romae Sedem suam fixit, ut quaestione superiore demonstravimus ; restat igitur, ut Romanus Episcopus, qui Petro in urbe Roma morienti successit, eidem in tota ipsius dignitate et potestate successerit.

Praeterea. Si Antiochenus Episcopus Petro in summo Pontificatu successisset, primus Episcoporum fuisset : At Nicaenum Concilium can. 6. Antiochenum Episcopum tertium Patriarcham, non primum, nec secundum esse declaravit, sicut fuerat semper, nec unquam Antiocheni Episcopi altiorem locum quaesierunt.

Ut autem res haec tota melius intelligatur, observanda sunt quaedam. Primo, aliud esse successionem, aliud rationem successionis : nam successio Romani Pontificis in Pontificatum Petri ex instituto Christi est : ratio autem successionis, qua Romanus Pontifex potius quam Antiochenus, vel aliquis alius succedat, ex facto Petri initium habuit. Successio, inquam, ipsa ex Christi instituto et iure divino est, quia Christus ipse instituit in Petro Pontificatum duraturum usque ad finem Mundi ; et proinde quicumque Petro succedit, a Christo accipit Pontificatum.

At vero, quod Episcopus Romanus quia Episcopus Romanus est, sit Petri successor, ex facto Petri ortum habuit, non ex prima Christi institutione. Nam potuisset Petrus nullam Sedem particularem sibi unquam eligere, sicut fecit primis quinque annis ; et tunc moriente Petro, non Episcopus Romanus, neque Antiochenus successisset, sed is quem Ecclesia sibi elegisset. Potuisset quoque semper manere Antiochiae, et tunc Antiochenus sine dubio successisset : quia vero Romae Sedem fixit, et tenuit usque ad mortem ; inde factum est, ut Romanus Pontifex ei succedat.

Et quoniam S. Marcellus Papa in epist. ad Antioch. scribit, Petrum Domino iubente venisse Romam ; et S. Ambrosius in Orat. cont. Auxent., et Athanasius in Apol. pro fuga sua, dicunt, Petrum Christi iussu Romae martyrium pertulisse ; non est improbabile, Dominum etiam aperte iussisse, ut Sedem suam Petrus ita figeret Romae, ut Romanus Episcopus absolute ei succederet. Sed quidquid de hoc sit, saltem ista ratio successionis non est ex prima institutione Pontificatus, quae in Evangelio legitur.

Observandum est secundo : tametsi forte non sit de iure divino, Romanum Pontificem, quia Romanus Pontifex est, Petro succedere in praefecturam totius Ecclesiae ; tamen si quis absolute petat, an iure divino Romanus Pontifex Pastor sit et Caput totius Ecclesiae ; omnino esse id asserendum. Nam ad hoc nihil aliud requiritur, quam ut ipsa successio sit de iure divino, hoc est, ut ordinarium officium Ecclesiam universam cum summa potestate gubernandi non sit ab hominibus, sed a Deo immediate institutum : id autem ita esse, supra demonstravimus.

Observandum est tertio. Licet forte non sit de iure divino, Romanum Pontificem ut Romanum Pontifex Petro succedere ; tamen id ad Fidem Catholicam pertinere : non enim est idem, aliquid esse de Fide, et esse de iure divino. Nec enim de iure divino fuit, ut Paulus haberet penulam : est tamen hoc ipsum de Fide, Paulum habuisse penulam. Etsi autem Romanum Pontificem succedere Petro, non habeatur expresse in Scripturis : tamen succedere aliquem Petro deducitur evidenter ex Scripturis : illum autem esse Romanum Pontificem, habetur ex traditione Apostolica Petri, quam traditionem Concilia generalia, Pontificum decreta, et Patrum consensus declaravit, ut postea demonstrabitur.

Observandum est postremo : Romanum Episcopatum, et Ecclesiae universae praefecturam, non esse duos Episcopatus, neque duas Sedes, nisi in potentia. Nam Petrus Pontifex totius Ecclesiae a Christo institutus non adiunxit sibi Episcopatum urbis Romae, quo modo Episcopus alicuius loci adiungit sibi alium Episcopatum, vel Canonicatum, aut Abbatiam : sed Romanae urbis Episcopatum evexit ad summum Orbis terrae Pontificatum ; quemadmodum cum Episcopatus simplex erigitur in Archiepiscopatum, vel Patriarcha est bis aut ter Episcopus, sed semel tantum, et in huius rei signum, non datur Pontifici summo nisi unum pallium, etiamsi Episcopus, Archiepiscopus, Patriarcha, et summus Pontifex sit : haec enim omnia sunt unum actu, et tantum in potentia multa.

Ex quo sequitur, ut qui eligitur Romanus Episcopus, eo ipso sit Pontifex summus Ecclesiae totius, etiamsi forte id non exprimant electores. Sed iam Nili et Calvini obiectionibus respondeamus.

Prima Nili obiectio. Romanus Pontifex primatum habuit a Patribus, eo quod ea civitas toti Orbi terrae imperaret, ut legimus in Conc. Chalced. act. 16. non igitur id habuit ex Petri successione.

Respondeo : decretum illud illegitimum fuisse, quod reclamantibus iis qui Concilio praesidebant factum sit. Sed de hoc plura in cap. 27.

Secunda obiectio. Romanus Papa non est Apostolus, sed Episcopus tantum : non enim Apostoli Apostolos ordinarunt, sed Pastores et doctores ; igitur Papa Romanus non succedit Petro in Apostolica potestate, quae in omnem Ecclesiam erat, sed solum in Romano particulari Episcopatu.

Respondeo : in Apostolatu tria contineri. Primo, ut qui Apostolus est, sit immediatus verbi minister, ita ut ab ipso Deo doctus sit, et sacros libros scribere possit ; et hoc fatemur non convenire in Romanum Pontificem : non enim necesse est, ut quotidie novae revelationes habeantur, et novi libri sacri scribantur.

Secundo, ut qui Apostolus est, Ecclesias constituat, et Fidem propaget in iis locis, ubi numquam fuit : et hoc ad Romanum Pontificem pertinere, et ratio et experientia ipsa nos docet. Nam ab Apostolicis temporibus, qui Ecclesias fundaverunt in variis partibus Orbis terrae, et adhuc hodie fundant, Romani Pontifices fuerunt.

Tertio, ut qui Apostolus est, summam habeat in omnem Ecclesiam potestatem : atque id quoque ad Romanum Pontificem pertinere contendimus ea ratione, quia Petro succedit, in quo haec potestas ordinaria est, non delegata ut in Apostolis caeteris.

Neque Nili argumentum concludit, cum ait, Apostoli non Apostolos, sed Pastores constituerunt. Nec enim Romanum Pontificem totius Ecclesiae Pontificem, sive Apostolicum Pontificem Apostoli creare debuerunt, cum id ipse Christus fecerit. Quare ab omnibus Patribus semper Romani Pontificis Sedes, Apostolica Sedes appellata est, et in ipso Concilio Chalcedonensi, quod Nilus citat, Act. 1, vocatur Apostolatus dignitas Papae Romani, et Act. 16. vocatur Sedes eius Apostolica.

Tertia obiectio. Petrus Pastor et doctor fuit totius Orbis terrarum : at Papa, et est, et vocatur solum Romanae urbis Episcopus.

Respondeo : id falsum esse, ut ex ipso Concilio Chalcedonensi, omissis caeteris, cognosci potest. Nam Act. 3. leguntur tres epistolae Orientalium ad Leonem, et in omnibus vocatur Leo universalis Ecclesiae Papa, quod idem nomen habetur etiam Act. 16.

Quarta obiectio. Petrus Antiochiae et Alexandriae Episcopos ordinavit : at id Papae Romano non permittitur.

Respondeo : etsi hoc tempore Graecorum pertinacia id non permittit, tamen olim id Romano Pontifici licuisse. Nam in Concilio Chalcedonensi, Act. 7. legimus, Maximum Episcopum Antiochenum ideo receptum a Concilio, quia a S. Leone in Episcopatu confirmatus fuerat : et Liberatus in Breviar. cap. 21. ac Ioannes Zonaras in Iustiniano scribunt, ab Agapito Romano Pontifice Anthimum depositum fuisse ab Episcopatu Constantinopolitano, et in eius locum ab eodem Pontifice Menam ordinatum. Sed de his plura infra suo loco.

Quinta obiectio. Quidquid Petrus dixit aut scripsit oraculum est Spiritus sancti : at id Papae non convenit ; non igitur Papa habet omnes praerogativas Petri.

Respondeo : neque id nos contendimus.

Sexta obiectio. Petro sine conditione dictum est : Quidquid ligaveris, erit ligatum etc. ³ at Papae Romano Petrus praescripsit, ut id solum liget, aut solvat, quod merito ligandum aut solvendum est.

Respondeo : nihil hoc argumento aliud probari, quam Nilum istum vere fuisse Graecum, id est, levem et garrulum. Quis enim unquam audivit, licuisse Petro id ligare quod merito ligandum non esset : et ubi habetur illa praescriptio Petri ad Papam quam Nilus profert ?

Obiicit primo Calvinus lib. IV, cap. 6. Instit. §. 8. Non sequitur, si Petrus duodecim Apostolis initio praefuit, nunc toti Orbi debere aliquem praeesse : nam pauci facile et utiliter ab uno reguntur ; multa vero millia nonnisi a multis gubernari possunt.

Respondeo : in primis Petrum non 12 Apostolis tantum praefuisse, sed etiam multis millibus Christianorum ; nam Io. ult. non tantum 12 Apostolos, sed omnes oves suas Christus Petro commisit. Legimus autem Act. II crevisse oves Petri ad tria millia, et Act. IV ad quinque millia in sola Hierosolyma. Deinde, quo sunt homines plures, eo magis indigent uno Rectore, a quo in unitate contineantur. Sed de hoc in prima quaestione dictum est.

Secundo obiicit ibid. §. 11. Si ideo Romae est Sedes summi Pontificatus, quia Petrus Apostolus Romae Pontificatum gerens defunctus est ; ergo Pontificatus Iudaici sedes debuit semper esse in deserto, quia ibi Moses et Aaron Pontificatum gerentes mortui sunt : et Sedes Pontificalis Christianorum Hierosolymis esse deberet, quia ibi Christus summus Pontifex obiit.

Respondeo ex dictis : non ideo Romae esse Sedem Pontificalem, quia Petrus Romae obiit, sed quia Romanus Episcopus fuit, nec Sedem ex Roma unquam alio transtulit. Moses autem, et Aaron non fixerunt in deserto sedem, sed ibi in itinere cum essent mortui sunt : sicut etiam Christus non fixit Sedem Hierosolymis, nec in ullo particulari loco, ut supra diximus.

Tertio obiicit ibidem §. 12. Privilegium hoc de primatu totius Ecclesiae, vel est locale, vel personale, vel mixtum. Si primum ; ergo cum semel fuerit concessum Antiochiae, non potest ab ea tolli, etiamsi inde Petrus recesserit, et alibi mortuus sit. Si secundum ; ergo nihil ad locum ; igitur nihil iuris habet Roma in Pontificatu magis, quam alia civitas. Si tertium ; ergo non sufficit esse Romanum Episcopum ad hoc ut aliquis habeat Primatum : nam si est privilegium partim locale partim personale, non datur loco, nisi pro tempore quo in eo est talis persona, id est, Petrus.

Respondeo : ex prima Christi institutione dignitatem Pontificalem fuisse personalem : tamen ex facto Petri factam esse postea localem seu potius mixtam, neque id sine divino nutu. Dico fuisse initio personalem, quia a Christo non fuit alligata ulli certo loco, sed in personam Petri absolute collata : sic autem personalem fuisse affirmo, ut tamen publica, non privata fuerit.

Privilegia personalia privata dicuntur, quae dantur alicui personae pro se tantum : publica vero, quae dantur pro se et successoribus. Quia tamen postea Petrus Romae Sedem fixit, factum est hoc privilegium etiam locale, et proinde mixtum : nam est alligatum Romae urbi, donec Petri successores Romae Sedem retinent. Nam si divino iussu Sedes alio transferretur, non essent amplius Romani Episcopi totius Ecclesiae Episcopi, si transferretur, inquam, ipsa Sedes, ita ut qui nunc sunt Romani Pontifices alicuius alterius loci Episcopi dicerentur : non enim sola absentia Pontificum ab urbe, Sedem transferre dicitur. Atque haec ex hypothesi dicta sunt : non enim credimus unquam futurum, ut Petri Sedes alio transferatur.

Quarto obiicit ibidem §. 13. Si Romanus Pontifex, quia succedit Petro, est primus Episcopus ; debet igitur esse Ephesinus, II, Hierosolymitanus, III, et sic de caeteris : at videmus secundum fuisse Alexandrinum, qui nulli Apostolo successit : Ephesinum autem ne extremo quidem angulo haerere potuisse.

Respondeo : ordinem et numerum Patriarchalium Sedium non pendere ex dignitate priorum Episcoporum, alioqui non tres, sed duodecim fuissent pro numero Apostolorum : sed ex sola Petri dignitate et voluntate, ut ex Anacleto, Leone, Gelasio, et Gregorio ostendimus in quaest. 3. in praerogativis Petri.

Quinto obiicit eodem lib. IV, cap. 7. §. 28, si quae dicuntur Petro intelliguntur dicta etiam successoribus ; ergo fateri debent Romani Pontifices se omnes esse Satanas : nam hoc est dictum Petro Matth. XVI. in eodem loco, ubi dictum est ei : Tibi dabo claves regni caelorum ⁴.

Respondeo. Ea quae dicuntur Petro in triplici esse differentia : quaedam enim dicuntur ei pro se tantum, quaedam pro se et omnibus Christianis : quaedam pro se et successoribus ; id quod evidenter colligitur ex ratione diversa, qua ei dicuntur. Nam quae dicuntur ei, ut uni ex Fidelibus, certe omnibus Fidelibus dicta intelliguntur. Ut Matth. XVIII : Si peccaverit in te frater tuus etc. ⁵. Quae dicuntur ei ratione aliqua propria personae ipsius, ei soli dicuntur, ut : Vade post me Satana. Et : Ter me negabis ⁶ : ista enim dicuntur ei ratione propriae imbecillitatis et ignorantiae. Quaedam denique dicuntur ei ratione officii pastoralis, quae proinde dicta intelliguntur omnibus successoribus, ut : Pasce oves meas. Et : Confirma fratres tuos. Et : Quodcumque ligaveris etc. ⁷

Argumenta Lutheri levissima sunt, et ex dictis facillime a quovis solvi possunt : et praeterea diligenter solvuntur ab Eckio, Fabro, Roffensi, et Caietano, quorum libri sunt in omnium manibus, ideo ea praetermitto.