De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Cum demonstratum sit, Monarchiam esse optimum regimen ; secunda nascitur quaestio : An Ecclesiae Christi conveniat Monarchica gubernatio. Atque ut certa a dubiis separemus : in tribus nobis cum adversariis convenit. Unum est, in Ecclesia esse aliquod regimen, nam Cant. VI dicitur : Castrorum acies ordinata. Act. XX : Attendite vobis et universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuit Episcopos regere Ecclesiam Dei. Hebr. XIII : Obedite praepositis vestris¹.

Secundum est, regimen Ecclesiasticum spirituale esse et distinctum a politico ; quando enim Paulus dicebat : Qui praest in sollicitudine Rom. XII. Et : Qui bene praesunt, duplici honore digni habeantur ², I. Tim. V et similia ; nondum erant ulli, aut certe rarissimi in Ecclesia saeculares Principes, quae duo docet etiam Calvinus Institut. lib. IV, cap. 11, §. 1.

Tertium est, Regem absolutum et liberum totius Ecclesiae solum Christum esse, de quo dicitur Psal. II : Ego autem constitutus sum Rex ab eo super Sion montem sanctum eius. Et Luc. I : Et regni eius non erit finis ³. Itaque non quaeritur in Ecclesia absoluta et libera Monarchia, vel Aristocratia, vel Democratia, sed talis qualis esse potest ministrorum et dispensatorum, cum dicat Paulus, I. Cor. IV : Sic nos existimet homo, ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei ⁴.

Et quidem adversarii existimant, regimen Ecclesiasticum hominibus commissum a Christo, nullo modo esse Monarchicum, sed Aristocraticum, et Democraticum, quamquam nec ipsi inter se omnino conveniunt. Illyricus enim Cent. I, lib. II, cap. 7. docet, nullum esse in Ecclesia qui omnibus praesit, sed totam auctoritatem Ecclesiasticam esse, tum in ministris, tum in populo : tamen in lib. de Episcop. elect. summam potestatem attribuit multitudini totius Ecclesiae, existimatque, Democratiam in Ecclesia habere primas partes, secundas vero Aristocratiam, id est seniorum congregationem. Calvin. autem e contrario in Instit. lib. IV, cap. 11, §. 6. summam potestatem Ecclesiasticam tribuit coetui seniorum, quibus vult praesse Episcopum, ut Consulem Senatui. Et ibidem aperte docet, maiorem esse auctoritatem coetus Seniorum, quam Episcopi : plebi autem tribuit quidem Calvinus aliquid, sed minus quam coetui Seniorum. Porro Ioannes Brentius in prolegom. cont. Pet. a Soto, concedit summam potestatem Optimatibus : sed eos non vult esse Episcopos, sed Principes saeculares, quos nobilissima Ecclesiae membra esse contendit.

Iam vero Doctores Catholici in eo conveniunt omnes, ut regimen Ecclesiasticum hominibus a Deo commissum, sit illud quidem Monarchicum, sed temperatum, ut supra diximus, ex Aristocratia et Democratia. Id quod praecipue tractant B. Th. in IV cont. Gent. cap. 76. Io. de Turrecrem. lib. II de Eccl. cap. 2. et Nicolaus Sanderus in libris de visibili Monarchia Ecclesiae. Quorum vestigiis insistentes, quatuor propositiones in medium adferemus, ac pro viribus defendemus. Prima erit, Regimen Ecclesiae non esse praecipue penes populum. Secunda, Non esse penes Principes saeculares. Tertia, Non esse potissimum penes Principes Ecclesiasticos. Quarta, Esse praecipue penes unum summum totius Ecclesiae Praesidem ac Sacerdotem.