De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Secunda persuasio Veleni, quae est et Calvini, et Magdeburgensium, Petrus non potuit Romam venire ante 18 annos a passione Domini ; nam cum fieret Concilium Hierosolymitanum, Act. XV, adhuc erat Petrus in Iudaea : factum est autem illud Concilium anno 18 a passione Domini, ut colligat B. Hieronymus in cap. II ad Gal. Nam Paulus post annos tres a conversione sua venit in Hierusalem videre Petrum, Gal. I. Deinde post annos 14, rediit in Hierusalem ad Concilium, Gal. II, quibus si addas unum annum qui fluxit a passione Domini, usque ad conversionem Pauli fient anni 18.

Adde, quod Petrus dicitur fuisse quinque annis in Iudaea, deinde septem annis Antiochiae, tum multis annis aliis in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bythinia : nec enim uno die poterat in tot locis praedicare ; itaque ut minimum 18 anni fluxerunt, antequam Romam Petrus venire posset.

Praeterea si ante annum 18, Petrus Romam venisset, venisset certe anno secundo Claudii, ut nos supra diximus, et id fieri non potest : tum quia illo anno nondum S. Petrus ex vinculis liberatus fuerat, in quae illum coniecerat Herodes ; contigit enim ea liberatio anno tertio Claudii, ut ex Luca Act. XII, et ex Iosepho lib. XIX Antiq. c. 7. colligitur : tum etiam quia mandaverat Christus Apostolis, ut ex Hierusalem ante annos duodecim non recederent, ut ex Thrasea martyre refert Eusebius lib. V hist. cap. 18. incidit autem annus duodecimus a Christi resurrectione in annum tertium Claudii ; non igitur anno secundo Claudii Petrus Romam venit, sed post annum nonum, qui erat 18 a passione Domini.

Dicitur autem Petrus sedisse Romae annis 25, a Damaso, Eusebio, Hieronymo, et aliis ; supervixit ergo usque ad annum 43 a passione Domini : sed tunc iam obierat Nero, imo etiam Galba, Otho, et Vitellius, et imperabat Vespasianus ; igitur tempore Vespasiani obiit Petrus, sed Vespasianus fuit mitissimus Imperator, nec ullos Christianos Romae occidit, ut omnes testantur. Vide Tertullianum c. 5. Apolog. et Augustinum lib. III de Civit. Dei c. 31. Eusebium, Sulpitium, Orosium, et caeteros omnes historicos ; Petrus igitur alibi obiit, quam Romae.

Respondeo primum : etiamsi errassent Patres, qui dixerunt, Romae sedisse 25 annis Apostolum Petrum ; non tamen propterea sequeretur, Petrum nunquam sedisse Romae, ut supra multis allatis similibus demonstravimus. Sed non est opus ad ista confugere : vere enim sedit Romae annis 25 et septem Antiochiae, et omnia cohaerent. Haec enim est verissima et brevissima historia vitae S. Petri.

Mansit B. Petrus quinque fere annis in Iudaea ; quocirca facile potuit S. Paulus post annos tres a sua conversione Petri Hierosolymis convenire. Et recte Eusebius anno quinto a passione Domini ponit ingressum Petrum in urbem Antiochiam. Neque his repugnat illa Thraseae martyris traditio : non enim Dominus imperavit, ut omnes Apostoli ad annos duodecim Hierosolymis morarentur ; id enim constat esse falsum ex Act. Apost. cap. VIII, IX et X, ubi legimus : Petrum profectum in Samariam, Lydam, Ioppem, et Caesaream, antequam in vincula coniiceretur, atque adeo ante annum 12, a Christi passione : sed ut non omnes inde recederent, verum aliquis semper, aut etiam aliqui ex Apostolis Hierosolymis manerent ad testimonium Hebraeorum. Igitur ex Iudaea anno quinto a passione Domini Petrus profectus in Syriam, Antiochiae fixit Sedem, et mansit annos fere septem Episcopus eius urbis.

Non tamen hoc ita accipiendum est, quasi nunquam ex Antiochia toto illo tempore egressus sit ; imo vero eodem tempore peragravit vicinas provincias, Pontum, Asiam, Galatiam, Cappadociam, et Bythiniam. Inde autem profectus anno septimo Episcopatus Antiochensis, quia erat 11. a passione Domini, rediit in Hierusalem ; ibique comprehensus ab Herode in vincula coniectus est in diebus azymorum, Act. XII, sed paulo post ab Angelo liberatus, eodem anno, qui erat secundus Claudii, Romam venit, ibique Sedem fixit, ac tenuit annis 25.

Nec tamen toto eo tempore, quo fuit Episcopus Romanus, mansit Romae, sed posteaquam septem annis Romae praedicaverat, rediit in Hierusalem, expulsus a Claudio ex urbe una cum caeteris Iudaeis. Scribit enim Lucas, Act. XVIII. Claudium expulisse ex urbe omnes Iudaeos : idem scribit Suetonius in Claudio : idem Iosephus, ut Orosius citat, et ipse Paulus Orosius lib. VII hist. qui addunt, hoc factum esse anno nono Claudii, id est, 18 a passione Domini. Itaque cum audissent ii, qui erant Antiochiae, Petrum venisse in Hierusalem, miserunt ad eum Paulum et Barnabam, et tunc factum est Concilium Hierosolymitanum : mortuo autem Claudio, rediit Petrus Romam, et ibidem vitam finivit.

Neque his repugnat, quod Petrus in vinculis fuerit Hierosolymis paulo ante mortem Herodis, ut colligitur ex Act. Apost. c. XII, cum ex Iosepho lib. XIX Antiq. cap. 7. constet, Herodem obiisse anno 3 Claudii. Nam S. Lucas Act. XII, non ait, Petrum in vinculis fuisse paulo ante mortem Herodis, sed contrarium potius indicat, cum narrat : post Petri liberationem a vinculis Herodem profectum esse Caesaream, ibique commoratum : illa enim mora, tempus utcumque longum significat, quod ut minimum unius anni fuit. Refert autem S. Lucas, post necem Iacobi et vincula Petri, continuo fere mortem Herodis, ut indicaret, horribilem illum Herodis interitum poenam peccati fuisse in Apostolos Domini ab eo commissi.

Adversus eam historiam, quam paulo ante exposuimus, vehementer pugnat nova quaedam Onuphrii Panvini opinio : eam opinionem hoc loco breviter confutare aggredior. Igitur Panvinus in Annot. ad Platinum, in ipso principio docet, S. Petrum non sedisse Antiochiae antequam Romam proficisceretur, sed postquam ex urbe redierat, et Concilio Hierosolymitano interfuerat. Quae opinio multis, nec levibus argumentis refellitur.

Primo pugnat aperte cum sententia Summorum Pontificum, veterum Patrum, et illustrium Historicorum. Pontifices veteres ac sancti, Anacletus in epist. 3. Marcellus in epist. 1. Damasus in Pontificum vitis, Innocentius in epist. 14. Leo serm. 1. de Nat. Apost. Gelasius in dec. de lib. apocr. Pelagius iunior in epist. ad Benignum, Greg. lib. VII, epist. 37, disertis verbis tradunt, S. Petrum sedisse Antiochiae antequam ad Urbem Romam se conferret : quod idem scribunt Eusebius in Chron. Hieronymus in lib. de script. eccles. in Petro, et in Com. II. cap. ad Gal. Isidorus in lib. de vit. Pat. Beda de sex aetatibus, Ado Viennensis in Chron. Simeon Metaphrastes in vita sancti Petri, Haymo lib. II, cap. 21. de mem. rer. Christian. et alii permulti tum veteres, tum recentiores : neque ullus est, quod sciam, ex Veteribus, qui contrarium scripserit, ac ne ex recentioribus quidem, praeter Onuphrium. Neque responderi potest : hos auctores intelligendos esse de posteriore adventu Petri in Urbem, Nerone imperante, non de priore, imperante Claudio. Nam plerique horum auctorum notant etiam tempus, ac dicunt, Petrum venisse Romam sub Claudio, cum iam fundasset Antiochenam Ecclesiam, ut Damasus, Eusebius, Hieronymus, Leo, Beda, Isidorus, Haymo, Ado : reliqui a nobis citati tempus quidem non ponunt, tamen aperte significant, S. Petrum fuisse primum Antiochiae Episcopum, deinde Romae, cuius contrarium affirmat Onuphrius. Itaque non dubium est, quin sententia Onuphrii nova sit, et idoneis auctoribus careat.

Deinde pugnat haec opinio cum traditione ecclesiastica de festo die instituto in honorem Cathedrae Antiochenae. Solemnitas enim Antiochenae Cathedrae vetustissima est, ut patet ex sermonibus S. Augustini de Cathedra Petri, nec non ex Martyrologiis Bedae, Usuardi, et Adonis Trevirensis, et toto orbe Christiano celebratur, et quidem honorificentius, quam festus dies Cathedrae Romanae, qui nuper a Paulo IV institutus est, et nusquam a populo more festorum dierum colitur, cum festus dies Cathedrae Antiochenae non tantum a Clero, sed etiam a plebe multis in locis religiose servetur. At certe si Cathedra Antiochena posterior fuisset quam Cathedra Romana, ut Panvinus contendit, nulla ratio esset, cur occidentalis Ecclesia festum diem ageret pro institutione Cathedrae Antiochenae, potius quam Alexandrinae, vel Hierosolymitanae : vel saltem cur esset ea solemnitas antiquior et celebrior, quam Cathedrae Romanae ; igitur concedendum est, primam S. Petri Cathedram fuisse Antiochenam, et ideo per totam Ecclesiam in eius honorem diem festum celebrari.

Tertio pugnat illa opinio cum manifesta ratione. Nam si Petrus non sedit Antiochiae nisi post Concilium Hierosolymitanum, id est, post annum 18 a passione Domini ; quaero : fuit ne ante hoc tempus Episcopus aliquis Antiochenus, vel nullus ? Nullum fuisse non est ullo modo credibile, cum Antiochiae fuerint Christiani multi fere statim a passione Domini, imo etiam Ecclesia florentissima, adeo ut ibi primum appellari coeperint discipuli Christiani, ut patet Act. XI, si fuit Episcopus aliquis Antiochenus ; quaero : Petrus ne, an alius ? Si Petrus, id est quod contendimus ; si alius, multa sequuntur absurda, non enim verum erit quod omnes Historici, et ipse Ignatius tradit in epist. ad Antioch. Antiochiae primum sedisse Petrum, deinde Evodium, tum Ignatium : item concedendum erit, Petrum Apostolum successisse in Episcopatu Antiocheno alicui ex discipulis, quod est plane intolerandum. Praeterea, si Petrus venit Antiochiam, ibique Sedem Episcopalem accepit, cum iam Romae per aliquot annos Episcopalem Cathedram tenuisset ; quaero : dimisit ne Petrus Romanum Episcopatum, an retinuit ? Si dimisit, ergo dimisit Sedem, quam Deo iubente susceperat ; ergo non sedit Romae annis vigintiquinque, sed nec integros viginti, quod repugnat omnibus Scriptoribus : si non dimisit ; ergo retinuit simul duos Episcopatus particulares et proprios, et maximo intervallo inter se distantes ; ergo reliquit posteris perniciosissimum exemplum, plures simul Episcopatus retinendi. Dices fortasse : S. Petrum venisse Antiochiam ex Roma, sed non sedisse Antiochiae, ut proprium eius Urbis Episcopum. At hinc quoque multa sequuntur absurda : nam si B. Petrus non fuisset Antiochenus Episcopus ; non esset Sedes Antiochena Patriarchalis ; non fuisset a maioribus institutus festus dies Cathedrae Antiochenae ; errarent omnes Historici, qui primum Episcopum Antiochenum faciunt Apostolum Petrum.

Sed videamus, quid tandem Onuphrium impulerit, ut novam sententiam excogitaret. Primum eius argumentum ducitur ab auctoritate B. Lucae in Act. Apost. Sancti Pauli in epist. ad Gal. et Eusebii in Chron. dicit enim, colligi ex his auctoribus S. Petrum primis novem annis a passione Domini non recessisse ex Iudaea : decimo autem anno venisse Romam ; ex quibus sequitur, ut non potuerit Antiochiae sedere, nisi post reditum ab Urbe.

Respondeo : nihil horum ex citatis auctoribus colligi. Nam ex Act. Apost. et epist. ad Gal. id solum habemus, S. Petrum fuisse Hierosolymis anno 4, 11 et 18 a passione. De anno 4. constat ex epist. ad Gal. ubi Paulus dicit, se venisse in Hierusalem videre Petrum post annos tres a sua conversione, id est, anno 4. a passione Domini, quo etiam quadriennio contigerunt ea, quae S. Lucas narrat de Cornelio, Aenea, Tabita, Simone Mago, et aliis. De anno undecimo constat ex cap. XII, Act. nam vincula S. Petri et caedes sancti Iacobi inciderunt in secundum annum Claudii, ut Onuphrius fatetur, et ex Iosepho probari posset : annum autem secundum Claudii fuisse undecimum a passione Domini, paulo inferius demonstrabo : de anno 18. perspicuum est ex cap. II ad Gal. Haec sunt ex Scripturis certa : sed ex his non colligitur, non potuisse S. Petrum ab anno quarto a passione Domini usque ad undecimum habitare Antiochiae. Porro quod dicit Onuphrius, colligi ex Chronico Eusebii, S. Petrum non potuisse Antiochenam Sedem tenere antequam proficisceretur Romam, mirabile est : nam in eo Chronico Eusebius disertis verbis notat, Tiberio imperante Sanctum Petrum Sedem suam Antiochiae constituisse, eamque septem annis tenuisse, ac tum demum profectum Romam anno 2 Claudii. Est quidem error in Chronico Eusebii circa tempus vinculorum Sancti Petri, sed hoc nihil ad rem facit.

Alterum argumentum Onuphrii est quaedam historica demonstratio, quam ipse breviter indicat in Annot. ad Platinum, sed fusius explicat in Com. Fastor. Est autem haec demonstratio. Christus passus est anno 19 Tiberii, aetatis suae 34. Petrus autem Romam ingressus est anno 2 Claudii : ab anno 19 Tiberii ad 2 Claudii sunt anni decem non integri, ut notum est.

Ex his decem annis, primos quatuor consumpsit Petrus in Iudaea, ut paulo ante ex epist. ad Gal. probatum est : remanent igitur sex non integri, proinde non est locus septennio Sedis Antiochenae. Porro Christum passum esse anno 19 Tiberii, aetatis vero suae 34, probat Onuphrius primum ex Olympiadibus. Constat enim ex Phlegone anno 4, Olympiadis 202, fuisse insignem illam Eclipsim, quae Christo patiente facta est : annus autem quartus Olympiadis 202 recte cadit in annum Christi 34. Deinde probat ex Beda, qui in lib. de rat. temp. cap. 45. scribit, Fidem Ecclesiae habere, Christum vixisse in carne mortali paulo amplius triginta tribus annis.

Respondeo. Haec demonstratio si quid efficit, tantum efficit, S. Petrum non sedisse Antiochiae integro septennio, sed sexennio, aut quinquennio : non autem efficit, eum non fuisse Antiochiae, Episcopum antequam Romam proficisceretur. Deinde ne hoc quidem ratio illa concludit. Potuit enim Sanctus Petrus anno 2 a passione Domini Sedem Antiochenam constituere, et tenere septem integros annos, sic tamen ut saepius rediret in Hierusalem, et excurreret in alia loca. Sed non est opus ad ista confugere : nam non recte probavit Onuphrius, Christum passum esse anno 19 Tiberii, aetatis vero suae 34, argumentum enim illud quod duxit ab Olympiadibus, facili negotio refutatur. Siquidem maxima quaestio est, unde incipiendae sint Olympiades, et quemadmodum Onuphrius iuxta suam opinionem sic eas disposuit, ut annus 34 Domini incideret in Olympiadem 204 exactam, sic et alii disponunt Olympiades ad eum modum, ut in eamdem Olympiadem incidat annus Domini 33.

Argumentum vero ex testimonio Bedae depromptum Onuphrii sententiam plane convellit. Beda siquidem cum ait, iuxta Fidem Ecclesiae Christum vixisse paulo plus triginta tribus annis, loquitur de annis inchoatis, non completis, ut sensus sit, Christum pervenisse ad annum 33, et supervixisse aliquanto tempore : id quod evidenter probatur. Nam ibidem Beda probat sententiam suam ex indiculis quibusdam Romanae Ecclesiae, in quibus annotabatur annus a passione Domini, demptis triginta tribus annis, qui fluxerunt ab Incarnatione ad Passionem ; ex quo intelligimus, iuxta Fidem Romanae Ecclesiae fluxisse praecise ab Incarnatione ad Passionem triginta tres annos, quia secundum Veterum sententiam die 25 Martii Christus et conceptus, et mortuus est. Quod si ab Incarnatione ad Passionem sunt anni 33 ad liquidum, certe a Nativitate ad Passionem sunt anni triginta tres non completi.

Non igitur probavit Onuphrius sententiam suam. Possumus autem nos contrariam sententiam, quam verissimam putamus, duobus argumentis approbare. Primum argumentum nititur tribus principiis, quorum unum est, Christum ex sententia Eusebii in Chron. Pauli Orosii lib. VII, cap. 2 et aliorum fere omnium, natum esse anno 42 Imperii Caesaris Augusti. Alterum, Augustum imperasse annis 56 non integris, ut Suetonius et alii tradunt. Tertium, Christum passum esse anno 18 Tiberii, quod expresse tradunt Eusebius in Chron. Epiphanius in lib. de mens. et ponder. Eutropius lib. VII et Beda de sex aetatibus, et colligitur ex Hieronymo de Script. Eccles. in Paulo, ubi dicit, annum 2 Neronis fuisse 25 a passione Domini : nam etiamsi daremus Tiberio post Christi passionem quatuor annos integros, Caio quatuor integros, Claudio 14 integros, et acciperemus secundum Neronis completum ; non haberemus tamen 25 annos, sed solum 24 ; oportet igitur ex sententia Sancti Hieronymi dare Tiberio quinque annos post passionem Domini, ac per hoc, anno Tiberii 18 constituere passionem Dominicam, non anno 19, ut contendit Onuphrius. Ex his tribus principiis manifeste colligitur, Christum passum esse anno aetatis suae 33, non 34 ; nam ab anno 42 Augusti ad annum 18 Tiberii non plures numerantur ; quod ne ipse quidem Onuphrius negaret, si Christum passum esse fateretur anno Tiberii 18.

Secundum argumentum nostrum nititur duobus aliis, certissimisque principiis. Unum est, Christum baptizatum esse anno aetatis suae 30 inchoato, non expleto. Alterum, Christum post baptismum supervixisse annis tribus, et eo amplius. Ac primum quidem principium probatur ex testimonio Lucae cap. III : Et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta : nisi enim vis adhibeatur his verbis, sensus planus et obvius est, Christum coepisse agere annum trigesimum cum ad baptismum venit : erat enim annorum triginta, non complens videlicet, sed incipiens annum trigesimum. Et hoc modo verba ista intellexerunt omnes veteres Patres, a quorum concordi sententia in explicatione Scripturarum recedere temerarium est. S. Irenaeus, lib. II, cap. 39 : « Ad baptismum, inquit, venit nondum qui triginta annos suppleverat, sed qui inciperet esse tanquam triginta annorum ; ita enim qui eius annos significat, Lucas posuit. » Tertullianus in lib. cont. Iudaeos, Clemens Alexandr. lib. I Strom. et Iulius Africanus apud Hieron. in Comm. cap. IX. Danielis scribunt, Christum praedicasse unum annum, et postea occisum, cum explesset annum trigesimum ; ex quibus sequitur necessario, ut velint eum baptizatum anno 30 inchoato : et quamvis errent cum dicunt, Christum occisum anno 30 completo, quia sine ullo fundamento id scribunt, tamen non errant cum scribunt, eum baptizatum anno 30 inchoato, quia sequuntur Lucam Evangelistam, ut communiter exponi solet. Eusebius lib. I hist. cap. 10. iuxta versionem Christophorsoni : « Christus, inquit, cum iam trigesimum suae aetatis annum agere incipiebat, ad Ioannem, ut lavacro baptismi tingeretur, se contulit. » Epiphanius haeresi 51 : « Erat, inquit, triginta annorum, sed non plenus ; quapropter dicit, incipiens esse annorum ferme triginta. » Et infra subiungit : « Christum complevisse trigesimum annum, cum primum signum fecit in Cana Galilaeae. » Gregorius Nazianzenus Orat. in S. Bapt. Hieronymus in I. c. Ezech. Chrysostomus homil. 14 in Marc. et Gregorius homil. 2. in Ezech. dicunt, Christum anno 30 baptizatum docere coepisse : qui modus loquendi indicat, annum trigesimum inchoatum non completum. Clarius Augustinus lib. II de Doctr. Christ. cap. 28. scribit, Christum, cum esset annorum fere 30, venisse ad baptismum. Isidorus lib. VII in Levit. cap. 27. » Propter quod, inquit, eum non plenorum triginta annorum venisse aitad baptismum ; ait enim : et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta ¹. Denique extat can. 11. Concilii antiquissimi Neocaesarien. ubi prohibentur presbyteri ordinari ante trigesimum aetatis annum, quia Christus anno 30 baptizatus est, et praedicare coepit : quem canonem intelligendum esse de trigesimo anno inchoato non de completo, ut intellexit Martinus Braccarensis in Collect. Can. Graec. can. 20. satis aperte docet vir gravissimus S. Hieronym. in epist. ad Theophylum advers. Io. Hierosol. ubi probat, fratrem suum legitima aetate presbyterum ordinatum, quia ad triginta annorum spatia iam pervenerat. Docet etiam Ecclesiae consuetudo, quae cum revocaverit annum trigesimum ad vigesimumquintum, tunc iudicat hominem idoneum presbyterio, cum is attigerit annum vigesimumquintum. Neque his repugnat S. Ignatius, qui in epist. ad Trall. scribit, Christum baptizatum cum explesset tres annorum decades : nec S. Io. Chrysostomus, qui hom. 10 in Matth. scribit, Christum post triginta annos venisse ad baptismum. Nam S. Ignatius dicit tres decades annorum impletas, quia perventum erat ad ultimum annum tertiae decadis, non quia perventum esset ad finem ultimi anni ; sic enim intelligitur illud Luc. II, cum consummati essent dies octo ut circumcideretur puer, id est, cum ventum esset ad diem octavum in quo circumcidi debebat Puer ; et Act. II cum complerentur dies Pentecostes, id est, cum ventum esset ad diem quinquagesimum, non autem cum esset completus dies quinquagesimus. Vel utitur figura intellectionis, quae Scriptoribus etiam sacris familiaris est : sicut enim scribit S. Lucas cap. II consummatos fuisse dies octo, cum circumcisus est Dominus, non quod plane expleti essent dies octo, sed quod parum abessent ab expletione, cum iam octavus dies ageretur ; et quemadmodum scribit Marcus cap. VIII post tres dies Christum resurrecturum fuisse, quia tertia die resurrecturus erat, sic etiam scribit S. Ignatius, Christum baptismi tempore complevisse tres decades annorum, quia tam parum aberat a fine trium decadum, ut iam tertiae decadis ultimus ageretur annus. Facilius adhuc explicabitur locus Chrysostomi : nam initio homiliae scribit, Ioannem venisse ad baptizandum, post annos fere 30, ex quo sequitur, ut Ioannes eo tempore non compleverit annum trigesimum : quod si Ioannes non compleverat annum trigesimum, quanto minus eum compleverat Christus, qui sex mensibus iunior erat Ioanne ? Ergo Chrysostomus cum ait, Christum post annos triginta venisse ad baptismum, sine dubio significat, post annos triginta inchoatos, et nondum exactos venisse. Maneat igitur ex communi sententia Christum baptizatum anno 30 inchoato. Alterum principium erat, Christum post baptismum praedicasse plus tribus annis, ac per hoc passum esse anno 33 inchoato, quod principium ex Evangelio Ioannis aperte colligitur : habemus enim quatuor Paschata notata in Evangelio Ioannis, unum Io. II, alterum Io. IV, tertium Io. VI, quartum Io. XIII, cum igitur Christus post baptismum quatuor Paschata celebraverit, necesse est eum ad initium quarti anni docendo pervenisse. S. Ignatius in epist. ad Trall. disertis verbis tradit, Christum praedicasse tribus annis : quod quidem ad liquidum verum non est, cum constet, ipsum post 40 dies a baptismo praedicare coepisse, et ad passionem usque praedicasse, quod est tempus trium annorum, et aliquanto amplius, ut ex numero Paschatum ostendimus. Sed Ignatius sicut cum ait, Christum baptizatum cum explesset tres decades annorum, omisit minutias quae deerant ad tres decades conficiendas ; ita cum ait, eum praedicasse tribus annis, omisit minutias temporum quae supererant. Eusebius in lib. VIII de demonstr. Evang., demonstr. 2. et Beda de rat. temp. cap. 45. dicunt, Christum praedicasse tribus annis cum dimidio ; quod quidem praecise non est verum, sed illi quoque non fuerunt solliciti de minutiis temporum, et fortasse numeraverunt annos a baptismo usque ad Ascensionem : nam eo modo sunt fere tres anni cum dimidio. Caeterum nullus est Veterum, qui praedicationi Christi tribuerit integrum quadriennium. Sed de his satis.