De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Constitutis iis, quae ad Petri primatum explicandum, et defendendum pertinebant, ad ea veniendum nobis est, quae ad primatum successorum eius pertinent. Quoniam autem ius successionis Pontificum Romanorum in eo fundatur, quod Petrus Romae Sedem suam iubente Domino collocaverit atque ibidem usque ad mortem sederit ; prima nascitur quaestio : « An Petrus Romae Episcopus fuerit, nec inde unquam Sedem suam alio transtulerit. »

Haeretici huius temporis plurimi in dubium revocant, id quod iam supra 1500 annos constantissime a toto Orbe terrarum creditum est, nimirum B. Petrum Episcopum Romanum fuisse, ac Romae per crucis martyrium spiritum Domino reddidisse : sed alii modestius, alii impudentius hoc argumentum tractant.

Primus quod sciam qui docuit, B. Petrum neque Episcopum fuisse Romae, neque Romam ipsam unquam vidisse, fuit Gulielmus quidam Ioannis Wiclefi praeceptor, ut Thomas Waldensis refert lib. II. doctr. Fid., art. I cap. 7. Hunc secutus est Udalricus Velenus Lutheranus, qui librum integrum de hac re edidit, in quo 18 persuasionibus (sic ipse eas vocat) demonstrasse se putat, Petrum nunquam fuisse Romae, et tam Petrum quam Paulum, non Romae, sed Hierosolymis esse occisos. Pro quo opere ad finem libri affirmat, se sine ullo dubio immarcescibilis coronae praemia a Deo percepturum. Et sane si mendacia coronantur a Deo splendidissimam coronam sine ulla dubitatione Velenus accipiet.

Illyricus quoque in lib cont. Prim. Papae : « Demonstratio, inquit, certa est, Petrum Romae non fuisse. » Ioannes Calvinus lib. IV Instit. cap. 6 § 15. postquam rem totam esse dubiam ostendit, ita concludit : « Tamen, inquit, propter scriptorum consensum, non pugno quin illic mortuus fuerit, sed Episcopum fuisse, praesertim longo tempore, persuaderi nequeo. » Similia habent Magdeburgenses, Cent. I. lib. II. cap. 10. col. 561.

Est autem observandum, quatuor esse quae in dubium revocantur. Primo, an Petrus fuerit Romae ? Secundo, an sit mortuus Romae ? Tertio, an fuerit Episcopus Romae ? Quarto, an Romanum Episcopatum semel susceptum nunquam mutaverit.

Ex his quatuor, solum postremum, et requiritur necessario, et sufficit ad Romani Pontificis primatum constituendum : quae causa fuit, cur Calvinus solum hoc quartum nullo modo admiserit, cum de caeteris tribus parum sollicitus esset ; nam illud primum neque requiri, neque sufficere planum est, cum multi veniant Romam, qui tamen Romani Pontifices nunquam evadunt, et multi Romani Pontifices nunquam fuerint Romae, ut Clemens V, Ioannes XXII, Benedictus XII, Clemens VI, Innocentius VI, qui in Galliis ordinati, ibidem semper manserunt.

Alterum item neque requiri, neque sufficere, testantur multi Romani Pontifices, qui extra Romam mortui sunt : nam Clemens I, obiit in Ponto, Pontianus in Sardinia, Ioannes I, Ravennae, Agapetus Constantinopoli, Innocentius IV Neapoli, Ioannes XX Viterbii, et alii in aliis locis. Idem testantur multo plures, qui quotidie moriuntur Romae, nec tamen Romani Pontifices sunt.

Tertium autem requiri, sed non sufficere, ex eo colligitur, quod Petrus Episcopus Antiocheni fuit et tamen quoniam sedem alio transtulit, nunquam deinceps locum primum Episcopi Antiocheni habuerint : igitur quartum solum et requiritur, et sufficit. Quia tamen omnia sunt vera, suis ac propriis argumentis singula demonstrabimus.

Ac ut a primo incipiamus, S. Petrum Romae aliquando fuisse ostendimus, primum ex testimonio ipsius Petri qui sic ait ad finem prioris epistolae : Salutat vos Ecclesia in Babylone collecta, et Marcus filius meus ¹. Hanc enim epistolam ex Roma scriptam esse quae dicitur Babylon a Petro, testis est Papias Apostolorum discipulus apud Eusebium lib. II hist. cap. 15. : « Papias, inquit Eusebius, et hoc dicit, quod Petrus in prima epistola sua, quam de urbe Roma scripsit, meminerit Marci, in qua tropice Romam Babylona nominavit, cum dicit : Salutat vos ea quae in Babylone est electa Ecclesia, et Marcus filius meus. »

Testis est etiam Hieronymus in lib. de vir. illust. in Marco, cuius haec sunt verba : « Petrus in epistola prima sub nomine Babylonis figuraliter Romam significans : Salutat, inquit, vos Ecclesia, quae est in Babylone collecta. » Eodem modo exponunt OEcumenius, Beda, et quotquot in hanc epistolam commentaria ediderunt.

Praeterea Ioannes in Apocal. passim Romam vocat Babylonem, ut Tertullianus annotavit lib. III cont. Marc. et lib. cont. Iud., et aperte colligitur ex cap. XVII Apoc., ubi dicitur Babylon magna sedere supra septem montes, et habere imperium super Reges terrae : nec enim alia civitas est, quae Ioannis tempore imperium habuerit super Reges terrae, quam Roma, et notissimum est, supra septem colles Romam aedificatam esse.

Denique adversarii passim clamant, Romam esse Babylonem de Apocalypsi. Ideo enim Lutherus librum inscripsit de Babylonica captivitate, et Magdeburgenses, non alia de causa recipiunt Apocalypsin in numerum divinorum librorum, quam quod in eo libro multa adversus Romam sub nomine Babylonis dicantur, vide Centur. I, lib. II, cap. 4, col. 56, Quare si Roma in Scripturis est Babylon, ut ipsi volunt, et Petrus ex Babylone scribit ; certe ex Roma scribit.

Respondet Velenus : « Ac vera Babylon, inquit, duplex tantum fuit, una apud Assyrios, altera apud Aegyptum, quae nunc dicitur Chayrum ; ex quo sequitur, Petrum ex Assyria, vel ex Aegypto, non ex Italia scripsisse, cum ex Babylone scripsit. »

Sed nihil dicit Velenus. Nam Petrus non de Babylone proprie dicta, sed de ea, quae figurate Babylon dicitur in Apocalypsi, loquitur, ut ex pluribus ostendimus, quibus certe magis credendum est, quam uni Veleno, qui nullum pro sua expositione auctorem proferre potuit. Alioqui respondeat nobis Velenus : si nulla fuit Babylon extra Assyriam, et Aegyptum, quaenam est illa Babylon, quae in Apocalypsi habere dicitur imperium super Reges terrae ? Constat enim id neque Assyriae, neque Aegypto convenire.

Sed instat Velenus : « Si apud Petrum, inquit, nomine Babylonis intelligunt Romam, ut etiam apud Ioannem ; igitur recte faciunt omnes qui recedunt a Romana Ecclesia ; nam Apocal. XVIII sic legimus : Cecidit, cecidit Babylon magna, et facta est habitatio Daemoniorum, et custodia omnis spiritus immundi etc. » Et rursum : « Exite de illa populus meus, ut ne participes sitis delictorum eius, et de plagis eius non accipiatis. »

Respondeo : Babylonem vocari, non Romanam Ecclesiam, sed Romanam urbem, qualis erat Ioannis tempore. Nam, ut exponit Tertullianus lib. III, cont. Marc., quemadmodum vera Babylon fuerat caput Imperii, et Regem habet Nabuchodonosor, qui populum Dei persequebatur, et in captivitatem abducebat : ita quoque et Roma tempore Apostolorum erat caput imperii, et Imperatorem habebat Neronem, qui populum Dei crudelissime persequebatur.

Praedicit autem Ioannes Babylona ruituram, quia Romanum imperium delendum erat : id quod iam fere factum esse cernimus. An non enim Gothi, Wandali, Hunni, Longobardi, Romanae urbis imperium fere ad nihilum redegerunt ?

Eamdem Babylonem vocat habitationem Daemoniorum, et custodiam omnis spiritus immundi, quia ut ait S. Leo serm. I de Nat. Apost. : « Cum omnibus dominaretur Gentibus, omnium Gentium serviebat erroribus. » De hac dicit : Exite de ea popule meus, quod intelligitur corde, non corpore, ut S. Augustinus exponit in Brevic. collat., collat. 3. Iubet enim Ioannes, ut Sancti non coniungantur cum Ethnicis, et Idololatris, morum et vitae similitudine, tametsi in eadem urbe simul cum eis esse possint. Unde etiam constat propter haec verba Ioannis, nunquam Christianos de urbe exivisse.

Quocirca B. Hieronymus in epist. ad Marcel., qui nomine Paulae et Eustochii eam hortatur, ut ex Roma in Bethlehem migret ; posteaquam haec verba de Apocalypsi contra Romam protulit, subiungit continuo : « Est quidem ibi S. Ecclesia, sunt trophaea Apostolorum et Martyrum, est Christi vera confessio, est ab Apostolo praedicata Fides, et gentilitate calcata, in sublime quotidie se erigens nomen Christianum etc. »

Quibus verbis docet, non contra Ecclesiam Romanam Ioannem esse locutum. Et lib. II in Iovin. prope fin. sic alloquitur Romam : « Ad te, inquit, loquar, quae scriptam in fronte blasphemiam, Christi confessione delesti. »

Secundo probatur hoc idem ex Act. ult. et ex epist. ad Rom. Constat enim ex his locis, Romae multos fuisse Christianos, imo Ecclesiam amplam et florentem, antequam Paulus eo veniret. Peto igitur : quis hos Christianos fecerit, si Petrus non fuit Romae ? Nam quod Petrus primus omnium praedicaverit Romanis, et Ecclesiam fundaverit antequam Paulus eo veniret, multi Veterum scribunt : quod autem aliquis alius id fecerit, non potest ullo firmo argumento demonstrari.

Certe Irenaeus lib. III, cap. 3. dicit, Romanam Ecclesiam a Petro et Paulo fundatam, id est, primum a Petro, deinde a Petro et Paulo simul. Eusebius lib. II hist. cap. 14. de Petro loquens : « Salutaris, inquit, praedicationis verbo PRIMUS in urbe Roma Evangelii sui clavibus ianuam regni coelestis aperuit. » Arnobius lib. II cont. Gent. dicit, Romam ideo conversam ad Christum, quia viderat Simonis Magi igneas quadrigas Petri ore difflatas, Christi nomine invocato continuo evanuisse.

Epiphanius haeres. 27. quae est Carpocratis : « Primi, inquit, in Roma fuerunt Petrus et Paulus. » Chrysostomus in Psal. XLVIII : « Piscator Petrus quoniam civitatem maxime Regiam occupavit, etiam post mortem resplendet Sole clarius. »

Paulus Orosius lib. VII hist. cap. 6 : « Exordio, inquit, regni Claudii, Petrus Apostolus Domini nostri Iesu Christi Romam venit, et salutarem cunctis Fidem fideli verbo docuit, potentissimisque virtutibus approbavit, atque exinde (nota) Christiani Romae esse coeperunt. » Leo serm. 1. de Nat. Apost. : « Cum Apostoli imbuendum Evangelio Mundum distributis sibi terrarum partibus suscepissent, beatissimus Petrus Princeps Apostolici ordinis, ad arcem Romani destinatur Imperii. » Theodoretus in cap. I ad Rom. : « Primus, inquit, eis (Romanis) magnus Petrus doctrinam Evangelicam praebuit. » Gregorius Turonicus lib. I hist. cap. 25. ubi dixerat Petrum sub Claudio Romam venisse, subiungit : « Ab illis diebus Christiani apud civitatem Romanam esse coeperunt. »

Theodosius Imperator, C. de sum. Trin. et Fid. Cath., l. Cunctos populos : « Cunctos, inquit, populos, quos clementiae nostrae regit imperium, in tali volumus religione versari, quam B. Petrum Apostolum tradidisse Romanis religio usque adhuc insinuata declarat. »

Adde Sybillae Erythraeae vaticinium, quae inter caetera praedixit, Christum non in gladio et bello Aeneadem urbem sibi subiecturum, sed in hamo piscantis. Refert hoc vaticinium Nicolaus Sanderus lib. VII de visib. Monar. pag. 250.

Respondet Velenus : statim post passionem Christi, adhuc Tiberii tempore, coepisse Romae esse Christianos, ut tradunt, inquit, Orosius lib. VII Hist. Tertullianus in Apolog., Platina in vit. Chr. et Tranquillus in vit. Tiber. Ex quo sequitur, non fuisse a Petro eam Ecclesiam fundatam, quippe qui dicitur tempore Claudii primum Romam venisse.

Addamus in gratiam Veleni testimonium Clementis, lib. I Recognit. ubi legimus, Barnabam tempore Tiberii Romae praedicasse. Quem secutus Dorotheus Tyrensis, in Synopsi dicit, Barnabam esse primum qui Romae praedicarit.

Respondeo : falsum esse, quod ulli fuerint Christiani Romae tempore Tiberii : verissimumque esse quod Patres dicunt, primum Petrum praedicasse Romanis, idque tempore Claudii. Nam ex quatuor Auctoribus a Veleno citatis, duo antiquissimi Tranquillus, et Tertullianus non hoc dicunt, mentiturque aperte Velenus, tametsi in praefatione sancte iurat per conscientiam suam, se nullum mendacium, nullamque fraudem obtrudere velle. Tranquillus enim in vit. Tib. non meminit Christianorum, sed in vita Claudii, ubi dicit, Iudaeos Christo impulsore tumultuantes a Claudio fuisse Roma expulsos : id quod nostrae sententiae favet ; id enim contendimus, tempore Claudii coepisse Romae esse Christianos.

Tertullianus vero in Apolog. potius contrarium indicat. Nam dicit, Pilatum ex Palaestina scripsisse Tiberio de resurrectione Christi, et quod a multis Deus credebatur : Tiberium autem retulisse ad Senatum, an videretur Christus in Deum recipiendus ; porro Senatum recusasse, propterea quod antea coepisset a populis Deus haberi, ut Pilatus scripserat, quam a Senatu consecratus esset. Ex qua narratione non potest colligi, tunc Romae fuisse Christianos, sed potius non fuisse : si enim fuissent, ex illis prius Tiberius cognovisset famam Christi quam ex litteris Pilati.

Porro Orosius quem secutus est Platina, ad verba Tertulliani addidit, Senatum decrevisse, exterminandos ex urbe esse Christianos, quod non ita intelligendum est, quasi tunc in urbe Christiani essent : idem enim Orosius in eodem lib. VII diserte docet, non fuisse Christianos Romae, nisi post Petri adventum ; 'Petrum autem imperante Claudio venisse. Itaque sensus edicti Senatus hic erat, ut non reciperetur ullo modo Christiana religio, et ex urbe exterminarentur si qui unquam Christiani advenirent. Quod tamen edictum nullam vim habuit, nam ut ibidem Orosius refert, Tiberius poenam statuit accusatoribus Christianorum.

Ad illud de Barnaba respondeo : non esse verisimile, Barnabam praedicasse Romanis tempore Tiberii. Constat enim nullum fuisse ausum praedicare Gentilibus antequam Petrus coelesti visione admoneretur, Act. X et XI. Ab illo autem tempore semper fuit Barnabas cum Paulo coniunctus usque ad peractum Concilium Hierosolymitanum, ut patet Act. XI, XII, XIII, XIV et XV ; et cum Paulus toto illo tempore non iverit Romam ; constat nec Barnabam ivisse. Celebratum autem est Concilium Hierosolymitanum anno 18 post passionem Domini, ut colligitur ex Paulo ad Galat. I et II, qui erat annus 13 a morte Tiberii ; non igitur Tiberii temporibus Barnabas Romam venit.

Adde huc, libros Recognitionum Apocryphos censeri. Porro Synopsin quae Dorotheo Tyrensi falso adscribitur, plenam esse narrationibus confictis atque mendacibus. Nam (ut alia praetermittam) qua ratione auctor ille defendi potest, cum inter discipulos 72, numeret Eunuchum Reginae Aethiopum, quem a Philippo conversum constat, post ascensionem Domini : et Iuniam Episcopum faciat, quam tamen certum est feminam quamdam fuisse ? et Caesarem, cuius meminit Paulus ad Philippenses, discipulum Christi et Episcopum fuisse dicat, cum perspicuum sit, de Nerone Caesare Paulum esse locutum ?

Adde ultimo, quod si reciperemus Recognitionum libros, et Dorothei Synopsim, adhuc parum, aut nihil Velenus lucraretur. Idem enim Clemens, quem Dorotheus secutus est, ibidem refert, Barnabam nihil profecisse Romae, et statim post primam concionem sine fructu habitam in Iudaeam rediisse.

Tertio probatur ex historia de Evangelio Marci. Scribunt enim constanter gravissimi auctores, Marcum Romae scripsisse Evangelium, prout ibidem Petrum praedicantem audierat, id enim scribit Eusebius lib. II hist. cap. 15 ex Papia, et Clemente Alexandrino. Idem asserit Irenaeus lib. II, cap. 1. Hieronymus de vir. illustr. in Marco, et Damasus in Pontif. in vita Petri ; Idem Isidorus in vita Marci, et Ado in Chronico anni 45. Denique Tertullianus lib. IV cont. Marc. dicit, Marci Evangelium Petro adscribi, eo quod Marcus Petri interpres, et discipulus fuerit, sicut Lucae Evangelium tribuitur Paulo : « Coepit enim, inquit, magistrorum videri quae discipuli promulgarint. »

Respondet Velenus : istos omnes esse deceptos, quod non adverterint duos fuisse Marcos, unum qui dicebatur Ioannes Marcus, de quo fit mentio in Act. Apost. cap. XII et XV, alterum, qui dicebatur Marcus Aristarchus, de quo in epist. ad Philem. Ex his enim duobus priorem scripsisse Evangelium, et fuisse Episcopum Alexandrinum, et Petri discipulum ac sectatorem, sed Romam nunquam vidisse : posteriorem Romae fuisse cum Paulo, sed Evangelium non scripsisse. Porro veteres Patres, quae duobus Marcis conveniunt uni attribuisse ; proinde in eum errorem lapsos esse ut existimarent, Marcum Romae scripsisse Evangelium.

At noster Velenus tria peccata committit : unum, quod existimet in Epist. ad Philem. Marcum Aristarchum unum hominem esse, cum apertissime sunt duo : sic enim Paulus loquitur : Salutat te Epaphras concaptivus meus in Christo Iesu, Marcus, Aristarchus, Demas, et Lucas, adiutores mei. Et clarius Colos. ult. Salutat vos, inquit, Aristarchus concaptivus meus, et Marcus consobrinus Barnabae ².

Alterum, quod velit Marcum Evangelistam non fuisse unquam Romae, quia fuit Episcopus Alexandrinus, quasi non potuerit ex Roma Alexandriam a sancto Petro mitti : vel etiam ex Alexandria venire Romam, et rursum ex Roma reverti Alexandriam.

Tertium, quod asserat a Ioanne Marco scriptum Evangelium esse : nam Ioannes Marcus Barnabae consobrinus erat, et Pauli discipulus, ut colligitur ex cap. XII et XV Act., et ex epist. ad Coloss. cap. ult., et supervixit usque ad 14 annum Neronis. Siquidem Paulus in epist. poster. ad Tim., quam scripsit 14 Neronis anno, martyrio suo imminente, iussit Marcum ad se venire. Marcus autem Evangelista et Episcopus Alexandriae anno 8 Neronis occisus est, ut Eusebius in Chron., Hieronymus in lib. de vir. illustr. in Marco scribunt.

Quarto probari potest hoc idem ex historia de Simone Mago a sancto Petro Romae gloriosissime superato, quam esse verissimam multis Veterum testimoniis supra demonstravimus. Accedant postremo argumenta omnia, quibus in sequenti capite planum faciemus, S. Petrum pro Christo Romae martyrium subiisse : nec enim Romae mori potuit qui Romae nunquam fuit.

Iam vero S. Petrum non solum Romam aliquando venisse, sed etiam Romae una cum Paulo pro Christi gloria vitam posuisse, testantur in primis eorum sepulcra. Nam si Romae Petrus, et Paulus mortui non sunt : quis eorum corpora Romam detulit ? unde, et quando, et quibus testibus detulit ? Si forte respondeant : Apostolorum corpora Romae non esse ; ubinam, quaeso, sunt ? certe nusquam alibi esse dicuntur. Nec est verisimile summorum Apostolorum corpora neglecta fuisse, cum tot Sanctorum aliorum corpora videamus diligentissime conservata.

Hoc argumentum tanti fecit Eusebius, ut superfluum putaverit alia quaerere ; sic enim ait, lib. II hist. cap. 25 : « Igitur Nero ut apertum se hostem divinitatis pietatisque professus est, ipsorum prius Apostolorum, quippe qui Duces et signiferi erant in populo Dei, expetit neces : et Paulum quidem capite in ipsa urbe Roma, Petrum vero crucis patibulo condemnat. Horum testimonium quaerere extrinsecus superfluum puto, cum rem gestam insignia usque in hodiernum et splendidissima eorum monumenta testentur. »

Deinde testatur hoc idem consensus totius Orbis terrarum, qui praecipue ex peregrinationibus ad limina Apostolorum colligitur. Scribit enim Nicolaus I. in epistol. ad Michael., tot millia hominum ex omni Orbe terrarum religionis causa ad sepulcra Apostolorum quotidie confluere, ut ipsa sola Romana civitas satis ostendat, Ecclesiam Christi esse Catholicam sive universalem, cum ex omni hominum genere semper multi ad sepulcra Petri et Pauli conspiciantur.

Sed neque negant adversarii, persuasum fuisse omnibus Christianis usque ad tempora Ioannis Wiclef. id est, usque ad annum fere 1400, B. Petrum Romae fuisse et mortuum esse : non est autem ullo modo credibile, in tam longo tempore nunquam fuisse aliquem, qui errorem istum, si error esset, detegeret, praesertim cum id, quod totus Mundus tamdiu credidit, non sit res aliqua gesta in angulo, et in momento, et sine testibus, ut facile fingi et difficulter refelli potuerit. Dicimus enim, S. Petrum in urbe Roma multos annos Pontificatum gessisse, et tandem post devictum publice Simonem Magum iussu Imperatoris potentissimi, et fama crudelitatis notissimi in crucem actum, capite deorsum verso vitam finivisse. Quomodo credibile est rem istam, quam tam celebrem fuisse dicimus, esse falsam, et neminem fuisse per a. 1400, qui eam refelleret ?

Postremo testantur hoc idem testimonia veterum Patrum Graecorum et Latinorum. Ignatius, qui tempore Apostolorum vixit, in epist. ad Rom., cuius magnam partem recitat B. Hieronymus in lib. de vir. illustr. in Ignatio, rogans Romanos ne impedirent passionem eius, ait : « Non sicut Petrus et Paulus praecipio vobis etc. » quibus verbis videtur alludere ad passionem Petri et Pauli, quae paulo ante Romae contigerat. Romani enim Christiani conati sunt impedire eorum passiones : nam lacrymis suis Petrum coegerunt ex urbe discedere, cum ad supplicium a Nerone quaereretur. Dicit ergo Ignatius, etsi ego non possim vobis praecipere, ut poterant Petrus et Paulus : tamen rogo, ne me impediatis, sicut illos impedire conati estis.

Dionysius Corinthius, qui centum annis ab obitu Apostolorum floruit : cum Romae esset, ut Eusebius refert lib. II hist. cap. 25. Inter caetera sic ait : « Ambo, inquit, in hac urbe simul docentes, etiam martyrio pariter, uno eodemque tempore coronati sunt. » Caius, qui circiter 50 annos, fuit Dionysio posterior apud eumdem Eusebium, ibidem sic ait : « Ego, inquit, habeo trophaea Apostolorum, quae ostendam. Si enim procedas via regali, quae ad Vaticanum ducit, aut via Ostiensi ; invenies trophaea defixa, quibus ex utraque parte constitutis, Romana communitur Ecclesia. »

Hegesippus et ipse vicinus Apostolorum temporibus lib. III de excid. Hieros. cap. 2. totam historiam prolixe recitat, addens ad ea quae priores dixerunt, Petrum capite deorsum verso crucifixum, ut ipse postulaverat. Eusebius in Chron. anni 91. a Christo nato : « Primus, inquit, Nero super omnia scelera sua etiam persecutionem in Christianos facit, in qua Petrus et Paulus gloriose Romae occubuerunt. »

Theodoretus in epist. ad Leonem Papam, de Roma loquens : « Habet, inquit, communium patrum et veritatis doctorum Petri et Pauli sepulcra, quae Fidelium animas illuminant. » Origenes lib. III in Genes. ut refert Eusebius lib. III hist. cap. 2 : « Et Petrus, inquit, ad ultimum in urbe Roma commoratus, ibi et crucifixus est, deorsum capite demerso, quod ipse ita fieri precatus est, ne exaequari Domino videretur. » Athanasius Apol. pro fuga sua : « Petrus, inquit, et Paulus cum audissent, oportere se Romae martyrium subire, non abiecerunt eam profectionem, sed cum gaudio abierunt. »

Chrysostomus hom. 32. in epist. ad Rom. « Non ita coelum splendescit, quando radios suos Sol ex se dimittit, quemadmodum Romanorum urbs duas illas lampadas ubique terrarum effundens. Hinc rapietur Paulus, hinc Petrus. Considerate, et horrete quale spectaculum visura sit Roma, Paulum videlicet repente ex theca illa cum Petro resurgentem, in occursum Domini sursum ferri. »

Ex Latinis Tertullianus de praescript. « Si Italiae, inquit, adiaces, habes Romam, unde nobis quoque auctoritas praesto est. Felix Ecclesia, cui totam doctrinam Apostoli cum sanguine suo profuderunt, ubi Petrus passioni Dominicae adaequatur, ubi Paulus Ioannis exitu coronatur. » Lactantius lib. IV divin. instit. c. 21 : « Christus, inquit, decedens aperuit discipulis suis futura omnia, quae Petrus et Paulus Romae praedicaverunt. » Et infra : « Cum eos Nero interemisset, Iudaeorum nomen, et gentem Vespasianus exstinxit, fecitque omnia quae illi futura praedixerant. »

Ambrosius in Orat. cont. Auxen., quae habetur lib. V epist. : « Nocte, Petrus, muro egredi coepit, et videns sibi in porta Christum occurrere, urbemque ingredi, ait, Domine quo vadis? respondit Christus, venio Romam iterum crucifigi : intellexit Petrus ad suam crucem divinum pertinere responsum etc. » Et infra : « Statimque correptus per crucem suam honorificavit dominum Iesum. »

Hieronymus de vir. illustr. in Petro : « Simon Petrus, inquit, ad expugnandum Simonem Magum Romam pergit, ibique 25 annis Cathedram sacerdotalem tenuit usque ad ultimum, id est, 14 Neronis annum, a quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso. » Augustinus l. I, cap. 10. de cons. Evang. : « Merita Petri et Pauli propter eumdem passionis diem celebrius et solemnius Roma commendat. » Maximus serm. 5. de Nat. Apost. : « Petrus, inquit, et Paulus martyrium pertulerunt in urbe Roma, quae principatum, et caput obtinet nationum, scilicet ubi caput superstitionis erat, illic caput quiesceret sanctitatis. »

Sulpitius lib. II sac. histor. : « Divina apud urbem religio invaluerat, Petro ibi Episcopatum gerente, et Paulo postea Romam adducto. » Et infra : « Paulus ac Petrus capitis damnati, quorum uni cervix gladio desecta, Petrus in crucem sublatus est. » Paulus Orosius lib. VII hist. : « Nam primum Nero Romae Christianos suppliciis, et mortibus affecit, ipsumque nomen exstirpare conatus, beatissimos Christi Apostolos Petrum cruce, Paulum gladio occidit. » Eutropius lib. VII in vita Neronis : « Denique, inquit, omnibus flagitiis suis etiam hoc addidit, quod sanctos Dei Apostolos Petrum Paulumque trucidavit. » Paulinus Natali 3 : « Ipsaque coelestium sacris procerum monumentis Roma Petro Pauloque potens. » Isidorus in vita Petri : « Septimo, inquit, et tricesimo anno post passionem Domini a Nerone Caesare in urbe Roma, deorsum verso capite, ut ipse voluit, crucifixus est. »

Leo serm. I de Nat. Apost. : « Hodierna, inquit, festivitas praeter illam reverentiam, quam toto terrarum Orbe promeruit, speciali et propria nostrae urbis exultatione veneranda est, ut ibi praecipuorum Apostolorum glorificatus est exitus, ibi in die martyrii eorum sit laetitiae principatus. » Gregorius Turonicus lib. I, cap. 25 : « Nero, inquit, Petrum cruce, Paulum gladio iubet interfici. » Gregorius Papa lib. VI, epist 37. de Romana Ecclesia loquens : « Petrus, inquit, sublimavit Sedem, in qua etiam quiescere, et praesentem vitam finire dignatus est. »

Prudentius in hymno de Laurentio sic ait :

Discede adulter Jupiter stupro sororis oblite,

Relinque Romam liberam, Plebemque iam Christi fuge.

Te Paulus hinc exterminat, te sanguis exturbat Petri,

Tibi id, quod ipse armaveras, factum Neronis officit.

Arator in fin. Act. Apost. sic ait :

Dignaque materies Petri, Paulique coronae,

Caesareas superare minas, et in arce tyranni

Pandere iura poli, summumque in agone tribunal

Vincere, ne titulos parvus contingeret hostis.

Elpis uxor Boetii in hym. de Apost.

O felix Roma, quae tantorum Principum

Es purpurata pretioso sanguine,

Non laude tua, sed ipsorum meritis,

Excellis omnem Mundi pulchritudinem.

Omitto innumerabiles alios, ut Bedam, Adonem, Freculphum, Bernardum, et caeteros : siquidem hi sufficere possunt, cum omnes floruerint primis quingentis annis, et cum adversarii ne unum quidem hactenus proferre potuerint, qui contrarium senserit. Adde ultimo, quod Ethnici auctores, etsi non meminerunt nominatim Petri et Pauli, qui apud eos contemptibiles videbantur : tamen conveniunt cum citatis Patribus in eo, quod Romae primus Nero Christianos occidi mandaverit, ut patet ex Cornelio Tacito lib. XV Annal., et Suetonio in Nerone.

Ad haec testimonia nihil respondet Velenus, nisi id quod dictum est ab aliquibus ex Patribus, Christum videlicet apparuisse Petro ad portam Romam, et dixisse : « Venio Romam iterum crucifigi ; » esse horrendum mendacium, et blasphemiam contra ipsum Petrum, et Spiritum sanctum. Nam Christum nunquam descensurum de coelo, nisi in die iudicii testatur Spiritus sanctus per os Petri, Act. III : Quem, inquit, oportet caelum suscipere usque in tempora restitutionis omnium ¹.

At profecto Velenus potius mentitur et blasphemat, qui conatur Christo compedes iniicere, ne se commovere possit usque ad diem iudicii. Nam ut omittam alias apparitiones Christi, quae in probatis Auctoribus leguntur, certe Act. IX Christus in aere terrae proximo constitutus Paulo apparuit. Nam, quod tunc Paulus vere corporalibus oculis Christum sibi praesentem, et vicinum viderit ; patet tum ex luce, quae illum circumfulsit, et ex caecitate, quam post visum Christum gloriosum incurrit, ut ibidem dicitur : tum praecipue ex verbis Scripturae. Nam Act. IX dicit Ananias ad Paulum : Dominus Iesus misit me, qui apparuit tibi in via. Et ibidem : Barnabas apprehensum Paulum duxit ad Apostolos, et narravit illis, quomodo vidisset Dominum. Et Paulus ipse I. Cor. IX ait : Numquid non sum Apostolus ? Nonne Iesum Christum Dominum nostrum vidi ? Et I. Corinth. XV : Novissime autem tanquam abortivo visus est et mihi ². Ubi enumerat testes resurrectionis, qui Dominum oculis corporeis viderant, et se inter eos ponit.

Ad illud igitur ex Act. III respondeo : Petrum significare voluisse, Christum non venturum publice et coram omnibus, nisi in die iudicii : sed hinc non efficitur, quin possit privatim, et cui voluerit apparere. Posset etiam dici, et fortasse probabilius : Christum sine descensione e coelo apparere potuisse B. Petro : non enim difficile est Deo id efficere, ut unum corpus in pluribus locis sit.

Restant postrema duo capita, quae simul demonstrari poterunt. Igitur Petrum Episcopum Romanum fuisse, et eum Episcopatum ad mortem usque retinuisse, primum suadere videtur ipsa summa dignitas Romanae Ecclesiae ; semper enim omnium consensu habita est prima, et praecipua omnium aliarum, ut etiam Calvinus fatetur : non potest autem ulla ratio reddi huius excellentiae, nisi quia Princeps Apostolorum illius Ecclesiae proprius Pastor, et Episcopus fuit, ut supra ostendimus, cum de 26 praerogativa S. Petri disputaremus.

Deinde, si non fuit Petrus Episcopus Romae usque ad mortem, exponant adversarii, ubi Petrus sederit ab eo tempore, quo reliquit Antiochiam. Nam non mansisse Petrum perpetuo apud Antiochiam Antiocheni ipsi confitentur, et satis id probat Ecclesiae consuetudo, quae nunquam attribuit primum locum Episcopo Antiocheno : et nulla Ecclesia est, aut fuit, quae assereret Episcopum suum fuisse Petrum, excepta Antiochena et Romana : num ergo dicemus, Petrum non fuisse ullius loci Episcopum ?

Sed adversarii hoc dicere non possunt, quippe qui Petrum volunt fuisse, non Episcopum universalis Ecclesiae, sed alicuius tantum particularis, sicut fuit Ioannes Ephesinae, Iacobus Hierosolymitanae. Dicant igitur, ubi fuerit Episcopus Petrus, vel si fuit Romae Episcopus et postea mutavit Sedem, dicant si possunt, quo eam transtulerit ?

Accedat testimonium, et consensus omnium Veterum, quibus Calvinus tenetur credere, nisi secum pugnare velit ; ipse enim ait, se propter consensum Scriptorum nolle pugnare, quin Petrus Romae sit mortuus : cum ergo iidem Scriptores summo consensu dicant, Petrum Romae fuisse Episcopum, et nemo Veterum unquam id negaverit ; cur nequit persuaderi, Petrum Romae Episcopatum gessisse ?

S. Irenaeus lib. III, c. 3. texit Catalogum Romanorum Episcoporum, et primo loco ponit Petrum et Paulum, secundo Linum, tertio Anacletum, quarto Clementem, et caeteros usque ad Eleutherium, qui tunc sedebat : et nominatim de Clemente, Sixto, et Eleutherio repetit, quod Apostolis succedant, Clementem dicens tertium ab Apostolis, Sixtum sextum, Eleutherium duodecimum : at profecto non potest vere dici, Romanos Episcopos Petro succedere, si Romae Petrus Episcopus non fuit.

Tertullianus lib. de praescript. « Evolvant, inquit, ordinem Episcoporum suorum, ita per successiones decurrentem, ut primus ille Episcopus aliquis ex Apostolis, vel Apostolicis viris fuerit. » Et infra : « Sicut, inquit, Romanorum Ecclesia Clementem a Petro ordinatum profert. » Quod autem non intelligat, Clementem a Petro quidem ordinatum fuisse, sed Petrum postea alio Sedem transtulisse, patet ex eodem libro, ubi Tertullianus scribit, Petrum Romae crucifixum ; ex quo intelligimus, Clementem a Petro ordinatum, imminente passione ipsius Petri, et proinde Clementem Petro iam mortuo successisse.

S. Cyprianus frequentissime Romanam Sedem Petri Cathedram vocat, quod sane non diceret si crederet, Petrum alibi Sedem suam statuisse, quam Romae. Lib. I, ep. 3. ad Cornel. : « Navigare audent, inquit, ad Petri Cathedram, atque ad Ecclesiam principalem, unde unitas sacerdotalis exorta est : a schismaticis et profanis litteras ferre, nec cogitare, eos esse Romanos, ad quos perfidia habere non possit accessum. » Et lib. IV, epist. 2. ad Antonian. : « Factus est, inquit, Cornelius Episcopus, cum Fabiani locus, id est, cum locus Petri et gradus Cathedrae sacerdotalis vacaret. »

Eusebius in Chronico anni 44 : « Petrus natione Galilaeus, Christianorum Pontifex primus, cum primum Antiochenam Ecclesiam fundasset, Romam proficiscitur, ubi Evangelium praedicans, 25 annis eiusdem urbis Episcopus perseverat. » Epiphanius haeres. 27. quae est Carpocratis : « Episcoporum, inquit, in Roma successio hanc consequentiam habuit : Petrus, et Paulus, Linus, Cletus, Clemens, Evaristus, Alexander etc. »

Athanasius in epist. ad solitar. vit. agen. « Primum, inquit, ne Liberio quidem Romano Episcopo pepercerunt, nulla reverentia moti, quod sedes illa Apostolica esset. » Et infra inducit Liberium sic loquentem : « Nunquam talem a Patribus traditionem accepimus, qui a beato et magno Petro acceperunt etc. » Ubi Liberius inter praedecessores suos Petrum numerat.

Dorotheus in Synopsi : « Linus, inquit, post Coryphaeum Petrum, Romae Episcopus fuit. » Sozomenus lib. IV, cap. 14 : « Non sine divina, inquit, providentia factum est, ut mortuo Felice, solus Liberius Romanae Ecclesiae praeesset, ne Petri Sedes ulla infamiae macula aspergeretur. » Eulogius Alexandrinus apud Gregorium lib. VI, epist. 37. dicit, Petrum Romae nunc usque in suis successoribus sedere. Optatus lib. II cont. Parmen. : « Igitur, inquit, negare non potes, scire te, in urbe Roma Petro primum Cathedram Episcopalem esse collatam. » Et infra enumerat Romanos Episcopos a Petro usque ad Siricium, qui suo tempore sedebat.

Ambrosius lib. III de Sacram. cap. 1 : « Utique, inquit, ipse auctor est nobis huius assertionis Petrus Apostolus, qui sacerdos fuit Ecclesiae Romanae. » Hieronymus de vir. illustr. in Petro dicit, eum 25 annis Romae sacerdotalem Cathedram tenuisse. Idem in 1. epist. ad Damas., de nom. hypost. : « Cum successore, inquit, piscatoris, et discipulo crucis loquor ; ego beatitudini tuae, id est, Cathedrae Petri communione consocior. » Augustinus lib. II, cap. 51. cont. lit. Pet. : « Cathedra tibi quid fecit Ecclesiae Romanae, in qua Petrus sedit, et in qua nunc Anastasius sedet? » Idem in epist. 164, alias 165, enumerat Romanos Episcopos a Petro usque ad Anastasium.

Prudentius in hymno de S. Laurentio :

Romae iam regnant duo

Apostolorum Principes :

Alter vocator Gentium,

Alter Cathedram possidens

Primam, recludit creditas

Aeternitatis ianuas.

Prosper lib. de ingr. :

Sedes Roma Petri, quae pastoralis honoris

Facta caput Mundo etc.

Sulpitius lib. II sac. hist. : « Invaluerat apud urbem divina religio, Petro Episcopatum gerente. » Petrus Episcopus Ravennae in epist. ad Eutych., quae habetur inter praeambulares ad concilium Chalcedonense : « Hortamur, inquit, te frater honorabilis, ut his, quae a beatissimo Papa Romanae civitatis scripta sunt, obedienter attendas. Quoniam B. Petrus, qui in propria Sede, et vivit, et praesidet, praestat quaerentibus Fidei veritatem. »

Theodoretus in epist. ad Leonem, postquam dixerat, Petrum et Paulum Romae esse mortuos, subiungit : « Ii vestram sedem effecere magis illustrem, ea est vestrorum bonorum summa. Illorum autem Deus nunc quoque Sedem claram insignemque reddidit, cum vestram sanctitatem in ea collocaverit, quae radios Fidei Orthodoxae emittit. » Isidorus in vita Petri : « Hic, inquit, postquam Antiochenam Ecclesiam fundavit, sub Claudio Caesare contra Simonem Magum Romam pergit ; ibique praedicans Evangelium, viginti quinque annis eiusdem tenuit Pontificatum. » Idem habent Beda de sex aetat. Freculphus tom. II. Chronic. lib. I, cap. 13. Ado Viennensis in Chron., anno Christi 49 et recentiores omnes.

Accedant etiam praeter tot Patrum auctoritatem, testimonia veterum Romanorum Pontificum martyrum, vel confessorum. Clemens I. lib. VII Const. Apost. cap. 46. docet, Petrum imminente morte sibi reliquisse Romanum Episcopatum. Anacletus epist. 3. docet, propter Petri Sedem, Romanam Ecclesiam esse omnium aliarum caput. Marcellus I. in epist. ad Antioch. : « Petri Sedes primitus apud vos fuit, quae iubente Domino Romam translata est etc. » Damasus in Pontif. in Petro dicit, Petrum 25 annis Romae fuisse Episcopum, id est, usque ad mortem. Innocentius I. in epist. ad Conc. Milevit., quae est 93. inter epist. August. Leo ser. 1. de Nat. Apost. Gelasius in epist. ad Episc. Lucan. et Sicil. Ioannes III. in epist. ad Episc. Germ., et Galliae. Gregorius lib. II, epist. 33. Agatho in epist. ad Constant. Imp. Adrianus in epist. ad Tharas. Nicolaus I. in epist. ad Mich., et alii omnes, qui aliquid scripserunt, affirmant, sedem suam Sedem esse Petri : quorum testimonia non recipiuntur quidem ab adversariis, quia dicunt, eos causam propriam agere ; sed certe immerito non recipiuntur, cum et sanctissimi fuerint, et nemo Veterum unquam eos hac in parte reprehenderit.

Accedant testimonia veterum Conciliorum, quae ab haereticis nostri temporis recipiuntur. Ac primum in Concilio Sardicen. Episc. 300. can. 3. « S. Petri Apostoli memoriam honoremus, ut scribatur ab his, qui causam examinarunt, Iulio Romano Episcopo, et si iudicaverit renovandum esse iudicium, renovetur, et det iudices. » Item in Conc. Ephes. I, cap. 16. vocatur Coelestinus Romanus Pontifex, « ordinarius successor et Vicarius B. Petri Apostolorum Principis. »

In Conc. Chalced. act. II. cum lecta esset epistola Leonis, omnes clamaverunt : « Petrus per Leonem locutus est. » Act. III, cum sententia fertur in Dioscorum, dicitur Leo Petri Apostoli praeditus dignitate Dioscorum deposuisse. Et in epistol. ad Leonem totum Concilium dicit, Leonem vocis Petri interpretem fuisse, id est, Petrum per Leonem locutum. Quae omnia aperte indicant, fuisse persuasissimum illis 639 Patribus, Leonem Episcopum Romanum Petri esse successorem.

In Conc. V, act. 1. ¹, Menas Patriarcha Concilii Praeses, sententiam ferens in Anthimum et alios haereticos : « Contempserunt, inquit, Romanam Ecclesiam, in qua successio est Apostolorum, quae sententiam contra ipsos protulit. » In Conc. VI, act. 8. subscribunt Episcopi epistolae Agathonis, variis modis. Inter alios quidam sic loquitur : « Suggestiones, inquit, directas a patre nostro Agathone sanctissimo Archiepiscopo Apostolicae, et principalis sedis antiquae Romae, tanquam a Spiritu sancto dictatas, per os sancti ac beatissimi Principis Apostolorum Petri, et digito ter beatissimi Papae Agathonis scriptas suscipio, et amplector. » Ex his quinque probatissimis Conciliis habemus plusquam 1200 antiquos Episcopos maiori ex parte Graecos, qui testantur, Romanum Pontificem Petro succedere.

Nunc obiectiones Veleni, quibus Calvini quoque et Illyrici argumenta continentur, diluamus. Prima persuasio eius talis est. Auctores qui dicunt Petrum Romam venisse, non consentiunt inter se de tempore quo venerit : nam Orosius dicit venisse in exordio Regni Claudii, Hieronymus dicit anno 2 Claudii, Fasciculus temporum dicit anno 4 eiusdem Claudii, Passionale de vit. Sanct. dicit anno 13 Claudii.

Praeterea mira varietas invenitur in Petri successoribus numerandis. Nam quidam post Petrum immediate ponunt Clementem, ut Tertullianus de praescript. et Hieronymus in cap. LII Isaiae : alii post Petrum ponunt Linum, et postea Clementem tertio loco, ut Optatus lib. II cont. Parmen. et Augustinus in epist. 165. alii post Petrum ponunt Linum et Cletum, sive Anacletum, et tandem Clementem quarto loco, ut Irenaeus lib. III, cap. 3. Eusebius in Chron. Epiphanius haeres. 27, et Hieronymus de viris illustr. in Clemente.

Adde quod isti omnes ex Cleto et Anacleto unum faciunt ; igitur nihil certi statui potest : discordia enim Auctorum argumentum est falsitatis.

Respondeo ad primum : discordiam de tempore, si qua esset, quo Petrus Romam venit, non infirmare sententiam nostram, quod Petrus Romam venerit : nam saepissime accidit, ut constet de re, et non constet de modo, vel alia circumstantia. Nam constat apud Christianos, Christum esse mortuum in cruce pro nobis : tamen maxima discordia est de tempore, quo mortuus est. Tertullianus l. cont. Iud. Clemens Alexandrinus l. I. Stom. et Lactantius l. IV div. Inst. c. 10 docent, Christum mortuum anno 15 Tiberii, aetatis autem suae anno 30. Ignatius ad Tral. et Eusebius in Chron. et alii dicunt, eum anno aetatis 33 et Tiberii 15 crucifixum. Onuphrius, Mercator, et aliquot alii recentiores, anno aetatis suae 34, Christum passum esse volunt. Irenaeus lib. II, cap. 39. contendit, Christum fere ad annum quinquagesimum pervenisse ; proinde non sub Tiberio, sed sub Claudio passum esse.

De die ac mense, quo Christus mortuus est, tanta est discordia Veterum, et Recentiorum, ut adhuc sub Iudice lis sit. Vide Clementem lib. I Stom. ubi multas opiniones refert : at numquid propterea negabimus Christum esse passum ?

Pari ratione cum constat, impletas esse in Christi passione hebdomadas Danielis : tamen plurimae sunt opiniones de tempore, quo incipiant, et quo desinant. Item de annis Regum Persarum ; de annis Samuelis, Saulis, aliorumque nonnullorum Principum Iudaeorum ; de annis Imperatorum, et Pontificum Romanorum ; denique de annis Mundi, qui hactenus fluxerunt, tot sunt fere sententiae quod Chronologi. Num igitur propterea dicemus, Reges Persarum non fuisse, Samuelem, et Saulem non praefuisse, Imperatores et Pontifices nunquam exstitisse, et Mundum ipsum non incoepisse, vel non durasse usque ad hanc diem ?

Discordia ergo Scriptorum argumentum est falsitatis, quantum ad id in quo discordant, quia necessario aliqui ex discordantibus falluntur : sed sicut discordia est signum falsitatis, ita concordia summa quae est inter omnes Patres, quod Petrus Romae sederit, mortuusque sit, signum est veritatis.

Deinde respondeo : nullam esse inter bonos Auctores discordiam. Nam Eusebius in Chron. Hieronymus lib. de Script. Eccles. in Petro, et Addo Trevirensis in Martyrol. dicunt, Petrum Romam venisse anno 2 Claudii, a quibus non dissentit Orosius l. VII, qui ait, venisse eum in exordio Regni Claudii. Nam si Regnum Claudii tres in partes dividas, id est, in exordium, medium et finem ; annum secundum ad exordium pertinere videbis. Cum his consentiunt omnes illi Auctores, qui Petrum asserunt Romae sedisse annis 25 et in anno 14 Neronis obiisse, videlicet, Damasus, Isidorus, Beda, Freculphus, Ado Viennensis, et caeteri quos supra citavimus. Nec enim sunt anni 25 usque ad annum 14 Neronis, nisi a secundo Claudii numerare incipiamus.

Quocirca Fasciculum temporum, et Passionale merito contemnimus, praesertim cum fasciculus ille Marianum Scotum secutus sit, qui secum ipse et cum veritate apertissime pugnat. Ait enim Marianus Scotus in suo Chron. Petrum anno 4 Claudii Romam venisse, postremo anno Neronis obiisse, et tamen sedisse in Romano Episcopatu annis 25 et mensibus duobus, quae nullo modo inter se cohaerent. Nam regnavit Claudius in universum annis 13 mensibus 9 diebus 20. Nero autem regnavit annis 13 mensibus 7 diebus 58, testibus Dione Cassio, Suetonio, Tranquillo, Eusebio, et ipso etiam Mariano Scoto. Nam quod in Chronico Eusebii tribuuntur Neroni anni 14 menses 7 dies 28 planum est, errore Librariorum factum esse, siquidem postea cum anni singuli numerantur, non inveniuntur nisi 13. et aliquid amplius.

Iam vero haec tempora Claudii et Neronis simul iuncta non efficiunt maiorem summam, quam annorum 27. mensium 4. dierum 18. ex quibus si tollas annos 3. menses 5. dies 18. quos vult Marianus Scotus effluxisse de Imperio Claudii, antequam Petrus Romam veniret ; soli supererunt anni 23. menses 11. Igitur aut Petrus obiit post Neronem, aut non sedit annis 25.

Quod vero attinet ad alteram argumenti partem, de successione quatuor primorum Pontificum ; primum illud respondeo : etiam si plane ignoraremus, quis Petro proxime successerit ; non tamen propterea in dubium revocari debere, an aliquis successerit. Quemadmodum maxima quaestio inter Scriptores versatur, quis fuerit maritus Esther, cum aliqui Assuerum Medum, alii Cambysem Persam, alii Darium Histaspis, alii Artaxerxem Longimanum, alii denique Mnemonem fuisse scripserint : nec tamen ullus unquam dubitandum censuerit, maritum ne habuerit Esther an non.

Deinde respondeo : posse rem totam ita componi et explicari. Apostolus Petrus, passione sua imminente, B. Clementi Sedem Episcopalem reliquit. Id testantur gravissimi auctores, Tertullianus de praescript. Hieronymus lib. I in Iovin. et in cap. LII Isaiae, Ruffinus praef. recognit. et invect. in Hieron. Ioannes III. Papa in epist. ad Episc. Germ. et praeterea Clemens ipse lib. VII Constit. Apost. cap. 37. Anacletus epist. 1. Alexander epistol. 1. et Damasus in vita Petri.

Caeterum, Petro mortuo, Clemens in Sede Apostolica sedere noluit, donec vixerunt Linus et Cletus, qui ipsius B. Petri adiutores in Episcopali officio fuerant. Quocirca primus a Petro Pontifex non Clemens, sed Linus fuit. Id ita esse colligimus, primum ex Epiphanio, haeres. 27. qui ex sententia Veterum tradit, a Clemente Sedem recusatam, dum viverent Linus et Cletus. Deinde ex hac ipsa ambiguitate : si enim absque ulla contentione successisset Petro Clemens, aut Linus, aut quicumque alius ; nulla certe quaestio de primo successore Petri extitisset : quemadmodum de primo successore Iacobi Hierosolymis, et Marci Alexandriae, et ipsius Petri Antiochiae, nulla unquam fuit quaestio.

Quia vero in Romana Ecclesia post Petri obitum sancta contentio ex humilitate nata est, et unus fuit, et alter esse debuit primus successor Petri, inde nonnulla obscuritas in hanc successionem invecta est. Atque ex his conciliari possunt Auctores, qui aut Clementem Lino, aut Linum Clementi anteponunt : siquidem Irenaeus, Eusebius, Epiphanius, Optatus, Augustinus, Hieronymus, dum asserunt Petro Linum proxime successisse, verum asserunt, sed non negant id factum esse, quia Clemens Episcopatum illum recusaverat : porro Tertullianus, Hieronymus, Ruffinus, et caeteri, qui Clementem a Petro successorem relictum esse scribunt, rem veram narrant, sed nec ipsi negant, Clementem eo tempore Sedem accipere noluisse.

Neque multum me movet, quod Pontificalis Damasi, Sophronius, et Simeon Metaphrastes in vita Lini dicunt, Linum ante Petrum obiisse. Nam Sophronius, et Simeon recentiores sunt : Pontificalis vero liber, qui Damaso tribuitur, dubiae in hac re auctoritatis est : Auctores autem, qui Linum Petro successisse scribunt, cum antiquissimi, tum etiam plurimi et probatissimi sunt.

Iam vero post Linum Cletus, sive Anacletus, post quem Clemens quarto loco collocandus est. Auctores sunt Irenaeus, Eusebius, Epiphanius, Hieronymus, item Canon Missae vetustissimus, ubi legimus Lini, Cleti, Clementis : denique Ignatius in epist. ad Mariam Zarben. ubi significat, Clementem Anacleto successisse. Post Clementem Anacletus alius sine dubio subiiciendus est, ut Optatus, Augustinus, Damasus, et alii subiiciunt.

Duos enim fuisse Anacletos, quorum alter etiam Cletus dicebatur ; tametsi propter nominis similitudinem multi Veteres unum ex duobus fecerint. Primum nobis persuadet Ecclesiae Catholicae auctoritas, quae duos festos dies in eorum memoriam celebrat ; Cleti videlicet mense Aprili, et Anacleti mense Iulio : et Cletum Romanum, atque Aemiliani filium ; Anacletum Atheniensem, et filium Antiochi esse dicit. Nec enim credibile est, in re tanta Ecclesiam universam falli.

Deinde idem colligimus ex eo, quod aliqui Veterum Anacletum Clementi anteponunt, ut Ignatius, Irenaeus, Eusebius : alii subiiciunt, ut Optatus, Damasus, Augustinus ; id enim argumento est, duos fuisse, non unum. Priorem porro Anacletum, etiam Cletum appellari solitum, inde constat, quod eumdem omnino Pontificem, quem Ignatius, Irenaeus, et Eusebius Anacletum vocant, Epiphanius, Hieronymus, Damasus, Ioannes III et ipse sacrosanctus Missae Canon Cletum nominant.

Neque vero mirum videri debet, propter nominis similitudinem a Veteribus quibusdam ex duobus Anacletis unum esse factum, cum constat, apud Graecos passim confundi Novatum cum Novatiano, cum tamen certissimum sit, Novatum Carthaginiensem, Novatianum Romanum presbyterum fuisse : et Eusebius ac Nicephorus Constantinopolitanus in Chronicis, ex Marcello et Marcellino unum fecerint, cum duos fuisse certum omnino et exploratum sit,

Secunda persuasio Veleni, quae est et Calvini, et Magdeburgensium, Petrus non potuit Romam venire ante 18 annos a passione Domini ; nam cum fieret Concilium Hierosolymitanum, Act. XV, adhuc erat Petrus in Iudaea : factum est autem illud Concilium anno 18 a passione Domini, ut colligat B. Hieronymus in cap. II ad Gal. Nam Paulus post annos tres a conversione sua venit in Hierusalem videre Petrum, Gal. I. Deinde post annos 14, rediit in Hierusalem ad Concilium, Gal. II, quibus si addas unum annum qui fluxit a passione Domini, usque ad conversionem Pauli fient anni 18.

Adde, quod Petrus dicitur fuisse quinque annis in Iudaea, deinde septem annis Antiochiae, tum multis annis aliis in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bythinia : nec enim uno die poterat in tot locis praedicare ; itaque ut minimum 18 anni fluxerunt, antequam Romam Petrus venire posset.

Praeterea si ante annum 18, Petrus Romam venisset, venisset certe anno secundo Claudii, ut nos supra diximus, et id fieri non potest : tum quia illo anno nondum S. Petrus ex vinculis liberatus fuerat, in quae illum coniecerat Herodes ; contigit enim ea liberatio anno tertio Claudii, ut ex Luca Act. XII, et ex Iosepho lib. XIX Antiq. c. 7. colligitur : tum etiam quia mandaverat Christus Apostolis, ut ex Hierusalem ante annos duodecim non recederent, ut ex Thrasea martyre refert Eusebius lib. V hist. cap. 18. incidit autem annus duodecimus a Christi resurrectione in annum tertium Claudii ; non igitur anno secundo Claudii Petrus Romam venit, sed post annum nonum, qui erat 18 a passione Domini.

Dicitur autem Petrus sedisse Romae annis 25, a Damaso, Eusebio, Hieronymo, et aliis ; supervixit ergo usque ad annum 43 a passione Domini : sed tunc iam obierat Nero, imo etiam Galba, Otho, et Vitellius, et imperabat Vespasianus ; igitur tempore Vespasiani obiit Petrus, sed Vespasianus fuit mitissimus Imperator, nec ullos Christianos Romae occidit, ut omnes testantur. Vide Tertullianum c. 5. Apolog. et Augustinum lib. III de Civit. Dei c. 31. Eusebium, Sulpitium, Orosium, et caeteros omnes historicos ; Petrus igitur alibi obiit, quam Romae.

Respondeo primum : etiamsi errassent Patres, qui dixerunt, Romae sedisse 25 annis Apostolum Petrum ; non tamen propterea sequeretur, Petrum nunquam sedisse Romae, ut supra multis allatis similibus demonstravimus. Sed non est opus ad ista confugere : vere enim sedit Romae annis 25 et septem Antiochiae, et omnia cohaerent. Haec enim est verissima et brevissima historia vitae S. Petri.

Mansit B. Petrus quinque fere annis in Iudaea ; quocirca facile potuit S. Paulus post annos tres a sua conversione Petri Hierosolymis convenire. Et recte Eusebius anno quinto a passione Domini ponit ingressum Petrum in urbem Antiochiam. Neque his repugnat illa Thraseae martyris traditio : non enim Dominus imperavit, ut omnes Apostoli ad annos duodecim Hierosolymis morarentur ; id enim constat esse falsum ex Act. Apost. cap. VIII, IX et X, ubi legimus : Petrum profectum in Samariam, Lydam, Ioppem, et Caesaream, antequam in vincula coniiceretur, atque adeo ante annum 12, a Christi passione : sed ut non omnes inde recederent, verum aliquis semper, aut etiam aliqui ex Apostolis Hierosolymis manerent ad testimonium Hebraeorum. Igitur ex Iudaea anno quinto a passione Domini Petrus profectus in Syriam, Antiochiae fixit Sedem, et mansit annos fere septem Episcopus eius urbis.

Non tamen hoc ita accipiendum est, quasi nunquam ex Antiochia toto illo tempore egressus sit ; imo vero eodem tempore peragravit vicinas provincias, Pontum, Asiam, Galatiam, Cappadociam, et Bythiniam. Inde autem profectus anno septimo Episcopatus Antiochensis, quia erat 11. a passione Domini, rediit in Hierusalem ; ibique comprehensus ab Herode in vincula coniectus est in diebus azymorum, Act. XII, sed paulo post ab Angelo liberatus, eodem anno, qui erat secundus Claudii, Romam venit, ibique Sedem fixit, ac tenuit annis 25.

Nec tamen toto eo tempore, quo fuit Episcopus Romanus, mansit Romae, sed posteaquam septem annis Romae praedicaverat, rediit in Hierusalem, expulsus a Claudio ex urbe una cum caeteris Iudaeis. Scribit enim Lucas, Act. XVIII. Claudium expulisse ex urbe omnes Iudaeos : idem scribit Suetonius in Claudio : idem Iosephus, ut Orosius citat, et ipse Paulus Orosius lib. VII hist. qui addunt, hoc factum esse anno nono Claudii, id est, 18 a passione Domini. Itaque cum audissent ii, qui erant Antiochiae, Petrum venisse in Hierusalem, miserunt ad eum Paulum et Barnabam, et tunc factum est Concilium Hierosolymitanum : mortuo autem Claudio, rediit Petrus Romam, et ibidem vitam finivit.

Neque his repugnat, quod Petrus in vinculis fuerit Hierosolymis paulo ante mortem Herodis, ut colligitur ex Act. Apost. c. XII, cum ex Iosepho lib. XIX Antiq. cap. 7. constet, Herodem obiisse anno 3 Claudii. Nam S. Lucas Act. XII, non ait, Petrum in vinculis fuisse paulo ante mortem Herodis, sed contrarium potius indicat, cum narrat : post Petri liberationem a vinculis Herodem profectum esse Caesaream, ibique commoratum : illa enim mora, tempus utcumque longum significat, quod ut minimum unius anni fuit. Refert autem S. Lucas, post necem Iacobi et vincula Petri, continuo fere mortem Herodis, ut indicaret, horribilem illum Herodis interitum poenam peccati fuisse in Apostolos Domini ab eo commissi.

Adversus eam historiam, quam paulo ante exposuimus, vehementer pugnat nova quaedam Onuphrii Panvini opinio : eam opinionem hoc loco breviter confutare aggredior. Igitur Panvinus in Annot. ad Platinum, in ipso principio docet, S. Petrum non sedisse Antiochiae antequam Romam proficisceretur, sed postquam ex urbe redierat, et Concilio Hierosolymitano interfuerat. Quae opinio multis, nec levibus argumentis refellitur.

Primo pugnat aperte cum sententia Summorum Pontificum, veterum Patrum, et illustrium Historicorum. Pontifices veteres ac sancti, Anacletus in epist. 3. Marcellus in epist. 1. Damasus in Pontificum vitis, Innocentius in epist. 14. Leo serm. 1. de Nat. Apost. Gelasius in dec. de lib. apocr. Pelagius iunior in epist. ad Benignum, Greg. lib. VII, epist. 37, disertis verbis tradunt, S. Petrum sedisse Antiochiae antequam ad Urbem Romam se conferret : quod idem scribunt Eusebius in Chron. Hieronymus in lib. de script. eccles. in Petro, et in Com. II. cap. ad Gal. Isidorus in lib. de vit. Pat. Beda de sex aetatibus, Ado Viennensis in Chron. Simeon Metaphrastes in vita sancti Petri, Haymo lib. II, cap. 21. de mem. rer. Christian. et alii permulti tum veteres, tum recentiores : neque ullus est, quod sciam, ex Veteribus, qui contrarium scripserit, ac ne ex recentioribus quidem, praeter Onuphrium. Neque responderi potest : hos auctores intelligendos esse de posteriore adventu Petri in Urbem, Nerone imperante, non de priore, imperante Claudio. Nam plerique horum auctorum notant etiam tempus, ac dicunt, Petrum venisse Romam sub Claudio, cum iam fundasset Antiochenam Ecclesiam, ut Damasus, Eusebius, Hieronymus, Leo, Beda, Isidorus, Haymo, Ado : reliqui a nobis citati tempus quidem non ponunt, tamen aperte significant, S. Petrum fuisse primum Antiochiae Episcopum, deinde Romae, cuius contrarium affirmat Onuphrius. Itaque non dubium est, quin sententia Onuphrii nova sit, et idoneis auctoribus careat.

Deinde pugnat haec opinio cum traditione ecclesiastica de festo die instituto in honorem Cathedrae Antiochenae. Solemnitas enim Antiochenae Cathedrae vetustissima est, ut patet ex sermonibus S. Augustini de Cathedra Petri, nec non ex Martyrologiis Bedae, Usuardi, et Adonis Trevirensis, et toto orbe Christiano celebratur, et quidem honorificentius, quam festus dies Cathedrae Romanae, qui nuper a Paulo IV institutus est, et nusquam a populo more festorum dierum colitur, cum festus dies Cathedrae Antiochenae non tantum a Clero, sed etiam a plebe multis in locis religiose servetur. At certe si Cathedra Antiochena posterior fuisset quam Cathedra Romana, ut Panvinus contendit, nulla ratio esset, cur occidentalis Ecclesia festum diem ageret pro institutione Cathedrae Antiochenae, potius quam Alexandrinae, vel Hierosolymitanae : vel saltem cur esset ea solemnitas antiquior et celebrior, quam Cathedrae Romanae ; igitur concedendum est, primam S. Petri Cathedram fuisse Antiochenam, et ideo per totam Ecclesiam in eius honorem diem festum celebrari.

Tertio pugnat illa opinio cum manifesta ratione. Nam si Petrus non sedit Antiochiae nisi post Concilium Hierosolymitanum, id est, post annum 18 a passione Domini ; quaero : fuit ne ante hoc tempus Episcopus aliquis Antiochenus, vel nullus ? Nullum fuisse non est ullo modo credibile, cum Antiochiae fuerint Christiani multi fere statim a passione Domini, imo etiam Ecclesia florentissima, adeo ut ibi primum appellari coeperint discipuli Christiani, ut patet Act. XI, si fuit Episcopus aliquis Antiochenus ; quaero : Petrus ne, an alius ? Si Petrus, id est quod contendimus ; si alius, multa sequuntur absurda, non enim verum erit quod omnes Historici, et ipse Ignatius tradit in epist. ad Antioch. Antiochiae primum sedisse Petrum, deinde Evodium, tum Ignatium : item concedendum erit, Petrum Apostolum successisse in Episcopatu Antiocheno alicui ex discipulis, quod est plane intolerandum. Praeterea, si Petrus venit Antiochiam, ibique Sedem Episcopalem accepit, cum iam Romae per aliquot annos Episcopalem Cathedram tenuisset ; quaero : dimisit ne Petrus Romanum Episcopatum, an retinuit ? Si dimisit, ergo dimisit Sedem, quam Deo iubente susceperat ; ergo non sedit Romae annis vigintiquinque, sed nec integros viginti, quod repugnat omnibus Scriptoribus : si non dimisit ; ergo retinuit simul duos Episcopatus particulares et proprios, et maximo intervallo inter se distantes ; ergo reliquit posteris perniciosissimum exemplum, plures simul Episcopatus retinendi. Dices fortasse : S. Petrum venisse Antiochiam ex Roma, sed non sedisse Antiochiae, ut proprium eius Urbis Episcopum. At hinc quoque multa sequuntur absurda : nam si B. Petrus non fuisset Antiochenus Episcopus ; non esset Sedes Antiochena Patriarchalis ; non fuisset a maioribus institutus festus dies Cathedrae Antiochenae ; errarent omnes Historici, qui primum Episcopum Antiochenum faciunt Apostolum Petrum.

Sed videamus, quid tandem Onuphrium impulerit, ut novam sententiam excogitaret. Primum eius argumentum ducitur ab auctoritate B. Lucae in Act. Apost. Sancti Pauli in epist. ad Gal. et Eusebii in Chron. dicit enim, colligi ex his auctoribus S. Petrum primis novem annis a passione Domini non recessisse ex Iudaea : decimo autem anno venisse Romam ; ex quibus sequitur, ut non potuerit Antiochiae sedere, nisi post reditum ab Urbe.

Respondeo : nihil horum ex citatis auctoribus colligi. Nam ex Act. Apost. et epist. ad Gal. id solum habemus, S. Petrum fuisse Hierosolymis anno 4, 11 et 18 a passione. De anno 4. constat ex epist. ad Gal. ubi Paulus dicit, se venisse in Hierusalem videre Petrum post annos tres a sua conversione, id est, anno 4. a passione Domini, quo etiam quadriennio contigerunt ea, quae S. Lucas narrat de Cornelio, Aenea, Tabita, Simone Mago, et aliis. De anno undecimo constat ex cap. XII, Act. nam vincula S. Petri et caedes sancti Iacobi inciderunt in secundum annum Claudii, ut Onuphrius fatetur, et ex Iosepho probari posset : annum autem secundum Claudii fuisse undecimum a passione Domini, paulo inferius demonstrabo : de anno 18. perspicuum est ex cap. II ad Gal. Haec sunt ex Scripturis certa : sed ex his non colligitur, non potuisse S. Petrum ab anno quarto a passione Domini usque ad undecimum habitare Antiochiae. Porro quod dicit Onuphrius, colligi ex Chronico Eusebii, S. Petrum non potuisse Antiochenam Sedem tenere antequam proficisceretur Romam, mirabile est : nam in eo Chronico Eusebius disertis verbis notat, Tiberio imperante Sanctum Petrum Sedem suam Antiochiae constituisse, eamque septem annis tenuisse, ac tum demum profectum Romam anno 2 Claudii. Est quidem error in Chronico Eusebii circa tempus vinculorum Sancti Petri, sed hoc nihil ad rem facit.

Alterum argumentum Onuphrii est quaedam historica demonstratio, quam ipse breviter indicat in Annot. ad Platinum, sed fusius explicat in Com. Fastor. Est autem haec demonstratio. Christus passus est anno 19 Tiberii, aetatis suae 34. Petrus autem Romam ingressus est anno 2 Claudii : ab anno 19 Tiberii ad 2 Claudii sunt anni decem non integri, ut notum est.

Ex his decem annis, primos quatuor consumpsit Petrus in Iudaea, ut paulo ante ex epist. ad Gal. probatum est : remanent igitur sex non integri, proinde non est locus septennio Sedis Antiochenae. Porro Christum passum esse anno 19 Tiberii, aetatis vero suae 34, probat Onuphrius primum ex Olympiadibus. Constat enim ex Phlegone anno 4, Olympiadis 202, fuisse insignem illam Eclipsim, quae Christo patiente facta est : annus autem quartus Olympiadis 202 recte cadit in annum Christi 34. Deinde probat ex Beda, qui in lib. de rat. temp. cap. 45. scribit, Fidem Ecclesiae habere, Christum vixisse in carne mortali paulo amplius triginta tribus annis.

Respondeo. Haec demonstratio si quid efficit, tantum efficit, S. Petrum non sedisse Antiochiae integro septennio, sed sexennio, aut quinquennio : non autem efficit, eum non fuisse Antiochiae, Episcopum antequam Romam proficisceretur. Deinde ne hoc quidem ratio illa concludit. Potuit enim Sanctus Petrus anno 2 a passione Domini Sedem Antiochenam constituere, et tenere septem integros annos, sic tamen ut saepius rediret in Hierusalem, et excurreret in alia loca. Sed non est opus ad ista confugere : nam non recte probavit Onuphrius, Christum passum esse anno 19 Tiberii, aetatis vero suae 34, argumentum enim illud quod duxit ab Olympiadibus, facili negotio refutatur. Siquidem maxima quaestio est, unde incipiendae sint Olympiades, et quemadmodum Onuphrius iuxta suam opinionem sic eas disposuit, ut annus 34 Domini incideret in Olympiadem 204 exactam, sic et alii disponunt Olympiades ad eum modum, ut in eamdem Olympiadem incidat annus Domini 33.

Argumentum vero ex testimonio Bedae depromptum Onuphrii sententiam plane convellit. Beda siquidem cum ait, iuxta Fidem Ecclesiae Christum vixisse paulo plus triginta tribus annis, loquitur de annis inchoatis, non completis, ut sensus sit, Christum pervenisse ad annum 33, et supervixisse aliquanto tempore : id quod evidenter probatur. Nam ibidem Beda probat sententiam suam ex indiculis quibusdam Romanae Ecclesiae, in quibus annotabatur annus a passione Domini, demptis triginta tribus annis, qui fluxerunt ab Incarnatione ad Passionem ; ex quo intelligimus, iuxta Fidem Romanae Ecclesiae fluxisse praecise ab Incarnatione ad Passionem triginta tres annos, quia secundum Veterum sententiam die 25 Martii Christus et conceptus, et mortuus est. Quod si ab Incarnatione ad Passionem sunt anni 33 ad liquidum, certe a Nativitate ad Passionem sunt anni triginta tres non completi.

Non igitur probavit Onuphrius sententiam suam. Possumus autem nos contrariam sententiam, quam verissimam putamus, duobus argumentis approbare. Primum argumentum nititur tribus principiis, quorum unum est, Christum ex sententia Eusebii in Chron. Pauli Orosii lib. VII, cap. 2 et aliorum fere omnium, natum esse anno 42 Imperii Caesaris Augusti. Alterum, Augustum imperasse annis 56 non integris, ut Suetonius et alii tradunt. Tertium, Christum passum esse anno 18 Tiberii, quod expresse tradunt Eusebius in Chron. Epiphanius in lib. de mens. et ponder. Eutropius lib. VII et Beda de sex aetatibus, et colligitur ex Hieronymo de Script. Eccles. in Paulo, ubi dicit, annum 2 Neronis fuisse 25 a passione Domini : nam etiamsi daremus Tiberio post Christi passionem quatuor annos integros, Caio quatuor integros, Claudio 14 integros, et acciperemus secundum Neronis completum ; non haberemus tamen 25 annos, sed solum 24 ; oportet igitur ex sententia Sancti Hieronymi dare Tiberio quinque annos post passionem Domini, ac per hoc, anno Tiberii 18 constituere passionem Dominicam, non anno 19, ut contendit Onuphrius. Ex his tribus principiis manifeste colligitur, Christum passum esse anno aetatis suae 33, non 34 ; nam ab anno 42 Augusti ad annum 18 Tiberii non plures numerantur ; quod ne ipse quidem Onuphrius negaret, si Christum passum esse fateretur anno Tiberii 18.

Secundum argumentum nostrum nititur duobus aliis, certissimisque principiis. Unum est, Christum baptizatum esse anno aetatis suae 30 inchoato, non expleto. Alterum, Christum post baptismum supervixisse annis tribus, et eo amplius. Ac primum quidem principium probatur ex testimonio Lucae cap. III : Et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta : nisi enim vis adhibeatur his verbis, sensus planus et obvius est, Christum coepisse agere annum trigesimum cum ad baptismum venit : erat enim annorum triginta, non complens videlicet, sed incipiens annum trigesimum. Et hoc modo verba ista intellexerunt omnes veteres Patres, a quorum concordi sententia in explicatione Scripturarum recedere temerarium est. S. Irenaeus, lib. II, cap. 39 : « Ad baptismum, inquit, venit nondum qui triginta annos suppleverat, sed qui inciperet esse tanquam triginta annorum ; ita enim qui eius annos significat, Lucas posuit. » Tertullianus in lib. cont. Iudaeos, Clemens Alexandr. lib. I Strom. et Iulius Africanus apud Hieron. in Comm. cap. IX. Danielis scribunt, Christum praedicasse unum annum, et postea occisum, cum explesset annum trigesimum ; ex quibus sequitur necessario, ut velint eum baptizatum anno 30 inchoato : et quamvis errent cum dicunt, Christum occisum anno 30 completo, quia sine ullo fundamento id scribunt, tamen non errant cum scribunt, eum baptizatum anno 30 inchoato, quia sequuntur Lucam Evangelistam, ut communiter exponi solet. Eusebius lib. I hist. cap. 10. iuxta versionem Christophorsoni : « Christus, inquit, cum iam trigesimum suae aetatis annum agere incipiebat, ad Ioannem, ut lavacro baptismi tingeretur, se contulit. » Epiphanius haeresi 51 : « Erat, inquit, triginta annorum, sed non plenus ; quapropter dicit, incipiens esse annorum ferme triginta. » Et infra subiungit : « Christum complevisse trigesimum annum, cum primum signum fecit in Cana Galilaeae. » Gregorius Nazianzenus Orat. in S. Bapt. Hieronymus in I. c. Ezech. Chrysostomus homil. 14 in Marc. et Gregorius homil. 2. in Ezech. dicunt, Christum anno 30 baptizatum docere coepisse : qui modus loquendi indicat, annum trigesimum inchoatum non completum. Clarius Augustinus lib. II de Doctr. Christ. cap. 28. scribit, Christum, cum esset annorum fere 30, venisse ad baptismum. Isidorus lib. VII in Levit. cap. 27. » Propter quod, inquit, eum non plenorum triginta annorum venisse aitad baptismum ; ait enim : et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta ¹. Denique extat can. 11. Concilii antiquissimi Neocaesarien. ubi prohibentur presbyteri ordinari ante trigesimum aetatis annum, quia Christus anno 30 baptizatus est, et praedicare coepit : quem canonem intelligendum esse de trigesimo anno inchoato non de completo, ut intellexit Martinus Braccarensis in Collect. Can. Graec. can. 20. satis aperte docet vir gravissimus S. Hieronym. in epist. ad Theophylum advers. Io. Hierosol. ubi probat, fratrem suum legitima aetate presbyterum ordinatum, quia ad triginta annorum spatia iam pervenerat. Docet etiam Ecclesiae consuetudo, quae cum revocaverit annum trigesimum ad vigesimumquintum, tunc iudicat hominem idoneum presbyterio, cum is attigerit annum vigesimumquintum. Neque his repugnat S. Ignatius, qui in epist. ad Trall. scribit, Christum baptizatum cum explesset tres annorum decades : nec S. Io. Chrysostomus, qui hom. 10 in Matth. scribit, Christum post triginta annos venisse ad baptismum. Nam S. Ignatius dicit tres decades annorum impletas, quia perventum erat ad ultimum annum tertiae decadis, non quia perventum esset ad finem ultimi anni ; sic enim intelligitur illud Luc. II, cum consummati essent dies octo ut circumcideretur puer, id est, cum ventum esset ad diem octavum in quo circumcidi debebat Puer ; et Act. II cum complerentur dies Pentecostes, id est, cum ventum esset ad diem quinquagesimum, non autem cum esset completus dies quinquagesimus. Vel utitur figura intellectionis, quae Scriptoribus etiam sacris familiaris est : sicut enim scribit S. Lucas cap. II consummatos fuisse dies octo, cum circumcisus est Dominus, non quod plane expleti essent dies octo, sed quod parum abessent ab expletione, cum iam octavus dies ageretur ; et quemadmodum scribit Marcus cap. VIII post tres dies Christum resurrecturum fuisse, quia tertia die resurrecturus erat, sic etiam scribit S. Ignatius, Christum baptismi tempore complevisse tres decades annorum, quia tam parum aberat a fine trium decadum, ut iam tertiae decadis ultimus ageretur annus. Facilius adhuc explicabitur locus Chrysostomi : nam initio homiliae scribit, Ioannem venisse ad baptizandum, post annos fere 30, ex quo sequitur, ut Ioannes eo tempore non compleverit annum trigesimum : quod si Ioannes non compleverat annum trigesimum, quanto minus eum compleverat Christus, qui sex mensibus iunior erat Ioanne ? Ergo Chrysostomus cum ait, Christum post annos triginta venisse ad baptismum, sine dubio significat, post annos triginta inchoatos, et nondum exactos venisse. Maneat igitur ex communi sententia Christum baptizatum anno 30 inchoato. Alterum principium erat, Christum post baptismum praedicasse plus tribus annis, ac per hoc passum esse anno 33 inchoato, quod principium ex Evangelio Ioannis aperte colligitur : habemus enim quatuor Paschata notata in Evangelio Ioannis, unum Io. II, alterum Io. IV, tertium Io. VI, quartum Io. XIII, cum igitur Christus post baptismum quatuor Paschata celebraverit, necesse est eum ad initium quarti anni docendo pervenisse. S. Ignatius in epist. ad Trall. disertis verbis tradit, Christum praedicasse tribus annis : quod quidem ad liquidum verum non est, cum constet, ipsum post 40 dies a baptismo praedicare coepisse, et ad passionem usque praedicasse, quod est tempus trium annorum, et aliquanto amplius, ut ex numero Paschatum ostendimus. Sed Ignatius sicut cum ait, Christum baptizatum cum explesset tres decades annorum, omisit minutias quae deerant ad tres decades conficiendas ; ita cum ait, eum praedicasse tribus annis, omisit minutias temporum quae supererant. Eusebius in lib. VIII de demonstr. Evang., demonstr. 2. et Beda de rat. temp. cap. 45. dicunt, Christum praedicasse tribus annis cum dimidio ; quod quidem praecise non est verum, sed illi quoque non fuerunt solliciti de minutiis temporum, et fortasse numeraverunt annos a baptismo usque ad Ascensionem : nam eo modo sunt fere tres anni cum dimidio. Caeterum nullus est Veterum, qui praedicationi Christi tribuerit integrum quadriennium. Sed de his satis.

Persuasio tertia talis est. Petrus non potuit venire Romam usque ad annum 9 Claudii, ut supra probatum est, sed neque postea venire potuit : nam Claudius, qui iussit Iudaeos ex urbe pelli, sine dubio iussit etiam in urbem non recipi ; igitur nunquam venit.

Sed iam ostendimus, Petrum anno 9 Claudii non venisse Romam, sed discessisse Roma, et postea tempore Neronis rediisse : quod enim tempore Neronis potuerint Romae esse Iudaei, patet ex Act. ult. ubi Paulus Romae Iudaeis praedicat.

Persuasio Quarta. Quando Paulus reprehendit Petrum Antiochiae, Gal. II, erat peractum Concilium Hierosolymitanum ; et tamen adhuc Petrus non iverat Romam. Respondeo : iverat et redierat.

Persuasio quinta. Paulus scribens ad Romanos, multos iubet salutari, cap. ult. Petri autem ne meminit quidem. Atque haec non solum Veleno persuasio, sed etiam Illyrico demonstratio est, Petrum Romae nunquam fuisse.

Respondeo in primis : argumentum hoc nihil concludere, nam alioqui sequeretur, Ioannem non fuisse Episcopum Ephesi, neque Iacobum Hierosolymis, quia Paulus scribens ad Ephesios et ad Hebraeos, non meminit Ioannis et Iacobi. Deinde dico : Paulum non iussisse Petrum salutari, quia scripsit epistolam eo tempore, quo Petrus redierat Roma, et versabatur in Syria : nam Paulus scripsit epistolam ex itinere, quo proficiscebatur Hierusalem, ubi et comprehensus fuit : sic enim scribit ipse Rom. XV. Et nunc, inquit, proficiscor in Hierusalem, ministrare Sanctis : probaverunt enim Achaia et Macedonia collationem aliquam facere in pauperes sanctos, qui sunt in Hierusalem. Et Act. XXIV. idem Paulus, cum causam diceret ad tribunal Felicis Syriae Praesidis, ait : Eleemosynas factus in gentem meam veni, et oblationes et vota. ¹

Porro haec Pauli captivitas contigit medio tempore inter Concilium Hierosolymitanum et obitum Claudii. Siquidem post Concilium illud, Paulus adiit Macedoniam et Achaiam, ubi antea nunquam fuerat, ut patet ex Act. cap. XVI. pervenit autem in Hierusalem Felice Praeside, qui praefuit Syriae usque ad mortem Claudii, et initium Neronis, ut Iosephus testatur lib. XX. Antiq. cap. 9 et 13. Ex quo sequitur, epistolam ad Romanos scriptam esse circiter 11, aut 12 annum Claudii, quo tempore S. Petrus Roma redierat, et Syriae regiones iterum peragrabat, et visitabat. Quid igitur mirum, si Paulus ad Romanos scribens non salutat Petrum, quem eo tempore constat Romae non fuisse.

Persuasio Sexta. Ambrosius in cap. XVI. ad Rom. dicit, Narcissum, quem Paulus iubet salutari, fuisse Romanum presbyterum : at presbyter et Episcopus idem sunt apud Paulum ; igitur iste Narcissus erat Episcopus Romanus ; proinde non fuit Petrus Romanorum Episcopus primus.

Respondeo : Narcissum presbyterum fortasse Romanum fuisse, Episcopum sine dubio non fuisse : siquidem Irenaeus, Eusebius, Optatus, Epiphanius, Hieronymus, Augustinus, et caeteri, qui Catalogum Romanorum Pontificum scripserunt, nullam huius Narcissi mentionem fecerunt. Nec his repugnat Ambrosii auctoritas : nam Ambrosius idem in cap. 3. I. ad Tim. Omnis « Episcopus, inquit, Presbyter est, non tamen omnis presbyter Episcopus. » Et Cornelius apud Eusebium lib. VI. hist. cap. 33. dicit, Romae unum fuisse Episcopum, quadraginta autem et sex presbyteros.

Persuasio septima. Paulus cum Petro foedus percussit, ut ille Iudaeorum, ipse Gentium esset Apostolus, Gal. II quomodo ergo verisimile est, Petrum tam cito pacti immorem alienam provinciam invasisse, id est, Romam ivisset quae mater gentilitatis erat ?

Si dicas : Petrum Romae praedicavisse Iudaeis qui ibi erant. Contra : nam illi, veniente Paulo, et praedicare incipiente mirantur doctrinae novitatem, ut cognosci potest ex illis verbis Iudaeorum, Act. ult : Notum, inquit, est nobis de secta hac, quia ubique ei contradicitur, rogamus autem audire quae sentis. Et infra : Quidam, inquit, credebant his quae dicebantur, quidem vero non credebant, cumque invicem non essent consentientes discedebant².

Respondeo : foedus inter Petrum et Paulum non fuisse, ut Petrus tantum Iudaeis, aut in Iudaea tantum ; Paulus autem Gentibus aut extra Iudaeam tantum praedicaret : sed ut Petrus praedicaret omnibus, et ubicumque vellet, sed principaliter Iudaeis : Paulus omnibus, et ubicumque vellet, sed principaliter Gentilibus : alioqui Paulus diceretur invasisse alienam provinciam, quando Romam veniens, mox Iudaeis praedicare coepit, ut patet Act. ult. et Petrus non solum Romam venire non debuisset, sed nec Antiochiam, aut in Asiam, Galatiam, Pontum, Cappadociam, Bythiniam, ad quae loca tantum eum ivisse Velenus fatetur.

Falsum autem est quod Velenus dicit, Iudaeos Romae miratos doctrinae novitatem, quando Paulus praedicavit eis Christum, quasi nemo antea tale aliquid praedicasset. Nam si Romae nullus praedicaverat Iudaeis antequam Paulus eo veniret : quis eos Iudaeos Romanos converterat, ad quos ipse epistolam scripsit ? Constat enim epistolam illam partim scriptam ad Gentiles, et partim ad Iudaeos ad Fidem Christi conversos : nam ideo primis quatuor capitibus disputat de iustificatione ex Fide sine operibus Legis contra superbiam Iudaeorum, qui suis meritis tribuebant adventum Messiae. Et cap XIV. agit de illis, qui adhuc iudaizabant abstinentes a quibusdam cibis secundum Legem immundis. Et cap. XVI. salutat multos, quos constat Christianos ex Iudaeis fuisse.

Dicet aliquis fortasse ; si epistola ad Romanos, vivente Claudio, qui Iudaeos expulerat ex urbe, scripta est ; qui sunt isti Iudaei, quos Romae Paulus salutari iubet ? Non enim credibile est, Claudio vivente, Iudaeos ad urbem redire potuisse.

Respondeo : non modo credibile esse, paulo post eam expulsionem Iudaeos redire potuisse, sed sine ullo dubio rediisse : nam Paulus Act. XVIII. invenit Corinthi Aquilam et Priscillam Iudaeos, qui nuper ex urbe venerant pulsi a Claudio : deinde cum haesisset in Achaia annum unum et sex menses, et in Asia annos duos, Act. XVIII et XIX. iter coepit versus Hierusalem, atque in eo itinere scripsit ad Romanos, et salutari iussit Aquilam et Priscillam, qui iam Romam reversi fuerant.

Ad illa ergo verba Iudaeorum : Rogamus a te audire quae sentis etc. ³ dico : ea verba non esse omnium Iudaeorum qui Romae erant sed tantum eorum qui ad Fidem Christi adhuc conversi non fuerant, praeter quos multi alii Romae vivebant, quos Petrus converterat. Neque verbis illis significatur, eos nunquam audivisse praedicationem Christi sed non fuisse adhuc persuasos : et ideo voluisse adhuc Paulum audire, et cum ab eo efficacissime convincerentur, partem eorum fuisse persuasos ut crederent, partem in sua obstinatione mansisse.

Persuasio 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, sumuntur ex Act. ult. et epistolis quas Paulus e Roma scripsit, nimirum ad Gal. ad Ephes. ad Coloss. ad Philipp. ad Heb. ad Timoth. II et ad Philem. et ex epistolis Pauli ad Senecam, et Senecae ad Paulum : nam in his omnibus Scripturis occasio fuit loquendi de Petro, si is Romae fuisset : mirum autem silentium ubique reperitur.

Accedit quod non solum in his locis non dicitur Petrus fuisse Romae, sed etiam aperte indicatur non fuisse. Nam Philipp. II. dicit de iis qui Romae erant : Omnes quaerunt quae sua sunt. Et Colos. ult : Salutat, inquit, vos Aristarchus concaptivus meus et Marcus consobrinus Barnabae et Iesus qui dicitur Iustus : hi soli sunt adiutores mei in regno Dei. Et II. Tim. IV. In prima mea defensione nemo mihi astitit, sed omnes me dereliquerunt ¹. Aut igitur Petrus Romae non fuit, aut maximam iniuriam illi Paulus facit, cum eum numerat inter eos, qui quaerunt quae sua sunt, et qui non erant adiutores sui in Regno Dei, et qui se in angustiis positum deseruerunt : quod argumentum non solum Veleni, sed etiam Calvini est.

Respondeo primo : nihil concludi ex argumentis ab auctoritate negative. Non enim sequitur, Lucas, Paulus, et Seneca non dicunt, Petrum fuisse Romae ; igitur non fuit Petrus Romae : non enim isti tres omnia dicere debuerunt, et plus creditur tribus testibus affirmantibus, quam mille nihil dicentibus, modo isti non negent, quod alii affirmant. Alioqui quia Matthaeus non scribit in Evangelio, Christum circumcisum : Marcus non meminit presentationis : Lucas non meminit stellae novae ; Ioannes non dicit Christum natum de Maria Virgine, ista omnia erunt falsa, quod absurdissimum est.

Ad illa autem tria loca dico : non negari in illis Petrum tunc fuisse Romae : nam cum Coloss. ult. dicit : Hi soli sunt adiutores mei in regno Dei ², loquitur tantum de suis domesticis, qui ei ministrare soliti erant. Quomodo etiam II. Tim. IV cum dicit : Lucas est mecum solus ³, de domesticis et ministrantibus sibi loquitur. Certum enim est ex ult. cap. epist. ad Rom. multos alios, tam Iudaeos, quam Gentiles conversos ad Fidem fuisse Romae, qui Regnum Dei promovebant. Et in epist. ad Philip. cap. II, cum dicit : Omnes quaerunt quae sua sunt, per figuram intellectionis loquitur tantum de quibusdam, non de omnibus absolute. Nam ibidem dixerat paulo ante, apud se fuisse Timotheum, qui certe non quaerebat quae sua sunt : et cap. I. dixerat, quosdam praedicare Evangelium ex charitate, et proinde non quaerere quae sua sunt, sed quae Iesu Christi.

Denique in II. ad Tim. cap. IV. ubi dicit : Nemo mihi astitit, sed omnes me dereliquerunt ; quem locum Calvinus prae caeteris urget, non loquitur nisi de iis, qui eum iuvare, apud Caesarem potuissent. Nam ibidem dicit, tunc apud se fuisse Lucam, et tamen generaliter ait : Nemo mihi astitit, sed omnes me dereliquerunt : certum autem est, Petrum non potuisse eum iuvare, cum ipse non minus Caesari invisus esset, quam Paulus. Itaque loquitur tantum de quibusdam nobilibus Romanis, qui potuissent pro se adire Caesarem, sed metu tyranni id non fecerunt.

Secundo responderi posset : eo tempore, quo Paulus Romam pervenit, et quo scripsit eas epistolas, Petrum non fuisse Romae. Nam etsi Romae Sedem suam fixerat, tamen saepissime aberat, cum oporteret eum in variis locis Ecclesias constituere, ut Epiphanius annotavit, haeres. 27. nam propterea Petrus assumpsit sibi coadiutores Linum et Cletum, qui in absentia sua Romae Episcopalia munera obirent.

Persuasio 16. Ambrosius serm. 67. dicit de Petro et Paulo : « Una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam, » at Linus in Passion. Petri et Pauli dicit, eos nec eodem tempore passos, nec eodem loco, nec eodem tyranno iubente.

Praeterea Iosephus, qui tempore Neronis vixit, scripsit Romae historiam de bello Iudaico, et in ea meminit interfectorum a Nerone : et tamen non meminit Petri, quem certe non omisisset si vere a Nerone occisus fuisset : fuit enim Iosephus Christianorum amicus, et libenter data occasione ipsorum meminit. Scribit enim de morte Christi, lib. XVIII. Antiq., et Ioannis Baptistae ibidem, et Iacobi, lib. XX.

Adde, quod Petrus erat senex, quando Paulus erat adolescens : nam post passionem Domini, Paulus vocatur adolescens, Act. VII. quo tempore Petrus iam uxorem habuerat, et tanquam annosissimus omnium Apostolorum primus inter eos habebatur ; et tamen Paulus ad senectutem etiam pervenit, ut ipse scribit in epist. ad Philem. igitur non est verisimile, eos uno tempore obiisse.

Sed hoc argumentum facile refutari potest. Nam in prima parte argumenti bis labitur Velenus. Primum, quod fatetur Lini historiam esse confictam, ut vere est, et tamen ex ea dicit refutari sententiam Ambrosii. Si enim Lini historia conficta est ; non est ullius auctoritatis, si nullius est auctoritatis quomodo potest inde refelli Ambrosii probatissimi auctoris sententia ? Deinde peccat, quod per eumdem locum apud Ambrosium intelligit eamdem partem urbis, et inde vult Ambrosium dissentire ab aliis, qui in diversis partibus eiusdem urbis dicunt Apostolos interfectos. At Ambrosius per eumdem locum intelligit eamdem urbem, non eamdem partem urbis : sic enim subiungit : « In eodem loco, inquit, ne alteri Roma deesset. »

Ad illud de Iosepho dico primum : Iosephum ipsum lib. II. de Bel. Iud. cap. 11. respondere ; ibi enim dicit, se silentio praeterire velle scelera Neronis, ut quod matrem et uxorem occiderit, et similia, quoniam sciret narrationem illam esse molestam ; et merito haec dicit, nam dedicabat libros illos Romanis Imperatoribus, qui non libenter audiunt vituperari praedecessores suos. Deinde potest argumentum retorqueri in auctorem : nam ibidem Velenus dicit, Petrum esse occisum Hierosolymis, iussu Anani Pontificis Iudaeorum ; peto ergo : quare Iosephus, qui lib. XX. Antiq. scribit gesta illius Anani, et quos homines occiderit, non meminit eo loco Petri? Suo igitur gladio se ipse iugulat Velenus.

Ad illud de aetate dico : Petrum non fuisse senem, quando Paulus erat adolescens, sed virum maturae aetatis. Quod enim habuerit uxorem, et fuerit primus Apostolorum non arguit nisi virilem aetatem. Nec est ullo modo credibile, senes a Christo fuisse electos ad summos obeundos labores, et Orbem terrarum fere totum peragrandum : quemadmodum neque credibile est adolescentulum Paulum ad Apostolicam dignitatem , ad quam sollicitudo omnium Ecclesiarum pertinebat, fuisse assumptum.

Demus ergo : Petrum fuisse annorum circiter quinquaginta, quando erat Paulus circiter 25. hoc est, duplo seniorem : tamen adhuc potuerunt ambo esse senes, et simul mori ; fuisset enim anno ultimo Neronis Petrus annorum 86, et Paulus unius et sexaginta.

Persuasio 17. Scriptura et Patres aperte docent, Petrum et Paulum Hierosolymis, non Romae, a Scribis et Pharisaeis, non ad Imperatoribus Romanis occisos. Nam Matthaei XXIII, Dominus ait : Ecce ego mitto ad vos Prophetas, et Sapientes, et Scribas, et ex illis occidetis, et crucifigetis, et eis flagellabitis in Synagogis vestris ¹. In quem locum Chrysostomus : « Intelligit, inquit, Apostolos, et qui cum Apostolis fuerunt. » Et Hieronymus in hunc eumdum locum : « Observa, inquit, iuxta Apostolum, varia esse dona discipulorum Christi, alios Prophetas, qui ventura praedicebant, alios Sapientes, qui noverunt, quando debebant proferre sermonem, alios Scribas in lege doctissimos, ex quibus lapidatus est Stephanus, Paulus occisus, crucifixus Petrus, flagellati in Actibus Apostolorum discipuli. » Item Nicolaus Lyranus in hunc locum : « Ex eis, inquit, occidetis, sicut Iacobum fratrem Ioannis, Act. XII, et Stephanum, Actor. VII, et multos alios, et crucifigetis, ut Petrum, et Andream fratrem eius etc. »

Respondeo : ex verbis Domini Matth. XXIII et Chrysostomi expositione, nihil colligi adversus sententiam nostram. Dominus enim et Chrysostomus non dicunt, omnes Apostolos occidendos fuisse a Iudaeis in Hierusalem, sed tantum aliquos : id enim significat illa sententia : Ex illis occidetis, et crucifigetis etc. idque impletum est in Stephano, quem lapidaverunt, Act. VII, et in Iacobo maiore, quem Herodes in Iudaeorum gratiam occidit, Act. XII, et in Iacobo minore, quem Iudaei ipsi in Hierusalem necaverunt, teste Iosepho lib. XX Antiq. cap. 16., et in Simeone Iacobi successore, qui in Hierusalem crucifixus est, ut docet Eusebius in Chron., Matthiam quoque in Iudaea crucifixum, multi probabiliter existimant.

Quod si de omnibus Apostolis Dominum loqui Velenus contendat ; negandae erunt omnes historiae, quae Andream in Achaia, Philippum et Ioannem in Asia, Thomam in India, Bartholomaeum in Armenia, Matthaeum in Aethiopia, Simonem et Iudam in Perside obiisse testantur.

S. vero Hieronymus non voluit significare, Petrum et Paulum Hierosolymis occisos, cum diserte doceat lib. de vir. illustr., eos Romae a Nerone interfectos : sed ex verbis Domini deducit, varia fuisse dona, et mortes diversas discipulorum Christi. Quia enim Dominus dixerat, se missurum Prophetas, Sapientes, et Scribas ; observat Hieronymus varia esse dona discipulorum : quia rursum Dominus ait : Quosdam occidetis, quosdam crucifigetis ; observat idem Hieronymus diverso mortis genere discipulos de hac vita migraturas fuisse, et exempla ponit, Stephani lapidati, Pauli capite caesi, Petri crucifixi. Itaque exempla haec non tendunt ut intelligamus, quosnam ex discipulis Iudaei occisuri erant, sed tantum eo ut discamus, varia futura fuisse martyriorum genera.

Porro Nicolaus Lyranus non tantae auctoritatis est, ut opponi debeat omnibus antiquis Patribus et Historicis, qui Petrum Romae a Nerone, Andream in Achaia ab Egaea necatos tradunt. Accedit, quod sine dubio Lyranus Hieronymum sequitur, et solum dicere voluit, Petrum et Andream propter Christum crucifixos fuisse, quamquam minus caute locutus est.

Postrema Veleni persuasio eiusmodi est. Cum de rebus nuper gestis saepe confingantur errores, quid, inquit Velenus, de tam remotis ac perturbatissimis temporibus Romanae curiae palpones, citra Petri Romam adventum, passionem et pontificatum confingere non poterant ?

At si Irenaeus, Tertullianus, Eusebius, aliique 30 vel 40 Patres citati, Romanae curiae palpones fuerunt, recte loquitur Velenus. Sin autem pars eorum sunt antiquissimi, ut Irenaeus, et Tertullianus, quorum tempore Romana Ecclesia non erat opulenta, ut palpatores habere potuerit : pars sunt Graeci, ut Eusebius, Theodoretus, Sozomenus, et alii, quorum natio invidere potius, quam adulari Romanae Ecclesiae consuevit : pars autem, vel potius pene omnes sunt viri sancti, ut Ambrosius, Hieronymus, Augustinus, Chrysostomus, et alii, a quorum moribus procul aberat adulationis vitium ; certe sequitur, Velenum, qui hos Romanae curiae palpones vocat, impudentissime mentiri.

Praeterea argumentum eius nihil valet. Nam tam de rebus nuper gestis, quam de antiquis finguntur errores, quando res sunt clam gestae, et sine testibus, aut quantum ad numerum annorum, vel similes circumstantias, quae facile mandantur oblivioni : non autem quantum ad ipsam summam, et substantiam rerum celeberrimarum ; praesertim quando praeter testimonia Scriptorum, exstant etiam earum rerum monumenta lapidea, aut aerea permulta, qualis est res de qua agimus. Atque haec de tota hac disputatione sufficere posse existimavi, de qua librum insignem iam pridem a Ioanne Roffensi, beatae memoriae viro, editum accepi ; sed librum ipsum videre nunquam potui.