De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Postremo, Calvinus loc. not. et Magdeburgenses Cent. V, cap. 9. et etiam Graeci in Conc. Flor. sess. 20. sed praecipue Illyricus in lib. de hist. Conc. VI. Carthag. argumentum, ut ipsi credunt, fortissimum petunt ex hist. Conc. VI. Carthag. cuius haec est summa.

Zozimus Papa ab Africanis per legatos petiit, ut tres canones Nicaeni Concilii executioni mandarent : unum de appellationibus Episcoporum ad Romanum Pontificem : alterum, de appellationibus presbyterorum et minorum Clericorum ad Episcopos vicinos : tertium, de non eundo ad comitatum, id est : ne irent Episcopi Africani ad aulam Imperatoris.

Africani his mandatis acceptis, Concilium nationale 217 Episcoporum coegerunt, et Pontifici Bonifacio, qui Zozimo interim mortuo successerat, responderunt, se non invenire eos canones in Nicaeno Concilio, propterea se scripturos ad Patriarchas Orientis, Constantinopolitanum et Alexandrinum ut ad se mittant authentica exemplaria Nicaeni Concilii : interim tamen se eos canones servaturos, salva diligentiore inspectione authenticorum exemplarium. Interim venerunt a Cyrillo Alexandrino et Attico Constantinopolitano exemplaria Nicaeni Concilii, et in iis non sunt inventi isti tres canones, sed tantum viginti illi, qui habentur in hist. Ruffini lib. X, cap. 6. quam etiam historiam Cyrillus in epist. ad Afric. citat.

Cum igitur Africani non invenissent in exemplaribus ad se missis illos canones, scripserunt Caelestino Papae, qui Bonifacio successerat, ut quandoquidem in Nicaeno Concilio illi canones non inveniebantur ; deinceps non facile admitteret appellantes ex Africa. Haec habentur in VI Conc. Carthag. et in illis duabus epistolis. Quid autem Pontifex responderit, ibi non habetur.

Super hanc historiam struunt Illyricus et Magdeburgenses immensam congeriem conviciorum et mendaciorum, et praeterea duo argumenta. Quod ad convicia attinet, Illyricus in illo suo libro de hac historia, omnium fere Pontificum illius temporis nomina petulanter invertit. S. enim Innocentium, passim Nocentium vocat ; S. Bonifacium, Malefacium ; S. Celestinum, Infernalem ; S. Leonem, modo infernalem lupum, modo Leonem rugientem appellat.

Ad quam petulantiam retundendam sufficere possunt ipsa acta Concilii Carthaginiensis, et epistolae eiusdem Concilii ad Bonifacium et Caelestinum, quae omnia integre suo libello adiecit Illyricus. Quanto enim petulantius et scurrilius Illyricus loquitur de sanctis illis Pontificibus, tanto de iisdem Africani Patres honorificentius et gravius loquuntur. Vide praeterea de laudibus horum Pontificum Augustinum in epist. 157. ad Optat. et lib. I ad Bonif. et Prosperum ad fin. lib. cont. Collat.

Iam vero mendacia tot fere sunt in libro Illyrici, quod sunt sententiae : pauca de multis proferam. In ipso libri principio ait, in sexta Carthaginiensi Synodo interfuisse cum Augustino Prosperum, Orosium, et alios insignes viros. At Prosper et Orosius nec nominantur in eo Concilio, nec interesse potuerunt, cum nec Episcopi essent, nec Africani, et Concilium ex solis Africae Episcopis constaret.

Paulo post affirmat Illyricus, cum Bonifacio Papa simul in schismate electum fuisse Eulabium : sed Eulabium a maiori parte Cleri, et populi electum tantae fuisse modestiae, ut sponte cederet, tametsi alioqui ad eum Pontificatus iure pertinebat. At sine teste hoc dicit Illyricus, et nos contra producere possumus Anastasium Bibliothecarium, qui in vita eiusdem Bonifacii scribit, Concilio Episcoporum 252 eiectum Eulabium, ut iniuste ordinatum, Bonifacium vero ab omnibus confirmatum.

Ad haec Illyricus dicit, et saepe repetit, Romanos Pontifices ab Africanis Patribus postulasse, iurisdictionem sibi concedi in Africam, et in omnes alias regiones, et cum toto quinquennio de hac re deliberatum esset, tandem a Concilio definitum, ut nullum ius Pontifici concederetur.

Id vero non solum est mendacium, quia nec tale postulatum, nec talis definitio in eo Concilio reperitur ; sed etiam est mendacium impudens, quia sine ulla probabilitate asseritur. Quis enim credat, Romanos Pontifices ab Africanis iurisdictionem postulasse in Asiaticos et Europaeos ? Quis item credat, Africanos Patres toto quinquennio in ista causa laborasse, cum uno verbo respondere possent, se nullum ius in exteras nationes habere, proinde nec aliis posse concedere ? An non rideretur, qui a Rege Gallorum iurisdictionem peteret in Hispanos ? et Rex ipse nonne ridiculus esset, si quinquennium in eius rei deliberatione poneret ?

Aliud mendacium, idque potissimum et millies repetitum in libro Illyrici, et Centuriis est, Zozimum Papam falsasse de industria et contra conscientiam suam Nicaenum Concilium, ut ea fraude iugum imponeret Africanis. De quo mendacio in solutione argumentorum dicemus. His igitur praetermissis, ad argumenta veniamus.

Primum : Si iure divino Papa est summus Iudex Ecclesiae totius ; quare Pontifices non ex iure divino, sed ex Concilio Nicaeno ius suum de appellationibus ad Apostolicam Sedem confirmare nituntur ? Et cur tot Catholici sanctique Patres Carthaginiensis Concilii ius illud admittere nolunt, nisi in Concilio Nicaeno reperiatur ?

Ad hoc eorum argumentum breviter respondemus : iure quidem divino ad summum Pontificem appellari semper potuisse : tamen an expediret ea potestate uti, et omnibus in locis, non sine causa dubitatum esse ; nam utrinque rationes adferri possunt. Si enim passim omnibus appellatio concedatur, facile fiet, ut multi effugiant legitima iudicia ; ut immerito vexentur Episcopi qui primo iudicarunt ; ut causae, alioqui faciles et perspicuae, in longum tempus protrahantur. Atque hinc S. Cyprianus lib. I, epist. 3. et 4. non semel conqueritur de iis, qui semel legitime iudicati et damnati Romam ad Pontificem provocabant. Et S. Bernardus lib. III de Consider. multa enumerat incommoda, quae ex nimia frequentia appellationum oriuntur.

Contra vero, si nulli concedatur appellatio, dabitur occasio particularibus Episcopis, ut facile et temere iudicent, et tyrannice populos opprimant : necnon, ut existiment, nullum se habere superiorem, nulli rationem esse reddendam : quod nihil esset aliud, quam unum corpus Ecclesiae in tot partes scindere, quot sunt Episcopatus.

Itaque cum res dubia esset, Concilium Sardicense generale, ipso etiam consentiente Pontifice, declaravit expedire, ut ordinarie Presbyteris, et aliis minoribus Clericis appellatio concedatur ab Episcopis ad Concilium provinciale : Episcopis autem ad Sedem Apostolicam. Esse autem hanc declarationem non novam concessionem, testantur exempla eorum, qui ante Concilii Sardicensis et Nicaeni tempora, omnibus aetatibus ad Romanum Pontificem appellarunt.

Cur igitur in Concilio Carthaginiensi Romani Pontifices non ius divinum, sed Nicaenum Concilium ad ius appellationum stabiliendum proferrent ; causa erat, quoniam demonstrare volebant, non solum posse ad se ab omnibus appellari, sed etiam Ecclesiae expedire ut ita fieret, quandoquidem generale Concilium idem senserat.

Pari ratione Africani Patres impedire cupiebant eiusmodi appellationes, quoniam existimabant, eas Ecclesiae suae non expedire, tametsi neque ignorarent, neque negarent, eos absolute impediri non posse. Quocirca in utraque epistola, quam ad Pontifices Romanos de hac causa miserunt, subiectionem suam ad Apostolicam Sedem testantur, dum ad eam referunt acta Concilii, et eius mandata accepisse se dicunt, et non iubent, sed rogant, ut non facile aures appellantibus praebeat. Sed haec omnia clariora erunt in solutione alterius argumenti.

Alterum igitur argumentum Magdeburgensium et Calvini, eiusmodi est. Zozimus, Bonifacius, et Caelestinus Romani Pontifices ius appellationum ad Apostolicam Sedem ex Nicaeno Concilio probare voluerunt : atqui discussa causa, falsatores et corruptores Nicaenorum canonum deprehensi sunt ; igitur ne humano quidem iure, nedum divino ad eorum iudicium provocari potest.

Respondemus primum : Africanos Patres ex ignorantia deceptos ; Magdeburgenses et Calvinum ex malitia peccare. Nam Africani in epistola ad Caelestinum bis repetunt, in nulla Patrum definitione, et in nulla Synodo se invenisse illos canones ; ex quo apparet, eos non habuisse canones Sardicensis Concilii, in quibus tres illi canones disertis verbis continentur, et si eos habuissent, sine dubio acquievissent. Non enim minor est Sardicensis, quam Nicaeni Concilii auctoritas : neque maior est error citare Nicaenum Concilium pro Sardicensi, quam Matthaeum pro Ioanne, vel Hieremiam pro Zacharia, ut citavit S. Matthaeus cap. XXVII. Sicut ergo non possumus vocare Matthaeum falsarium, quia idem Spiritus sanctus in Hieremia et Zacharia locutus est : ita nec debuissent summi Pontifices appellari falsarii, etiamsi Nicaenum Concilium pro Sardicensi citassent, cum eadem sit auctoritas utriusque Concilii. At Magdeburgenses noverunt Sardicense Concilium, et tanquam legitimum in suam quartam centuriam transtulerunt ; ergo necesse est fateantur, Africanos deceptos, et causa excidisse ; ergo cum illis nihilominus obstinate victoriam tribuunt, secum pugnant, et ex malitia peccant.

Sed dices : in isto Conc. VI Carthagin. cap. 6. citatur nominatim Sardicense Concilium ; ergo non ignorabant illud Africani.

Respondeo : illa verba, quibus citatur Sardicense Concilium, non esse Africanorum, sed Legatorum Pontificis : ipsi enim ex commonitorio sibi dato a Pontifice Zozimo, illa verba citabant. Et praeterea existimo, omnino esse corruptum eum locum, et vel positum a Librariis Sardicensi pro Nicaeno ; vel quod magis suspicor, ex margine irrepsisse in textum illud Ex Sardicensi Concilio. Ponitur enim in margine Sardicense Concilium, quia revera verba, quae ibi citantur, non inveniuntur nunc nisi in Sardicensi Concilio : at nihilominus non debet esse in textu nomen Sardicensis Concilii. Siquidem verba illa citantur ex commonitorio Papae Zozimi, quod ex Roma Legati attulerant : Legati autem illi ex Nicaeno Concilio se canones citare dicebant ; unde mox verbis illis recitatis, Augustinus dixit : « Et haec nos servaturos profitemur, salva diligentiori inquisitione Nicaeni Concilii. » Quibus verbis indicat, se accepisse canonem citatum tanquam ex Nicaeno Concilio.

Adde, quod Augustin. lib. III cont. Cresc. cap. 34. non agnoscit aliud Sardicense Concilium, quam quoddam haereticum Concilium Orientalium Episcoporum contra Athanasium. Duplex enim fuit Sardicense, ut patet ex Sozomeno lib. III hist. cap. 10. et 11. unum Catholicum generale supra 300 Episcoporum, quod Augustinus nunquam vidit ; alterum haereticum 76 Episcoporum, quod Augustinus vidit.

Secundo dico : canones Nicaeni Concilii, qui sunt apud Ruffinum lib. X hist. cap. 6. et qui missi sunt ex Oriente ad Africanos, sine dubio non esse omnes canones, quos Nicaenum Concilium edidit ; et proinde probabile esse, hos tres canones, quos Zozimus citavit ex Nicaeno Concilio, revera in eo Concilio fuisse. Quod illi canones non sint omnes, probant nonnulli ex epist. Athan. ad Marcum Papam, in qua petit exemplum Nicaeni Concilii ex Romani Pontificis scrinio, asserens, exempla quae erant Alexandriae fuisse cremata ab Arianis.

Sed hoc argumentum ridetur a Magdeburgensibus, et vere non est solidum. Nam illa incensio librorum accidit tempore Constantii Imperatoris, quando, Athanasio expulso, Georgius quidam Arianus in locum eius ordinatus est, ut ipse Athanasius testatur in epist. ad omnes Orthod. constat autem ex Chronico Hieronymi, Marcum Papam eo tempore iam fuisse defunctum. Deinde, si Marcus Papa exemplum misisset ad Alexandrinos ex Romano scrinio, certe convenissent deinceps inter se exemplaria Romanum et Alexandrinum : quomodo ergo in exemplari a S. Cyrillo ex Alexandria ad Africanos misso, deerant isti canones tres, qui inveniebantur in Romano ?

Omissa ergo ista Athanasii epistola, probatur canones illos non esse integros. Primo, quia unus ex praecipuis canonibus Nicaeni Concilii erat, ut Pascha die Dominico celebraretur, ut patet ex epist. Constant. apud Eusebium lib. III de vita Constant. ex Epiphanio haeres. 69 et ex Athanasio in epist. de Synod. Arim. et Seleu. At iste canon non exstat inter illos 20 Ruffini.

Secundo, Ambrosius in epist. 82. docet, in concilio Nicaeno statutum, ne bigamus in Clerum asciscatur : at neque hoc in illis 20 canonibus invenitur.

Tertio, Hieronymus praefat. in Judith, asserit, a Concilio Nicaeno librum Judith inter canonicos receptum : at non reperitur hoc inter canones Ruffini.

Quarto, Augustinus epist. 110 de design. success. asserit, in Concilio Nicaeno prohibitum, ne duo Episcopi simul sedeant in eadem Ecclesia, contra quem canonem se imprudenter fecisse, dolenter refert : at iste canon nusquam apparet inter illos 20.

Quinto, in Concilio Africano, can. 14. asserunt Patres, ex canone Nicaeni Concilii non licere nisi ieiunis offerre Eucharistiam : at ubi est iste canon inter illos 20.

Sexto, in fin. Conc. Chalced. Atticus refert, in Concilio Nicaeno determinatam fuisse rationem scribendarum formatarum epistolarum, de quibus loquitur Optatus lib. II cont. Parmen. ubi ait : « Cum quo (Siricio Romano Pontifice) nobis totus orbis, commercio formatarum, in communionis societatem communicat » ; et Concilium Milevitanum can. 20. dum prohibet, ne sine formatis litteris Clerici ad comitatum eant. At hoc nusquam apparet in illis 20 canonibus Ruffini.

Denique Septimo, Lutherus, Calvinus, Centuriatores, et caeteri haeretici passim obiiciunt ex Socrate, lib. I hist. cap. 8 canonem Nicaeni Concilii, in quo dicunt permissas coniuges Sacerdotibus : at iste canon non invenitur in illis 20, ergo si Zozimus corruptor et falsator canonum Nicaenorum dicitur, quia citavit nomine Concilii Nicaeni unum canonem, qui non invenitur in illis 20 canonibus, eadem ratione corruptores et falsatores dicendi sunt Constantinus, Athanasius, Epiphanius, Ambrosius, Hieronymus, Augustinus, Atticus, Socrates, Africani Patres, et ipsi Centuriatores, atque etiam Lutherus et Calvinus. Omnes enim isti citant canones Nicaeni Concilii, qui in illis 20 non reperiuntur.

Adde Ultimo, quod in Concilio Florentino sess. 20. Ioannes quidam vir doctissimus asserit, se multis Sanctorum veterum testimoniis posse ostendere, Concilii VI Carthaginiensis Patres tandem agnovisse, corruptos et falsatos canones Nicaeni Concilii ad se ex Alexandria et Constantinopoli missos fuisse.

Dico Tertio : mihi videri probabile admodum, in Concilio Nicaeno non fuisse expresse hos tres canones, de quibus agimus, sed a Zozimo, et a Bonifacio vocari hos canones Nicaenos, quia Concilium Nicaenum et Sardicense pro uno et eodem habebantur, et utriusque Concilii canones simul coniuncti erant in Bibliotheca Romana, tanquam si eiusdem Concilii essent : cuius rei ignoratio Africanos Patres perturbavit.

Rationes quae me movent, hae sunt. Prima, quoniam iisdem verbis habentur hi canones in Concilio Sardicensi, quibus eos allegant Legati Zozimi : nec est verisimile, eosdem prorsus canones fuisse in Nicaeno Concilio, et tamen non indicare ullo modo Patres Sardicenses, se canones non condere, sed renovare. Itaque existimo, in Nicaeno Concilio implicite et obscure decretum, ut ad Pontificem appellaretur, quia nimirum can. 6. iubet Concilium servari antiquas consuetudines, et una est haec de appellationibus, ut patet ex Leone epist. 89. et ex exemplis supra adductis, et etiam quia iubet idem Concilium, causam semel iudicatam, iterum in alio iudicari posse, ut patet ex epist. Iulii apud Athanas. in II Apol. sed expresse et diserte Concilium Sardicense rem totam explicuit.

Secunda, quoniam in Concilio Nicaeno a Dionysio ante mille annos converso ex Graeco, quod exstat in monasterio S. Vedasti Atrebati, habentur simul, tanquam eiusdem Concilii, canones omnes Concilii Sardicensis.

Tertia, quoniam alioqui non potest reddi ratio, cur Sardicense Concilium, quod constat universale et probatum fuisse, non meretur inter Concilia generalia. Deberet enim dici secundum Concilium : sed ideo non addit ad numerum Conciliorum, quia pro uno et eodem habetur cum Nicaeno. Cur autem simul cum Nicaeno Sardicense Concilium coniunctum fuerit, ratio est, quia iidem Patres magna ex parte in utroque Concilio interfuerunt, et nihil novi quoad Fidem in Sardicensi definitum est, sed solum Nicaena Fides roborata, cum in aliis Conciliis semper novae haereses damnatae fuerint. Itaque Zozimus, non fraude aliqua citavit Nicaenum pro Sardicensi, sed quia pro eodem habentur : quod idem dicendum puto de Iulio in epist. ad Orient. Innocentio in epist. ad Victric. et Leone in epist. 25. ad Theod. qui hunc canonem citant nomine Nicaeni Concilii. Quemadmodum enim Symbolum Constantinopolitanum passim vocatur Nicaenum, quia est explicatio Nicaeni : ita quoque canones Sardicenses Nicaenos appellare solebant Veteres, quod nihil sint aliud, quam explicatio et confirmatio canonum Nicaenorum.

Addo Quarto, Carthaginienses Patres nunquam statuisse, ut nullum ius Romano Pontifici in Africam tribueretur : vel ut non liceret ullo modo Episcopis Afris ad Romanam Ecclesiam provocare, neque tantum fuisse dissidium inter Pontifices Romanos et Episcopos Africanos, quantum Illyricus et Calvinus dicunt. Nam in primis eiusmodi decretum nusquam exstat : deinde ipsi Africani Patres in epist. ad Bonif. et in altera ad Caelestin. concordiam et subiectionem suam ad Apostolicam Sedem apertissime testantur ; sic enim ad Bonifacium scribunt.

« Quoniam Domino placuit, ut de his, quae nobiscum egerunt sancti fratres nostri, Coepiscopus Faustinus, et Compresbyteri Philippus et Psellus, non beatae memoriae Episcopo Zozimo, a quo ad nos mandata et litteras attulerunt, sed tuae venerationi, qui in eius locum es divinitus constitutus, humilitas nostra scriberet, ea breviter insinuare debemus, quae utrorumque concordia terminata sunt, in quibus, salva quidem charitate, sed non sine parvo altercationis labore demorati sumus. » Haec illi. Ubi cum omnia ad Papam referunt quae acta sunt, et a Zozimo Pontifice mandata se accepisse testantur, an non aperte indicant, se illum ut Superiorem agnoscere ? In epistola vero ad Caelestinum : « Praefatio, inquiunt, debitae salutationis officio, impendio deprecamur, ut deinceps ad vestras aures hinc venientes, non facilius admittatis. » Quibus verbis nec absolute recusant legem illam de appellationibus, nec dicunt, non posse Pontificem si velit appellantes admittere : sed tantum obsecrant, ut non facile deinceps aures appellantibus praebeat.

S. Augustinus in epist. 157. aperte praedicat Romani Pontificis primatum in Africam, cum ait : ex mandato Zozimi, se et alios Episcopos Caesaream venisse : et in Orbem Christianum universum, cum haeresim Pelagianam scribit ab Innocentio et Zozimo toto Orbe esse damnatam. Idem Augustinus Bonifacio Papae subiectus et coniunctissimus fuit, ut patet ex init. lib. adv. duas epist. Pelagian. ad eundem Bonif. Idem quoque in epist. 261. ad Caelestin. Papam, ad ipsum Pontificem refert causam Episcopi cuiusdam Afri, et inter alia sic loquitur : « Collabora nobiscum pietate venerabilis domine beatissime, et debita charitate suscipiende sancte Papa, et iube tibi, quae directa sunt, omnia recitari. » Et infra : « Existat exemplo ipsa sede Apostolica iudicante, vel aliorum iudicata firmante, etc. » Et contra, Caelestinus Papa in epist. ad Gallos, miris laudibus effert Augustinum, atque eum dicit in communione Romanae Ecclesiae semper mansisse, et a se et praedecessoribus suis doctorem optimum habitum semper fuisse.

Quae coniunctio Augustini cum Romana Ecclesia manifesti mendacii convincit Illyricum, qui scribit, ab Augustino eiusque collegis Romanos Pontifices tanquam falsarios et corruptores scelestissimos refutatos, et ab omni Africana ditione exclusos.

Non diu post illud Carthaginiense Concilium, Sanctus Leo in epist. 87. scribit ad Episcopos provinciae Mauritaniae in Africa, atque ait, se Lupicino Episcopo communionem reddidisse, quoniam ad se ex Africa appellasset : item se misisse Potentium Episcopum Legatum, qui vice sua res Africanas cognosceret. Aut igitur Concilium Carthaginiense id non prohibuit ; aut certe Patres illi sententiam mutaverunt.

Rursum, post annos circiter 40, S. Eugenius Carthaginiensis Episcopus, cum a Rege Hunerico Ariano ad collationem de Fide compelleretur, respondit, se scripturum ad collegas suos transmarinos : nec enim sine consensu aliorum Episcoporum et praecipue Romanae Ecclesiae, quae Caput est omnium Ecclesiarum, de Fide aliquid statui posse. Refert id Victor Uticensis lib. II de persecut. Wand. Igitur agnoscebat Episcopus Carthaginiensis, etiam post Concilium sextum Carthaginiense, Romanam Ecclesiam Caput esse omnium Ecclesiarum, et si omnium, certe Africanarum quoque : nec a Romano Pontifice dissidebat, cui se scripturum profitetur.

Non diu post, cum Trasimundus Hunerici successor omnes pene Africanos Episcopos, hoc est, 220, in Sardiniam relegasset, Symmachus Papa Romanus omnes illos Episcopos ut sua membra suis sumptibus pavit, ac fovit liberalissime, ut Paulus Diaconus scribit lib. XVII rer. Rom. quod certe non dissidii, sed communionis et coniunctionis est argumentum.

Eodem tempore S. Fulgentius Africanorum Episcoporum facile princeps, cum Romana Ecclesia coniunctissimus fuit, ut ex cap. 12 vitae ipsius constat : nam cum in Aegyptum proficisci vellet ad solitudines Monachorum, admonitus est ab Episcopo Syracusano, ne id faceret, propterea quod illi omnes Monachi a Sede B. Petri disiuncti essent, cum qua ipse communicaret. Itaque relicto Aegypto Romam venit ad invisenda Sanctorum loca. Idem vero Fulgentius, ut ex cap. 29 vitae ipsius ab eius discipulo fideliter scriptae colligitur, cum Ecclesia Carthaginiensi, et eius Episcopo coniunctus erat, ex quo efficitur, ut etiam Episcopus Carthaginiensis cum Romano coniunctus esset : nec enim S. Fulgentius duobus inter se non communicantibus iure communicare potuisset.

Post ea tempora, B. Gregorius coniunctionem suam cum Episcopo Carthaginiensi, et ius appellationis, et iurisdictionem in eas omnes provincias manifeste declarat, lib. I, epist. 72 et 75 et lib. VII, epist. 32.

Sed contra obiicit Illyricus epistolam Bonifacii II, ad Eulalium Alexandr. Episc. et epistolam Eulalii Episcopi Carthaginiensis ad eundem Bonifacium. Ex quibus epistolis colligitur, post Concilium Carthaginiense VI per annos centum separatos fuisse Carthaginienses Episcopos a communione Romanae Ecclesiae, et tum demum reconciliatos, subiciente se Eulalio Apostolicae Sedi, et anathematizante antecessores suos.

Respondeo primum : valde mihi eas epistolas esse suspectas ; nam in primis pugnare videntur cum iis, quae diximus de coniunctione Augustini, Eugenii, Fulgentii, et aliorum Africanorum cum Romana Ecclesia. Deinde Eulalius Alexandrinus, ad quem Bonifacius scribere videtur, nullus fuit aut certe eo tempore non fuit, ut patet ex Chronol. Nicephori Constantinop. Praeterea Bonifacius significat in Epistola sua, Iustino imperante se scribere, at Iustinus obierat antequam Bonifacius sedere inciperet, ut ex historiis omnibus constat. Ad haec, epistola quae Bonifacio adscribitur, tota fere constat ex duobus fragmentis, quorum alterum sumptum est ex epistola Hormisdae Pontificis ad Ioannem, alterum ex epistola S. Gregorii ad Episcopos Galliae, quae est 52, lib. IV. At S. Gregorius eo tempore nondum erat natus, neque credibile est, Gregorium a Bonifacio illa verba sumpsisse, siquidem stylus omnino Gregorianus est.

In epistola etiam, quae Eulalio Carthaginiensi tribuitur, quaedam sententia Gregoriana inseritur ex lib. IV, epist. 36. ad Eulog. et reliquum eius epistolae nihil est, nisi fragmentum epistolae Ioannis Episcopi Constantinopolitani ad Papam Hormisdam.

Sed si forte epistolae istae verae sunt (nihil enim affirmo) sine dubio non in eum sensum accipiendae sunt, quasi omnes Eulalii praedecessores usque ad Aurelium Carthaginiensis Concilii Praesidem a Romanae Ecclesiae communione disiuncti fuerint : id enim repugnat certissimis et verissimis historiis ; sed id solum significant, Aurelium primum contra Romanam Ecclesiam superbire coepisse, deinde eius exemplo ipsum Eulalium, et forte aliquos alios : caeterum Eulalium, cognita veritate, iterum se Romanae Ecclesiae obedientiae subiecisse, id enim solum ex epistolis illis colligitur.