De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Secundo, obiiciunt Damasum, qui in epist. ad Theoph. et Anysium, quae est 79. inter epistolas Ambrosii : « Cum, inquit, huiusmodi fuerit Concilii Capuensis iudicium, ut finitimi Bonoso, atque eius accusatoribus iudices tribuerentur, advertimus, quod nobis iudicandi forma competere non potest. »

Respondeo Primo : epistolam illam non esse Damasi. In operibus Ambrosii tribuitur Ambrosio ; sed nec eius esse potest, cum in illa fiat mentio Ambrosii, tanquam cuiusdam alterius. Itaque incertum est cuius sit.

Secundo dico : si Damasi sit, ut multi volunt, Damasum non dicere, se non posse iudicare, sed non convenire ut iudicet, quod rectissime dictum est. Etsi enim Pontifex est summus Iudex : tamen non convenit, ut quando Concilium provinciale aliquid statuit, ipse sine causa aliter iudicet.

Tertio, obiicit Calvinus lib. IV Instit. cap. 7, §. 9. Concilium Milevitanum, in cuius can. 22. sic statuitur : « Quod si ab eis, id est, Episcopis vicinis, provocandum putaverint, non provocent, nisi ad Africana Concilia, vel ad primates provinciarum suarum. Ad transmarina autem, qui putaverit appellandum, a nullo intra Africam in communionem suscipiatur. »

Respondent aliqui cum Gratiano, qui II. q. 6. can. Placuit, addidit ad hunc canonem exceptionem, nisi forte ad Apostolicam Sedem appelletur. Sed haec exceptio non videtur quadrare, nam praecipue propter Romanam Ecclesiam Africani statuerunt, ut non liceret appellare ultra mare : non enim appellari unquam consuevit ultra mare ab Africanis, nisi ad Romanam Sedem. Neque est opus confugere ad has angustias exceptionis, cum solutio vera sit in promptu.

Igitur responsio est : canonem istum non esse ad propositum : nam quaestio de appellationibus ad Romanum Pontificem non est de appellationibus Presbyterorum et minorum Clericorum, sed de appellationibus Episcoporum. Siquidem Concilium Sardicense, quod Episcopos voluit posse appellare ad Pontificem, can. 4. et 7. idem voluit causas Presbyterorum et minorum Clericorum terminari apud vicinos Episcopos, ita ut liceat minoribus Clericis appellare a suo Episcopo ad alios Episcopos eiusdem provinciae, ut habet can. 17. Quos duos canones renovari voluit Papa Zozimus, et executioni mandari in Africa, ut patet ex Conc. VI Carth. et ex epist. Conc. eiusd. ad Bonif. Papam.

Porro canon iste 22. Milevitani Concilii, de Presbyteris et minoribus Clericis loquitur, non de Episcopis, ut patet tum ex Augustino, qui huic Concilio interfuit, et tamen scribit in epist. 162, licere Episcopis Africanis appellare ultra mare, Clericis minoribus non licere ; tum ex verbis ipsius Concilii, sic enim incipit : « Placuit, ut Presbyteri, Diaconi, vel caeteri inferiores Clerici in causis, quas habuerint etc. » Quare totum Concilium Milevitanum probavit Innocentius I in epist. ad ipsum Conc. quae est 93. inter epist. B. August. quod certe Innocentius non fecisset, si in eo Apostolicae Sedi derogatum aliquid fuisset. Hinc apparet inscitia et oscitantia Calvini, qui loc. not. dicit, Zozimum conatum esse efficere, ut iste canon Concilii Milevitani, in Concilio VI Carthaginensi corrigeretur : cum e contrario constet, Zozimum iussisse, ut iste canon confirmaretur, et ad praxim redigeretur.

Sed dices : Si ita est, quo iure Romani Pontifices Apiarium presbyterum ex Africa appellantem susceperunt, et in gradum suum restitui fecerunt, ut referunt Africani Patres in epist. ad Bonif. et in alia ad Caelestin.

Respondeo : licet prohibitum fuerit Clericis inferioris ordinis appellare ab Episcopis suae provinciae : non tamen prohibitum fuit, nec prohiberi potuit summo Pontifici, ne si vellet eos admitteret. Praeterea, Romani Pontifices non tam admiserunt appellationem Apiarii, quam audierunt eius querimonias, et mandarunt Africanis, ut eius causam diligenter cognoscerent, et fideliter iudicarent. Apparet enim ex illis duabus epistolis, bis Apiarium venisse Romam, et utraque vice remissum in Africam, et ibi in Concilio iudicatum post reditum eius ab Urbe.

Quarto, obiicit Calvinus lib. IV Inst. c. 7, §. 10, epist. 162. August. ubi legimus, causam Caeciliani iudicatam a Pontifice et quibusdam aliis iussu Imperatoris : et deinde rursum iudicatam secundo ab Episcopo Arelatensi, eodem Imperatore iubente : et tertio iudicatam ab Imperatore. At si Pontifex iure divino est summus iudex : quomodo non ex se, sed solum iubente Imperatore iudicat ? Item, si ab eo appellari non potest : quomodo appellatum est in causa Caeciliani, et iudicatum post Pontificis sententiam ab Episcopo Arelatensi, et rursum ab Imperatore ? Denique, cur sibi socios ab Imperatore adiungi passus est in primo iudicio ?

Respondeo ad Primum : Pontificem non iudicasse, nisi quando Imperator adiunxit, quia Donatistae causam illam non detulerunt primo ad Pontificem, ut debebant, sed ad Imperatorem. In quo eos male fecisse, docet Augustinus ibidem, ut etiam dicit, Constantinum Imperatorem longe ordinatius egisse, qui causam ad se delatam non ausus fuit iudicare, sed eam ad Pontificem misit.

Ad secundum dico : Pontificem permisisse secum sedere alios ab Imperatore assignatos, ut satisfaceret Donatistis, quibus Romanus Pontifex suspectus erat.

Ad tertium dico : post Pontificem iudicasse Episcopum Arelatensem, et postea Imperatorem, non quia oportebat, ut ibidem ait Augustinus, sed ut omnino obstrueretur os Donatistarum. Itaque Imperator, ut ibidem ait Augustinus, veniam petiturus ab Episcopis, causam illam invitus cognovit.