De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Vigesimasexta praerogativa est, quod solae illae Ecclesiae semper sint habitae Patriarchales et primae, quas Petrus fundaverat. Siquidem apud Veteres tres Ecclesias tantum fuisse proprie Patriarchales et primas ; Romanam, Alexandrinam, et Antiochenam, patet ex Concilio Nicaeno, can. 6. ex Chalcedonen. act. XVI, ex epist. 3. Anacleti ; ex epist. 53. Leonis ad Anatolium ; ex epist. Gregorii ad Eulogium, quae est 37. lib. VI, neque id negat Lutherus aut Calvinus.

Porro Hierosolymitana per annos fere quingentos habita quidem est quarta Patriarchalis, sed nomine non re ; seu honore non potestate. Nam Patriarcha Alexandrinus non solum secundo loco sedebat in Conciliis, sed etiam vere praeerat omnibus Archiepiscopis et Episcopis Aegypti et Lybiae : et Antiochenus non solum sedebat tertio loco, sed etiam praeerat omnibus Archiepiscopis et Episcopis Orientis : at Hierosolymitanus sedebat quarto loco, sed nulli Archiepiscopo, vel Episcopo praeerat, imo subiectus erat Archiepiscopo Caesariensi, qui erat Metropolitanus Palaestinae, et praeterea Patriarchae Antiocheno, qui, ut diximus, toti Orienti praesidebat. Id ita esse patet ex Concilio Nicaeno can. 7. ubi decernitur, ut Episcopus Hierosolymae habeat honorem post Romanum, Alexandrinum, et Antiochenum, sed tamen nihil propterea detrahatur de auctoritate Metropolitani, qui erat Caesariensis.

Quare B. Hieronymus in epist. ad Pammach. cont. Io. Episc. Hieros. sic alloquitur eumdem Ioannem : « Tu, inquit, qui regulas quaeris Ecclesiasticas et Nicaeni Concilii canonibus uteris, responde mihi ; ad Alexandrinum Episcopum Palaestina quid pertinet ? ni fallor hoc ibi decernitur, ut Palaestinae Metropolis Caesarea sit, et totius Orientis Antiochia. Aut igitur ad Caesariensem Archiepiscopum referre debueras, cui, spreta communione tua, communicare nos noveras, aut si procul expetendum iudicium erat, Antiochiam potius litterae dirigendae. Sed novi cur Caesaream, cur Antiochiam nolueris mittere. Maluisti occupatis auribus molestiam facere, quam debitum Metropolitano tuo honorem reddere. »

Hinc etiam Leo in epist. 62. ad Maximum Antioch. : « Iuvenalis, inquit, Episcopus ad obtinendum Palaestinae provinciae principatum, credidit se posse sufficere, et insolentes ausus per commentitia scripta firmare etc. » Denique neque Anacletus, neque Leo, neque Gregorius supra citati ubi Patriarchales Sedes enumerant, ullam Hierosolymitanae faciunt mentionem.

His accessit postea Patriarchatus Constantinopolitanus : nam tempore Nicaeni Concilii nondum erat Constantinopolis, nedum Patriarchatus Constantinopolitanus. Nam anno 25 Imperii Constantini, id est, quinto anno post Nicaenum Concilium Constantinopolis dedicata est, ut scribit B. Hieronymus in Chronico : postea tamen in Concilio I Constantinopolitano, ac deinde in Chalcedonensi conatus est Episcopus Constantinopolitanus non solum Patriarchatum adipisci, sed etiam secundum locum inter Patriarchas obtinere : sed non ante Iustiniani tempora id a Romanis Pontificibus impetravit. Tempore autem Iustiniani, id est, post annum Domini 500. tum Imperatoris opera, tum Pontificum Romanorum permissione, coepere Constantinopolitanus et Hierosolymitanus Episcopi in numero Patriarcharum haberi, nullo amplius reclamante.

His ita constitutis, miratur Calvinus Institut. lib. IV, cap. 6, §. 13, nec immerito, cur tam paucae, et cur isto ordine collocatae fuerint Sedes Patriarchales. Nam si antiquitatem spectes ; Hierosolymitana Sedes deberet poni primo loco, et tamen ponitur quarto vel potius nullo. Si dignitatem primi Episcopi consideres ; certe post Romanam Sedem deberet esse sedes Ephesina, quam Paulus fundavit, et Ioannes usque ad mortem rexit. Hierosolymitana quoque, in qua primus sedit Iacobus Apostolus et frater Domini, et post eum Simeon etiam frater Domini, deberet praecedere Alexandrinam, in qua sedit Marcus Apostolorum discipulus. Praeterea cur Alexandrina praecedit Antiochenam, cum Antiochena sit antiquior, quam Alexandrina, et in Antiochena Petrus ipse, in Alexandrina discipulus Petri sederit ?

Quod si dicas, ut Calvinus suspicatur Inst. lib. IV, cap. 7, §. 14. in constituendis Patriarcharum Sedibus Concilium Nicaenum solum habuisse rationem nobilissimarum et regiarum urbium ; repugnabit B. Leo, qui in epist. 54. ad Martian. August. respondens ad argumentum Graecorum, qui asserebant, Constantinopolitanam Sedem debere esse Patriarchalem post Romanam, quia erat etiam Sedes Imperatoria, sic ait : « Habeat, inquit, Constantinopolitana civitas gloriam suam, ac protegente dextera Dei, diuturno clementiae vestrae fruatur imperio, alia tamen ratio est rerum saecularium, alia divinarum. Nec praeter illam petram, quam Dominus in fundamento posuit, stabilis erit ulla constructio. » Et Gelasius in epist. ad Episc. Dardan. : « Nam quod dicitur, inquit, de regia civitate, alia potestas est regni saecularis, alia Ecclesiasticarum distributio dignitatum. Sicut enim quaevis parva civitas praerogativam praesentis Regis non minuit : sic Imperialis praesentia mensuram dispensationis religiosae non mutat. »

Deinde petemus : cur tantum tres fuerint Sedes Patriarchales constitutae, cum multo plures sint urbes nobiles et Regiae ? Deinde nobilissimae et Regiae urbes semper sunt habitae ubi erat Sedes Imperatoris. At circa tempora Nicaeni Concilii, Sedes Imperatoria in Oriente erat Nicomediae, quae est urbs Bythyniae longe clarissima. In Occidente erat Treveris et Mediolani, quarum Treveri in Gallia Transalpina, et Mediolanum in Cisalpina celeberrimae urbes habebantur. Siquidem eodem tempore Diocletianus Nicomediae sedens, inde totum Orientem regebat : Maximianus ex Mediolano Italiam, Africam et Illyricum gubernabat : Constantius pater Constantini ex Treveris Gallias et Britannias moderabatur.

Hinc Gelasius in epist. ad Episc. Dardan. : « Risimus, inquit, quod praerogativam volunt Acacio comparari, quod Episcopus fuerit regiae civitatis ; numquid apud Mediolanum, apud Ravennam, apud Sirmium, apud Treveros multis temporibus non constitit Imperator ? numquid harum urbium sacerdotes ultra mensuram sibimet antiquitus deputatam quidpiam suis dignitatibus usurparunt ? »

Cur ergo non fiebant Patriarchales sedes Nicomediensis, Trevirensis, Mediolanensis ?

Adde, quod Concilium Nicaenum non instituit, ut falso docet Calvinus, Sedes Patriarchales, sed confirmavit tantum. Sic enim habent verba Concilii Nicaeni can. 6 : « Mos antiquus perduret in Aegypto, vel Lybia, et Pentapoli, ut Alexandrinus Episcopus horum omnium habeat potestatem. » Et infra : « Similiter autem et apud Antiochiam, caeterasque provincias, honor suus unicuique servetur Ecclesiae. » Et infra can. 7 : « Quoniam mos antiquus obtinuit, et vetusta traditio, ut Heliae, id est, Hierosolymorum Episcopo honor deferatur, habeat consequenter honorem. »

Vera igitur et sola causa illius numeri Patriarchalium Sedium est dignitas Petri. Solae enim illae Ecclesiae habitae sunt Patriarchales proprie, in quibus Petrus tanquam Episcopus sedit : Petrus autem Antiochiae et Romae per seipsum sedit ; Alexandriae autem sedit vel per se, ut Nicephorus testatur lib. XIV, cap. 3. vel per discipulum suum Marcum, quem eo misit, ut nomine suo fundaret Ecclesiam, ut docet B. Gregorius lib. VI, epist. 37. ad Eulog. Alexandrinum ; ubi sic ait : « Cum multi sint Apostoli, pro ipso tamen principatu sola Apostolorum principis Sedes in auctoritate convaluit, quae in tribus locis, unius est. Ipse enim sublimavit Sedem, in qua etiam quiescere et praesentem vitam finire dignatus est : ipse decoravit Sedem, in quam Evangelistam discipulum misit : ipse firmavit Sedem, in qua septem annis quamvis discessurus sedit : cum ergo unius atque una sit Sedes, cui ex auctoritate divina tres nunc Episcopi praesident, quidquid ego de vobis boni audio, hoc mihi imputo. » Ibidem ait : « Ille mihi de Petri cathedra locutus est, qui super Petri cathedram sedet etc. »

Ubi affirmat, Episcopum Alexandrinum super Cathedram Petri sedere, quia nimirum nomine Petri Alexandriae Marcus primus Episcopus sedit. Idem omnino docet Gelasius Papa in decr. de lib. Can. et Apocr., quod edidit in Conc. 70 Episc.

Eamdem rationem reddit Leo in epist. 53. ad Anatolium : « Nihil, inquit, Alexandrinae sedi eius, quam per S. Marcum Evangelistam B. Petri discipulum meruit, pereat dignitatis. Antiochena quoque Ecclesia, in qua primum praedicante Apostolo Petro Christianum nomen exortum est, in paternae constitutionis ordine perseveret, et in gradu tertio collocata numquam fiat inferior. » Item Anacletus epist. 3 : « Secunda, inquit, sedes apud Alexandriam B. Petri nomine a Marco eius discipulo consecrata est. Tertia autem sedes apud Antiochiam eiusdem Beati Petri Apostoli nomine habetur honorabilis. »

Haec ergo est ratio numeri harum Sedium. Ratio autem ordinis est, quia cum omnes tres sint Sedes Petri, tamen Romanam per se usque ad mortem administravit : Alexandrinam per Marcum Evangelistam, Antiochenam per Evodium.

Sicut ergo maior est Petrus Apostolus Marco Evangelista, et Marcus Evangelista Evodio, qui neque Apostolus, neque Evangelista fuit ; ita quoque Romana Ecclesia Alexandrinam, et Alexandrina Antiochenam auctoritate et dignitate superat. Et quamquam non est negandum, quin Petrus in his sedibus eligendis habuerit etiam rationem magnitudinis, ut B. Leo docet in epist. 84. ad Anastas. cir. fin. : tamen (ut dictum est) propria et immediata causa honoris et potestatis harum Sedium fuit primatus et dignitas Petri.

Vicesimaseptima est festum Cathedrae Petri. Nam quod publice in Ecclesia celebretur dies festus in honorem institutionis Episcopatus Petri, et nihil tale fiat pro Sedibus aliorum Apostolorum, argumentum est, Sedem Petri singulariter praestare omnibus aliis ; imo ipsam esse solam et singularem Cathedram, ex qua totus Mundus doceri debeat, ut Optatus ait lib. II cont. Parmenian. Esse autem vetustissimum festum Cathedrae B. Petri, facile potest, tum ex Martyrologio Bedae, tum ex eo sermone cognosci, quem habuit S. Augustinus ad populum, qui est serm. 15. de Sanctis.

Vicesimaoctava praerogativa est, quod in litteris formatis, Antiqui post nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, nomen Apostolorum Principis adiungebant. Scribit Atticus Episcopus, ut ad finem Concilii Chalcedonensis legitur in hunc modum : « Ne in faciendis epistolis Canonicis, quas mos Latinus formatas appellat, aliqua fraus falsitatis temere praesumeretur, hoc a Patribus trecentis decem et octo congregatis saluberrime inventum est, et constitutum, ut formatae epistolae hanc calculationis, seu supputationis habeant rationem, id est, ut assumantur in supputationem prima Graeca elementa Patris et Filii, et Spiritus sancti, hoc est, π, υ, α, quae elementa octogenarium, quadringentesimum et primum significant numerum. Petri quoque Apostoli prima littera, id est, π, quae numerum 80 significat. »

« Eius quoque qui scripsit epistolam prima littera ; cui scribitur, secunda littera ; accipientis, tertia littera ; civitatis quoque, de qua scribitur, quarta : et indictionis, quaecumque est, temporis idem qui fuit numerus assumatur. Atque ita his omnibus Graecis litteris, quae, ut diximus, numeros exprimunt, in unum ductis, unam quaecumque fuerit collecta summam, epistola teneat. » Haec ille.

Meminit formatarum epistolarum Optatus Milevitanus lib. II cont. Parmen. his verbis : « Cum quo (Siricio) nobis totius Orbis commercio formatarum in una communionis societate communicat. » Et Concilium Milevitanum, can. 20. vetat Clericis, ne sine formatis litteris ad comitatum eant. Vide Burchardum lib. II, cap. 227. Ivonem lib. VI, cap. 433 et 434 et Sidonium Apollinarem l. VII, epist. 2.