De Ecclesiastica Potestate

Quoniam summus pontifex habet utrumque gladium, et quia sibi non a quocumque, sed a Christo regni simul terreni et celestis et iura imperii sunt commissa, ut haberi potest XXIIᵃ distincione, capitulo Omnis,¹ ideo merito dubitatur, cum ad iura imperii temporalia spectent, quare non indifferenter et passim in temporalibus appellatur ad papam; dubitatur insuper que sunt illa spiritualia, in quibus appellatur ad ipsum et in quibus se de temporalibus intromittit. Dicemus itaque, quod hoc ratio persuadet, ea que videmus in naturalibus hoc ostendunt, gubernacio divina quantum ad triumphantem et militantem ecclesiam hoc declarat, quod summus pontifex in gubernando temporalia secundum communem legem se habere debeat, et nisi propter spiritualia aliqua de eis non se intromittat, et eciam quod propter huiusmodi spiritualia appelletur ad papam. In hoc tamen capitulo pertractabimus generaliter ista, sed in sequentibus ad spiritualia specialiter descendemus.

Quomodo ergo summus pontifex se debeat in temporalibus gerere, primo persuadet hoc ratio, quia pluribus intentus minor est ad singula sensus; summus ergo pontifex, tamquam spiritualis homo, cuius est omnia iudicare, debet de spiritualibus specialiter curam gerere. Nam et ideo adiunctus est sibi secundus gladius, ut possit circa spiritualia liberius vacare, circa que debet specialiter intendere. Exinde est, quod quidquid contingit in spiritualibus et in iudiciis ecclesiasticis, potest dici, quod sit eius specialis casus, quia specialem curam debet habere de talibus, ut ipse ex hoc sit iudex ordinarius in quolibet tali foro, et ex hoc in talibus indifferenter et passim appellatur ad ipsum. De rebus autem temporalibus, ut possit specialius spiritualibus intendere, debet quandam curam generalem habere; eapropter, nisi aliqua specialia hoc requirant, non debet de temporalibus secundum legem communem se intromittere, secundum quam, ut diximus, pretermittuntur res quelibet id est permittuntur quelibet potestates terrene et quilibet civiles iudices peragere suos cursus.

Viso quomodo hoc ratio persuadet, declarare volumus, quomodo naturalia hoc ostendunt. Nam materialis gladius habet suam potestatem a summo pontifice, cum omnis potestas que est in ecclesia militante est a summo pontifice derivata; quia nullus potest habere aliquam potestatem iuste nec esse dominus alicuius rei cum iusticia, ut supra diffusius diximus, nisi per ecclesiam, ut quia est per eam spiritualiter regeneratus et quia sacramentaliter absolutus. Habent ergo seculares principes potestatem ab ecclesia et sub ecclesia, et res naturales et corporales potestatem, quam habent, a Deo habent. Est enim hic quoddam simile de potestate quam habet gladius materialis ab ecclesia, et de potestate quam habent res naturales a Deo; et si non est per omnem modum simile, est tamen suo modo simile, et quantum sufficit ad propositum est simile. Potestatem enim quam habet ignis, quod comburat, a Deo habet; et potestatem quam habet leo, quod sit fortis et fortiter seviat, a Deo habet. Et sicut durum est, quod quis tradatur potestati gladii materialis, quia potest iudicium sanguinis exercere, sic durum est, quod quis tradatur potestati istarum rerum naturalium, ut quod quis tradatur potestati ignis, quod ipsum comburat, vel potestati leonum, quod in eum sevant. Et sicut qui sunt traditi potestati gladii materialis vel quantum ad res temporales vel quantum ad proprium corpus, multociens appellant ad ecclesiam, sic qui sunt traditi potestati rerum naturalium, ut potestati ignis vel potestati leonum vel potestati aliorum naturalium agencium, sive hoc sit quantum ad res quas habent, quia ignis forte comburit eorum domos vel leones dilacerant res eorum, sive hoc sit quantum ad proprium corpus, quia ipsum corpus traditum est igni ad comburendum vel expositum est leonibus ad devorandum.

Multociens ergo qui talibus periculis sunt expositi interpellant ad Deum, sed raro videmus, quod Deus interpellaciones et appellaciones quantum ad hec corporalia damna exaudiat et admittat. Aliquando tamen ex aliqua speciali causa exaudit et admittit, sicut habetur Danielis IIIᵒ,² quod Daniel et socii eius ligatis pedibus missi fuerunt in fornacem ignis ardentis, et fornax succensa erat nimis, et Deus fecit in medio fornacis quasi ventum roris flantem, et non tetigit eos omnino ignis neque contristavit nec quicquam molestie intulit.

Traditus ergo erat Daniel crudelissimo iudici, quia igni ardenti; a quo iudice appellavit ad Deum, qui dederat potestatem igni.

Appellavit enim Daniel ad Deum, quia recurrit et reclamavit ad eum. Hoc est enim appellare: a minori iudice ad maiorem recurrere vel reclamare. Admisit enim Deus appellacionem Danielis et eruit eum de potestate crudelis iudicis. Sed hoc est raro, quod talis appellacio admittatur; fuit enim quid speciale in Daniele.

Sic eciam ipse Daniel non solum fuit traditus crudelissimo iudici, quia igni ardenti, ut habetur Danielis IIIᵒ,³ sed eciam fuit traditus crudelissimis iudicibus, quia leonibus sevientibus, ut habetur Danielis ultimo,⁴ a quibus eciam iudicibus et leonibus sevientibus rursus reclamavit ad dominum, et ex hoc appellavit ad ipsum; cuius appellacionem Deus recipiens, conclusit ora leonum, ut nihil mali ei inferrent. Sed, ut diximus, hoc est raro, et fuit quid speciale in Daniele et in aliquibus aliis sanctis. Communit enim et ut plurimum Deus gubernat mundum quantum ad ista naturalia que videmus, non secundum legem specialem, quod non sinat ignem comburere et leones feroces quantumcumque famelicos non sinit eos devorare; sed gubernat mundum secundum legem communem, ut res proprios cursus agere sinat.

Et sicut Deus gubernat mundum quantum ad istas res naturales quas videmus, quia assidue ut plurimum se gerit cum eis secundum communem legem, ut non impediatur eas in accionibus suis, raro autem et ex aliquibus specialibus casibus esse contingit, quod non sinat hec naturalia agere suos cursus: sic et summus pontifex quantum ad hec temporalia, et quantum ad ista materialia, debet se gerere secundum communem legem, ut ea proprios cursus agere sinat et ut materiales gladii sua iudicia exequantur, nisi forte aliqua specialia ibi sint advertenda, propter que de temporalibus se intromittat; et in eisdem temporalibus propter huiusmodi specialia eciam a civilibus iudicibus et a terrenis potestatibus poterit appellari ad papam.

In spiritualibus ergo semper cum recurrimus ad Deum et interpellamus ad ipsum, dum sumus in vita ista, ubi datum est nobis tempus penitencie, semper Deus exaudit interpellacionem nostram et semper admittit appellacionem nostram. Sic summus sacerdos, Dei vicarius, semper circa spiritualia debet habere specialem curam, ut omnes casus in talibus sint ei speciales et ipse sit in talibus ubique ordinarius. Circa temporalia vero, nisi propter aliqua specialia non debet appellacionem admittere nec de eis se intromittere, sed terrenis potestatibus et civilibus iudicibus sunt talia relinquenda.

Ostenso quod ratio persuadet et naturalia manifestant, qualiter papa se debeat circa temporalia gere, volumus ostendere, quod gubernacio divina quantum ad triumphantem et militantem ecclesiam hoc declarat. Dicemus quidem, quod illa ecclesia triumphans tota est spiritualis; immo post resurrectionem, quando erimus cum corporibus triumphantes in celis, omnes erimus spirituales: ipsa enim corpora nostra tunc erunt spiritualia, quia non indigebunt alimento, sicut nec spiritus indigent. Ideo dicitur prima ad Corinthios XVᵒ,⁵ quod seminatur corpus animale, surget corpus spirituale. In illa ergo celesti patria et in illa ecclesia triumphante, que tota est spiritualis, indifferenter et passim appellatur ad Deum et habetur recursus ad ipsum, ut in omnibus fiat voluntas sua.

Sunt enim in angelis discordie, sunt in eis litigia, sunt in eis pugne, sine omni tamen peccato et sine omni culpa. Sunt enim in eis discordie loquendo de discordia large, quando unus vult unum et alius vult aliud. Nam angelus qui loquebatur Danieli, volebat liberacionem Iudeorum, quam nolebat angelus qui erat princeps regni Persarum. Sunt autem litigia inter angelos, quando non eadem volentes quasi litigantes quilibet pro parte sua racionem assignat: ut forte angelus qui volebat liberacionem Danielis, racionem ad hoc assignabat, quia Daniel tam sanctus et tam bonus exaudiendus erat; angelus autem princeps Persarum, qui nolebat liberacionem Danielis et aliorum Iudeorum, forte racionem pro se assignabat, quia quamdiu Iudei erant inter ipsos Persas exemplo ipsorum Iudeorum gens Persarum retrahebatur a multis malis et inducebatur ad multa bona.

Est autem pugna inter angelos, quando non solum unus vult quod non vult alius, quod est quasi quoddam discordare, et non solum quilibet ad suam partem racionem assignat, quod est quasi quoddam litigare; sed eciam unus alii resistit, ut non faciat quod vult, quod est quasi quoddam pugnare. Ideo angelus ille qui volebat liberacionem Iudeorum dixit, quod princeps regni Persarum restitit sibi viginti et uno diebus, ut dicitur Danielis Xᵒ.⁶

In hiis ergo litigiis angelorum et in hiis discordiis Deus facit concordiam, quando docet angelos, quid fieri vult de eo quod litigant. Ideo dicitur Iob XXVᵒ,⁷ quod potestas et terror apud eum est qui facit concordiam in sublimibus suis, idest in angelis suis. Qui sublimes et qui angeli sunt quasi innumerabiles; ideo ibidem sequitur: Numquid est numerus militum eius, idest angelorum eius, exponit interlinearis.⁸ Cum ergo unus angelus resistit alii, statim ille cui resistitur appellat ad dominum et interpellat ad ipsum, ut fiat inde voluntas sua, et ut ipse sentenciet, quid fiendum.

In ecclesia itaque triumphante, que tota est spiritualis, indifferenter et passim appellatur ad Deum, ut ipse sentenciet, quid fiendum: in quo docemur, quod quantum ad spiritualia indifferenter et passim appellari potest ad summum pontificem, ut ipse sentenciet, quid fiendum sit et qualiter nos gerere debeamus. Sed in ecclesia militante, que non sic tota spiritualis est, quantum ad dampna corporalia, et si appellamus et interpellamus ad Deum, nostre appellaciones non communiter admittuntur. Immo assidue et quasi communit quantum ad hec temporalia et corporalia Deus sic administrat res, ut eas earum cursus agere sinat; et sic dedit potestatem rebus, ut secundum potestates illas suas acciones eas exercere permittat, nisi forte essent aliqua specialia, propter que Deus preter solitum cursum et preter communem legem vellet aliqua operari.

Exinde ergo docemur, qualiter in temporalibus summus pontifex debet se habere. Nam quantumcumque potestas terrena sit per potestatem ecclesiasticam et sub potestate ecclesiastica constituta, ipsa tamen potestas ecclesiastica, nisi sint aliqua specialia propter que hoc agat, de ipsis temporalibus non debet se intromittere, nec debet in eis appellaciones admittere, nisi propter aliqua specialia, ut forte quia illa temporalia specialiter sunt ecclesie, vel propter aliqua alia que infra dicentur; sed debet iudicia in talibus ad seculares dominos et ad civiles iudices remittere, ut ipsi in eis sua iudicia proferant et sentencient, quid agendum.