De Ecclesiastica Potestate

Hugo de Sancto Victore in libro De Sacramentis Fidei Christiane, parte secunda, capitulo quarto¹ ait, quod spiritualis potestas terrenam potestatem et instituere habet, et iudicare, si bona non fuerit. Igitur de ecclesia et de potestate ecclesiastica verificatur illud vaticinium Ieremie:² Ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut evellas et destruas et disperdas et dissipes, edifices et plantes. Illud itaque vaticinium de ipso Ieremia fuit impletum, quando aliqua prophetavit de destruccione et edificacione aliquorum regnorum, propter quod per spiritum prophecie constitutus fuit super regna, ut ipsa edificaret, quantum ad regna de quibus prophetavit edificacionem, et constitutus est super ea, ut ipsa destrueret, quantum ad regna de quibus prophetavit destruccionem.

Istud tamen vaticinium hodie de ipsa impletur ecclesia, ut dicat dominus ecclesie: Ecce hodie, idest a die qua fabricata es, constitui te super gentes et regna, ut destruas et evellas ea de suo loco transferendo, edifices et plantes, ipsa quidem regna in loco alio edificando et plantando. Quod et alias factum est, quia summus pontifex transtulit imperium de oriente in occidentem, ut in iuris sciencia est notatum.³

Concordant itaque rerum gesta cum auctoritate doctorum. Nam, ut patuit per Hugonem, spiritualis potestas habet potestatem terrenam instituere et habet de ea utrum bona sit iudicare: quod non esset, nisi posset eam plantare et evellere. Plantare quidem eam potest, prout eam instituit; evellere vero, prout de ipsa iudicat, an sit bona. In hoc itaque negotio non solum rerum gesta concordant auctoritati, quia Hugo hoc asserit et ecclesia transferendo imperium non solum de iure, sed de facto hoc fecit; sed et prophetarum vaticinia sunt in hac materia conformia rationi, quia et Ieremias hoc prophetavit, quod potest exponi de ecclesia, quod sit constituta super gentes et regna; et eciam hoc naturalis ratio persuadet.

Possumus enim ex ordine universi hoc liquido declarare, quod super gentes et regna sit ecclesia constituta. Nam secundum Dionysium in De Angelica Ierarchia⁴ lex divinitatis est infima in suprema per media reducere. Hoc ergo requirit ordo universi, ut infima in suprema per media reducantur. Si enim eque immediate infima reducerentur in suprema, sicut et media, non esset universum recte ordinatum, quod est inconveniens dicere et potissime in istis potestatibus et auctoritatibus, quod patet ex sententia apostoli ad Romanos XIII.⁵ qui, cum prius dixisset, quod non est potestas nisi a Deo, postea immediate subiungit: Que autem sunt a Deo, ordinata sunt. Si ergo duo sunt gladii, unus spiritualis et alter temporalis, ut potest patere ex sententia evangelii:⁶ Ecce gladii duo hic, ubi statim subiungit dominus: Satis est, quia hii duo gladii sufficiunt in ecclesia, oportet hos duos gladios, has duas auctoritates et potestates a Deo esse; quia, ut dictum est, non est potestas nisi a Deo. Sic autem oportet hec ordinata esse, quia, ut tangebamus, que sunt a Deo oportet ordinata esse; non essent autem ordinata, nisi unus gladius reduceretur per alterum et nisi unus esset sub alio; quia, ut dictum est per Dionysium, hoc requirit lex divinitatis quam Deus dedit universis rebus creatis, idest hoc requirit ordo universi, idest universarum creaturarum, ut non omnia eque immediate reducantur in suprema, sed infima per media et inferiora per superiora. Gladius ergo temporalis tamquam inferior reducendus est per spiritualem tamquam per superiorem, et unus ordinandus est sub alio tamquam inferior sub superiori.

Sed diceret aliquis, quod reges et principes debent esse subiecti spiritualiter, non temporaliter, ut secundum hoc sit intelligendum quod dictum est, quod reges et principes spiritualiter, non temporaliter subsint ecclesie. Sed temporalia ipsa, diceret aliquis, ecclesia recognoscit ex dominio temporali, ut patuit ex donacione et collacione quam fecit ecclesie Constantinus. Sed sic dicentes vim argumenti non capiunt. Nam si solum spiritualiter reges et principes subessent ecclesie, non esset gladius sub gladio, non essent temporalia sub spiritualibus, non esset ordo in potestatibus, non reducerentur infima in suprema per media. Si igitur hec ordinata sunt, oportet gladium temporalem sub spirituali, oportet sub vicario Christi regna existere; et de iure, licet aliqui de facto contrarie agant, oportet Christi vicarium super ipsis temporalibus habere dominium. Quia, etsi aliqua iura videntur dicere, quod de facto, non de iure, a seculari curia ad ecclesiam appellatur, exponenda sunt talia verba de iure consueto; vel possumus dicere, quod simpliciter ecclesia habet quoddam dominium super temporalibus; sed quomodo ex hoc appelletur ad ipsam, in ultima parte dicetur. Nam de iure simpliciter dominans spiritualiter per quandam excellenciam eciam super temporalibus habet dominium. Quod si et aliqui timore secularium principum aliter notaverunt, non est eorum auctoritas admittenda. Potest autem ecclesia animadvertere in seculares principes, cum temporalis gladius sit sub spirituali gladio constitutus.