De Ecclesiastica Potestate

Quoniam, ut apostolus protestatur:¹ Si quis ignorat, ignorabitur, idest, ut glossa exponit, a Deo in futuro reprobabitur et a domino minime cognoscetur, velud in evangelio legitur² quod malis et ad sinistram stantibus: Nescio vos dominus est dicturus; ne ergo in iudicio ignoremur a domino, et ne reprobemur ab ipso, summo opere debemus ignoranciam fugere, et potissime illorum nescienciam, ut glossa exponit, que fidem edificant atque mores. Nam ad summum pontificem et ad eius plenitudinem potestatis spectat ordinare fidei symbolum et statuere que ad bonos mores spectare videntur, quia, sive de fide sive de moribus questio oriretur, ad ipsum spectaret diffinitivam dare sentenciam ac statuere nec non et firmiter ordinare, quid christiani sentire deberent, et in quam partem eorum, unde sunt orta litigia, esset a fidelibus declinandum, cuius causa et ratio hec existit.

Nam, quia que sunt fidei, et eciam que sunt morum, ab universali ecclesia sunt tenenda, exinde igitur et merito, unde dissensiones seu questiones oriri possent de moribus vel de fide, ad illum solum spectat huiusmodi lites dirimere et questiones exortas dissolvere, qui est tocius ecclesie apicem assecutus; et quia solus summus pontifex noscitur esse talis, ad solum ipsum spectabit de exortis talibus et circumadiacentibus ordinare. Possunt itaque doctores per viam doctrine de fide et de moribus tractatus et libellos componere; sed quid sentencialiter sit tenendum, ubi posset lis vel questio exoriri, ad solum summum pontificem pertinebit. Quare, si de pertinentibus ad fidem et mores, ut glosse diffiniunt magistrales, qui ignorat ignorabitur id est a Deo in finali iudicio reprobacionis sentenciam sorcietur, bene se habet de potestate summi sacerdocii iuxta modulum nostre sciencie tractatum componere, et per dicta canonis sanctorum atque doctorum de prefata materia veritatem perquirere, ne per ignoranciam ignoremur et a domino finaliter iudicemur.

Ubi non solum de eius spirituali potencia aliqua disserere cogimur, sed et de potestate ipsius super temporalia que dicenda sunt, compellimur diffusius enarrare. Nam et hoc ad bonos mores pertinere dignoscitur, ut discant laici eciam in temporalibus, in quibus oppido infesti sunt clericis,³ suis superioribus obedire. Igitur nimirum gracia veritatis, que pre aliis admittatur, tractatum huiusmodi suscipientes pre manibus ipsum per partes et capitula distinguemus, prout rei congruencia postulabit. In quo tractatu rogamus quoscumque lectores, ut nullam sentenciam proferant, donec totum opus duxerint perlegendum.

Duplicem esse perfeccionem, personalem et secundum statum, dicta sanctorum et doctorum communiter protestantur. Que due perfecciones sic differre videntur, quod perfeccio quidem personalis consistit in serenitate et in mundicia consciencie; sed perfeccio status et potissime status prelatorum et eorum omnium, qui in die novissimo ante tribunal Christi astantes reddituri sunt de animabus fidelium racionem, consistit in iurisdiccione et in plenitudine potencie, ut ille sit status perfeccior cui potencia amplior et iurisdiccio plenior respondebit. Sensibiliter itaque et per raciones exortas a sensibus liquido ostendemus, quod spiritualis homo iudicat omnia et ipse secundum quod huiusmodi a nemine iudicatur.¹ Qui ergo est spiritualis secundum perfeccionem personalem, ille secundum quod huiusmodi et secundum mensuram consciencie, non iudicatus ab aliis, poterit alia iudicare. Qui autem secundum statum est spiritualis et perfectus in summo secundum iurisdictionem et plenitudinem potestatis, erit ille spiritualis homo qui omnia iudicabit et ipse a nemine poterit iudicari.

Dicemus autem, prout in alia sciencia habetur, quod rectum est iudex sui et obliqui.² Sensibiliter enim videmus in omnibus, quod rectum singula iudicat recte, non rectum non recte, ut qui habent linguam rectam et non infectam et habent gustum sanum, de omnibus saporibus iudicabunt recte, ut dulce saporem iudicabunt dulce et amarum amarum. Propter quod habens gustum sanum iudicabit omnia, id est iudicabit omnes saporis, et ipse a nemine iudicabitur, id est a nemine reprehendetur, quia non errabit in iudicando de saporibus. Sic ergo iudicabit qui non iudicabitur, id est in suo iudicio non reprehendetur; sed habens linguam infectam et gustum non sanum, ut puta quia habet linguam repletam colera, nil iudicabit recte, quia propter amaritudinem colere, qua ponitur lingua eius fore perfusa, eciam dulce videbitur sibi amarum: iste sic infectus secundum gustum ab omnibus iudicabitur id est ab omnibus reprehendetur, quia nullum iudicium dabit rectum.

Et quod dicimus de iudicio saporum, veritatem habet de hiis que sunt morum et de omnibus aliis, ut homines mali secundum mores et habentes voluntatem infectam et affectam ad illicita ut plurimum iudicabunt perverse, quia qualis unusquisque est, talis finis sibi videtur et sic vivit et sic loquitur, ut gulosus semper loquitur de cibis, totam vitam suam ordinabit ad cibos, non comedet ut vivat, sed vivet ut comedat:³ huius deus venter erit.⁴ Et quia sic infectus secundum gulam et affectus ad cibos non bene iudicabit de usu cibariorum et ab omnibus iudicabitur, idest ab omnibus reprehendetur, quia non dabit rectum iudicium de huiusmodi usu: ille ergo qui est infectus et non habet mentem sanam nec est sanctus nec spiritualis, ille est animalis homo et non sapit, idest nullum saporem habet in hiis que Dei sunt. Qui ergo talis est, quasi nihil bene iudicat et ab omnibus iudicatur. Sed habens mentem sanam et appetitum rectum, et qui est studiosus, idest bonus et sanctus et spiritualis, ille quasi elevatus super omnia terrena recte iudicabit de omnibus et a nullo poterit iudicari, idest reprehendi. Propter quod in tercio Ethicorum⁵ scribitur, quod studiosus singula iudicat recte et in singulis ei verum apparet. Simile est itaque de lingua et de mente, ut sicut habens infectam linguam non bene iudicat de saporibus, sic habens infectam mentem non bene iudicat de moribus. Spiritualis ergo et sanctus homo iudicat omnia et ipse a nemine iudicatur, idest a nemine in suo iudicio reprehenditur.

Redeamus ergo ad propositum et dicamus, quod duplex est perfeccio, duplex sanctitas sive duplex spiritualitas: una est personalis, alia secundum statum, ut status clericorum est perfeccior statu laicorum et prelatorum quam subditorum. Sed si loquamur de perfeccione personali, multi sunt laici qui sunt sancciores et spiritualiores quam multi clerici, et multi subditi quam multi prelati. Semper tamen secundum modum suum veritatem habet quod apostolus ait primo ad Corinthios II,⁶ quod spiritualis iudicat omnia et ipse a nemine iudicatur. Ut si accipiatur huiusmodi spiritualitas prout personalis et secundum mundiciam consciencie, qui talis est, recte iudicabit de moribus et a nullo reprehendetur secundum mores. Tales autem spiritu Dei aguntur et filii Dei sunt, tales quidem, licet nesciant cursus astrorum et proporciones geometricas et cavillaciones logicas, sciunt tamen ea que sunt eis necessaria ad salutem, quia unccio, idest spiritus sanctus, docet eos de omnibus partibus et eis necessariis ad salutem. Sicut ergo iudex qui afficitur ad partes numquam bene iudicat de partibus, sic qui afficitur ad illicitos mores numquam bene iudicat de moribus: sic ergo censendum est de perfeccione et de spiritualitate personali, quia consistit in mundicia consciencie.

Sed si loquamur de perfeccione et de spiritualitate secundum statum et potissime secundum statum prelatorum, qui consistit in iurisdiccione et in plenitudine potencie, sic qui est in sanciori et alciori statu, de pluribus iudicabit et non poterit a suis inferioribus iudicari; quia ut ait apostolus prima ad Corinthios IV.:⁷ Qui autem iudicat me, dominus est. Ille itaque qui est in statu omnino supremo et omnino sanctissimo, ille est homo spiritualis, qui secundum suam potenciam et iurisdiccione iudicat omnia, quia est dominus omnium, et ipse a nemine iudicatur, quia nemo mortalis sibi dominatur. Videmus autem sensibiliter, quod qui vult de aliis iudicare, oportet quod sit elevatus super alia; qui autem est depressus et est in fovea, quasi nihil offertur oculis suis, et ideo quasi de nihilo poterit iudicare. Sed qui est elevatus in altum, cuius visus non habebit obstaculum, ille poterit de aliis iudicare.

Iuxta ergo duplicem perfeccionem et duplicem spiritualitatem duplicem dicemus esse elevacionem, ut ille qui est spiritualis et perfectus personaliter, est elevatus a mundo et est elevatus super alios secundum nitorem consciencie. Talis autem quia est elevatus a mundo, poterit iudicare de mundo, idest de hominibus mundanis, asserens quia eorum opera mala sunt. Talis quidem benefaciens, obmutescere faciet imprudenciam hominum; propter quod non poterit ab aliis iudicari id est non poterit racionabiliter reprehendi. Sed qui est perfectus et sanctus et spiritualis secundum statum et potissime secundum statum prelacionis, ille est elevatus secundum iurisdiccione et secundum plenitudinem potencie: ille omnia iudicabit, idest omnibus dominabitur et non poterit a nemine iudicari, idest nullus poterit sibi dominari. Talis autem est summus pontifex, cuius status est sanctissimus et spiritualissimus. Ideo omnes debent eum appellare sanctissimum patrem, et omnes debent se offerre ad eius oscula pedum beatorum.

Que omnia referendo ad statum habent veritatem necessariam, sed referendo ad personam habent veritatem secundum decenciam. Nam decens est, quod qui est in statu sanctissimo et spiritualissimo, quod ipse secundum perfeccionem personalem sit sanctissimus et spiritualissimus. Est eciam hoc racionabile et probabile, ut ille pro quo tota ecclesia orat, quod sit spiritualis et sanctus. Ideo dicimus de illa sede, quod vel sanctum recipit vel sanctum facit.⁸ Quare si status summi pontificis est sanctissimus et spiritualissimus et talis spiritualitas consistit in eminencia potencie, bene dictum est, quod summus pontifex, existens spiritualissimus secundum statum et secundum eminenciam potencie, omnia iudicat, idest omnibus dominatur et ipse a nemine poterit iudicari, idest nemo poterit sibi dominari nec eciam equari.

Ut ait apostolus in epistola ad Romanos:¹ Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit. Ponitur enim ibi anima pro toto homine; propter quod glossa exponens ait, quod debemus esse ita perfecti in corpore Christi, ut omnis anima, idest omnis homo, subdita sit, idest subiecta sit, potestatibus sublimioribus. Est enim homo compositus ex anima et carne, et cum hee sint due partes hominis, consuevit scriptura sacra per utramque partem significare totum. Nam aliquando quidem in scriptura sacra per carnem significatur totus homo, iuxta illud quod scribitur in Iohanne:² Verbum factum est caro, idest factus est homo, ut exponit Augustinus II. De Trinitate.³ Sic eciam, cum dicitur: Et videbit omnis caro salutare Dei⁴, ibi eciam caro ponitur pro toto homine, quia ut ibidem Augustinus ait: Caro sine mente vel sine anima non poterit videre salutare Dei. Ponitur ergo ibi caro pro toto homine, pro anima videlicet et carne. Et sicut caro ponitur pro toto homine, ita et anima, que est altera pars compositi, poterit poni pro toto homine, sicut in loco preassignato, cum ait apostolus, quod omnis anima, idest omnis homo, sit subditus potestatibus sublimioribus.

Nec vacat a misterio, quod aliquando pro toto homine ponitur caro, aliquando anima. Nam cum vellet Iohannes evangelista tractare de verbo sive de Dei filio, quomodo factus erat visibilis et quomodo habitavit inter nos, maluit loqui de carne, quam de anima, eo quod est nobis magis visibilis et similis caro, quam anima, et pocius dicere voluit, quod verbum factum est caro, quam verbum factum est anima. E converso autem in proposito apostolus volens tractare de obedientia et de subieccione quam debent inferiores suis superioribus, quia huiusmodi obedientia debet fieri voluntarie et secundum mentem et secundum animam ideo pocius voluit apostolus per animam intelligere totum hominem quam per carnem. Propter quod glossa hoc exponens ait, quod cum anima subdita sit potestatibus sublimioribus, quia non solum corpore, sed et voluntate, ut ait, servire debemus.

Huiusmodi itaque potestas sublimis, cui subdita debet esse omnis anima, est uterque gladius spiritualis et materialis. Nam regibus et principibus secularibus debemus esse subiecti, et eciam nostris prelatis spiritualibus debemus humiliter obedire. Unde et glossa hoc exponit de potestatibus secularibus, dicens: Omnis ergo anima subdita sit potestatibus secularibus, bonis vel malis regibus, principibus, tribunis, centurionibus et aliis huiusmodi, et subdit quod: si bonus fuerit qui tibi preest, est tuus nutritor, si malus, est tuus temptator. Sub utroque ergo, tam sub principante bono quam sub malo, possumus proficere: sub bono quidem, quia per ipsum nutrimur et sic perficimur et proficimus; sub malo vero quia per ipsum temptamur et per consequens probamur et purgamur.

Advertendum tamen quod glossa in exponendo, quod omnis anima sit subdita potestatibus sublimioribus potissime descendit ad potestates seculares, quia fideles non dubitabant, quin subditi esse deberent potestatibus spiritualibus; dubitabant tantum, utrum deberent subici potestatibus secularibus. Ideo glosse specialiter mentionem faciunt de secularibus potestatibus, ut eciam talibus potestatibus fideles voluntarie serviant. Ipsa tamen verba textus secundum eorum sentenciam potissime competunt potestatibus spiritualibus. Nam cum ibi fiat ideo mencio de anima, ut mente et voluntate serviamus, hoc maxime faciendum est circa spirituales potestates, quibus mente et voluntate servire debemus, quia potestates spirituales non habent immediate et per se ipsas iudicium sanguinis, sed huiusmodi iudicium exercent per ministros alios et per potestates seculares.

Ergo potestates spirituales requirunt, quod mente et voluntate serviatur eis, sed potestates seculares, si non servias eis voluntate et mente, cogent te per iudicium sanguinis et eciam per mortem, que est finis omnium terribilium, ut dicitur in Ethicis.⁵ Prelati quidem ecclesiastici per censuram ecclesiasticam et per excommunicationem, numquam per iudicium sanguinis hoc exercent; immo in ecclesia talia exercentes iudicantur irregulares, non quod hoc agere sit peccatum, iubente domino:⁶ Non pacieris maleficos vivere, sed quia ecclesia non debet habere maculam nec rugam nec indecenciam aliquam: quia quedam indecencia esset, quod spiritualiter presidens per se iudicium sanguinis exerceret. Ideo talia exercentur per seculares potestates.

Dicamus ergo, quod, si non obediatur potestatibus secularibus ratione iudicii sanguinis et quia habent materiale gladium qui potenciam habet in res corporales, occidetur corpus; sed, si non obediatur potestatibus spiritualibus, quia huiusmodi potestates habent spiritualem gladium qui pertingit usque ad animam et per inobedienciam potest eam separare a communione fidelium, ideo per talem gladium occiditur anima. Nam sicut membrum amputatum a corpore de necessitate est membrum mortuum, quia ulterius non potest cor in membrum sic abscissum infundere opera vite, sic anima non obediens potestatibus spiritualibus per censuram ecclesiasticam est spiritualiter mortua, quia spiritualis gracie influenciam sic separata et abscissa a communione fidelium participare non poterit.

Quare, si potestates seculares habent potenciam super totum hominem, quia eis non solum corpore, sed eciam voluntate servire debemus, huiusmodi tamen potestas non competet eis, nisi ratione corporis seu ratione rerum corporalium, quia materialis gladius, quem non sine causa portare dicuntur, per se et directe solas res corporales potest attingere. Sed spiritualis potestas, cuius instrumentum est spiritualis gladius qui ipsam animam attingit, potestatem habet in totum hominem ratione anime; et quia inter spirituales potestates potestas summi pontificis est omnino celsior et sublimior, bene dictum est, quod potencia summi pontificis est illa sublimis potestas cui omnis anima debet esse subiecta, que, ut patet per habita, tanto excelsior et nobilior est omni potestate terrena et seculari, quanto anima est excellencior et nobilior corpore et quanto spiritualis vita excellencior quam terrena.

Hugo de Sancto Victore in libro De Sacramentis Fidei Christiane, parte secunda, capitulo quarto¹ ait, quod spiritualis potestas terrenam potestatem et instituere habet, et iudicare, si bona non fuerit. Igitur de ecclesia et de potestate ecclesiastica verificatur illud vaticinium Ieremie:² Ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut evellas et destruas et disperdas et dissipes, edifices et plantes. Illud itaque vaticinium de ipso Ieremia fuit impletum, quando aliqua prophetavit de destruccione et edificacione aliquorum regnorum, propter quod per spiritum prophecie constitutus fuit super regna, ut ipsa edificaret, quantum ad regna de quibus prophetavit edificacionem, et constitutus est super ea, ut ipsa destrueret, quantum ad regna de quibus prophetavit destruccionem.

Istud tamen vaticinium hodie de ipsa impletur ecclesia, ut dicat dominus ecclesie: Ecce hodie, idest a die qua fabricata es, constitui te super gentes et regna, ut destruas et evellas ea de suo loco transferendo, edifices et plantes, ipsa quidem regna in loco alio edificando et plantando. Quod et alias factum est, quia summus pontifex transtulit imperium de oriente in occidentem, ut in iuris sciencia est notatum.³

Concordant itaque rerum gesta cum auctoritate doctorum. Nam, ut patuit per Hugonem, spiritualis potestas habet potestatem terrenam instituere et habet de ea utrum bona sit iudicare: quod non esset, nisi posset eam plantare et evellere. Plantare quidem eam potest, prout eam instituit; evellere vero, prout de ipsa iudicat, an sit bona. In hoc itaque negotio non solum rerum gesta concordant auctoritati, quia Hugo hoc asserit et ecclesia transferendo imperium non solum de iure, sed de facto hoc fecit; sed et prophetarum vaticinia sunt in hac materia conformia rationi, quia et Ieremias hoc prophetavit, quod potest exponi de ecclesia, quod sit constituta super gentes et regna; et eciam hoc naturalis ratio persuadet.

Possumus enim ex ordine universi hoc liquido declarare, quod super gentes et regna sit ecclesia constituta. Nam secundum Dionysium in De Angelica Ierarchia⁴ lex divinitatis est infima in suprema per media reducere. Hoc ergo requirit ordo universi, ut infima in suprema per media reducantur. Si enim eque immediate infima reducerentur in suprema, sicut et media, non esset universum recte ordinatum, quod est inconveniens dicere et potissime in istis potestatibus et auctoritatibus, quod patet ex sententia apostoli ad Romanos XIII.⁵ qui, cum prius dixisset, quod non est potestas nisi a Deo, postea immediate subiungit: Que autem sunt a Deo, ordinata sunt. Si ergo duo sunt gladii, unus spiritualis et alter temporalis, ut potest patere ex sententia evangelii:⁶ Ecce gladii duo hic, ubi statim subiungit dominus: Satis est, quia hii duo gladii sufficiunt in ecclesia, oportet hos duos gladios, has duas auctoritates et potestates a Deo esse; quia, ut dictum est, non est potestas nisi a Deo. Sic autem oportet hec ordinata esse, quia, ut tangebamus, que sunt a Deo oportet ordinata esse; non essent autem ordinata, nisi unus gladius reduceretur per alterum et nisi unus esset sub alio; quia, ut dictum est per Dionysium, hoc requirit lex divinitatis quam Deus dedit universis rebus creatis, idest hoc requirit ordo universi, idest universarum creaturarum, ut non omnia eque immediate reducantur in suprema, sed infima per media et inferiora per superiora. Gladius ergo temporalis tamquam inferior reducendus est per spiritualem tamquam per superiorem, et unus ordinandus est sub alio tamquam inferior sub superiori.

Sed diceret aliquis, quod reges et principes debent esse subiecti spiritualiter, non temporaliter, ut secundum hoc sit intelligendum quod dictum est, quod reges et principes spiritualiter, non temporaliter subsint ecclesie. Sed temporalia ipsa, diceret aliquis, ecclesia recognoscit ex dominio temporali, ut patuit ex donacione et collacione quam fecit ecclesie Constantinus. Sed sic dicentes vim argumenti non capiunt. Nam si solum spiritualiter reges et principes subessent ecclesie, non esset gladius sub gladio, non essent temporalia sub spiritualibus, non esset ordo in potestatibus, non reducerentur infima in suprema per media. Si igitur hec ordinata sunt, oportet gladium temporalem sub spirituali, oportet sub vicario Christi regna existere; et de iure, licet aliqui de facto contrarie agant, oportet Christi vicarium super ipsis temporalibus habere dominium. Quia, etsi aliqua iura videntur dicere, quod de facto, non de iure, a seculari curia ad ecclesiam appellatur, exponenda sunt talia verba de iure consueto; vel possumus dicere, quod simpliciter ecclesia habet quoddam dominium super temporalibus; sed quomodo ex hoc appelletur ad ipsam, in ultima parte dicetur. Nam de iure simpliciter dominans spiritualiter per quandam excellenciam eciam super temporalibus habet dominium. Quod si et aliqui timore secularium principum aliter notaverunt, non est eorum auctoritas admittenda. Potest autem ecclesia animadvertere in seculares principes, cum temporalis gladius sit sub spirituali gladio constitutus.

Quod sacerdotalis potestas dignitate et nobilitate precedat potestatem regiam et terrenam, apud sapientes dubium esse non potest; quod possumus quadrupliciter declarare: primo ex decimarum dacione, secundo ex benediccione et sanctificatione, tercio ex ipsius potestatis acceptione, quarto ex ipsarum rerum gubernacione.

Prima via sic patet. Nam ex iure divino et ex institucione divina omnes tenemur ad dandum decimas, ita quod tota terrena potestas, secundum quod terrena et temporalis est, tenetur dare decimas spirituali potestati. Dantur autem huiusmodi decime in recognitionem proprie servitutis, ut quilibet recognoscit se servum Dei. Sicut ergo inferiores sunt tributarii suo superiori, ut recognoscant se tenere et habere quod habent a superioribus suis, sic et nos que tenemus et habemus a Deo recepimus iuxta illud prima ad Corinthios IV.:¹ Quid habes quod non accepisti? Dignum est ergo, quod de omnibus nostris rebus simus tributarii ipsi Deo. Est enim ipse Deus, ut in alia sciencia scribitur, dives per se ipsum; ceteri autem sunt divites ex mutuatis. Mutuavit enim Deus quecumque habemus. Quare non est mirum nec preter racionem, si exinde simus censuarii et tributarii ipsi Deo.

Terrena itaque et temporalis potestas, ut terrena est, idest ut fructus terre recipit et ut temporalis est, idest ut bona temporalia habet, est tributaria et censuaria ecclesiastice potestati, quam vice Dei recognoscens in recognitione proprie servitutis debet eis decimas exhibere. Tota ergo terrena potestas est sub ecclesiastica potestate et specialiter sub summo pontifice, qui in ecclesiastica ierarchia est apicem ecclesie assecutus, sub quo omnes debent esse subiecti, sive reges quasi precellentes² sive quicumque alii.

Secunda via ad hoc idem sumitur ex benediccione et sanctificatione; et ista est via Hugonis in De Sacramentis libro secundo et parte secunda³ dicentis, quod in ecclesia Dei sacerdotalis dignitas regalem potestatem sacrat et benedicit. Si ergo, ut ait apostolus ad Hebreos VII.,⁴ qui benedicit maior est et qui benedicitur minor, constat absque omni dubitacione, quod terrena potestas, que a spirituali benediccione accipit, iure inferior estimatur.

Tercia via sumitur ex ipsius potestatis institucione. Et istam eciam viam tangit Hugo eodem libro et eadem parte⁵ dicens: Quod autem spiritualis potestas maior sit dignitate et potestate terrena in illo antiquo Veteris Testamenti populo manifeste declaratur, ubi primum a Deo sacerdocium institutum est, postea vero per sacerdocium iubente Deo regalis potestas est ordinata. Debet ergo regalis potestas sacerdotalem dignitatem superiorem recognoscere tamquam eam, per quam Deo iubente est instituta. Et si dicatur, quod non omnis potestas regia est per sacerdocium instituta, dicemus, quod nulla est potestas regia non per sacerdocium instituta, que vel non fuerit non recta, propter quod magis erit latrocinium quam potestas, vel non fuerit sacerdocio coniuncta, vel non fuerit institucionem per sacerdocium subsecuta. Nam in lege nature, ubi fuerunt regna gentilium, omnia quasi huiusmodi regna per invasionem et usurpacionem habita sunt. Unde Neroth, quem primum legimus fuisse regem, ut potest haberi Geneseos decimo,⁶ cuius regni principium fuit in Babylone, per invasionem et usurpacionem fecit se regem; unde ibidem dicitur, quod ipse cepit esse potens in terra; per civilem itaque potenciam, non per iusticiam regnum obtinuit. Sed secundum Augustinum, De Civitate Dei,⁷ regna sine iusticia sunt magna latrocinia. Tales autem etsi vocantur reges, non sunt reges, sed fures et latrones.

Regnum ergo non per sacerdocium institutum vel non fuit regnum, sed latrocinium, vel fuit sacerdocio coniunctum. Nam et antequam per Samuelem tamquam per sacerdotem Dei institueretur Saul et preficeretur in regem, fuit Melchisedech rex Salem.⁸ Sed huiusmodi Melchisedech cum hoc quod erat rex, erat eciam sacerdos. Unde ibidem⁹ dicitur, quod erat sacerdos Dei altissimi. Ibi ergo regnum non fuit sine sacerdocio, sed fuit sacerdocio coniunctum, ut principalius esset ibi sacerdocium, quam regnum. Regna vero moderna sequuntur regna instituta per sacerdocium, ut prius fuit regnum per sacerdocium institutum, quam essent huiusmodi regna. Et quia priora sunt exemplaria et speculum posteriorum, omnia posteriora referenda sunt ad primum regnum, quod iubente Deo fuit per sacerdocium institutum. Cum igitur loquimur de regno, loquimur de regno recto et ut est divisum a sacerdocio.

Invenimus autem, ut patet per habita, quadruplicem modum regnorum, videlicet: regnum usurpatum, quod est latrocinium; regnum sacerdocio coniunctum, regnum per sacerdocium institutum, et regnum huiusmodi institucionem subsecutum. Si itaque sit regnum usurpatum, non est regnum de quo loquimur, quia non est rectum. Regnum vero, qnod est sacerdocio coniunctum, non est de quo loquimur, quia non est a sacerdocio divisum. Sed loquimur de regno quod est per sacerdocium institutum vel huiusmodi institutionem subsecutum. Propter quod patet, quod initium regendi recte, prout regnum et sacerdocium sunt duo gladii divisi, a sacerdocio sumpsit originem. Recognoscant se ergo reges esse per sacerdocium instituti. Quare si diligenter advertimus, unde venit potestas regia et unde est instituta, quia instituta est per sacerdocium, consequens est, quod potestas regia subesse debeat potestati sacerdotali, et specialiter potestati summi sacerdotis.

Quarta via sumitur ex ipsa rerum gubernacione. Si ergo videre volumus, que potestas sub qua potestate existat, attendere debemus ad universalis mundi machine gubernacionem. Videmus autem in gubernacione universi, quod tota corporalis substantia per spiritualem gubernatur. Reguntur quidem inferiora corpora per superiora et grossiora per subtiliora et minus potencia per potenciora. Tota tamen corporalis substantia regitur per spiritualem, et universa spiritualis substantia per summum spiritum, videlicet per Deum. Unde Augustinus III. De Trinitate cap. IV¹⁰ dicit, quod quedam corpora grossiora et inferiora per subtiliora et potenciora quodam ordine reguntur; omnia autem corpora per spiritum, ac universa creatura per creatorem suum. Et quod videmus in ordine et in gubernacione universi, debemus ymaginari in gubernacione rei publice et in gubernacione tocius populi christiani. Nam ipse idem Deus qui est universalis rector tocius machine mundi, est specialis gubernator sue ecclesie et suorum fidelium.

Quapropter, si totum universum, de quo Deus habet generalem curam, est sic bene ordinatum, quod corpora inferiora sunt sub superioribus et universa corpora sunt sub spirituali, ipsa autem spiritualis substantia sub summo spiritu, scilicet sub Deo, dicere quod fidelis populus et quod ipsa ecclesia, quam sibi elegit Deus non habentem maculam neque rugam, non sit bene ordinata, et quod non sit tota secundum totum sic coniuncta et connexa, et quod ordo universi, qui est ordo pulcherrimus, ut vult Augustinus in Encheridion¹¹ et est admirabilis pulchritudo, quod illa pulchritudo admirabilis, quod ille ordo pulcherrimus, non refulgeat in ecclesia, est omnino inconsequens. Quare sicut in ipso universo corpora inferiora reguntur per superiora et infirmiora per potenciora, sic in ipso populo christiano inter ipsos fideles domini temporales inferiores reguntur per superiores et minus potentes per potenciores. Et sicut in ipso universo tota corporalis substantia regitur per spiritualem, quia ipsi celi qui sunt supremi inter corporalia et qui habent influenciam super omnia corpora, gubernantur per spirituales substancias, ut per intelligencias moventes eos: sic inter ipsos fideles universi domini temporales et universa potestas terrena debet regi et gubernari per potestatem spiritualem et ecclesiasticam, et specialiter per summum pontificem, qui in ecclesia et in spirituali potestate tenet apicem et supremum gradum. Ipse autem summus pontifex a solo Deo habet iudicari. Ipse est enim, ut supra diximus, qui iudicat omnia et iudicatur a nemine, idest a nullo puro homine, sed a solo Deo.

Si deviat ergo potestas terrena, iudicabitur a potestate spirituali tamquam a suo superiori; sed si deviat potestas spiritualis et potissime potestas summi pontificis, a solo Deo poterit iudicari. Unde Hugo in De Sacramentis lib. IIᵒ et parte IIᵃ,¹² cum prius dixisset, quod potestas terrena iudicatur a potestate spirituali, postea subdit de potestate spirituali, quod ipsa vero a Deo primum instituta est et cum deviat a solo Deo iudicari potest.

Bene ergo ordo pulcherrimus universi relucet in ecclesia et inter fideles, ut sicut ibi corpora inferiora reguntur per superiora et tota substantia corporalis per spiritualem, ipsa autem spiritualis per Deum, sic et in ecclesia domini temporales et inferiores reguntur per superiores, universa autem temporalis et terrena potestas per spiritualem et potissime per summum pontificem; summus autem pontifex a solo Deo poterit iudicari.

Nec valeretur, si quis diceret, quod universa terrena potestas debet esse sub spirituali; sed hoc est intelligendum spiritualiter et quantum ad articulos fidei, non autem quantum ad temporalem et terrenam potestatem. Quia isti sic dicentes vim rationis non capiunt, quia corpora, secundum quod corpora, subsunt spiritibus, ut ipsi corporales motus et potissime motus superiorum corporum sunt per spiritus moventes et per intelligencias motrices orbium; sic temporales potestates, ut temporales sunt, et potissime potestates temporales supreme, per potestatem spiritualem et potissime per potestatem summi pontificis, qui in ecclesia est potestas spiritualis sublimior et suprema, poterunt iudicari: inferiores domini temporales, si delinquant, iudicari poterunt per dominos temporales superiores, sed ipsi domini temporales superiores, quia inter temporales dominos non habent superiores, per potestatem spiritualem poterunt iudicari. Sed ipsa spiritualis potestas et potissime potestas summi sacerdotis, quia non habet superiorem hominem, sed Deum, a nemine, sed a solo Deo poterit iudicari.

Intendimus in hoc capitulo declarare, quod sacerdotalis potestas non solum dignitate, sed tempore precedit regiam potestatem. Sed videtur, quod intencio huius capituli precedenti capitulo et eciam sibi ipsi liquido contradicat. Ostendebatur enim in precedenti capitulo, quod sacerdotalis potestas est dignior et per consequens dignitate est prior regia potestate; et hoc idem in hoc capitulo repetitur et additur, quod non solum dignitate, sed eciam tempore hec potencia precedit illam. Sed ista duo sibi videntur contradicere, quod unum et idem sit prius altero dignitate et tempore; quia, si est prius dignitate, consequens est, ut videtur, quod sit posterius tempore, quia imperfectora sunt priora tempore et posteriora dignitate, perfeciora autem e converso. Videmus autem naturaliter, quod natura incipit ab imperfecto ad perfectum, ut prius est aliquid tempore imperfectum, et postea perficitur et fit perfectum. Ipsum ergo dominium temporale prius fuit imperfectum et postea perfectum; et quia regia potestas non est dominium ita perfectum sicut dominium summi sacerdocii, consequens est, quod tempore hoc precessit illud.

Videtur eciam hoc concordare ipsis rebus gestis. Nam etsi in populo Iudaico potestas sacerdotalis precessit potestatem regiam, quia prius fuit sacerdos Hely et eciam Samuel, quam esset Saul inunctus in regem, simpliciter tamen potestas sacerdocii non videtur, quod precesserit tempore potestatem regiam. Nam antequam inciperet populus Iudaicus et antequam Abraham esset, erant reges qui regnabant in nacionibus aliis; propter quod antequam Saul, qui fuit primus rex Iudeorum, esset rex, congregati universi maiores natu Israel venerunt ad Samuel, dixeruntque ei: Constitue nobis regem, ut iudicet nos, sicut habent universe naciones.¹ Ante ergo, ut videtur, fuerunt reges quam sacerdotes, licet in populo Iudaico incepisset regnum post sacerdocium; immo, si bene consideramus dicta canonis biblie, prius fit mencio de regno, sicut de Neroth, cuius regnum incepit in Babilone, ut habetur Geneseos X,² et postea fit mencio de sacerdote, ut de Melchisedech, qui erat sacerdos Dei altissimi, ut habetur Geneseos XIV.³ Ergo et racioni concordat, quod regnum precesserit sacerdocium tempore, quia imperfectum tempore precedit perfectum, et rebus gestis videtur hoc congruere, quia prius legimus mencionem factam de regno quam de sacerdocio.

Et eciam auctoritati videtur hoc consonare, quia potestas regia est potestas terrena et super corporalia, potestas sacerdotalis est potestas super spiritualia. Sed ut habetur Geneseos II:⁴ Formavit igitur dominus Deus hominem de limo terre et inspiravit in faciem eius spiraculum vite, et factus est homo in animam viventem. Prius ergo factus est homo de limo terre, quod competit corpori; postea spiravit Deus in faciem eius spiraculum vite, quod competit anime. Quare ex auctoritate Geneseos, sicut prius formatum est corpus humanum et postea recepit spiraculum vite et animam viventem, sic potestas regia, que est super corporalia, videtur quod precesserit tempore potestatem sacerdotalem, que est super spiritualia.

Hiis itaque prelibatis que videntur esse contraria nostro proposito, volumus declarare, quod et rationi et rebus gestis et auctoritati concordat, quod potestas sacerdotalis non solum dignitate, sed eciam tempore precesserit regiam potestatem. Itaque volumus solvere ad ea que in contrarium sunt obiecta: quibus solutis quesita veritas apparebit.

Sciendum ergo, quod que dicebantur de perfecto et imperfecto et de rebus gestis et de auctoritate Geneseos, quod corpus prius tempore est formatum et postea recepit spiraculum vite, nostro proposito non obviant nec eciam contradicunt. Ad quorum evidenciam advertendum, quod in uno et eodem generabili et corruptibili vel in quolibet creabili seu factibili potencia eciam tempore seu duracione precedit actum. Quodcumque enim sit huiusmodi factibile, loquendo de faccione large, sive sit factibile solum secundum potenciam agentis, sicut est in creacione, ubi factum, antequam fiat, non est in potencia materie, quia quicquid creatur non fit ex materia preiacenti, sed tota ratio facti est potencia facientis; vel secundo si huiusmodi factibile sit eciam in potencia materie secundum rationem obedienciałem, prout habet esse in operibus miraculosis, ut puta si Deus de trunco faceret vitulum: in ipsa enim materia trunci, et si non est in ea ratio seminalis, ut de ea fiat vitulus, est tamen in ea ratio obediencialis, ut materia trunci obediat creatori suo, ut de ea, cum creator voluerit, faciat inde vitulum; sive tercio huiusmodi factibile sit in potencia materie secundum rationem seminalem, sicut fiunt effectus per agencia naturalia, que per rationes seminales agunt quecumque agunt, ita quod agens naturale per rationes seminales quasi de potencia materie producat suos effectus. De quibus rationibus seminalibus loquitur Augustinus IIIᵒ de Trinitate cap. VIII,⁵ quod sicut matres gravide sunt fetibus, sic iste mundus causis nascencium. Quocumque ergo modo loquamur de factibili, semper unum et idem prius fuit in potencia quam in actu, ut si aliquid fit per creatorem, prius fuit in potencia agentis quam esset in actu.

Si autem fiat et educatur de potencia materie secundum racionem obedienciałem, ut puta in operibus miraculosis, velut si de trunco fieret vitulus, ille vitulus factus prius fuit in potencia obedienciali materie et postea fuit factus in actu. Ita eciam si tercio modo fieret factibile, ut quod educeretur de potencia materie secundum raciones seminales, secundum quem modum agunt agencia naturalia, illud sic productum prius fuit in potencia materie secundum raciones seminales, et postea factum fuit in actu. Hoc ergo modo in eodem et respectu eiusdem potencia precedit actum et imperfectum potest precedere perfectum, et sic concederetur de regno et de sacerdocio, quod imperfectum precedat perfectum, ut quod prius fuit regnum imperfectum quam perfectum et prius sacerdocium imperfectum quam perfectum.

Quod ergo regnum per successionem temporum profecerit, sic eciam quod sacerdocium profecerit, ut quod inceperit sacerdocium in lege nature et perfeccius fuerit in lege scripta et adhuc perfeccius in lege gracie, in qua lege sacramenta sunt perfecta et non sunt egena, sicut erant in lege scripta, de quibus sacramentis et elementis egenis loquitur apostolus ad Galatas IV:⁶ Quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, idest ad sacramenta Veteris Legis, nullum est inconveniens.

Sic ergo in eodem potencia precedit actum; absolute tamen et eciam simpliciter actus precedit potenciam et perfectum imperfectum. Quia si res essent in potencia et non precederet actus qui faceret potencia talia actu, talia, cum nihil se moveat de potencia ad actum, encia forte possent esse, sed non essent absolute. Itaque et simpliciter et tempore et duracione actus precedit potenciam et perfectum imperfectum, licet in eodem sit econverso.

Racio itaque illa, quod regnum tempore precessit sacerdocium tamquam imperfectum perfectum, si argueret de eodem, ut puta de eodem regno vel de eodem sacerdocio, quod prius fuit regnum aliquod imperfectum quam perfectum vel eciam sacerdocium, racio forte concluderet veritatem; sed cum non arguat de eodem nec arguat de regno respectu regni nec de sacerdocio respectu sacerdocii, sed arguat de diversis, ut de regno respectu sacerdocii et e converso, quia, ut dicebatur, in eodem potencia precedat actum et imperfectum perfectum, in diversis vero et simpliciter est e converso: patet, quod racio prius facta magis concludit oppositum quam propositum.

Quod vero addebatur de rebus gestis, quod fuit prius regnum in nacionibus quam eciam sacerdocium in populo Iudaico, et prius fuit regnum simpliciter, quam eciam sacerdocium, quia eciam Geneseos X⁷ prius fit mencio de regno Neroth et postea Geneseos XIV⁸ fit mencio de sacerdocio Melchisedech, dicemus quod forte nomen sacerdocii non precessit nomen regni; sed res ipsa que est sacerdocium precessit eciam tempore rem que est regnum. Nam ante diluvium nec de re nec de nomine regni aliquid legimus, post diluvium vero ipsa res que est sacerdocium precessit rem que est regnum. Nam statim post diluvium, egressis de archa Noe et filiis eius et uxoribus illorum, edificavit Noe altare domino, et tollens de cunctis pecoribus et volucris mundi obtulit holocausta super altare, odoratusque est Deus odorem suavitatis.⁹ Offerre autem super altare holocausta in odorem suavitatis est opus sacerdocii. Statim ergo post diluvium fuit sacerdocium, ut potest haberi Geneseos Xᵒ,¹⁰ non statim autem post diluvium fuit regnum; immo incepit regnum a Neroth, qui per multas generaciones post diluvium descendit de stirpe Noe. Sacerdocium ergo secundum res gestas precessit regnum, quia fuit statim post diluvium, non autem regnum.

Immo sacerdocium non solum fuit post diluvium, sed eciam fuit ante diluvium. Nam de ipso Abel legimus Geneseos IV,¹¹ quod erat pastor ovium et quod obtulit domino de primogenitis gregis sui et de adipibus eorum, et subditur, quod respexit dominus ad Abel et ad munera eius. Sed offerre holocausta sive primogenita gregum est opus sacerdocii, ergo in ipso Abel precessit sacerdocium. Dicere eciam possumus, quod in ipso Adam primo parente nostro sacerdocium precessit. Credibile enim est, quod postquam Adam penituit de suo peccato, quod in recognitionem sue servitutis et uxoris eius et suorum posteriorum obtulit holocausta domino: quod erat opus sacerdocii. Ante ergo diluvium, etsi non erat in usu nomen sacerdocii, fuit tamen res ipsa que est sacerdocium. Sed nec nomen regni nec rem que est regnum legimus ante diluvium; itaque et post diluvium et ante res que est sacerdocium precessit regnum.

Quod autem dicebatur tercio de auctoritate Geneseos,¹² quod prius formatum est corpus et postea recepit spiraculum vite, ita quod formacio corporis videtur precessisse tempore infusionem anime, dicere possumus quod Augustinus libro VII Super Genesim¹³ videtur asserere, quod anima primi parentis fuit creata ante corpus sive ante formacionem corporis. Unde ait: Tollerabiliter dici videtur Deum in illis primis operibus, per que simul omnia creavit, animam eciam humanam creasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis inspiraret. Verum quia Augustinus ibi loquitur arguendo et disputando, propter quod ipsemet in eodem libro questionem huiusmodi post prefata verba insolutam relinquit, dicens¹⁴ quod: De anima quam Deus inspiravit homini sufflando in eius faciem nihil confirmo: sustinendo ergo quod primum formatum fuerit corpus et in ipsa complecione formacionis infusa fuerit anima, sicut in completa disposicione materie inducitur forma, non tamen propter hoc habetur propositum, sed oppositum. Nam ex illo corpore et illa anima factum fuit unum et idem, et in uno et eodem non est inconveniens, quod origine vel tempore imperfectum precedat perfectum; in diversis tamen et simpliciter est econverso, ut supra diffusius diximus. Et quia hic de diversis est questio, ut de regno respectu sacerdocii et econverso, ideo prefata auctoritas nobis minime contradicit. Immo si consideramus auctoritates Geneseos res gestas iuxta facti seriem describentes, sacerdocium tempore precessit regnum.

Ergo et ratio et res gesta et auctoritas arguunt et declarant, quod sacerdocium tempore precessit regnum. Precessit itaque simpliciter sacerdocium regnum. Sed quod precesserit non solum simpliciter, sed eciam quantum ad divinam institutionem, Hugo de Sancto Victore in libro De Sacramentis libro IIᵒ, parte IIᵃ asserit dicens:¹⁵ Quod autem spiritualis potestas, quantum ad divinas institutiones spectat, eciam prior sit tempore et maior dignitate, suple: quam potestas terrena, in illo antiquo Veteris Testamenti populo manifeste declaratur, ubi primum a Deo sacerdocium institutum est; postea vero per sacerdocium iubente Deo regalis potestas est ordinata.

Quilibet autem potest sensibiliter experiri, quod homo est compositus ex duplici substantia, ex carne videlicet et spiritu. Quod satis dominus dedit intelligere Matth. XXVI,¹ cum dixit: Spiritus quidem promptus est, caro vero infirma; et hoc idem clare haberi potest ex eo quod dicitur Genes. II,² quod: Formavit igitur Deus hominem de limo terre, quantum ad corpus, et spiravit in faciem eius spiraculum vite, quantum ad spiritum sive quantum ad animam. Et sicut duo sunt in homine, corpus et spiritus, sic homo indiget duplici cibo, corporali et spirituali; ideo dicit dominus Matth. IV:³ Non ex solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. Homo quidem, quia non est corpus tantum, sed est corpus et anima, sive corpus et spiritus, ideo non vivit ex solo pane, idest in solo cibo corporali, ut per panem intelligatur quilibet corporalis cibus, sed vivit ex verbo Dei, idest ex cibo spirituali; quia, sicut corpus indiget pane tamquam suo cibo corporali, ita spiritus indiget verbo Dei tamquam suo cibo spirituali. Homo itaque, quia non est simplex, sed est compositus ex duobus, ideo non nutritur uno solo cibo, sed duplici: corporali videlicet et spirituali; sic gubernatur et regitur sub duplici gladio, terreno et ecclesiastico, regali et sacerdotali, materiali et spirituali.

Primum itaque fundamentum distincionis tam ciborum, quam gladiatorum, ut quod homo indigeat duplici cibo et regatur sub duplici gladio, est distincio quantum ad partes ex quibus componitur homo, ut ideo indiget illo duplici cibo et regitur sub duplici gladio, corporali et spirituali, quia est compositus ex corpore et spiritu. Et quia, si quis habet edificare domum, debet a fundamento incipere, sic qui vellet tractare de huiusmodi duplici cibo sive de huiusmodi duplici gladio, deberet incipere a fundamento, videlicet a partibus ex quibus componitur homo; et sicut videret et per racionem prospiceret, quomodo se haberent hee due partes, sic posset iudicare de huiusmodi duobus cibis et gladiis. Sumus enim creatura Dei et factura Dei, et fecit et formavit nos Deus ex duobus, corpore videlicet et spiritu, et ideo ordinavit et propinavit nobis duplicem cibum, corporalem per quem sustentaretur corpus, et spiritualem per quem reficeretur anima. Et quia homo poterat impediri in utroque, et in corporali cibo et in spirituali, ordinavit duplicem gladium, materiale, ne impediremur in corpore nec in corporali cibo: et hoc spectat ad potestatem terrenam, cuius est defendere et tueri corpora et possessiones, ex quibus habet esse corporalis cibus; ordinavit nihilominus eciam gladium spiritualem, idest potestatem ecclesiasticam et sacerdotalam, ne impediremur in spirituali cibo et in hiis que spectant ad bonum anime.

Iuxta igitur hoc fundamentum dicemus, quod, sicut sunt res differentes corpus et anima, cibus corporalis et spiritualis, sic sunt res differentes gladius materialis et spiritualis. Sed quantumcumque sint res differentes corpus et anima, possumus tamen dicere, quod habent triplicem unionem. Una quidem secundum compositionem, quia ex illis duobus componitur unus homo, unum suppositum, una persona humana, ita quod quilibet unus et idem homo, quilibet una et eadem persona humana est composita ex illis duobus, ex anima videlicet et corpore. Hec est ergo prima unio anime et corporis secundum compositionem.

Secunda unio anime et corporis est secundum adhesionem et subieccionem de iure et de facto, ut in hominibus rectis et studiosis, in quibus non solum de iure, sed de facto corpus adheret et subicitur anime, caro spiritui et sensualitas rationi. Homines enim boni conantur corpus subicere anime et carnem spiritui, ut si aliquos impetus habet caro contra spiritum, impetus illos boni et studiosi mortificare student, iuxta illud ad Romanos VIII:⁴ Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis.

Tercia unio anime et corporis est adhesio et subieccio corporis de iure, sed non facto. Prima quidem et secunda unio est approbanda, licet adaptata ad gladios alio et alio tempore alium et alium habuerit vigorem. Sed hec tertia unio est mala et reprobanda, et est in hominibus non rectis, sed perversis, in quibus corpus de iure debet adherere et esse subiectum anime et caro spiritui, de facto tamen corpus rebellat anime et caro spiritui, nec vivere volunt secundum spirituales leges. Hec autem unio corporis et anime et hoc debitum numquam potest tolli, quin corpus de iure sit subiectum anime; et ab hoc debito numquam potest corpus absolvi, quin debeat esse anime subiectum; absolvitur tamen de facto, prout actu rebellat anime.

Iuxta igitur tria hec que videmus inter animam et corpus, ex quibus sumitur distincio utriusque gladii, possumus loqui de utroque gladio; quia sicut anima est res distincta a corpore et econverso, sic gladius materialis est distinctus a spirituali et econverso. Sunt enim hii duo gladii nunc in lege gracie, fuerunt in lege scripta, fuerunt eciam in lege nature. Nam in lege nature fuerunt reges et sacerdotes et eciam in lege scripta, et sunt nunc in lege gracie. Possumus itaque dicere, quod sicut corpus ad animam habet triplicem ordinem, ita gladius materialis ad spiritualem potest habere triplicem ordinem. Unus quidem ordo et una unio est secundum compositionem, quia, ut dicebatur, ex anima et corpore fit unus homo et una persona humana, sic et hii duo gladii aliquando fuerunt in uno homine et in una persona humana.

Nam Melchisedech, ut habetur Gen. XIV.⁵ fuit rex Salem et sacerdos Dei altissimi. Prout ergo fuit rex, habuit usum gladii materialis, prout autem erat sacerdos habuit usum gladii spiritualis. Sic et Iob fuit rex et sacerdos. Fuit quidem rex, quia, ut dicitur Iob XXIX:⁶ Cum sederem quasi rex circumstante exercitu, eram tamen merencium consolator; ibi quasi rex non ponitur diminutive, sed expressive. Sedebat ergo Iob quasi rex, idest sedebat ad modum regis: quod patet per verbum sequens, quod sedebat circumstante exercitu, idest sedebat cum magna civili potencia, quod maxime spectat ad regem habere exercitum, gentem armatam et civilem potenciam, ut possit vindictas corporales exercere et iudicium sanguinis facere; et secundum hunc modum debet esse rex merencium consolator, puniendo corporaliter forefacientes in alios et contristantes alios. Iste eciam idem Iob, qui erat rex, fuit eciam sacerdos, quia, ut dicitur⁷ Iob primo: Consurgens diluculo offerebat Deo holocausta, quod est officium sacerdotis.

Itaque hii duo gladii semper fuerunt et sunt res differentes, ita quod unus non est alius, sicut anima non est corpus nec econverso. Sed ut patuit, licet sint res differentes, in lege tamen nature coniungebantur hii duo gladii, videlicet potestas regia et sacerdotalis, in una et eadem persona, et potissime in bonis regibus, qui erant reges et sacerdotes, ut patuit in Melchisedech et in Iob; nec erat preter racionem, quod utrumque gladium haberet unus et idem homo, cum ex anima et corpore constituatur unus homo et una persona humana.

In lege autem scripta cum regebatur populus Iudaicus per iudices et sacerdotes, hii duo gladii erant aliququaliter distincti et aliququaliter uniti. Erant enim uniti, quia sacerdotes una cum iudice, qui erat pro tempore, audiebant causas non solum spirituales, quia iudicabant inter lepram et lepram et inter peccatum et peccatum, sed eciam audiebant causas criminales inter sanguinem et sanguinem. Ideo dicitur Deuter. XVII:⁸ Si difficile et ambiguum apud te iudicium esse prospexeris inter sanguinem et sanguinem, quantum ad corpora, causam et causam, quantum ad res possessas, lepram et lepram, quantum ad animam sive quantum ad peccata, prout habent inficere animam, venies ad sacerdotes levitici generis et ad iudicem qui fuerit in illo tempore, qui iudicabunt tibi iudicii veritatem, et facies quecumque dixerint. Aliqualiter ergo sacerdotes Veteris Testamenti habebant utrumque gladium, quia non solum audiebant causas inter lepram et lepram, quod potest referri ad potestatem et gladium spirituale, sed eciam audiebant causam inter sanguinem et sanguinem, quod potest referri ad potestatem terrenam et ad gladium materiale. Erant ergo tunc hii duo gladii in persona sacerdotis aliququaliter uniti. Erant eciam aliququaliter distincti, quia ipsam sentenciam sanguinis, si non obediebatur sacerdoti, non videbatur proferre sacerdos, sed iudex. Propter quod ibidem dicitur, quod:⁹ Qui autem superbierit, nolens obedire sacerdotis imperio, qui ministrat domino Deo tuo, decreto iudicis morietur homo ille.

Postmodum vero in eodem populo fuerunt hii duo gladii magis distincti, quoniam populus petiit constitui sibi regem, qui iudicaret eos, ut habetur primo Regum VIIIᵒ capitulo.¹⁰ Nunc eciam in lege gracie sunt hii duo gladii distincti, potestas videlicet regia et sacerdotalis.

Sed dicet aliquis, quod semper hii duo gladii debent esse coniuncti in una persona, quia, cum unus gladius respiciat animam et alius corpus, quia ex anima et corpore semper fit una persona humana, videtur quod in uno homine semper debet residere utraque potestas. Ad quod quidem dicere possumus, quod anima intenta rebus spiritualibus et eternis videtur non esse in mundo, iuxta illud Augustini IXᵒ De Trinitate,¹¹ quod, secundum quod mente aliquid eternum quantum possumus capimus, non in hoc mundo sumus, et omnium iustorum spiritus eciam adhuc in carne vivencium, in quantum divina sapiunt, non sunt in hoc mundo. Sacerdotes ergo legis nove habentes statum perfeccionem quam sacerdotes veteris legis, et exinde quasi totaliter sancti et divinis dediti et per hoc non existentes in mundo, iudicium sanguinis non debuerunt sibi retinere, sed mundane potestati ac seculari committere.

Sed si bene considerant potestates terrene, potestas potissime commissa est eis, ut, cum non obeditur sacerdotibus et potissime summo pontifici, ipse potestates terrene contra inobedientes debent iudicium sanguinis exercere, iuxta illud quod habetur in Deuteronomio,¹² quod inobediens sacerdoti decreto iudicis occidebatur, ut et cunctus populus hoc audiens timeret sacerdotis imperio contraire.

Patefactum est itaque quantum ad primum ordinem quem habet anima ad corpus, ut quia ex ea et corpore fit una persona, quia hii duo gladii aliquando hunc ordinem habuerunt, quia in una et eadem persona primitus residebant; sed ratione cuiusdam decencie et ut magis essent de divinis dediti, prelati ecclesiastici nove legis gladium materiale et iudicium sanguinis secularibus principibus commiserunt vel quod idem est approbaverunt et voluerunt huiusmodi gladium et iudicium sanguinis talibus principibus fore commissum. Vel possumus dicere, quod in prelato ecclesiastico adhuc residet uterque gladius, ut sequenti capitulo apparebit.

Declarata itaque unione istorum duorum gladiatorum quantum ad unitatem et pluralitatem personarum, volumus agere de unione et ordine ipsorum, quarum una est de iure et non de facto, alia de facto et de iure.

Dicebatur quidem quod hii duo gladii sic se habent, quod unus respicit animam et alius respicit corpus. Sed cum corpus habeat hanc unionem et hunc ordinem ad animam, quod semper de iure sibi debet esse subiectum, et ab hoc iure et ab hoc debito, quamdiu vivit corpus, non potest absolvi, ideo in hominibus bonis sicut est de iure, sic est de facto, quod toto posse conantur corpus subicere anime et carnem spiritui. Eodemque modo se habet in hiis gladiis, quod gladius materialis de iure debet esse subiectus spirituali et ab hoc iure et ab hoc debito non potest absolvi. Et sicut boni homines habent corpus subiectum anime, mali autem non habent, sic bene principantes secundum secularem potenciam sunt subiecti sacerdocio et potissime summo pontifici; quod si rebellent, non bene principantur. Nec mirum si male principantes hoc aliquando faciunt, quando et contra dominum non bene principantes aliquando rebellaverunt, sicut legitur de Ieroboam, quod surrexit et rebellavit contra dominum.¹³

Diximus hos gladios esse distinctos et has potestates esse differentes, et quod potestas terrena reservatur in rege, ecclesiastica in sacerdote et potissime in summo sacerdote. Videtur ergo ex hoc, quod gladius materialis et terrena potestas non reservaretur in ecclesiastica potestate, et exinde posset ulterius argui, quod sacerdotes in lege gracie essent imperfecciores sacerdotibus in lege nature, quia illi erant reges et sacerdotes habentes utrumque gladium et utramque potenciam. Si igitur potencia est de genere bonorum et aliquam potenciam habebant sacerdotes in lege nature quam non habent sacerdotes in lege gracie, quia illi habebant potestatem terrenam et gladium materiale, quem non habent sacerdotes in lege gracie, consequens est, quod aliqua potencia ac per consequens aliquod bonum et aliqua perfeccio competebat sacerdotibus in lege nature vel eciam in lege scripta, que non competit sacerdotibus Novi Testamenti. Perfecciores ergo erant illi quam isti: quod est inconveniens.

Dicemus ergo, quod sacerdotes et potissime sacerdos summus debet in lege nova habere gladium spiritualem et non gladium materiale, non quod nullo modo habeat talem gladium, sed quia non habet materiale gladium ad usum, sed ad nutum; et quia decet ecclesiam et summum pontificem habere materiale gladium ad nutum, non ad usum. Et quia habere huiusmodi gladium ad nutum est habere ipsum perfecciori modo, quam ad usum, dicemus, quod ecclesia et summus pontifex excellenciori et perfecciori modo habet gladium materiale, quam habeant reges et terreni principes. Habet itaque ecclesia gladium spirituale eciam ad usum, cum quo ferit et percutit, et cum quo maiorem lesionem infert, quam inferre possit materialis gladius, quanto lesio anime est multo maior, quam lesio corporis; ipsum autem gladium materiale non habet ad usum, sed ad nutum, ut est communis doctorum sententia et ut Bernardus ait.¹ Utrumque ergo gladium habet ecclesia, sed non eodem modo, quia spiritualem habet ad usum, materiale ad nutum.

Intendimus ergo in hoc capitulo declarare, quod ecclesia habet utrumque gladium, alterum ad usum, alterum ad nutum. In sequenti autem capitulo declarabimus, quod expedit ecclesie et decet eam habere gladium materiale non ad usum, sed ad nutum; insuper in eodem capitulo ostendemus, quod habere materiale gladium ad nutum est habere ipsum perfecciori modo, quam ad usum. Propter quod non possunt reges et principes insultare contra ecclesiam, dicentes se ex hoc esse excellenciores ea, quia habent usum materialis gladii et quia habent dominium temporalium ac terrenorum; quia huiusmodi gladium et huiusmodi dominium excellenciori modo habet ecclesia, quam habeant principes seculares.

Primum autem quod intendimus in hoc capitulo, videlicet quod ecclesia habebat utrumque gladium, ut quod eciam habeat ipsum materiale gladium ad nutum, de quo possent forte magis homines dubitare, tripliciter declarabimus. Primo ex ipso Moyse iuxta consilium sibi dato a Iethro, cognato eius; secundo ex ipso summo sacerdote, ad quem appellabatur a iudicibus; tercio ex ipso rege, qui preficiendus erat in populo, qui non debebat recedere a consilio summi sacerdotis.

Prima via sic patet. Dicitur enim Exodi XVIIIᵒ,² quod sedit Moyses, ut iudicaret populum, qui assistebant Moysi de mane usque ad vesperam, cui Iethro ait: Stulto labore consumeris. Esto tu populo in hiis que ad Deum pertinent, ostendasque populo ceremonias et ritum colendi viamque per quam ambulent; provideque de omni plebe tribunos, centuriones, quinquagenarios et decanos qui iudicent populum. Primitus ergo ipse Moyses sedebat, ut iudicaret populum, et exercebat in populo non solum ea que sunt ad Deum, quod pertinet ad gladium spirituale, sed eciam sedebat audiens causas et litigia quorumcumque de quibuscumque, quia quantum ad iudicium sanguinis et quantum ad litigia inter personas laicas pertinebat ad gladium materiale. Et quia stulto labore consumebatur nec poterat sufficienter exercere opera utriusque gladii, retento sibi quod spirituale erat in hiis que sunt ad Deum, audicionem causarum commisit iudicibus, quibus iudicibus, quantum ad eam partem que est de iudicio sanguinis et de questionibus temporalium inter laicas personas, succedunt reges et principes seculares et universaliter locum dictorum iudicum quantum ad iudicium sanguinis et litigia inter personas laicas tenentes, terreni principes et domini seculares.

Propter quod, sicut inter ipsos iudices aliqui erant tribuni, idest millenarii, aliqui centuriones, aliqui quinquagenarii, aliqui decani, quia aliqui eorum habebant plurimam gentem ad iudicandum et aliqui parviorem, et sicut uni eorum erant sub aliis, sic inter ipsos dominos seculares aliqui sunt sub aliis et aliqui habent maiorem principatum et aliqui minorem: quod ergo huiusmodi iudices possent sic iudicare populum, hoc erat ex commissione ipsius Moysis.

Quare sicut et tunc iudices erant sub Moyse, et si qua insolita et maiora occurrerent, referenda erant ipsi Moysi, sic universaliter terreni principes, si volunt salutem consequi, debent esse sub summo pontifice, et si aliqua magna et insolita occurrerent, referenda essent ipsi summo pontifici, et potissime si talia essent illa magna, quantumcumque essent secularia vel terrena, que possent ecclesiam perturbare. Potest enim dici nunc summo pontifici quod dictum fuit Moysi Exod. XVIII:³ Quicquid autem maius fuerit, referatur ad te. Quod potissime, ut dicebamus, de tali litigio magno intelligendum est, sive illud litigium sit in temporalibus sive in spiritualibus, quod potest ecclesiam perturbare.

Ex ipso itaque Moyse, sub quo erant iudices, quibus quantum ad aliquam partem succedunt terreni principes habentes iudicium sanguinis et gladium materiale, patet, quod huiusmodi materiale gladium habet ecclesia, et si non ad usum, ad nutum; quia sub ea et sub eius imperio debent esse principes seculares usum huius gladii exercentes. Sicut ergo primitus iudices erant sub Moyse non solum in spiritualibus et in hiis que sunt ad Deum, que Moyses retinuit sibi, sed eciam in hiis que pertinebant ad gladium materiale; sic et modo principes seculares in hiis que pertinent ad materiale gladium debent esse sub ecclesia, quia ad opus ecclesie, in bonum fidei, in augmentum spiritualium bonorum debent uti huiusmodi gladio.

Nam sicut corpus secundum quod corpus est propter animam et ordinatur ad animam, sic omnia terrena et temporalia, secundum quod huiusmodi sunt, ordinantur ad spiritualia, et de iure debent eis esse subiecta: a quo debito, ut supra tetigimus, numquam possunt absolvi. Terreni itaque principes, secundum quod huiusmodi sunt et ut habent materiale gladium, debent esse subiecti potestati spirituali, et potissime potestati summi pontificis: quod debitum sive iugum non possunt a se abicere, quod iugum non est servitus, sed libertas; quia iugum Christi suave est et onus eius leve.⁴ Quare si terreni principes, ut habent materiale gladium, ecclesie sunt subiecti, quia rem subiectam quilibet dicitur habere ad nutum, quia si non habet ad nutum, non est sibi subiecta, bene dictum est, quod materiale gladium, etsi non ad usum, ad nutum habet ecclesia.

Secunda via ad hoc idem, quod ecclesia ad nutum habeat temporalem gladium, ostendi potest ex appellacione que fiebat a iudicibus ad summum sacerdotem Deuteronomio XVII.⁵ De difficili et ambiguo, non solum inter causam et causam quantum ad temporalia, et inter lepram et lepram quantum ad spiritualia, sed eciam inter sanguinem et sanguinem recurrebatur ad iudicem, qui erat pro tempore, et ad sacerdotes levitici generis. Quod ut intelligatur, sciendum quod, sicut Iosephus ait et magister tangit in Historiis,⁶ in singulis civitatibus septem eligebantur iudices, virtute et studio iusticie prediti, qui sedebant in portis, audientes placita; qui ideo sedebant in portis, ut possent iudicare intrinsecos et extrinsecos. Cuilibet autem iudici, ut magister in Historiis tangit, addebantur duo ministri de genere levitarum. Si ergo inter iudices illos oriretur aliquid difficile vel ambiguum, fiebat appellacio vel recursus ad summum sacerdotem: unde et capitulum illud Deuteronomii, ubi de hoc agitur, intitulat magister in Historiis „De appellacione ad summum sacerdotem“. Et quod summus sacerdos iudicabat, hoc tenebatur pro sententia, cui nolens obedire decreto iudicis moriebatur, id est occidebatur. Summus ergo sacerdos ad nutum habebat materiale gladium, quum nolens sibi obedire decreto iudicum, quibus quantum ad iudicium sanguinis et secularia litigia succedunt terreni principes, moriebatur propter inobedienciam ad summum pontificem. Hinc ergo animadvertere debent cuncti fideles, quam periculosum sit nolle obedire summo pontifici, et nolle stare sentencie eius, quando de mandato domini non obedientes ei morti tradebantur.

Tercia via sumitur ex ipso rege qui preficiendus erat in populo. Unde Deuter. XVII.⁷ scribitur: Quia non poteris alterius gentis hominem regem facere. De quo rege preficiendo addit magister in Historiis,⁸ quod sine consilio pontificis nihil debebat ordinare. Dicitur autem de huiusmodi rege preficiendo in eodem Deuter.:⁹ Quod postquam sederit in solio regni sui describet sibi deuteronomium legem accipiens exemplar a sacerdotibus, et habebit secum omnibus diebus vite sue, ut discat timere dominum Deum suum. Tria ergo dicta sunt de rege preficiendo: primo quod nihil debet ordinare sine consilio pontificis; secundo quod semper debet habere secum Deuteronomium, ubi tradita erat divina lex, et legem ipsam debebat habere secum omnibus diebus vite sue; tercio exemplar Deuteronomii et exemplar legis debebat accipere a sacerdotibus.

Cum ergo regis sit exercere iudicium sanguinis et habere materiale gladium, quid est quod dominus mandavit, quod non deberet assumptus in regem ordinare aliquid sine consilio pontificis, nisi quod materialis gladius, quo utitur rex, ad nutum summi pontificis debet esse subiectus? Et quid eciam est quod rex semper debet habere secum legem Deuteronomii et divinam legem, nisi quia temporalis gladius et lex imperialis divine legi et statuto ecclesie debent esse subiecta? Et tercio, quid est quod assumptus in regem debebat accipere exemplar legis a sacerdotibus, nisi quia in iudicando et in exercendo materiale gladium debet id sentire quod senciunt sacerdotes et non deviare a mandatis ecclesie?

Utrumque ergo gladium habet ecclesia, non solum spiritualem, sed eciam materiale, etsi non ad usum, ad nutum. Est enim maioris et excellencioris potencie, ut in sequenti patebit capitulo, habere materiale gladium ad nutum, prout habet potestas sacerdotalis, quam habere ipsum ad usum, prout habet potestas regalis vel imperialis.

Duo autem intendimus in hoc capitulo declarare circa materiale gladium: primo, quod ad maiorem decenciam ecclesie est habere materiale gladium ad nutum quam ad usum; et quod sic habere talem gladium est maioris perfeccionis et alcioris excellencie quam habere ad usum. Et quia unum istorum sequitur ad aliud, possumus tripliciter declarare. Sumetur enim prima via ad hoc ostendendum ex parte ipsius potencie, secunda ex parte finis, tertia ex parte materialis gladii.

Prima quidem via sic patet. Nam quodlibet agens agit secundum modum sue nature. Si ergo volumus videre, quomodo potestas spiritualis et sacerdotalis et potissime potestas summi pontificis habeat materiale gladium, videamus quomodo ista materialia et ista corporalia se habeant ad ipsos spiritus et ad ipsas spirituales substancias.

Videmus autem, quod ista corporalia obediunt spiritibus sive intelligenciis, quas communi nomine vocamus angelos, secundum eorum nutum et voluntatem. Non enim angeli habent manus nec pedes, quibus attingant corporalia et attingendo moveant ea; sed solum secundum nutum et secundum voluntatem angeli moventur tantum corpus et tanta materialis substancia, quanta est nata obedire ipsi angelo. Nam inter ipsos angelos sunt gradus, quia aliqui sunt superiores et habent virtutem et potenciam excellentiorem, aliqui inferiores habentes virtutem et potenciam minus excellentem. Cuilibet autem secundum suam virtutem et potenciam est aptum natum obedire vel tam magnum materiale vel tam magnum corpus. Ideo dicitur in libro De celo et mundo,¹ quod si primo orbi adderetur una stella, motor eius moveret cum labore et pena, idest huiusmodi mobile esset improporcionatum suo motori. Supposita itaque proporcione inter spiritum moventem et corpus motum, ut quod non sit tam magnum corpus, quod excedat potenciam motoris, ipsum corpus et ipsa materialis substancia ad nutum obedit substancie spirituali.

Ex ipsa itaque potencia spirituali, cui obedit materialis substancia ad nutum, possumus cognoscere quante excellencie sit et quante perfeccionis habere materiale gladium ad nutum magis, quam habere ipsum ad usum; quia habere huiusmodi gladium ad nutum est ipsum habere eo modo quo agunt spiritualia, qui agunt perfecciori modo et excellenciori. Perfeccius ergo et excellencius est, ut patet ex parte ipsius spiritualis potencie, habere materiale gladium ad nutum, quam ad usum.

Possumus autem hoc idem ex parte potencie ipsius, quod perfeccius et excellencius sit habere materiale gladium ad nutum, quam ad usum, aliter declarare. Nam principes seculares habentes materiale gladium ad usum, habent dominium et potenciam super huiusmodi gladium et habent exercicium ipsius gladii. Sed potestas sacerdotalis et potissime potestas summi pontificis habens materiale gladium ad nutum, habet dominium super eum seu super ipsum principem, cuius est exercere materiale gladium. Nam hoc est habere materiale gladium non ad usum, sed ad nutum, non per se ipsum exercere huiusmodi gladium, sed habere dominium super eum qui exercet ipsum. Et quia longe est excellencior et potencior potencia, sub qua est exercens gladium, quam sit potencia super ipsum gladium, patet ex parte ipsius potencie, quod perfeccius et excellencius est habere materiale gladium ad nutum quam ad usum.

Secunda via ad hoc idem sumitur ex parte finis; quia quando finis est sub fine, potestas est sub potestate, et per consequens potestas superior eo ipso, quod est superior et excellencior, est perfeccior alia. Ait enim Augustinus VIᵒ. de Trinitate,² quod in hiis que non mole magna sunt, idem est esse maius quod esse melius. Sic et in proposito dicere possumus, quod in hiis que non corporali situ superiora sunt, idem est esse superius quam esse perfeccius et excellencius. Cum enim dicimus spiritualem potestatem esse superiorem potestate terrena, non intelligitur secundum ordinem corporalem, ut quod una sit in turri, alia in palacio, sed hoc intelligimus secundum excellenciam et perfeccionem.

Respondeamus ergo ad propositum et dicamus, quod finis et intencio principis secularis habentis materiale gladium ad usum est et esse debet inducere homines ad virtutem. Sed homines virtuosi sunt apti nati et sunt dispositi ad obediendum potencie spirituali. Ergo potestas secularis habens usum materialis gladii videtur intendere tamquam finem disponere cives et disponere suos subiectos, ut obediant spirituali potencie habenti materiale gladium ad nutum. Finis ergo utentis et exercentis materiale gladium est sub fine spiritualis potencie. Ex parte itaque ipsius finis patet, quod alcior et potencior est potestas spiritualis, quam terrena, et quod excellencius et perfeccius est habere materiale gladium ad nutum quam ad usum.

Tercia via ad hoc idem sumitur ex parte ipsius materialis gladii; quia secundum Dionysium in libro De Divinis Nominibus cap. VII³ per suprema infimorum attinguntur ultima supremorum, ut si spiritus sunt supra corporalia, ultimi spiritus habent movere suprema corpora. Angeli enim et spirituales substance habentes exercicium immediate super corporalia sunt inferiores aliis angelis, qui non mittuntur ad hec corporalia et inferiora. Non decet enim superiores spiritus habere immediatum exercicium super hec corporalia; sic non decet spiritualem potestatem tamquam superiorem et excellentem habere immediatum exercicium super materiale gladium, nec decet eam habere huiusmodi gladium ad usum, sed ad nutum. Est ergo maioris decencie, et si maioris decencie, per consequens est maioris excellencie perfeccionis. Illa ergo duo que dicebamus declaranda, unum sequitur ex alio; quia si habere materiale gladium ad nutum quam ad usum est maioris perfeccionis et excellencie, consequens est, quod sit maioris decencie et econverso.

Propter quod tam ex parte ipsius potencie, ut dicebat via prima, quam eciam ex parte ipsius finis, ut dicebat ratio secunda, quam eciam tercio ex parte ipsius materialis gladii, quia non decet spiritualem potenciam tamquam potenciam supremam habere immediatum exercicium super materiale gladium, sicut non decet supremos spiritus sive supremos angelos habere immediatum exercicium super corporalia, est evidenter ostensum, quod maioris perfeccionis et excellencie et per consequens maioris decencie est habere materiale gladium ad nutum, secundum quem modum habet potestas ecclesiastica, quam habere ipsum ad usum, prout habet potestas terrena.

Explicit prima pars huius operis, in qua agitur de potestate summi pontificis respectu materialis gladii et respectu potencie secularis.

Superioris partis digesta materia quia egimus de potestate ecclesie quantum ad materiale gladium et quantum ad dominos temporales, ostendentes ecclesiam habere utrumque gladium, spiritualem ad usum, materiale ad nutum, et omnes dominos temporales sive terrenos ecclesie debere esse subiectos, sine quo salutem consequi nullatenus possunt, nam nulli fuerunt salvati tempore diluvii, nisi qui fuerunt in archa et sub Noe, sic in hoc diluvio, in hac inundacione aquarum et procellarum, idest in hoc seculo, in hoc mari magno et spacio, ubi non solum sunt procelles, sed eciam sunt reptilia, quorum non est numerus, idest diversa genera inimicorum, nullus salvabitur, nullus potest consequi salutem, nisi per archam Noe, idest per ecclesiam, et nisi sit sub Noe, idest sub summo pontifice: hiis itaque expeditis, nunc in hac secunda parte tractare volumus de potestate ecclesiastica respectu rerum temporalium, propter quosdam temere asserentes, quod non liceat ecclesie aliqua temporalia possidere. Videntur autem sic dicentes inniti auctoritate Novi et Veteris Testamenti. Dicitur enim Luce Xᵒ:¹ Nolite portare sacculum neque peram, ubi videtur dominus prohibere, ne habeamus pecuniam, quia prohibet habere sacculum. Videtur eciam prohibere non solum habere possessiones, ex quibus habemus cibos, sed eciam prohibet, ne habeamus peram, ubi reservantur cibi.

Quare, ut videtur, non licet ecclesie, ad quam spectat predicare verbum Dei, nec eciam, ut videtur, licet clericis, qui debent laicos docere et seminare inter eos verbum Dei, habere aliqua temporalia nec eciam aliquam reservanciam temporalium, quia non licet eis habere sacculum, ubi reservantur denarii, nec peram, ubi reservantur cibi. Istud idem universaliter quantum ad clericos, ut videtur, potest haberi Numeri XVIII,² ubi Aaron et filiis eius et eciam Levi et filiis eius non est permissum, quod habeant partem hereditatis in populo Iudaico, sed dictum est eis, quod vivant de decimis et primiciis et de oblacionibus. Cum ergo per populum Iudaicum figuraretur populus christianus, et cum per Aaron et Levi et per eos qui erant de stirpe eorum figurentur et significantur universaliter clerici, videtur, quod omnes clerici in populo christiano nullam partem, nullam hereditatem, nullas possessiones habere debeant; sed vivere debent de primiciis, decimis et oblacionibus. Propter quod dicitur Num. XVIII. quod: Dixitque dominus ad Aaron in terra eorum, idest in terra populi Iudaici vel in terra populi fidelis sive in terra fidelium, nihil possidebitis nec habebitis partes inter eos. Ego pars et hereditas tua in medio filiorum Israel. Ibidem eciam dicitur, quod: Filiis autem Levi dedi omnes decimas; et subditur: Nihil aliud possidebunt, decimarum oblacione contenti; ergo omnes servientes altari, cuiusmodi sunt alii clerici qui figurantur per Aaron et Levi, non debent habere partem nec hereditatem in populo fideli, sed decimis et oblacionibus debent esse contenti.

Sed omnia hec suum intellectum habent. Nam si sic vellemus intelligere verba Scripture Sacre, et non vellemus ea fideliter exponere, diceremus, quod nulli christiano et nulli fideli licet aliquid possidere dicente domino: Qui non renuntiabit omnibus que possidet, non potest esse meus discipulus.³ Et quia omnes fideles, omnes christiani sunt discipuli Christi, nullo christiano, sive clerico sive laico, licet aliquid possidere. Sed obmissis hiis obieccionibus, de quibus in sequenti capitulo intendimus agere, dicemus, quod non est contra mandatum domini, quod ecclesia et universaliter clerici possessiones habeant rerum temporalium. Eciam ille qui voto se astringit ad non habendum proprium, potest habere dominium rerum temporalium, si fiat sponsus alicuius ecclesie, cuius est temporalia aliqua possidere: ut puta, si religiosus fiat episcopus, habebit dominium omnium illorum temporalium que sunt possessiones ecclesie quam sibi desponsavit episcopatum accipiendo. Et ne videamur solum verbis inniti et non auctoritatibus Sacre Scripture, dicemus, quod super illud apostoli IIᵒ ad Corinthios VIᵒ:⁴ Tamquam nihil habentes et omnia possidentes ait glossa, et est Ambrosii: Non solum spiritualia, sed eciam temporalia, quia timentibus Deum nihil deest. Ipsa ergo temporalia possunt possidere clerici et ecclesia, immo, ut ibidem dicit glossa, quod ista fuit gloria apostolorum, sine sollicitudine esse et tam res quam dominos earum possidere, quia omnia ad pedes apostolorum mittebantur, sicut legitur in Actibus.⁵

Si ergo possessio dicat ipsam sollicitudinem, clerici nihil debent possidere, ut possint cum modica vel eciam, si possibile esset, cum nulla sollicitudine esse, ut divinis liberius vacare possent. Sed si possessio dicat ipsum dominium rerum temporalium, quis diceret, quod spiritualis potestas non debeat temporalia possidere, cuius est omnibus dominari? Unde et glossa super illo verbo: Nihil habentes, etc. dicit,⁶ quod gloria fuit apostolorum nihil omnino possidere et sine sollicitudine esse, et statim post subdit, quod gloria apostolorum fuit tam res quam dominos earum possidere. Ergo gloria fuit apostolorum nihil omnino possidere quantum ad sollicitudinem, et omnia possidere quantum ad dominium.

Est enim Deus hereditas nostra et pars nostra, quia in eo debemus principaliter spem ponere; temporalia autem hec possidere possumus et quasi additamenta et quasi adiecciones, iuxta illud Matth. VIᵒ:⁷ Primum querite regnum Dei, et postea omnia hec adicientur vobis. Abraham eciam pater noster, cui dominus Gen. XVᵒ. dicit:⁸ Ego protector tuus, et merces tua magna nimis, fuit dives valde, iuxta illud Gen. XIIIᵒ ⁹ quod Abraham erat dives valde; et ita erat dives, et tanta fuit possessio eius, quod ipse et Loth non poterant cohabitare simul, ut potest haberi Gen. XIII.ᵒ ¹⁰

Dicemus ergo, quod religio christiana vel non posset stare et non posset habere sufficienciam vite, nisi aliqui christianorum essent solliciti circa temporalia, ut ad mercancias faciendum: quia, cum aliquae regiones, ubi christiani habitant, abundant in uno et deficiunt in alio, ut puta abundant in bonitate lane, deficiunt in ubertate vini, aliquae econverso, necessarium fuit humanum genus quantum ad alios ex eis mercancias facere, quantum ad alios terras arare, vineas colere. Et hoc modo habere temporalia, quantum ad istam sollicitudinem, competit laicis; sed quantum ad dominium et sustentacionem vite potest licite competere clericis, ut clerici debent esse solliciti in hiis que sunt ad Deum, non solum pro se, sed eciam pro laicis orando et interpellando ad Deum et sacrificia offerendo. Et viceversa sic laici pro clericis debent esse solliciti circa hec terrena et temporalia, prout satisfaciunt necessitati vite et subveniunt indigencie nature.

Nisi ergo se astrinxerint voto, utrique, tam clerici quam laici possunt habere temporalia et agros et vineas et possessiones alias. Sed decet clericos dominium temporalium sibi retinendo curam et sollicitudinem committere aliis, ut circa ea que sunt Dei liberius vacare possint. Nec tamen dicimus, quod nihil habere in proprio non sit opus supererogacionis, cum dominus dixerit Matth. XIX ¹¹ adolescenti: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia que habes, et da pauperibus. Nihil itaque habere in proprio est opus supererogacionis et est organum deveniendi ad perfeccionem. Habere tamen possessiones non tamquam res suas, sed tamquam res ecclesie, in nullo derogat perfeccioni. Propter quod si religiosi fiant sponsi ecclesiarum et hoc modo non tamquam res suas, sed tamquam res ecclesie possessiones habeant, in nullo derogatur eorum perfeccioni.

Concludamus ergo et dicamus, quod omnes tenentur ad illud quod dicitur in psalmo:¹² Divicie si affluant, nolite cor apponere; et omnes tenentur ad illud evangelii:¹³ Nisi quis renuntiaverit omnibus que possidet, non potest meus esse discipulus. Non apponere ergo cor in diviciis, quod non queramus eas tamquam rem principalem et tamquam rem, ubi ponendus est finis, et renunciare omnibus que possidemus, non ponendo in eis finalem intencionem nostram, omnes tenentur et obligantur; habere tamen huiusmodi possessiones ad dominium et sustentacionem vite licet tam clericis quam laicis; sollicitudinem autem circa eas decet clericos committere laicis, ut possint magis vacare divinis. Possunt autem laici huiusmodi sollicitudinem per se ipsos habere, ut in hoc eciam serviant clericis, ne retrahantur a sollicitudine divinorum.