De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Prooemium

Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.

Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.

Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.

Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.

Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.

Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.

Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.

Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.

Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.

Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.

Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.

Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.

Disputatio XCIV: Quomodo explicandus sit, et intelligendus sensus compositus, et divisus, cum asseritur, liberum hominis arbitrium a Deo motum auxilio efficaci, non posse in sensu composito dissentire, aut non converti, sed solum in sensu diviso.

Disputatio XCV: Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.

Disputatio XCVI: Utrum Liberum Arb. ex se ipso aliquid operetur, quando consentit Deo excitanti, et vocanti.

Disputatio XCVII: Utrum bonus usus, seu cooperatio Liberi Arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, procedat a sola, et innata eius libertate.

Disputatio XCVIII: Utrum, supposita gratia excitante, consensus, vel cooperatio liberi arbitrii sit primo inchoanda a voluntate creata; an vero a voluntate divina, sive ab auxilio efficaci praeoperantis gratiae.

Disputatio XCIX: Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.

Disputatio C: Utrum collatio efficacis auxilii sit adaequata causa, quod liberum arbitrium convertatur.

Disputatio CI: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo non adiuvatur a Deo, ideo non convertitur.

Disputatio CII: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo excitatus a Deo, non vult uti gratia sufficienti; ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

Utrum haec causalis sit vera: Quia homo excitatus a Deo, non vult uti gratia sufficienti; ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

I. PRIMA ratio dubitandi sumi potest ex his, quae superius dicta sunt: nam homo non potest recte uti gratia sufficienti, nisi adiuvetur a Deo: etenim bonus usus gratiae sufficientis, etiam ut emanat a libero arbitrio, est effectus gratiae adiuvantis, ut disputat. 36. ostensum est: ergo prius est, quod homo adiuvetur a Deo, quam quod bene utatur gratia excitante, vel auxilio sufficienti: ergo ista causalis erit falsa propositio: Homo non adiuvatur a Deo, nec convertitur, quia non vult bene uti auxilio sufficienti.

Secundo. Liberum arbitrium, etiam a Deo motum, et excitatum, non potest aliquid facere, quo gratiam adiuvantem, vel efficacem consequatur; alias facienti, quod in se est auxilio sufficienti, et excitante daretur infallibiliter, et ex certa lege auxilium adiuvantis gratiae, seu efficacis; quod est contra supra dicta in disp. 58. ergo ratio, propter quam non adiuvatur a Deo, aut non operatur pie, assignari non potest ex parte liberi arbitrii, quia videlicet, non vult bene uti gratia excitante, vel sufficienti. Probatur consequentia: nam illud, quod non est in potestate hominis, non debet ei attribui, praesertim, tamquam morali causae.

Tertio. Deus pro sua mera voluntate ante praevisa merita nostra, vel demerita, tribuit auxilium gratiae adiuvantis, quibus vult; et quibus non vult, illud non tribuit, ut patet ex illo: Gratias ago tibi Pater, Domine caeli, et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et prudentibus, et revelasti ea parvulis: ita Pater, quoniam sic placitum fuit ante te. Alias enim daretur causa praedestinationis, vel reprobationis ex parte nostra, quod est contra supra dicta: ergo prima ratio simpliciter, propter quam iste homo, vel ille non adiuvatur a Deo; desumenda est ex parte divinae voluntatis, et non ex parte liberi arbitrii, nolentis bene uti gratia excitante, vel sufficienti.

Confirmatur. Ratio, propter quam non applicatur remedium parvulis, qui cum solo peccato originali decedunt, est; quia Deus non vult, ut patet in his, qui antequam nascantur ex utero, moriuntur: dicit enim Augustinus: Quando dicitur, omnes homines eam, scilicet gratiam, fuisse accepturos, si non illi, quibus non donatur, eam sua voluntate respuerent, quoniam Deus vult, omnes homines salvos fieri, cum multis non detur parvulis, et sine illa plerique moriantur, qui non habent contrariam voluntatem: et aliquando cupientibus, festinantibusque parentibus, ministris quoque volentibus, ac paratis, Deo nolente, non datur; cum repente, antequam detur, expiret, pro quo, ut acciperet, currebatur. Unde manifestum est, eos, qui huic resistunt tam perspicuae veritati, non intelligere omnino, qua loquutione sit dictum, quod omnes homines vult Deus salvos fieri; cum tam multi salvi non fiant, non quia ipsi, sed quia Deus non vult, quod sine ulla caligine manifestatur: in parvulis. Et lib. de dono perseverantiae cap. 12. Quid dicam, quod parvulus aliquando, antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, expirat? Plerumque enim festinantibus parentibus, et paratis ministris, ut baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente, non datur, qui eum parvulum in hac vita non tenuit, ut daretur. Eamdem doctrinam confirmat Prosper lib. 1. de vocat. gent. c. 13. et 14 ergo ultimata ratio, propter quam aliqui homines non adiuvantur a Deo, nec convertuntur, non est, quia ipsi nolunt, sed quia Deus non vult.

II. Quarto desumitur argumentum ex eodem August. lib. de praedest. Sanct. c. 6. dicente: Multi audiunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere; nolunt autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino; discernendum est utique quid veniat de misericordia eius, quid de iudicio. Quibus verbis docere aperte videtur, quod sicut alii credunt, quia voluntas eorum praeparatur a Domino: ita alii non credunt, sed contradicunt, quia voluntas eorum a Deo non praeparatur; hoc enim innuere videntur verba illa, cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino: ergo ratio propter quam homines non adiuvantur a Deo, nec convertuntur, non est, quia ipsi nolunt, sed quia voluntas eorum non praeparatur a Domino, vel quia Deus non vult.

In contrarium est, quod dicit Anselmus in lib. de casu Diaboli cap. 3. Ista est causa, quare Deus non concedit Diabolo gratiam, quia ipse non voluit accipere, nec paratus fuit. Quem locum expendens S. Tho. inquit, quod defectus gratiae primae causa est ex nobis: sed collationis gratiae primae causa est a Deo, secundum illud Oseae 13. Perditio tua ex te Israel, tantummodo in me auxilium tuum.

III. HUius difficultatis resolutio facilis est ex iis, quae in disputatione praecedenti dicta sunt. Ad cuius evidentiam supponenda est illa distinctio in eadem disput. tradita, et explicata; quod scilicet carentia adiuvantis gratiae, vel conversionis potest accipi dupliciter. Primo, ut est mera negatio: quae dicitur, tam de eo, quod est, quam de eo, quod non est, et appellari solet a Theologis non conversio. Et in hac acceptione concedi potest illa causalis in argumentis factis insinuata: Ideo aliqui homines non adiuvantur a Deo, nec convertuntur, quia Deus non vult, ut ex dictis in praeallegata disp. constat. Secundo potest accipi, ut est privatio gratiae adiuvantis, et in hac acceptione dicendum est, hanc causalem veram esse: Quia homo non vult operari, aut bene uti gratia excitante, vel sufficiente; ideo non adiuvatur a Deo: Quia homo se ipsum impedivit, ne daretur illi gratia adiuvans, ideo non confertur. Probat hoc efficaciter locus Oseae inductus, et auctoritas S. Anselmi, et S. Thomae.

Praeterea probatur ex S. Aug. lib. 2. de peccat. merit. et remiss. c. 17. dicente, quod homines non adiuvantur a Deo, in ipsis itidem causa est, non in Deo. et lib. de correp. et grat. c. 5. et 6. quem refert S. Tho. 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1. ait, quod auxilium gratiae quibuscumque divinitus datur, misericorditer datur: quibus autem non datur, ex iustitia non datur, in poenam praecedentis peccati, et saltem originalis. Et lib. 2. de peccat. merit. et remiss. c. 18. inquit: Quocirca, quod a Deo nos avertimus, nostrum est, et haec est voluntas mala: quod vero ad Deum nos convertimus, nisi ipso excitante, atque adiuvante, non possumus; et haec est voluntas bona: ergo secundum Sanctum Augustinum, haec causalis est vera: Quia homo non vult pie operari, sed in peccato persistere, ideo non adiuvatur a Deo.

Secundo probatur ex Sancto Prospero lib. 2. de vocat. gentium cap. 26. ubi ait, quod, voluntas hominis de sua habet mutabilitate, si deficit; de gratiae opitulatione, si proficit: quae opitulatio per innumeros modos sive occultos, sive manifestos omnibus adhibetur, et quod a multis refutatur, ipsorum est nequitiae, quod autem a multis suscipitur, et gratiae est divinae, et voluntatis humanae.

IV. Tertio probatur ex Sancto Thoma prima secundae, et secunda secundae citata; ubi hanc sententiam expresse docet. Et lib. 3, cont. gentes cap. 159. ait, quod licet aliquis per motum liberi arbitrii divinam gratiam nec promereri, nec acquirere possit; potest tamen seipsum impedire, ne eam recipiat. Et infra: Deus, quantum est in se, paratus est omnibus gratiam dare; vult enim omnes homines salvos fieri, et ad cognitionem veritatis venire, ut dicitur. 1. ad Tim. 2. Sed illi soli gratia privantur, qui in se ipsis gratiae impedimentum praestant: sicut sole mundum illuminante, in culpam imputatur ei, qui oculos claudit, si ex hoc aliquod malum sequatur: licet videre non possit, nisi lumine solis praeveniatur. Ex quibus locis constat, ideo hominem a Deo non adiuvari, quia non vult operari, aut quia impedimentum praestat gratiae.

V. Quarto probatur ratione: nam homo per peccatum praecedens, saltem originale meruit, quod deseratur a Deo, et non adiuvetur per auxilium gratiae: ergo quotiescumque Deus, iusto suo iudicio, non tribuit alicui auxilium gratiae, ut convertatur, culpa hominis est quod tale auxilium non recipiat; sed omnis culpa est voluntaria: ergo ideo homo non habet auxilium gratiae adiuvantis, quia non vult illud habere, aut converti. Sed pro maiori explicatione notandum, quod dupliciter potest quis gratiae impedimentum praestare: uno modo per peccatum praecedens, saltem originale: etenim cum huiusmodi peccato non stat simul habitualis gratia, vel auxilium efficax, quo actualiter convertitur, et Deum diligit super omnia. Alio modo per impedimentum praesentis peccati, quod homo committit, dum excitatus a Deo illi resistit; sicut de quibusdam habetur Iob 21. Dixerunt Deo, recede a nobis, et scientiam viarum tuarum nolumus. Et Iob 24. Ipsi fuerunt rebelles lumini. Et Act. 7. Vos Spiritui sancto semper restitistis. Quando ergo liberum arbitrium a Deo excitatum resistit vocationi divinae, et vult in peccatis persistere, aut novum peccatum committere, per illud impedit seipsum, ne efficax auxilium ad conversionem, quod cum eodem peccato est incompossibile, conferatur. Utrum autem sufficiat peccatum originale, ut ratione illius, seu in poenam eius, non conferatur homini de facto auxilium speciale, etiam sufficiens ad credendum, vel diligendum Deum super omnia; inferius erit examinandum. Hoc tamen pro nunc est advertendum, quod qui semel deordinatus est per originale peccatum, vel actuale mortale, si diu sibi relinquatur, in peccatum cadet, per quod novum impedimentum praestet gratiae, quod S. Tho. his verbis observavit: Quod autem dictum est, in potestate liberi arbitrii esse, ne impedimentum gratiae praestet, competit his, in quibus naturalis potentia integra fuerit. Si autem per inordinationem praecedentem declinaverit ad malum, non erit omnino in potestate eius nullum impedimentum gratiae praestare. Etsi enim ad aliquod momentum ab aliquo peccati actu particulari possit abstinere propria potestate; si tamen diu sibi relinquitur, in peccatum cadet, per quod gratiae impedimentum praestatur.

VI. Quinto probatur. Nam sequeretur ex opposita sententia, non esse imputandum homini, sed Deo, quod careat gratia adiuvante, vel non operetur; quod tamen scripturis sacris repugnat, praesertim verbis illis Eccles. 15. Ne dicas, per Deum abest; quae enim oderit, ne feceris. Sequela probatur: nam si haec causalis est falsa: Quia homo non vult operari, aut bene uti gratia excitante, ideo non adiuvatur a Deo: ergo quod non adiuvetur a Deo, vel non operetur, non est ex ipso homine, sed ex Deo, ac per consequens non erit homini tribuendum, quod non adiuvetur, vel convertatur, aut pie operetur, sed soli Deo, qui in exequutione absque aliqua culpa hominis, vel impedimento non tribuit homini gratiam adiuvantem, ad operandum necessariam, quia non vult.

AD primum argumentum respondetur, hominem posse quidem, absolute loquendo, recte uti gratia sufficiente: numquam tamen ea de facto utetur; nisi adiuvetur a Deo: nam ut supra dictum est, auxilium gratiae adiuvantis non est necessarium, ut cum gratia sufficienti revera possit quis pie operari, si velit; sed ut de facto velit. Unde quamvis prius sit in signo rationis, quod homo iuvetur a Deo, quam quod bene utatur gratia sufficiente; non tamen est prius, quod adiuvetur a Deo, quam posse bene uti eadem gratia sufficiente: Cum ergo ante gratiam adiuvantem possit quis bene uti gratia sufficiente, si velit; ideo recte dicitur, illum propterea non bene uti eadem gratia, quia non vult; ac per consequens recte etiam dicitur ponere impedimentum gratiae adiuvantis, quam Deus ex parte sua paratus est omnibus conferre, ut ex praemissis constat, et ex his, quae dicentur infra. Qua propter illa causalis verissima est: Quia homo non vult bene uti auxilio sufficienti, ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

VII. Ad secundum respondetur, quod, licet arbitrium nostrum a Deo motum, et excitatum non possit aliquid facere, quo gratiam adiuvantem, vel efficacem consequatur; potest tamen, propria culpa, seipsum impedire, et demereri, ne gratia adiuvans, seu efficax sibi conferatur; ac per consequens potest ex parte liberi arbitrii assignari causa, propter quam eadem gratia non confertur illi; quia videlicet impedimentum posuit, vel gratia sufficiente recte uti noluit.

Ad tertium respondetur, solum concludere argumentum, carentiam gratiae adiuvantis, ut est mera negatio, refundi in solam Dei voluntatem liberam; nihilominus; ut habet rationem privationis, et poenae, comparatione talis subiecti, non debet in Deum, sed solum in malitiam, et defectum voluntatis creatae revocari. Neque ex hoc sequitur, dari causam praedestinationis, vel reprobationis ex parte nostra: nam licet in exequutione Deus non tribuat hominibus gratiam adiuvantem, propter eorum praecedentem culpam, saltem originalem: in intentione tamen ante omnia demerita praevisa habuit voluntatem absolutam non dandi reprobis gloriam, et consequenter nec auxilia efficacia, per quae re ipsa ad eamdem gloriam pervenirent; et ideo non datur reprobationis causa ex parte nostra, ut disputatione 110. manifestum fiet.

Ad confirmationem respondetur, quod voluntate antecedente, sicut Deus vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire; ita omnibus vult media ad salutem, inter quae lavacrum regenerationis computatur. Sed voluntate absoluta, et consequente quibusdam non vult eiusmodi remedium applicari, in poenam praecedentis peccati, saltem originalis; ut in parvulis decedentibus sine baptismate; et iuxta hanc doctrinam accipienda sunt verba S. Augustini supra inducta. Quae autem sit voluntas Dei antecedens, quae voluntas consequens disp. 34. explicatum est.

VIII. Ad quartum respondetur, ex verbis Augustini non colligi, quosdam non credere, quia non eis praeparatur voluntas a Domino, sed solum, quod voluntas eorum, qui non credunt, iusto iudicio non praeparatur a Deo, quod verissimum est: si enim eis esset voluntas a Domino praeparata, infallibiliter crederent, ut ex supra dictis patet. Ex hac autem propositione absoluta, non licet causalem inferre; scilicet, eos propterea non credere, quia eorum voluntas non praeparatur a Domino. Hanc autem esse mentem S. Augustini colligitur ex eodem contextu, ubi non in Deum, non praeparantem voluntatem; sed in malitiam eiusdem voluntatis refert eorum incredulitatem: nam post pauca subdit: Ecce misericordia, et iudicium; misericordia in electione; quae consequuta est misericordiam Dei: iudicium vero in ceteros, qui excaecati sunt: et tamen illi, quia voluerunt, crediderunt: illi, quia noluerunt, non crediderunt. Unde idem August. lib. de dono perseverantiae c. 22. Nec illud, inquit, quod sequitur, est omnino dicendum, idest, ceteri vero, qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia nec dum vos adiutorium gratiae miserantis erexit. Et rationem huius aliis in locis assignat, quia nullius culpae humanae in Deum reiicienda est causa.

IX. Sed contra hanc explicationem urget quidam locus Augustini lib. 2. de peccat. merit. et remiss. cap. 17. ubi propositam discutiens quaestionem, sic ait: Cum voluntate humana, gratia adiuvante divina, sine peccato in hac vita possit homo esse: cur non sit, possem facillime, ac veracissime respondere, quia homines nolunt. Sed si ex me quaeritur, quare nolint, imus in longum. Verumtamen etiam hoc, sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breviter dicam. Nolunt homines facere, quod iustum est; sive quia latet, an iustum sit, sive quia non delectat. Tanto enim quidque vehementius volumus, quanto certius, quam bonum sit novimus: eoque delectamur ardentius, etc. Ut autem innotescat, quod latebat, et suave fiat, quod non delectabat, gratiae Dei est, quae hominum adiuvat voluntates. Quibus verbis apertissime docet, ideo voluntatem humanam non abstinere a peccato, pie operando, quia non datur illi a Deo gratia adiuvans; per quam innotescat, quod latebat; et suave fiat, quod non delectabat.

Quod non adiuvantur homines a Deo, in ipsis causa est.— Respondetur, quod in verbis immediate sequentibus seipsum explicat S. Doctor, cum subdit: Qua, scilicet gratia, ut non adiuventur, in ipsis itidem causa est, non in Deo; sive damnandi praedestinati sint propter iniquitatem superbiae; sive contra ipsam suam superbiam iudicandi, et erudiendi, si filii sint misericordiae. Quibus verbis ultimate in malitiam voluntatis humanae, tamquam in causam, refert, quod non adiuvetur a Deo, aut pie non operetur. Posset etiam explicari illa propositio causalis Augustini de carentia piae operationis, ut est mera negatio, non autem, ut est privatio actus debiti inesse, iuxta ea, quae dicta sunt ad tertium, Nam ut disputatione praecedenti dictum est, negatio efficacis gratiae est causa non conversionis, ut est mera negatio, non autem, ut est privatio, vel moralis omissio conversionis debitae inesse: sub hac enim ratione in solam voluntatem deficientem reducitur, ut ibi explicatum est.

Finis Libri Noni.

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work