De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Prooemium

Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.

Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.

Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.

Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.

Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.

Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.

Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.

Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.

Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.

Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.

Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.

Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.

Disputatio XCIV: Quomodo explicandus sit, et intelligendus sensus compositus, et divisus, cum asseritur, liberum hominis arbitrium a Deo motum auxilio efficaci, non posse in sensu composito dissentire, aut non converti, sed solum in sensu diviso.

Disputatio XCV: Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.

Disputatio XCVI: Utrum Liberum Arb. ex se ipso aliquid operetur, quando consentit Deo excitanti, et vocanti.

Disputatio XCVII: Utrum bonus usus, seu cooperatio Liberi Arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, procedat a sola, et innata eius libertate.

Disputatio XCVIII: Utrum, supposita gratia excitante, consensus, vel cooperatio liberi arbitrii sit primo inchoanda a voluntate creata; an vero a voluntate divina, sive ab auxilio efficaci praeoperantis gratiae.

Disputatio XCIX: Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.

Disputatio C: Utrum collatio efficacis auxilii sit adaequata causa, quod liberum arbitrium convertatur.

Utrum collatio efficacis auxilii sit adaequata causa, quod liberum arbitrium convertatur.

I. POTEST haec dubitatio sub aliis aequivalentibus verbis agitari: Utrum, videlicet, sola gratia dicenda sit causa nostrae salutis: nam adaequata causa, et sola causa idem videtur significare: et haec difficultas fere coincidit cum illa, quam Disput. 85. discussimus: Utrum gratia, et liberum arbitrium sint duae causae partiales piae operationis, sicut duo trahentes navim. Nihilominus propter quorumdam instantiam, qui de hac re multum dubitant, visum est sub his terminis praesentem controversiam dirimere, et quosdam modos loquendi Scripturae, et sanctorum Patrum in medium proferre, ac Theologicis rationibus confirmare, et explicare, ne Theologi novitii in illis, aut scandalizentur, aut haereant.

Est ergo prima sententia aliquorum, qui contendunt, nulla ratione concedi posse, collationem divini auxilii efficacis esse solam causam, et adaequatam quod homo convertatur in Deum: quod probant.

Primo ex illis verbis Zachariae 1. quibus ad hanc sententiam comprobandam utitur Concilium Trident. Convertimini ad me, et ego convertar ad vos. Similia sunt illa Ioelis 2. Convertimini ad me, in toto corde vestro. Ezech. 18. Facite vobis cor novum; et c. 36. Faciam, ut in praeceptis meis ambuletis; clarissime enim haec testimonia docent, Deum, vel collationem gratiae efficacis non esse adaequatam, vel solam causam conversionis, cum ad illam etiam liberum arbitrium concurrat, et cooperetur Deo.

Confirmatur ex testimonio Apostoli 1. ad Corinth. 15. Abundantius omnibus laboravi; non autem ego, sed gratia Dei mecum: quod quidem testimonium eleganter urget S. Bernard. cuius verba inferius adducentur: ostendit enim ex Apostolo, liberum arbitrium socium esse, et cooperatorem cum Deo: cui consonat illud. Sap. 9. Mitte illam de caelis sanctis tuis, ut mecum sit, et mecum laboret: et 1. Corinth. 3. Dei adiutores sumus. Unde Caelestinus Papa, epist. ad Episc. Galliae cap. 12. nos cooperatores gratiae Dei appellat.

Secundo arguitur ex definitione expressa Conc. Trid. sess. 6. cap. 5. in quo habetur, hominem per excitantem, et adiuvantem gratiam disponi ad convertendum se, assentiendo, et cooperando eidem gratiae, ipsumque hominem agere, dum inspirationem Dei recipit; atque ita agere, ut ipsam abiicere possit. Et can. 4. damnantur sub anathemate, qui dixerint, liberum arbitrium a Deo motum nihil operari, assentiendo Deo excitanti, quo se disponat, ac praeparet ad iustificationis gratiam, neque posse dissentire, si velit: ergo, si liberum arbitrium ex sententia, et definitione Concilii cooperatur, assentiendo gratiae, atque ita agit, ut inspirationem abiicere possit, et dissentire, si velit; dici non potest, collationem auxilii efficacis esse solam causam, et adaequatam, ut homo convertatur.

II. Tertio arguitur auctoritate Sanctorum, qui expresse docent, Deum, vel gratiam illius, non esse solam, et adaequatam causam conversionis. Nam S. Aug. explicans illud 1. Corinth. 15. Non autem ego, sed gratia Dei mecum: Non ego, inquit, sed gratia Dei mecum: idest non solus, sed gratia Dei mecum, ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Et sanctus Bernardus eumdem locum expendens, sic loquitur: Paulus, cum bona plurima, quae per ipsum Deus fecerat, enarrasset: Non autem ego, ait, sed gratia Dei mecum. Potuit dicere per me, sed quia minus erat, maluit dicere mecum, praesumens, se non solum operis esse ministrum, per effectum; sed et operantis quodammodo socium, per consensum. Et infra: Utitur, scilicet Deus, Angelis, et hominibus bonae voluntatis, tamquam coadiutoribus, et commilitonibus suis. Unde Paulus de se, suisque similibus audacter pronunciat: Coadiutores enim Dei sumus. Et infra: Itaque Deus homini benigne merita constituit, ubi per ipsum, et cum ipso boni quidpiam operari dignanter instituit. Hinc coadiutores Dei, et cooperatores Spiritus sancti promeritores regni nos esse praesumimus, quod per consensum utique voluntarium, divinae voluntati coniungimur. Et paulo inferius: Ipsa, scilicet gratia, liberum excitat arbitrium, cum seminat cogitatum, sanat, cum immutat affectum, roborat, ut perducat ad actum, servat, ne sentiat defectum: sic autem ista cum libero arbitrio operatur, ut tantum illud in primo praeveniat, in ceteris comitetur, ad hoc utique praeveniens, ut iam sibi deinceps cooperetur: ita tamen, quod a sola gratia coeptum est, pariter ab utroque perficitur; ut mistim, non singillatim; simul, non vicissim per singulos profectus operentur. Item S. Aug. explicans illud Psalm. 26. Adiutor meus esto, ne derelinquas me: Adiutor, inquit, noster Deus dicitur, nec adiuvari potest, nisi qui etiam aliquid sponte conatur; quia non sicut in lapidibus insensatis, aut sicut in eis, in quorum natura rationem, voluntatemque non condidit, salutem nostram Deus operatur in nobis. Et lib. 2. con. duas epist. Pelag. c. 9. ait: Quamvis, nisi adiuvante illo, sine quo nihil possumus facere, os non possumus aperire, tamen os aperimus illius adiumento, et opere nostro. Et libro primo ad Simplicianum, q. 2. Ut velimus, inquit, et suum esse voluit, et nostrum; suum vocando, nostrum sequendo. Et lib. de praedest. Sanct. c. 3. et lib. 1. retract. c. 13. Utrumque nostrum est, velle scilicet credere, et bonum operari, propter arbitrium voluntatis; et utrumque tamen datum est per Spiritum fidei, et caritatis. Et lib. de Spirit. et littera ad Marcell. c. 43. Consentire vocationi, aut non consentire, propriae voluntatis est. Et lib. de gratia, et lib. arbitr. cap. 15. Non autem putetur, nihil ibi facere homines per liberum arbitrium: id in Psalmo dicitur; Nolite obdurare corda vestra. Et per Ezechielem dicitur: Proiicite omnes iniquitates vestras. Et lib. de gratia Christi c. 14. Quis non videat, venire quemquam, aut non venire, esse in arbitrio voluntatis? Sed hoc arbitrium potest esse solum, si non venit; non autem potest esse, nisi adiutum, si venit. Similia docet tract. 72. in Ioan. epist. 89. q. 2. Et epist. 106. et multis aliis locis. Denique S. Prosp. lib. 2. de vocat. gent. c. 26. Gratia, inquit, Dei in omnibus iustificationibus principaliter praeminet, suadendo exhortationibus, etc. sed etiam voluntas hominis subiungitur ei, atque coniungitur, ut divino in se cooperetur operi, et incipiat exercere ad meritum, quod superno semine concepit ad studium. Et infra: Quod a multis refutatur, ipsorum est nequitia: quod autem a multis suscipitur, et gratiae est divinae, et voluntatis humanae. Et c. 3. con. Collatore, illa Cassiani verba expendens: Nostrum vero est, ut quotidie attrahentem gratiam humiliter subsequamur; ait, recte fuisse dicta a Cassiano, et subiungit: Ne putaretur, nil superesse, quod per liberum arbitrium ageretur. Ergo Deus, seu collatio efficacis auxilii non est adaequata, aut sola causa, quod homo convertatur.

III. Quarto arguitur ratione: nam haec propositio: Solus Pater est Deus; in sermonis proprietate est falsa, ut 1. p. q. 31. art. 3. in corp. docet S. Thom. quia illa dictio, solus, tenens se ex parte subiecti, excludit quodcumque aliud suppositum a consortio praedicati, et ita facit istum sensum: Pater est Deus, et nullum aliud suppositum distinctum a Patre est Deus. Sicut si dicatur, solus Sortes scribit, sensus est, quod Sortes scribit, et nullus sit ei consors in scribendo: ergo similiter haec propositio: Solus Deus est causa, quod homo convertatur, facit istum sensum: Deus est causa actus conversionis, et nullum aliud suppositum a Deo est causa actus conversionis, vel consors cum Deo in productione actus conversionis; sed hic sensus est falsus: nam secundum fidem Catholicam, homo est etiam vera causa efficiens eiusdem conversionis: ergo.

Quinto: nam error fuit Calvini in Concil. Trident. damnatus, solam gratiam totum in nobis operari, ac Deum solum esse causam nostrae conversionis, neque in illa partes aliquas habere nostrum liberum arbitrium. Verba Calvini sunt: Sed erunt, qui concedent, voluntatem, a bono suopte ingenio aversam sola Domini virtute converti; sic tamen, ut praeparata, suas deinde in agendo partes habeat, etc. Sed hoc perperam homini tribuitur, quod gratiae praevenienti, pedissequa voluntate obsequatur. et §. 11. Ac voluntatem movet, non qualiter multis saeculis traditum est, et creditum, ut nostrae postea sit electionis, motioni aut obtemperare, aut refragari; sed illam efficaciter afficiendo. Illud ergo toties a Chrysostomo repetitum repudiare necesse est: Quem trahit, volentem trahit. Et in alio loco: Respondeant, inquit, an qui efficit in nobis velle simpliciter, voluntatem adiuvet. Paulus totum Deo vendicat, isti nihil, praeter adminiculum, acceptum ferunt; sed in qua hominem Deo socium adiungunt? Denique sic concludit Calvinus: Haec sit summa: perperam ea facere, qui sic inter Deum, et nos partiuntur, ut obedientiam piae voluntatis, quae Dei gratiae assentitur, ad nos transcribant, cum sit proprium ipsius Dei opus. Vult ergo Calvinus, Deum esse adaequatam causam conversionis: igitur non debet tribui soli efficacitati divinae gratiae, quod homo convertatur, et pie operetur.

Confirmatur: nam, si efficacia divini auxilii est causa sola, et adaequata, quod homo convertatur in Deum: ergo praeter Deum, et divini concursus efficaciam, non erit alia causa conversionis. Nam causa adaequata, et sola quamlibet aliam causam excludit: atque adeo voluntas nullo modo erit causa conversionis, quia videlicet ipsa efficientia voluntatis est solius Dei effectus, auxilio efficaci ita voluntatem determinantis ad conversionem, ut in sensu composito non possit dissentire, si velit: quod tamen solum contendunt Calvinus, et alii haeretici; cum non negent, voluntatem active concurrere ad suos actus, eosque physice producere, ut multi viri docti adnotarunt.

IIII. Secunda sententia est aliorum, qui in sensu sano, et catholico sentiunt, posse concedi, et debere, collationem auxilii efficacis esse adaequatam causam, quod homo convertatur, et pie operetur. Dicunt enim, quod ipsamet concurrentia liberi arbitrii effectus est necessario consequens, necessitate consequentiae, ex divino auxilio efficaci, ita ut verificetur illud Apostoli, quod illa conversio non est currentis, sed miserentis Dei: quam sententiam prius docuit Capreolus, immo et S. August. S. Thomas, ac alii Patres, ut statim patebit. Non quia homo possit se convertere, nisi velit, sed quia ipsemet Deus sua miseratione efficaciter hominis voluntatem convertit ad se; ita ut conversio ipsa actualis sit effectus divinae misericordiae, et non solum posse converti, iuxta illud: Converte nos Domine ad te, et convertemur.

Hanc secundam sententiam, si recte intelligatur, et explicetur, veram esse existimo, et modo loquendi sacrae Scripturae, et sanctorum Patrum, praesertim Augustini, et Thomae valde conformem. Ad cuius evidentiam considerandum est, esse magnam differentiam inter istam propositionem: Solus Deus est causa, quod homo convertatur, et istam: Solus Deus est causa actus conversionis, quia non est idem praedicatum utriusque. Etenim in priori propositione praedicatum est totum illud complexum, causa, quod homo convertatur, in quo involvitur concursus, liberi arbitrii hominis, quo influit in actum conversionis, et totum illud praedicatur de solo Deo; et ita sensus proprius illius propositionis est, quod Deus, et nullus alius praeter Deum, efficit, ut homo convertatur: qui sensus est verissimus, ut ex praemissis constat. Ceterum in hac propositione: Solus Deus est causa actus conversionis; praedicatum est illud complexum, causa conversionis, quod quidem praedicatum affirmatur de solo Deo: illa autem dictio, solus, tenet se ex parte subiecti, et excludit quodcumque aliud suppositum a consortio praedicati, ut docet S. Thom. 1. p. q. 31. artic. 3. et ita sensus est, quod Deus, et nullum aliud suppositum, praeter Deum, efficit actum conversionis; qui sensus est falsus, ut dictum est.

V. Conversionem non causat sola gratia, sed etiam lib. arbtr.— Prima ergo conclusio sit. Non est concedendum absolute, quod solus Deus, vel sola collatio auxilii efficacis sit causa actus conversionis. In hac conclusione conveniunt auctores utriusque sententiae, nec eam umquam negavit, aut negare potuit aliquis Catholicus: est enim de fide, ut ex argumentis factis a principio evidenter constat. Dixi, in conclusione, absolute loquendo: nam cum addito concedi potest, ut si dicatur: Deus est adaequata, vel sola causa, a qua primo incipit conversio, et in quam, tamquam in primam radicem, et causam per se efficientem, reducitur ipsa conversio. Licet enim homo libere convertatur, solus tamen Deus est, qui sua gratia efficaci facit, ut faciamus, et operatur, ut operemur, sicut ex conclusione subsequenti manifestum fiet.

Deus solus est causa adaequata faciens ut homo convertatur.— Secunda conclusio. Absolute, et sine ullo addito potest, et debet concedi, quod Deus, seu collatio auxilii efficacis sit adaequata, vel sola causa efficiens, ut homo convertatur, et libere cooperetur Deo moventi. Conclusio est sancti Thomae 1. 2. quaest. 111. art. 2. ubi cum ad probandum, quod non sola gratia operetur in nobis salutem, adduxisset illud Augustini: Qui creavit te, sine te; non iustificabit te, sine te; respondet: Quod Deus non sine nobis nos iustificat: quia per motum liberi arbitrii, dum iustificamur, Dei iustitiae consentimus. Ille tamen motus non est causa gratiae, sed effectus; unde tota operatio pertinet ad gratiam. Quibus verbis totam salutem hominis tribuit gratiae, quia per ipsam Deus efficit, ut liberum arbitrium cooperetur, et consentiat. Hanc etiam conclusionem docere intendunt auctores secundae sententiae, quam etiam statuit expresse Capreolus in 2. sen. dist. 28. q. 1. a. 3. ad 12. ubi ait: Quod non solum iuvat nos Deus ad bonum velle, partialiter coefficiendo; sed etiam quodammodo speciali faciendo, ipsam voluntatem partialiter concurrere; ita quod ipsa voluntas partialiter concausat applicata, et quasi instrumentaliter mota a Deo ad sic partialiter concausandum. Et postquam in confirmationem huius doctrinae quaedam loca Aug. inferius adducenda retulisset, subdit: Eum, scilicet Aug. distinguere duplicem Dei modum operandi, circa bonum velle nostrum: unus est sibi proprius, in quo voluntas nostra non cooperatur, utpote facere nos velle; ideo ait: Ut ergo velimus, sine nobis operatur; sine nobis, inquam, operantibus, ut scilicet velimus: quia licet voluntas velit, et causet volitionem; non tamen facit se velle: aut causare volitionem. Nec tamen quia Deus facit; ideo ipsa non causat, sed potius ideo causat. Ecce affirmat, quod Deus sit sola, et adaequata causa faciens, ut velimus.

VI. Probatur primo testimoniis S. August. quae pro eadem doctrina adducit Capreolus, ubi supra. Etenim lib. de gra. et lib. arb. c. 16. ait: Certum est, nos velle, cum volumus: sed ille facit, ut velimus bonum, de quo dictum est: Praeparatur voluntas a Domino: de quo dictum est, qui operatur in nobis velle. Certum est nos facere, cum facimus: sed ille facit, ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati: qui dicit: Faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis, et iudicia mea observetis, et faciatis. Item paulo post: Ut ergo velimus, sine nobis operatur. Cum autem volumus, et sic volumus, ut faciamus, nobiscum operatur: cum sine ullo, vel operante, ut velimus: vel cooperante, cum volumus, ad bona pietatis opera nil valemus. Ex quibus verbis infert Capreolus, solum Deum esse, qui suo auxilio speciali efficit, ut homo velit, cooperetur, et convertatur. Sentit ergo Aug. Deum esse adaequatam, et solam causam, quae facit, ut homo convertatur. Alia duo loca Aug. adducit Capreolus, quae pro canone constituta sunt in Conc. Araus. locis superius allegatis. Praeterea idem Aug. explicans, qualiter homo trahatur a Deo, et lubens, ac volens veniat; inquit: Quis trahitur, si iam volebat? Et tamen nemo venit, nisi velit. Trahitur ergo miris modis, ut velit, ab illo, qui novit intus in ipsis hominum cordibus operari, non ut homines, quod fieri non potest, nolentes credant; sed ut volentes ex nolentibus fiant. Quibus verbis non obscure docet, quod, quamvis homo per liberum arbitrium velit, solus tamen Deus suaviter illum sua gratia trahendo efficit, ut velit. Eamdem doctrinam saepius confirmat August. et colligit ex pluribus locis Scripturae, praesertim ex illo ad Rom. 9. Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. et 1. Cor. 4. Quis enim te discernit? Et ad Philip. 2. Deus est enim, qui operatur in vobis velle, et perficere pro bona voluntate. Non enim ait Paulus: Deus est, qui cooperatur, nec ait, nobiscum, sed in nobis, ut intelligatur, quod solus Deus est, qui per gratiam efficacem facit nos velle, et cooperari. Unde ex eisdem testimoniis, et aliis, quae sunt in utroque testamento quamplurima, convincit Pelagianos, solum Deum esse, qui operatur, ut operemur. Et in lib. de gra. et libero arb. c. 5. ait: Ut Paulus Apostolus efficacissima vocatione converteretur, gratia Dei erat sola. Sola, inquit, quia non cooperabatur voluntas humana Deo in illa actione, qua praeveniebatur, et praeparabatur, ut vellet converti, et qua Deus efficiebat, ut converteretur; sed solum cooperabatur, libere, et effective producendo ipsum actum conversionis. Praeterea S. Cyprian. Greg. Naz. Anselm. Bernar. et alii SS. quorum testimonia disp. 85. n. 3. adduximus, docent, totum esse Deo tribuendum, et gratiae illius in iis, quae ad salutem pertinent. Cum ergo cooperatio nostri liberi arbitrii cum gratia pertineat ad salutem, erit etiam Deo tribuenda, ac per consequens, Deus, seu collatio efficacis auxilii erit adaequata, et sola causa, quod homo convertatur.

VII. Sunt ad idem duo insignia testimonia S. Prosperi, in quibus expresse docet, solam gratiam esse, quae facit, ut homo convertatur. Primum testimonium habetur de ingratis cap. 14. ubi sic loquitur.

Ut tamen his studiis auditor promoveatur,
Non doctor, neque discipulus, sed gratia sola
Efficit, inque graves adolet plantaria fructus.

Et cap. 15.

At vero Omnipotens hominem cum gratia salvat.
Ipsa suum consummat opus; cui tempus agendi
Semper adest, quae gesta velit. Non moribus illi
Fit mora, non causis anceps suspenditur ullis;
Nec quod sola potest, cura officioque ministri
Exequitur, famulisve vicem committit agendi:
Qui, quamvis multa admoveant mandata vocantis,
Pulsant, non intrant animas. Deus ergo sepultos
Suscitat, et solvit peccati conpede vinctos.
Ille obscuratis dat cordibus intellectum;
Ille ex iniustis iustos facit, indit amorem.
Quo redametur amans, et amor, quem conferit, ipse est.

Ecce S. Prosp. solam gratiam efficere ait, ut homo convertatur, et salutares fructus afferat.

Secundo probatur ratione: nam, ut ostensum est, gratia, et liber. arb. non sunt causae partiales conversionis, sicut duo trahentes navim; sed ipsa gratia determinat liberum arbitrium ad operandum, et efficit, ut secum ad conversionem concurrat: ergo gratia est causa totalis, et adaequata faciens, ut liberum arbitrium operetur.

Tertio probatur. Efficacia gratiae est, qua Deus efficit, ut homo convertatur: sed efficacia eiusdem gratiae est a solo Deo, et nullo modo dependet ex cooperatione arbitrii creati, ut disp. 73. et 90. ostensum est: ergo Deus est adaequata, et sola causa, quae facit, ut homo convertatur.

Quarto probatur omnibus argumentis, quibus controversia praecedenti ostendimus, Deum esse, qui primo inchoat nostram conversionem, quatenus sua gratia efficit, ut homo suo libero arbitrio Deo excitanti, et vocanti consentiat. Quae omnia confirmari possunt ex iis, quae de concursu generali dis. 18. dicta sunt. Per haec facilis est responsio ad omnia argumenta facta a principio; solum enim probant primam conclusionem: quatenus vero contra secundam videntur militare, occurrendum est singulis.

VIII. AD primum ex locis Scripturae respondet ipsum Conc. Trid. in eodem argumento allegatum: Quod, cum dicitur in sacris litteris: Convertimini ad me, et ego convertar ad vos, libertatis nostrae admonemur. Cum respondemus: Converte nos Domine ad te, et convertemur; Dei nos gratia praeveniri confitemur. Quibus verbis docet, hominem quidem libere efficere actum conversionis, sed praevenientem Dei gratiam facere, ut homo convertatur, et cooperetur, ut dictum est.

Ad confirmationem ex auctoritate Apost. 1. Cor. 15. respondetur, illius testimonium maxime favere nostrae sententiae, iuxta explicationem, quam adhibet Gelasius Papa, verbis disp. 96. conc. 2. inductis, in quibus docet, quod gratia cooperatur praeveniendo, et liberum arbitrium cooperatur subsequendo. Cum ergo Apostolus, ut Gelasius adnotavit, ante illa verba: Sed gratia Dei mecum, praeposuerit illam negativam, videlicet, non ego, procul dubio significavit, in ipsa conversione esse aliquid, quod soli Deo tribuendum erat, scilicet, sua gratia efficere, ut liberum arbitrium convertatur, et operetur. Ad alia testimonia Scripturae respondetur, quod tantum probant primam conclusionem.

Ad secundum argumentum ex Conc. Trid. respondetur, quod iuxta nostram sententiam non excluditur liberum arb. a causalitate, qua Deus producit nobiscum ipsum conversionis actum: nam Deus non operatur velle, et perficere, nisi per liberum arbitrium, sed solum excluditur a causalitate illa, sive ab illo effectu causalitatis divinae, qua Deus efficit, ut liberum arbitrium convertatur. Licet enim ipsum arbitrium velit, non tamen facit, se velle, quia non est primo se determinans ad volendum; sed solum Deus operatur, ut velit, sicut dictum est.

IX. Ad tertium ex auctoritate SS. respondetur, eos, locis allegatis pro secunda conclusione, expresse docuisse nostram sententiam. Unde cum Aug. ait, quod non sola gratia, aut solus homo operatur, loquitur de operatione, qua immediate producitur consensus arbitrii, et alii actus liberi; non autem de operatione, secundum quod, per illam Deus efficit, ut homo consentiat, et cooperetur. Hoc enim solus Deus operatur, neque in eo habet socium, aut cooperatorem ipsum arbitrium, ut in aliis locis supra inductis docet idem Aug. dum saepius inculcat: Certum est nos facere, cum facimus, sed ille facit, ut faciamus. Et iuxta istum sensum explicanda sunt, et intelligenda alia loca Aug. Bern. et Prosp. in eodem argumento adducta, ut ex eorum verbis colligitur, et ex aliis pro secunda conc. adductis.

Ad quartum respondetur similiter, quod Deus nullum aliud suppositum habet socium, respectu huius effectus, qui est, sua gratia efficere, ut liberum arbitrium cooperetur, et convertatur, ut ex praemissis constat, et ideo illa propositio; Deus est adaequata, et sola causa faciens, ut homo cooperetur, et convertatur, est vera.

Ad quintum respondetur, quod, ut dictum est disp. praecedenti ad 6. Calvinus non erravit, quia dixit liberum arbitrium nullas partes habere in illa operatione, qua Deus, sua virtute, et gratia efficaci, facit, ut faciamus: sed erravit, quia, ex hoc, quod solus Deus facit, ut faciamus, per consequentiam pessimam, intulit, non esse in nostra potestate motioni Dei vel obtemperare, vel refragari, ut disp. 22. nu. 30. et disp. 92. nu. 13. dictum est.

Ad confirmationem respondetur, per ea, quae ad 4. argumentum dicta sunt.

Disputatio CI: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo non adiuvatur a Deo, ideo non convertitur.

Disputatio CII: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo excitatus a Deo, non vult uti gratia sufficienti; ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work