De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Prooemium

Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.

Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.

Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.

Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.

Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

I. QUIDAM recentiores Theologi partem defendunt affirmativam. Quam ut explicent, dicunt, quod totus effectus, et a Deo est, et a causis secundis, sed neque a Deo, neque a causis secundis ut a tota causa, sed ut a parte causae, quae simul exigit concursum, et influxum alterum, non secus ac cum duo trahunt navim, totus motus proficiscitur ab unoquoque trahentium, sed non tamquam a tota causa motus, siquidem quivis eorum simul efficit cum altero omnes, ac singulas partes eiusdem motus. Extendunt hanc doctrinam ad actus supernaturales, in quibus efficiendis sentiunt, Deum suo concursu, et liberum arbitrium esse duas causas partiales eorundem actuum, sicut duo trahentes navim, comparatione motus navis. Probatur haec sententia.

Primo: quia secundum Fidem Catholicam, in Concilio Tridentino contra Lutheranos definitam, non solum Deus, vel sola gratia est causa efficiens supernaturalis consensus, sed etiam liberum arbitrium est vera causa illius efficiens, ac Deo cooperans: ergo Deus, et liberum arbitrium sunt causae partiales eiusdem actus liberi, sicut duo trahentes navim. Probatur consequentia: nam causa partialis, comparatione alicuius effectus, est illa, quae habet consortium alterius causae, sicut causa totalis illa dicitur, quae alterius causae consortium non habet.

Secundo. Deus, et liberum arbitrium non eodem influxu influunt in actum liberum, sed tam Deus, quam liberum arbitrium habet suum influxum proprium, et peculiarem ad eumdem effectum necessarium; alias liberum arbitrium non esset causa secunda principalis actuum supernaturalium, sed merum instrumentum; quia non haberet propriam vim activam, nec propriam activitatem, et influxum respectu illorum actuum, sed solum operaretur per influxum principalis agentis, sicut pennicillus operatur imaginem; cuius contrarium disputatione 68. ostensum est; ergo Deus, et liberum arbitrium partialitate causae, ut aiunt, vere sunt duae causae partiales eiusdem effectus.

Tertio, probatur auctoritate Theologorum, qui expresse docent, Deum, et liberum arbitrium esse duas causas partiales eiusdem effectus: sic enim loquitur Capreolus in 2. sent. dist. 28. q. 1. art. 3. ad 12. contra 3. conclusionem, ubi ait: Non solum iuvat Deus ad bonum, partialiter coefficiendo, qui est modus communis, quo concurrit ad cuiuslibet agentis effectum, etc. Et eadem formalia verba habet Gregor. Arimin. eadem solut. ad 12. Similiter Gabriel in 2. dist. 1. q. 2. ar. 1. Deus, inquit; producens effectum in causa secunda, est causa partialis, sicut et causa secunda. Et dist. 37. q. 1. ar. 1. ad argumentum de quarta via: Deus volendo causat omnia; non tamen ideo est causa totalis, quia vult secum concurrere alias causas. S. Bonaventura in 1. dist. 40. q. 1. art. 2. ait: Praedestinatio, inquantum dicit rationem causae, non necessario ponit effectum, quia non est causa per necessitatem. Et iterum. Non est tota causa, sed cum alia causa contingente, scilicet cum libero arbitrio. Olcoth. in 2. q. 1. ar. 3. in princ. inquit: Imaginandum est, quod Deus, et creaturae sunt duae causae partiales. Lychetus in 2. sent. dist. 37. q. 2. §. ad solut. ait, quod, licet voluntas divina semper concurrat ad omnem actionem nostram, ut causa partialis; vult tamen causam secundam sibi cooperari. Raphael Venustius lib. 2. de praedest. et libero arbitrio, ubi argumentando contra Lutherum, ait: Non advertit, Deum esse causam operis nostri partialem, et totalem, sed non totaliter influentem. Denique Thomas Elysius Ord. Praedicat. sacrae Theologiae Magister tractatu de donis Spiritus sancti pag. 478. Sufficientia, inquit, dispositionum est a Deo, et a nobis, ut a duabus causis partialibus facientibus unam totalem. Cum ergo tot graves auctores Catholici fateantur; Deum, et liberum arbitrium, et quamcumque aliam causam secundam esse causas partiales, seu partialiter concurrere ad eumdem effectum producendum; relinquitur, hanc sententiam, et modum loquendi esse ad minus valde probabilem.

Quarto. Idipsum potest suaderi omnibus argumentis superius adductis ad probandum, Deum suo influxu non praedeterminare physice liberum arbitrium; et alias causas secundas, ad operandum; neque efficere, ut secum cooperentur: ex hoc enim principio evidenter sequitur, Deum, et liberum arbitrium esse causas partiales eiusdem effectus, sicut duo trahentes navim; quamvis haec similitudo non teneat in omnibus, sed in hoc; quod Deus, et liberum arbitrium habent proprium conatum, et influxum in actum liberum, sicut duo trahentes navim, comparatione motus ipsius navis.

Et confirmari etiam potest haec sententia, argumentis disp. 97. adducendis, quibus contendunt probare, influxum arbitrii, quo Deo excitanti, et moventi libere cooperatur, procedere efficienter a sola, et innata eius libertate; nec esse reducendum in Deum, vel in auxilium efficax gratiae, tamquam in priorem causam, per se efficientem. Ex hoc enim, si semel statuatur, infertur, Deum, et liberum arbitrium esse causas partiales consensus liberi, sicut duo trahentes navim, in sensu ab auctoribus, cum quibus disputamus, intento.

II. Contrariam sententiam docet expresse S. Tho. 4. cont. Gent. c. 7. num. 16. et lib. 3. c. 70. in fine, quam prius docuit S. Austinus locis inferius allegandis, et in aliis, quae disput. 100. adducemus ad probandum, collationem auxilii efficacis esse adaequatam, et solam causam efficientem, ut liberum arbitrium convertatur, et pie operetur. Hanc sententiam sequuntur omnes Thomistae, inter quos est M. Bañes; 1. p. q. 23. art. 3. dub. 3. ad 3. arg. et 2. 2. q. 10. artic. 1. dub. 2. doc. 3. et ex dictis.

Causae partiales supernaturalis actus, in quo sensu dicantur gratia, et lib. arb.— Ad cuius evidentiam, ut separemus ea, in quibus auctores utriusque sententiae conveniunt, et id, in quo dissentiunt, aperiamus: notandum est, quod dupliciter possunt aliquae duae causae dici, vel esse partiales, comparatione alicuius effectus. Primo modo; quia quaelibet illarum in productione eiusdem effectus habet consortium alterius causae cooperantis, et influentis in eumdem effectum: et in hoc sensu auctores utriusque sententiae, unanimi consensu fatentur, Deum, et liberum arbitrium esse duas causas partiales supernaturalis consensus. Et idem docent de concursu Dei, et aliarum causarum secundarum, etiam contingentium, comparatione effectuum naturalium, quia non solus Deus producit efficienter illum effectum; sed etiam causa secunda effective eumdem effectum producit, ut 3. cont. Gent. cap. 69. et 70. ostendit S. Tho. contra positionem eorum, qui rebus naturalibus proprias subtrahebant actiones. Quod etiam specialiter probat de electionibus voluntatis humanae, cap. 89. 90. et 91. eiusdem lib. Secundo modo possunt duae causae dici partiales, quia, licet una tribuat alteri potentiam, seu virtutem activam in actu primo, qua possit cum altera producere effectum, tamen quaelibet illarum, ita ex se ipsa adhibet proprium conatum, quo influit cum altera in effectum, ut illum conatum, et influxum actualem non accipiat ab altera in genere causae propriae efficientis: Sicut si ponamus duos equos, quorum unus genitus est ab altero, movere currum: quilibet adhibet proprium conatum, et influxum in illum motum, neque unius influxus dependet ab alio, ut a causa efficiente, quamvis dependeat ab eo, tamquam a causa tribuente virtutem, seu potentiam motivam. In hoc ergo sensu asserunt auctores primae sententiae, Deum per auxilium gratiae, et liberum arbitrium esse causas partiales in supernaturalem actum pariter influentes; quia quamvis Deus conferat libero arbitrio esse potentiae volitivae, et auxilium sufficiens, vel habitum, quo possit proxime in actum supernaturalem influere; tamen influxus actualis, et conatus, quo liberum arbitrium, gratia excitante motum, vel habitu supernaturali adiutum, elicit actus supernaturales, ita dicunt tribuendum esse libero arbitrio, ut causae efficienti, atque influenti pro sua innata libertate ut a Deo, vel ab auxilio efficaci, tamquam a causa priori, et per se efficiente non dependeat; sed solum, tamquam a causa alliciente, invitante, suadente, aut aliter etiam interius moraliter attrahente: alias existiment, arbitrii nostri libertatem illaesam conservari non posse. Contra hanc sententiam sit

III. Deus, et lib. arb. non sunt proprie causae partiales supernaturalis operationis.— PRima conclusio. Deus, seu gratia eius efficax, et liberum arbitrium non sunt causae partiales actus credendi, sperandi, et diligendi, et aliorum actuum supernaturalium, sicut duo trahentes navim; sed quaelibet est causa totalis in suo genere: quarum una, scilicet liberum arbitrium, in suo influxu, et cooperatione, subordinatur alteri, scilicet Deo, ut causae priori, non solum suadenti, seu moraliter moventi interius; sed etiam, tamquam causae vere efficienti, ut ipsum liberum arbitrium secum concurrat, et cooperetur. Hanc conclusionem esse expressam doctrinam SS. Patrum, praesertim S. Augustini, et S. Thom. et aliorum doctorum, qui eorum sententiam defendunt, sequentia testimonia demonstrant.

In primis S. Augustinus explicans illud ad Roman. 9. Non est volentis, neque currentis; sed Dei miserentis; et quamdam explicationem impugnans eorum, qui asserebant, propterea dictum esse, non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia videlicet ex utroque fit, partialiter, idest ex voluntate hominis, et misericordia Dei; infert ex hac explicatione, e contrario etiam recte dici posse, non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet. Unde sic concludit S. Doctor: Porro si nullus Christianus dicere audebit: Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat: restat, ut propterea recte dictum intelligatur, non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adiuvandam, et adiuvat praeparatam. Et lib. de praed. SS. c. 2. impugnans asserentes, Deum, et liberum arbit. esse causas partiales actus supernaturalis fidei, sic loquitur: Nolens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens, a seipso sibi esse, quod credidit, homo quasi componat cum Deo, ut partem fidei sibi vendicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit, sequentem dat illi: et in eo quod dicit, esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum. Non sic pius atque humilis doctor ille sapiebat, Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. Quod, ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem: Quid autem habes, quod non accepisti? Et cap. 7. eiusdem libri, ait: Quidquid igitur, et antequam in Christum crederet, et cum crederet, et cum credidisset, bene operatus est Cornelius; totum Deo dandum est, ne forte quis extollatur. Et cap. 16. inquit: Apostolus ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei: Quia maior serviet minori, Numquid dixit, non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo: Sed ex vocante, non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. Et lib. de dono persever. cap. 6. sic concludit; Tutiores igitur vivimus, si totum Deo damus; non autem nos illi ex parte, et nobis ex parte committimus. Et cap. 13. eiusdem libri: Nos ergo volumus, sed Deus in nobis operatur et velle, Nos ergo operamur, sed Deus in nobis operatur et ipsum operari pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere, et dicere. Hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis, et submissa confessio, et detur totum Deo. Quibus verbis S. Augustinus ex eo probat, Deo totum esse tribuendum; quia licet homo libere velit, et operetur; Deus tamen sua gratia efficit, ut homo velit, et operetur: unde lib. de praed. SS. c. 2. idem Augustinus ait: Ipse ergo fidem gentium fecit, qui potens est facere, quod promisit. Porro si operatur Deus fidem nostram, miro modo agens in cordibus nostris, ut credamus; numquid metuendum est, ne totum facere non possit? et ideo homo sibi primas eius vendicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur, Videte, si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur, quolibet modo, et sic gratia non sit gratia.

Idem docet S. Chrysost. quem etiam ipse Iulianus Pelagianus honorabiliter, teste Aug. commemorat, et sicut Sanctum, eruditumque laudat, atque testimonium, et gloriam de consortio veritatis suscepisse affirmat. Is enim super 2. epi. ad Corinth. c. 3. explicans illa verba: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, ait: Quasi dicat Paulus planius: Non ita dicebam, fiduciam habemus, ut partim sit nostrum, partim sit Dei, sed totum illi tribuo, acceptumque fero. Et hom. 4. super 2. epist. ad Thessal. c. 2. Ego, inquit, sane dixi, totum vero Dei est. Et hom. 15. super acta Apostol. Hoc solum nobis curae sit, inquit, quomodo vincamus diabolum, imo vero non nostri opus est, sed divinae gratiae totum est. Eodem modo contra Pelagianos S. Hieronymus loquitur, super cap. 18. Ieremiae, ubi explicans illud Ecce, sicut lutum in manu figuli; postquam docuerat, gratiam, et liberum arbitrium salvari in operationibus piis, subdit: Nec statim totum erit hominis, quod eveniet, sed eius gratiae, qui cuncta largitus est: ita enim libertas arbitrii reservanda est, ut in omnibus excellat gratia largitoris, iuxta illud Propheticum: Nisi Dominus aedificaverit domum: in vanum laboraverunt, qui aedificant eam. Nisi Dominus custodierit Civitatem: in vanum vigilabit, qui custodit eam. Non enim volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Et sanctus Basilius hom. 22. de humilitate: Nihil, ait, tibi relictum est, o homo, de quo gloriari possis. Et S. Ambrosius lib. 2. de Abraham, cap. 7. inquit, non est volentis, neque currentis, ne te ipsum iustificares, sed omnia tribueres Deo, qui te vocavit; vocatione scilicet efficaci, qua ut operemur, operatur. Subscribit Paulus Orosius in fine Apologiae de arbitrii libertate, quam adversus Pelagium adhuc viventem conscripsit; ubi explicans illud Ioan. 15. Ego sum vitis, vos palmites, ait: Quodcumque habet palmes, scilicet de vite habet. Non enim, inquit Apostolus: Tu radicem portas, sed radix te. Quid se ergo extollit in fructibus, qui videntur in eo, cum totum pertineat ad vitem, non solum ut possit, verum etiam ut sit? Alioquin excidetur, et in ignem mittetur. Non enim palmes, sed vitis potest, et quod vitis potest, palmes ostendit. Sufficit ergo unicuique, ut habeat. At vero ubi, et unde habeat, et humiliter agnoscat, et patienter expectet, ne, dum non habet, et habere se credit, idipsum, quod habet, auferatur ab eo. Sanctus Cyprianus sermone de ieiunio, et tentatione, ait: Deo totum debemus, quod vivimus, quod movemur, quod sumus. Et Sanctus Anselmus lib. de conc. praedest. et liberi arbitrii, paulo post principium: Totum, inquit, imputandum est gratiae, quia, nec volentis est, quod vult, neque currentis, quod currit; sed miserentis est Dei. Et super cap. 2. epist. ad Ephes. in illa verba: Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis, etc. inquit, Dei donum est ipsa fides, vel vocatio vestra, et non partim; sed pure donum Dei; quia non ex operibus vestris, idest non est ibi admistio operum; ut ne quis glorietur. Quibus verbis non obscure docet, Deum, et liberum arbitrium non esse causas partiales actus fidei, et aliorum supernaturalium, sicut duo trahentes navim, quod indicant illa verba: Non partim, sed pure, et illa: Non est ibi admistio operum, significant enim, influxum, seu cooperationem arbitrii esse tandem referendum in ipsum Deum, tamquam in causam efficientem, ut fides non partim, sed pure sit donum Dei. Sentit ergo, Deum, et liberum arbitrium non esse causas partiales piae operationis, sicut duo trahentes navim. Idem docent Gregorius Nazianzenus, Cyprianus, et Bernardus, quorum testimonia adduximus disputatione 62. num. 6. Praeterea idem sentit S. Damascenus in hist. de Balaam et Iosaphat viris illustribus, inquiens: Qui plus virtutis habebat, totum Dei gratiae asscribebat.

Denique Sanctus Thomas 1. 2. q. 111. art. 2. ad 2. eamdem doctrinam amplectitur: ait enim, quod Deus non sine nobis nos iustificat; quia per motum liberi arbitrii, dum iustificamur, Dei iustitiae consentimus. Ille tamen motus non est causa gratiae, sed effectus; unde tota operatio pertinet ad gratiam. Et clarius 3. cont. Gent. cap. 70. in fine idipsum docet his verbis: Non sic idem effectus causae naturali, et divinae virtuti attribuitur, quasi partim a Deo, et partim a naturali agente fiat; sed totus ab utroque, secundum alium modum, sicut idem effectus totus attribuitur instrumento, et principali agenti etiam totus. Sed agens principale, et instrumentum non sunt duae causae partiales effectus, cum instrumentum subordinetur in suo influxu principali agenti: ergo, secundum Sanctum Thomam, Deus, seu gratia efficax, et liberum arbitrium non sunt causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

IIII. Confirmari potest haec sententia ex verbis illis Iacobi: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum. Cum ergo cooperatio liberi arbitrii consentientis Deo vocanti, sit aliquid optimum, et perfectum; relinquitur, esse Deo tribuendum, ac per consequens; Deum non esse causam partialem, sed totalem, in quam ipsa cooperatio arbitrii, tamquam in priorem causam efficientem, reducenda est, propter quod Ecclesia Catholica,in quadam oratione inquit: Deus, cuius est totum, quod est optimum, etc. Quibus verbis significatur, Deum non partialem causam esse, sed in suo genere totalem cuiuscumque actus supernaturalis nostri arbitrii, vel alterius effectus producti, etiam interventu causae secundae.

Respondent ad omnia haec argumenta, Deum esse quidem causam totalem, totalitate effectus, quia videlicet totus effectus producitur a Deo, sicut etiam totus producitur a causa secunda: non tamen totalitate causae, quia non solus Deus producit in nobis effective actum liberum, sed cooperante simul libero arbitrio, et pariter cum illo in ipsam piam operationem influente. Sicut, cum duo trahunt navim, quilibet producit totum effectum, nec est assignabilis aliqua pars motus navis, quae producatur ab uno, et non ab altero; neuter tamen est totalis causa motus navis, sed partialis, quia non producit illum motum, nisi adiutus ab altero simul influente, et producente eumdem motum.

V. Contra hanc tamen solutionem est efficax argumentum. Nam, ut docet Sanctus Thomas 4.cont.Gent. quando multa agentia partialiter trahunt navim: Quia virtus cuiuslibet imperfecta est, et insufficiens ad istum effectum, ex diversis virtutibus congregatur una virtus omnium, quae sufficit ad trahendum navim. Sed virtus Dei non est imperfecta, sed infinita, ut 1. cont. Gent. cap. 43. ostendit idem Sanctus Thomas: ergo Deus, et liberum arbitrium, non sunt causae partiales actus supernaturalis, sicut duo trahentes navim: alias virtus Dei esset insufficiens, et imperfecta, et indigeret virtute alterius ad aliquem effectum producendum.

Secundo probatur, destruendo potissimum fundamentum oppositae sententiae. Nam si propter aliquam rationem Deus, et liberum arbitrium essent causae partiales actionis supernaturalis credendi, sperandi, et diligendi, etc. maxime, quia non solus Deus, sed simul etiam liberum hominis arbitrium eiusmodi actus producit: sed haec ratio est nulla; ex illa enim sequeretur, Patrem, et filium partialiter producere Spiritum sanctum, sicut duo trahentes navim; etenim nec solus Pater producit Spiritum sanctum, nec solus Filius; sed Pater, et Filius simul illum producunt; consequens autem non est admittendum, ut 4. cont. Gent. superius allegato ostendit S. Thomas: ergo, etiamsi Deus, et liberum arbitrium simul producant actum supernaturalem, non sequitur ex hoc, esse causas partiales eiusdem actus, sicut duo trahentes navim.

Tertio probatur: nam, ut supra ostensum est, ipsa cooperatio, et influxus liberi arbitrii in piam operationem, procedit efficienter a Deo, sive ab auxilio gratiae efficacis: propter quod, ut infra dicemus, Deus, seu collatio efficacis auxilii est adaequata causa, quae efficit, ut homo convertatur, vel pie operetur: ergo Deus, et liberum arbitrium non sunt causae partiales eiusdem operationis, sicut duo trahentes navim. Probatur consequentia: nam in huiusmodi causis partialibus quaelibet habet influxum, et conatum ita sibi proprium, ut neutra ab altera, ut a causa proprie efficiente, illum recipiat, ut supra dictum est.

Quarto probatur. Omnibus argumentis, quibus disp. 96. et 97. manifestum fiet, liberum arb. dum consentit Deo excitanti, et moventi nihil ex seipso operari, quod a Deo non acceperit, ut a priori causa per se efficiente; ac per consequens eius cooperationem cum gratia non procedere a sola, et innata eius libertate. Ex hoc enim evidenter concluditur, Deum, et liberum arbitrium non esse causas partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim sunt partiales causae motus ipsius navis. Et confirmari potest hoc argumentum: nam actus credendi, sperandi, et diligendi Deum, ut est auctor gratiae, sunt quantum ad substantiam, et omnem suam entitatem actus supernaturales, ut disputatione 65. ostensum est: ergo voluntas secundum se, et suam naturalem virtutem, cum sit potentia inferioris ordinis, habere non potest virtutem aliquam sibi connaturalem, qua tales actus, etiam ut causa partialis efficiat: alias haberet ex se, et ex natura sua connexionem, et proportionem sibi connaturalem cum ordine gratiae, ac per consequens ordo gratiae non esset supra totum ordinem naturae, quod tamen admitti non potest.

VI. Id ipsum probant argumenta, quibus disp. 18. et 23. ostensum est, concursum Dei generalem tam naturalis, quam supernaturalis ordinis esse influxum Dei immediatum in causas secundas, etiam liberas, easque efficienter praemovere ad proprias operationes, unamquamque iuxta modum suae naturae; quod tamen non competit causis partialibus, seu partialiter concurrentibus ad productionem eiusdem effectus, ut ex supradictis constat.

VII. AD primum argumentum respondetur, quod, quamvis sola gratia non producat supernaturalem operationem hominis, sed simul etiam ad eam concurrat effective liberum arbitrium, cooperando gratiae Dei; nihilominus solus Deus, et sola gratia efficit, ut liberum arbitrium cooperetur, ut supra ostensum est: et ideo non est causa partialis, sed totalis in suo genere cuiuslibet actus supernaturalis. Nam ad causam partialem partialitate causae, ut aiunt, non sufficit, quod habeat consortium alterius causae simul influentis in effectum: sed ultra hoc requiritur, quod quaelibet per se, et seorsum sumpta, sit imperfecta, habeatque virtutem imperfectam, cooperatione eiusdem effectus, ut dictum est. Et praeterea etiam requiritur, quod influxus, et conatus unius causae non sit efficienter ab altera, quod tamen in praesenti non contingit.

Liberi arbitrii influxus qualiter sit illi proprius.— Ad secundum argumentum respondetur, liberum hominis arbitrium habere quidem proprium influxum in actum supernaturalem procedentem a principio intrinseco, elevato per gratiam; sed hunc eundem influxum actualem accipit a Deo, ut a causa vere efficiente, ut ostensum est. Dicit enim Hieronymus: Meum est velle, et currere; sed ipsum meum sine Dei semper auxilio non erit meum. Unde quamvis per propriam formam idem arbitrium producat actus supernaturales, non ut merum instrumentum, sed ut causa principalis, iuxta ea, quae disputatione 68. dicta sunt, nihilominus tam ipse Deus, quam liberum arbitrium est causa totalis in suo genere eorumdem actuum; non autem partialis partialitate causae, ut dictum est. Videantur pro confirmatione huius solutionis, quae disputatione 62. num. 8. dicta sunt.

Ad tertium argumentum respondetur, Doctores Catholicos, qui docent, Deum esse causam partialem effectuum, quos per causas secundas producit, esse intelligendos, de causa partiali communiter sumpta, quatenus significat causam habentem consortium alterius causae concurrentis effective ad productionem eiusdem effectus, ut ex verbis eorum inductis non obscure colligitur. Quod si forsitan unus, aut alter loquutus est in hac parte minus proprie, asserendo, Deum, et liberum arbitrium esse duas causas partiales, facientes unam causam totalem; non propterea recedendum est a sententia, et modo loquendi Sancti Augustini, et Sancti Thomae, et aliorum Patrum, qui, ut supra ostensum est, affirmant, Deum non esse causam partialem, sed totalem, a qua non solum ipsum velle nostrum, sed etiam cooperatio, et influxus nostri arbitrii, tamquam a priori causa efficiente dependet, ut ostensum est, et in disputatione sequenti patebit amplius.

Ad ea vero quae in quarto argumento, tanguntur, iam in disputatione 22. 23. et 24. abunde satis responsum est. Ad confirmationem patebit disput. 97.

Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.

Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.

Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.

Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.

Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.

Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.

Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.

Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.

Disputatio XCIV: Quomodo explicandus sit, et intelligendus sensus compositus, et divisus, cum asseritur, liberum hominis arbitrium a Deo motum auxilio efficaci, non posse in sensu composito dissentire, aut non converti, sed solum in sensu diviso.

Disputatio XCV: Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.

Disputatio XCVI: Utrum Liberum Arb. ex se ipso aliquid operetur, quando consentit Deo excitanti, et vocanti.

Disputatio XCVII: Utrum bonus usus, seu cooperatio Liberi Arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, procedat a sola, et innata eius libertate.

Disputatio XCVIII: Utrum, supposita gratia excitante, consensus, vel cooperatio liberi arbitrii sit primo inchoanda a voluntate creata; an vero a voluntate divina, sive ab auxilio efficaci praeoperantis gratiae.

Disputatio XCIX: Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.

Disputatio C: Utrum collatio efficacis auxilii sit adaequata causa, quod liberum arbitrium convertatur.

Disputatio CI: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo non adiuvatur a Deo, ideo non convertitur.

Disputatio CII: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo excitatus a Deo, non vult uti gratia sufficienti; ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work