De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Prooemium

Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.

Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.

Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.

Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.

I. PRO intelligentia legitima status huius controversiae supponenda sunt, et recolenda, quae in principio disputationis 23. circa titulum quaestionis observavimus, ne vocibus ambiguis, et quae ingenerare confusionem possunt, veritas, quam ex animo inquirimus, occultari contingat. Ad hanc ergo quaestionem quidam doctores respondent, eiusmodi efficaciam non consistere in uno tantum, sed in tribus, quae ad illam constituendam sunt necessario requisita. Primum est entitas motionis divinae tam ex parte intellectus, quam voluntatis, qua videlicet Deus intellectum illuminat, et voluntatem movet interius, eam inclinando, et alliciendo per modum suadentis, ut Deo excitanti, et vocanti consentiat. Secundum est congruitas illius motionis cum tali subiecto sic disposito, et in talibus circumstantiis constituto: aliqua enim motio praevenientis gratiae est congrua respectu unius, qui habet talem complexionem, et inclinationem, vel minora peccata, aut tentationibus daemonis, vel stimulis carnis non vexatur; quae tamen non est congrua respectu alterius, eo quod duram complexionem habeat, vel maiora peccata, aut quia tentationibus daemonis, vel carnis assidue vexatur. Ex quo inferunt, aliquam gratiam praevenientem esse congruam, et efficacem, si in tali tempore, et in talibus circumstantiis alicui conferatur, quae tamen non esset ei congrua, neque efficax, si eidem alio tempore, vel in aliis circumstantiis donaretur. Tertium est praescientia media, qua Deus, antecedenter ad decretum efficax convertendi hominem, certo praescit, ut aiunt, motionem illam ita aptari, et congruere voluntati huius hominis in particulari, ut si per illam praemoveretur in talibus circumstantiis, esset infallibiliter consensurus.

II. Auxilii praevenientis gratiae efficacia in quo consistat secundum aliquos.— Dicunt ergo primo, omnimodam efficaciam huius vocationis in hoc consistere, quod Deus infinita sua sapientia praevidens, quid unaquaeque causa, seu voluntas in omni eventu, et occasione operatura sit, si in ea constituatur; etiam cognoscit, quando, et cui vocationi sit unaquaeque voluntas assensum praebitura, si ei detur. Unde, quando vult hominem convertere, vult etiam illum vocare illo tempore, et modo, quo novit illum consensurum: et talis vocatio appellatur efficax, quia licet ex se non habeat infallibilem effectum; tamen, ut subest tali scientiae divinae, infallibiliter est illum habitura: quod interdum poterit accidere cum speciali congruitate, et efficacia morali talis vocationis, interdum sine illa, cooperante libero arbitrio cum generali influxu gratiae Dei: et utroque modo gratia erit efficax, quamvis una sit copiosior, quam alia.

Hinc inferunt, hanc efficaciam non esse physicam, sed moralem, neque esse spectandam ex ipsa vocatione secundum se, idest secundum illam entitatem, vel motionem, quam ponit in homine, sed prout progreditur a Deo, et est sub intentione, ac scientia, seu directione eius. Et per scientiam intelligunt scientiam mediam, de qua in disputatione 7. mentionem fecimus.

Iuxta hunc efficacitatis modum, intelligendam esse aiunt doctrinam August. et rationem reddunt; quia non consideravit tantum congruitatem, quam vocatio secundum se habet cum ingenio, vel natura hominis, quae est congruitas quasi in actu primo; sed etiam, ac praecipue, proportionem illam consideravit, quae in hoc consistit, quod vocatio tunc datur, quando operatura est, quae proprie consistit in actu secundo, et maxime congrua dici potest; quia maxime congruit homini, cui melius est vocari, quando responsurus est, etiamsi remisse vocetur, quam fortiter vocari, cum consensurus non est. Probant hanc sententiam

Primo auctoritate S. Augustini, qui ad gratiam efficacem, quam saepius vocat gratiam secundum propositum, praeter entitatem motionis in intellectu, et voluntate receptae, praedictam congruitatem requirit: sic enim ait: Illi enim electi, qui congruenter vocati: illi autem, qui non congruebant, neque contemperabantur vocationi, non electi; quia non sequuti, quamvis vocati. Et post pauca: Non volentis, inquit, neque currentis, sed miserentis est Dei, qui hoc modo vocavit, quomodo aptum erat eis, qui sequuti sunt vocationem. Nam cuius miseretur, sic eum vocat, quomodo scit ei congruere, ut vocantem non respuat. Et ad idem videtur alludere lib. de spiritu, et litt. cap. 34. dicens: Visorum suasionibus agit Deus, ut velimus, et ut credamus, sive extrinsecus per Evangelicas exhortationes, sive intrinsecus, ubi nemo habet in potestate, quid ei veniat in mentem; sed consentire, vel dissentire proprie voluntatis est. Et statim subdit: His ergo modis Deus agit cum anima rationali, ut credat. Quibus verbis aperte significat Deum facere, ut credamus per moralem suasionem. Item etiam lib. 2. de peccatorum meritis, et remiss. cap. 17. explicans, in quo consistat efficacia vocationis, inquit: Nolunt homines facere, quod iustum est, sive quia latet, an iustum sit, sive quia non delectat. Tanto enim quidque vehementius volumus, quanto certius, quam bonum sit, novimus, tamque delectamur ardentius. Ut autem innotescat, quod latebat, et suave fiat, quod non delectabat, gratia Dei est; quae hominum adiuvat voluntates. Et tract. 16. in Ioannem, explicans illud: Nisi Pater, qui misit me, traxerit eum, intelligit hoc de tractione morali: ait enim: Voluntate credo, si trahor: parum est voluntate, etiam voluptate traheris, non necessitate. Et post pauca: Nuces puero demonstrantur, et trahitur, et amando trahitur. Si verum est; Trahit sua quemque voluptas, non trahet revelatus Christus a Patre? Quibus verbis, per moralem suasionem trahi hominem ad Christum significat: Et epist. 105. ait, per illam vocationem altam, atque secretam, sic Deum agere sensum, ut ei accommodet assensum: in illis enim particulis, sic, et ut, significat, in hac vocatione servare Deum modum unicuique accommodatum, ut in assensum, seu consensum inducatur. Idem indicat lib. de praedest. Sanct. cap. 8. dicens: Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater sic docet, nec agit hoc cum carnis aure, sed cordis. Item etiam libro de dono perseverantiae cap. 14. cum de Tyriis, et Sidoniis dixisset: Quoniam, ut crederent non eis datum, etiam unde crederent, est negatum; subdit: Ex quo apparet, habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant, etc. Quibus verbis ad efficaciam gratiae requirere videtur congruitatem vocationis, quae consistit in quadam proportione inter talem illuminationem, vel inspirationem, tali modo a Deo effectam in homine talis complexionis, naturae, et conditionis.

III. Secundo probatur, etiam eiusmodi congruitatem non satis esse ad illam efficaciam, quam Augustinus tribuere intendit tali vocationi, nimirum quod omnino infallibiliter consequatur effectum. Nam haec infallibilitas tanta esse debet, ut implicet contradictionem aliquando deficere, sed ex vi illius congruitatis solius non potest esse tanta infallibilitas: ergo illa non sufficit ad efficaciam vocationis: Maior patet: nam haec vocatio est medium accommodatum intentioni Dei efficaci: implicat autem contradictionem, voluntatem Dei efficacem non impleri; ergo non potest illa vocatio esse proportionatum medium, nisi sit ita infallibilis, ut prorsus repugnet, et contradictionem implicet, non consequi effectum suum. Minor vero probatur: nam tota illa congruitas ex se solum inducit quamdam moralem certitudinem, cui absolute non repugnat, ut vocationi sic congruae liberum arbitrium resistat, adeo ut Anselmus dixerit, potuisse Paulum resistere suae vocationi quantumvis efficacissimae: sic enim ait Math. 6. circa illa verba: Fiat voluntas tua: Licet sit percussus Paulus, tamen voluntas eius erat libera, ut resisteret, si vellet. Propter quod Chrysost. homil. 31. et 56. in Matth. agens de vocatione Matthaei, et Pauli, dicit, non prius Deum illum vocasse, quia praenovit, tunc vocationem fuisse penetraturam eius animam. Sentit ergo, non sufficere efficaciam, quam poterat habere vocatio ex peculiari congruitate ad ingenium, vel conditionem Pauli, aut Matthaei; sed oportuisse, ut Deus etiam observaret tempus, in quo praesciret, vocationem illam fuisse effectum habituram, si ei daretur.

Tertio id probant, quia propterea S. Aug. efficaciam huius vocationis non ponit in necessitate, sed in infallibilitate, et certitudine, ut significaret, ad eamdem efficaciam esse necessariam praefatam Dei praescientiam: necessitas enim ad causam, certitudo autem, et infallibilitas ad praescientiam spectant, ut alias Capreolus notavit 1. dist. 40. quaest. 1. art. 1. ad 1. contra 2. conclusionem. Unde Augustinus de bono persever. cap. 14. hanc vocationem ait pertinere ad ea beneficia, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Propterea etiam numquam dixit, voluntatem non posse resistere tali vocationi, sed solum numquam ei resisturam, ut patet lib. de praede. SS. cap. 8. quia praescientia non aufert potestatem simpliciter faciendi oppositum eius, quod praevisum est.

IIII. Hunc etiam modum efficacitatis vocationis significasse aiunt Chrysostomum citatis locis, et eumdem indicasse Ambrosium, vel qui sub nomine eius exponit verba illa ad Rom. 8. Iis, qui secundum propositum vocati sunt Sancti, dicens: Ii secundum propositum vocantur, quos credentes praescivit Deus futuros sibi idoneos, ut antequam crederent, scirentur. Et pro eadem sententia referunt Origenem ad Rom. 9. dicentem: Certum est, Deum non solum scire uniuscuiusque propositum, sed etiam praescire. Sciens, et antea praesciens, tamquam bonus dispensator, et iustus, uniuscuiusque motibus, et proposito utitur ad ea perficienda, quae uniuscuiusque animus, et voluntas elegit: ergo, etc.

Confirmant eamdem sententiam omnibus argumentis disput. 7. adductis, quibus persuadere nituntur, esse in Deo constituendam scientiam illam mediam, qua, ante omne liberum decretum suae voluntatis, Deum certo praescire existimant, quid ex sua innata libertate arbitrium nostrum esset operaturum ex hypothesi, quod constitueretur a Deo in talibus circumstantiis, et tali, vel tali excitatione moveretur.

Quarto id probant ratione, quia nullo alio convenienti modo potest efficacia auxilii gratiae declarari: et hic modus est sufficientissimus, et aptissimus tum ad conciliandam libertatem cum gratia; tum ad declarandum, quo modo efficacia gratiae, quae consequitur effectum, non excludat sufficientiam eius, quae effectum non consequitur: tum denique ad concilianda varia dicta Sanctorum de divina praedefinitione, seu praedestinatione circa hominem. Probant antecedens; nam alius modus efficaciae, qui consistit in physica praedeterminatione voluntatis ad consentiendum, et cooperandum Deo excitanti, et vocanti, et repugnat libertati, et tollit sufficientiam gratiae ab iis, quibus haec gratia physice praedeterminans non datur. Nec oporteret, Deum observare tempus, et modum excitandi, et vocandi eum, quem vellet convertere; quia praedeterminatio haec physica semper, et necessario habebit effectum, si adhibeatur. Unde neque, ut homo ferventius convertatur, quidquam referret maior vocatio, seu excitatio, quia Deus potest praedeterminare liberum arbitrium, prout voluerit, et totum pendet ex hac praedeterminatione. Quod autem hic modus sit sufficientissimus, et aptissimus ad conciliandam libertatem cum gratia; probatur: quoniam ista causalitas vocationis est moralis: nam fit per modum suasionis, et inductionis: moralis autem persuasio, et inductio libertati arbitrii non repugnat, ut per se constat, neque etiam infallibilitas, quae oritur ex praescientia: quia illa, ut sic, non est ex causa, seu ex suppositione antecedente, sed ex suppositione ipsius rei futurae, in ratione obiecti veri, et cognoscibilis. Et hinc consequenter facile intelligitur, quomodo sine hac efficacia gratiae possit esse gratia sufficiens in his, qui non convertuntur; quia potest id provenire ex sola voluntate eorum, quae potest non consentire, etiam si gratia in actu primo habeat omnem sufficientiam, et ita loquitur Scriptura: Quoties volui congregare filios tuos, et noluisti? et saepe alias.

V. Quinto. Gratia, quae est efficax respectu unius, est inefficax respectu alterius; et similiter eadem gratia comparatione eiusdem personae est efficax, si conferatur in hoc tempore, et in talibus circumstantiis, et inefficax, si conferatur in aliis: ergo efficacia gratiae non consistit in aliqua motione physice praedeterminante liberum arbitrium ad consensum: haec enim gratia praedeterminans quocumque tempore, et in quibusvis circumstantiis collata, suum infallibiliter sortitur effectum: ergo consistit in motione congrua, et attemperata complexioni, qualitati, et dispositioni subiecti, quam Deus praescit habituram effectum, si ei conferatur. Antecedens probatur, quia in naturalibus propter diversam dispositionem, vel resistentiam mobilis, eadem prorsus motio est efficax ad movendum unum subiectum, et inefficax ad movendum aliud. Si enim quis virtute motiva, ut quatuor, intendat movere subiectum resistens, ut octo, non movebit illud: quoniam, ut dicit Aristoteles, a proportione minoris inaequalitatis non fit actio: si autem moveat subiectum resistens, ut duo, efficaciter movebitur: quoniam resistentia passi minor est motione moventis. Sed similiter contingit in actionibus liberis, etiam supernaturalibus: contingit enim unum subiectum habere maiorem resistentiam, quam aliud; quia videlicet est durae complexionis, pravae inclinationis, aut pluribus est involutum peccatis; quod etiam contingere potest comparatione eiusdem subiecti pro diversis temporibus: nam in uno tempore est bene affectum ad divina, minoraque habet peccata, nullisque tentationibus daemonis incitatur ad malum; in alio autem tempore est durae cervicis, male dispositum, vel affectum ad res divinas, et pluribus peccatis constrictum, atque vehementi aliqua tentatione vexatum: ergo eadem motio praevenientis gratiae erit efficax comparatione unius subiecti, et inefficax comparatione alterius: et idem erit dicendum de gratia praeveniente respectu eiusdem subiecti pro diversis temporibus, in quibus contingit diversimode esse affectum.

Confirmari potest hoc argumentum omnibus rationibus disp. 108. adducendis, quibus auctores oppositae sententiae probare contendunt, existentibus in duobus hominibus auxiliis praevenientis gratiae omnino aequalibus, contingere, quod unus convertatur, perseveret in gratia, et salvetur; alter vero in peccato permaneat, et damnetur. Ex hoc enim principio, si semel admittatur, deducitur, gratiam praevenientem non esse efficacem secundum suam realem, et intrinsecam virtutem: sed ex congruitate praedicta simul cum praescientia, qua Deus scit, quod, si liberum arbitrium per eam praemoveatur, sit infallibiliter praestiturum consensum.

VI. In contrarium est. Nam, ut ex praemissis patet, Deus, inquantum est auctor naturae, per concursum generalem, ad modum causae physicae, praedeterminat omnes causas secundas, etiam liberas, ad suas operationes, iuxta modum propriae naturae: ergo inquantum est auctor gratiae per auxilium supernaturale praedeterminat, ad modum causae physicae, nostrum liberum arbitrium ad consentiendum Deo excitanti, et vocanti.

VII. Auxilii divini efficacia praesupponit motionem moralem.— Huius difficultatis resolutio ex iis, quae in lib. 3. de concursu Dei generali dicta sunt, colligi potest, et praesertim ex notatis disput. 18. 22. 23. et duabus sequentibus, in quibus fundamenta sententiae, quae asserit, Deum per auxilium efficax praeoperantis gratiae, ad modum causae physicae praedeterminare voluntatem nostram, ut libere, et infallibiliter cooperetur Deo excitanti, et vocanti, stabilita sunt. Sed pro maiori explicatione huius difficultatis, supponendum est primo, quod in omnium sententia ad auxilium efficax praeoperantis gratiae praesupponitur motio moralis, seu per modum suadentis, quae fit per obiecti propositionem congruam, per quam apparet obiectum illud amabile, et conveniens voluntati. Cuius ratio est. Quia, cum nihil sit volitum, quin praecognitum, voluntas non potest aliquid appetere, nisi prius per intellectum ei proponatur, tamquam conveniens. Ex hoc autem, quod sic proponitur obiectum, ut amabile, inclinatur moraliter voluntas, allicitur, et quasi invitatur, ut illud velit. Quia vero voluntas, dum est in via, non potest efficaciter moveri ab aliquo obiecto, ut expresse docet S. Thomas; hinc est, quod motio illa moralis sola, quantumvis perfecta, non potest inducere infallibiliter consensum voluntatis: unde ex alio capite provenire debet infallibilitas futuri consensus: suasio enim non cogit invitum, ut ex S. Augustino docet S. Tho. quaest. 3. de malo, art. 3. in corpore.

Gratia efficax semper est congrua, ut per illam operetur lib. arb.— Supponendum est secundo, quod in omnium sententia, gratia efficax est congrua, qua ita moveatur voluntas, ut sit infallibiliter praestitura consensum. Cum enim Deus attingat a fine usque ad finem fortiter, et disponat omnia suaviter, si movet efficaciter voluntatem, ut consentiat, congrue movet; et ut congruit naturae voluntatis. Unde S. Thom. p. 2. q. 10. art. 4. inquit, quod magis repugnaret divinae motioni, si voluntas per eam necessario moveretur, quod non competit suae naturae, quam si moveretur libere, prout congruit suae naturae. Difficultas ergo est, unde proveniat talis congruitas gratiae; an illam secum afferat ipsum auxilium, quod dicitur efficax, ita ut cuicumque homini tribuatur, et in quibusvis circumstantiis sit congruum ad movendum efficaciter voluntatem: an vero haec congruitas sit extrinseca, vel desumatur ex circumstantiis extrinsecis ipsi auxilio efficaci, ita videlicet, ut varietur, secundum diversas circumstantias, et qualitates subiecti: atque adeo motio, quae est congrua respectu unius, non sit congrua respectu alterius, et similiter motio, quae est congrua respectu unius in tali tempore, et in talibus circumstantiis, non sit congrua respectu eiusdem in alio tempore, et in aliis circumstantiis.

VIII. Gratiae efficacis congruitas est illi intrinseca.— PRima igitur conclusio sit. Auxilium efficax praeoperantis gratiae, secundum suam realem virtutem, et perfectionem intrinsecam, quam habet, ut venit a Deo, est congruum, ut per illum efficaciter moveatur voluntas, in quibuscumque circumstantiis tribuatur illi. Itaque illa congruitas auxilii non dependet ex complexione naturali subiecti, neque ex aliis accidentibus illius, nec variatur ex diversitate illorum, qui per motionem efficacem adiuvantur. Probatur haec conclusio. Nam, ut disputatione praecedenti, et disput. 73. ostensum est, auxilium praeoperantis gratiae non dependet in sua efficacia ex libero influxu, et cooperatione arbitrii creati cum eodem auxilio, etiam ut a conditione, sine qua efficax non esset, sed ab intrinseco habet, quod sit efficax, scilicet a reali virtute, et perfectione, quam secum affert, ut venit a Deo, et quatenus videlicet est instrumentum voluntatis Dei, nulla praesupposita scientia media, efficaciter volentis, hominem, cuius cor movet, ad se convertere: ergo cuicumque tribuatur, et in quibuscumque circumstantiis, est congruum, ut virtute illius liberum arbitrium sit infallibiliter consensurum, et cooperaturum Deo excitanti, et vocanti. Confirmatur. Nam, ut disp. 87. patebit, postquam Deus excitavit hominem, non expectat voluntatem eius, ut purgari velit, sed per auxilium efficax praeoperantis gratiae active proprie efficit, ut velit; id quod ex professo disp. 95. et seq. latius ostensuri sumus: ergo secundum se et prout venit a Deo, est congruum, ut, si liberum hominis arbitrium in quibuslibet circumstantiis positum, per illud praemoveatur, sit infallibiliter consensurum.

IX. Voluntas Dei est efficacissima.— Secundo probatur. Quando agens infinitae virtutis movet aliquod subiectum, tale subiectum infallibiliter movetur, quia tunc resistentia passi non superat, nec adaequat virtutem agentis. Sed Deus est agens infinitae virtutis: dicitur enim Esther 13. Domine, Domine, Rex omnipotens: in ditione enim tua cuncta sunt posita, et non est, qui possit tuae resistere voluntati, si decreveris salvare Israel. Unde S. Thom. 2. 2. q. 24. art. 11. in corp. ait, quod Spiritus Sanctus infallibiliter operatur, quodcumque voluerit, et 1. 2. q. 113. ar. 3. in corp. inquit: Si ex intentione Dei moventis est, quod homo, cuius cor movet, gratiam consequatur, infallibiliter ipsam consequitur, secundum illud Ioan. 6. Omnis, qui audit a Patre, et didicit, venit ad me: quod etiam ex professo ostendit S. August. in Enchirid. ad Laur. cap. 95. et aliis in locis disput. 31. et 32. a nobis inductis: ergo motio Dei efficax respectu cuiuscumque hominis, in quibuslibet circumstantiis positi, erit medium congruum, et aptum, ut infallibiliter inducat effectum, ad quem ex Dei intentione datur: faciatque subinde hominem libere consentire, et pie operari: alias per voluntatem hominis voluntatis divinae impediretur effectus; quod esse impossibile, supra ostendimus. Respondent, quod Deus non habet absolutum, et efficax decretum convertendi hominem, nisi praesupposita scientia media, qua ante decretum suae voluntatis certo cognovit, quod, si Petrus moveretur tali auxilio, in talibus circumstantiis, sit ex innata eius libertate infallibiliter consensurus. Sed haec solutio falso innititur fundamento. Iam enim supra disput. 7. ex professo ostendimus, scientiam illam mediam, quam ante liberum decretum voluntatis eius, constituunt, non dari etiam in Deo.

Tertio probatur. Quoniam sequeretur, quod ultima ratio differentialis, propter quam auxilium gratiae est congruum, respectu huius subiecti, et consequenter efficax, sit reducenda ad aliquid naturale, videlicet in particularem complexionem huius individui, aut in aliquam constellationem caelestem, aut vero in aliquam sumptionem cibi, aut potus. consequens est falsum: nam esset reducere gratiam in natura: ergo. Sequela probatur; nam, iuxta auctores oppositae sententiae, idem auxilium Dei datum homini in talibus circumstantiis, in quibus habet cor laetum, aut etiam tali complexione dispositum, auxilium est congruum illi, et alias non esset congruum; sed talis complexio, aut dispositio potest provenire ex constellatione caelesti, vel ex alia causa naturali: ergo.

X. Confirmatur haec ratio auctoritate S. Augustini libro de praedestinatione Sanctorum c. 5. ubi reiicit omnia naturalia, cum agitur de gratia Christi; sic enim ait: In hac Apostoli evidentissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam, perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Idem dicit q. 2. ad Simplicianum, verbis disputatione 55. num. 8. inductis. Nec satis est respondere, quod S. Augustinus in his locis solum intendit docere, non dari ex parte naturae aliquod meritum, rationem, vel conditionem, propter quam Deus conferat alicui gratiam congruam, vel attemperatam eius complexioni, vel dispositioni; non tamen negat dari ex parte naturae, seu complexionis, aut dispositionis eius aliquam conditionem, sine qua gratia praeveniens, quam pro sua sola, et gratuita liberalitate, Deus confert tali subiecto, non esset illi attemperata, nec congrua, ut si per illam praemoveatur, sit infallibiliter consensurum: cum in aliis locis supra inductis, non obscure videatur docere contrarium. Haec enim solutio sufficienter, ut arbitror, impugnata est supra, cum de gratuita Dei praedestinatione ageretur. Ibi enim ostensum est, iuxta doctrinam Sancti Augustini, etiam non dari ex parte nostra rationem, vel conditionem, sine qua ratio ordinis mediorum in finem in Deo praeexistens, non haberet rationem praedestinationis, comparatione huius, vel illius hominis: ergo similiter dari non potest ex parte nostra aliqua ratio, vel conditio, sine qua gratia praeveniens non esset congrua, vel efficax comparatione huius, vel illius hominis: eadem quippe argumenta procedunt de ipsa praedestinatione, et de gratia congrua, et efficaci, quae est illius effectus.

XI. Gratiae efficacia non pendet ex circumstantiis subiecti, loci, temporis, etc.— Quarto probatur. Congruitas auxilii praevenientis gratiae, vel eius efficacia non expectat humanam voluntatem, ut purgari velit: sed efficit eam velle, ut disputatione 95. patebit, neque observat, vel requirit necessario circumstantias temporis, aut loci, vel dispositiones alias se tenentes ex parte subiecti, ut patet ex S. Prospero lib. de ingratis cap. 15. ubi ait:

At vero Omnipotens hominem cum gratia salvat:

Ipsa suum consummat opus, cui tempus agendi

Semper adest, quae gesta velit; non moribus illi

Fit mora, non causis anceps suspenditur ullis;

Nec, quod sola potest, cura, officioque ministri

Exequitur, famulisve vicem committit agendi.

Quibus sane verbis docet, gratiam Dei ita esse ex se congruam, et efficacem ad exequendum, quod Deus vult per eam operari, ut quocumque tempore conferatur, et in quibuscumque circumstantiis, id perficiat, ad quod ex efficaci Dei voluntate, et intentione destinatur, cui opportunitatem agendi, neque confert, neque aufert liberi arb. qualiscumque dispositio, vel complexio: ergo congruitas eiusdem gratiae praevenientis non pendet, etiam ut a conditione, sine qua non, ex tali, vel tali complexione, vel dispositione subiecti, aut ex aliis circumstantiis, in quibus confertur: ac per consequens ipsa gratia efficax secundum suam realem virtutem, et prout venit a Deo, secum affert congruitatem, quae ad eius efficaciam requiritur.

XII. Gratiae efficacia non pendet ex praescientia boni usus liberi arb.— Secunda conclusio. Efficacia auxilii praevenientis gratiae non pendet, etiam ut a conditione, sine qua non, ex praescientia media, sive ex praevisione boni usus liberi arbitrii per eamdem scientiam mediam a Deo praecogniti, neque ullo modo eam in Deo praesupponit. Haec conclusio probatur omnibus argumentis, quibus disp. 7. ostendimus, scientiam illam mediam non subsistere, et consequenter non esse in Deo.

Gratia efficax praedeterminat lib. arb. ad cooperandum.— Tertia concl. Deus per auxilium efficax gratiae, physice, sive, ad modum causae physicae, praedeterminat arbitrium creatum, ut libere, et infallibiliter consentiat, et cooperetur Deo excitanti, et vocanti. Hanc conclusionem defendunt omnes Thomistae, quam arbitror esse expressam doctrinam S. Tho. et a S. Aug. et aliis Patribus, verbis aequivalentibus traditam. Et probatur omnibus argumentis, quibus disp. 23. ostensum est, Deum inquantum est auctor naturae, per concursum generalem praevia motione inhaerente praedeterminare, ad modum causae physicae, quamlibet causam secundam, etiam liberam ad omnes actus bonos in particulari, cum omnibus circumstantiis salva proprietate, et natura earundem causarum. Ex hoc enim principio sequitur a fortiori, Deum, inquantum est auctor gratiae, per concursum specialem gratiae efficacis, sive adiuvantis, eodem modo praedeterminare arbitrium creatum ad actus supernaturales, salva eius proprietate, et libertate.

XIII. Praeterea probatur. Auxilium gratiae adiuvantis est ex se efficax, prout venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem nostri arbitrii, cum ab illa in sua efficacia non pendeat, etiam tamquam a conditione sine qua non, ut ex supradictis patet: ergo physice praedeterminat voluntatem ad consensum. Probatur consequentia: nam, ut fatentur aliqui ex auctoribus oppositae sententiae, auxilium, seu praedeterminatio ex se efficax, et auxilium physice praedeterminans idem significant, neque est haerendum in voce.

Secundo probatur. Auxilium efficax adiuvantis gratiae, qua efficax, et adiuvans est, non est influxus Dei immediatus cum nostro libero arb. in operationem utriusque, sed est influxus immediatus in ipsum arbitrium, tamquam in causam, ut patet ex his, quae in disp. 18. de concursu Dei generali dicta sunt: ergo physice praedeterminat liberum arbitrium ad cooperandum Deo excitanti, et vocanti. Probatur consequentia: nam huiusmodi influxus Dei immediatus in liberum arb. ut in causam, esse non potest, neque intelligi absque physica praedeterminatione. Unde auctores oppositae sententiae, qui huiusmodi praedeterminationem impugnant, docent consequenter, auxilium gratiae adiuvantis, seu efficacis, inquantum est adiuvans, non esse influxum Dei immediatum in liberum arb. ut in causam, sed esse influxum simultaneum, et coinstantaneum cum libero arbitrio in eius effectum, ut vidimus disput. 82.

XIIII. Tertio. Deus per auxilium efficax gratiae adiuvantis non solum suadendo, invitando, alliciendo; aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo, facit, ut faciamus, sed etiam vere efficienter id efficit, ut disp. 86. probandum est: quod etiam patebit amplius disp. 96. 97. et 100. ubi manifestum fiet, ipsum influxum, seu cooperationem liberi arbitrii cum gratia non producere a sola, et innata eius libertate; sed tandem esse reducendam in ipsum Deum, et eius adiutorium, tamquam in priorem causam per se efficientem: ergo physice praedeterminat liberum arbitrium ad consensum. Probatur consequentia: nam physice praedeterminare nihil aliud est, quam vere efficienter facere, ut ipsum arbitrium libere, et infallibiliter cooperetur Deo excitanti, et vocanti, ut patet ex ipsa nominis significatione.

Confirmatur: nam qui efficit, ut liberum arbitrium se determinet, ipsum ad operandum praedeterminat: nam praedeterminare est prius in signo rationis determinare, vel efficere, ut aliquid se determinet; sed Deus per auxilium efficax vere efficit, quod liberum arbitrium se physice determinet cooperando, et consentiendo Deo vocanti: ergo physice praedeterminat.

Quarto. Auxilium efficax gratiae adiuvantis non subiacet, quantum ad usum, potestati nostri arbitrii, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus, sed potius subiicit sibi ipsum arbitrium, ut disp. 87. patebit: ergo physice praedeterminat illum ad consentiendum, et cooperandum.

Quinto. Liberum arbitrium creatum non est simpliciter prima causa suae determinationis, praesertim comparatione actuum supernaturalium, nec primo inchoat ipsam determinationem, ut disp. 89. late ostendemus: ergo praedeterminatur ab alia priori causa, scilicet a Deo: haec autem praedeterminatio, comparatione actuum supernaturalium, fit per auxilium efficax: ergo Deus per auxilium efficax physice praedeterminat liberum arbitrium ad influendum in actus supernaturales.

Sexto. Auxilia efficacia praevenientis gratiae, sicut et praedestinatio divina, certo, et infallibiliter inducunt effectum, ad quem dantur, ut disp. 30. et 41. ostensum est: sed haec certitudo, et infallibilitas non fundatur in praescientia media: nam, ut ex dictis disp. 7. constat, eiusmodi scientia media non datur a parte rei etiam in Deo, nec eius obiectum est scibile ante decretum voluntatis divinae: ergo necessario debet fundari in praedeterminatione, qua Deus suo absoluto, et aeterno decreto, atque in tempore per eadem auxilia liberum arbitrium praedeterminat ad cooperandum gratiae Dei. Probatur consequentia: nam sublata certitudine, et infallibilitate, proveniente ex scientia media, sive ex futura cooperatione liberi arb. a Deo praecognita per eamdem scientiam, nullum aliud restat fundamentum, in quo fundari possit talis certitudo, nisi praedeterminatio, qua Deus per auxilium efficax physice praedeterminat liberum arb. ad cooperandum eidem gratiae; ut fatentur auctores oppositae sententiae: nam sola praedeterminatio moralis non facit infallibiliter liberum arbitrium consentire, cum possit pro sua libertate, etiam in sensu composito, cuicumque suasioni dissentire: ergo necessario asserendum est, Deum per auxilium efficax gratiae physice praedeterminare liberum arbitrium ad consentiendum, et cooperandum eidem gratiae.

Confirmatur, et aperitur magis vis huius argumenti, ad cuius explicationem considerandum est, quod, ut docet Aristot. et alii philosophi, artes sunt in duplici differentia, quaedam dicuntur demonstrativae; quaedam vero coniecturales. Artes demonstrativae sunt illae, quae, si adhibeantur media secundum regulas artis, infallibiliter consequuntur finem intentum, eo quod omnia necessario praerequisita ad consequutionem finis sunt in potestate artificis; ut patet in arte domificativa, per quam infallibiliter construitur domus apta, ut homines defendat a pluvia: quia in potestate artificis sunt omnia media, quibus ad istum finem pervenitur. Artes vero coniecturales illae dicuntur a Phylosopho, quae, licet procedant secundum regulas artis, non tamen assequuntur infallibiliter finem intentum, eo quod non habent in sua potestate omnia media, quibus consequitur finis per artem illam intentus. Est exemplum in arte medicandi. Licet enim medicus applicet omnia medicamenta infirmo secundum regulas medicinae, apta infirmitati curandae, ut sanet infirmum; non tamen assequitur infallibiliter istum finem, quia non habet in sua potestate virtutem naturae, seu calorem naturalem ipsius infirmi, sine quo medicamenta non cooperantur ad sanitatem illius. Similiter etiam ars oratoria non est demonstrativa, sed coniecturalis, quia licet utatur omnibus mediis secundum regulas perfectissimi oratoris ad permovendam voluntatem Petri, ut diligat inimicum, non tamen assequitur infallibiliter istum finem, quia voluntas Petri, quae necessaria est, ut orator vincat, et assequatur istum finem, non est in potestate oratoris, nec potest eam efficaciter immutare, aut inclinare, quo voluerit. Hoc supposito, sic arguitur: Ars supremi medici, haec est Christi Domini, qui venit quaerere, et salvare, quod perierat, non est coniecturalis, sed demonstrativa, atque adeo infallibiliter consequitur finem, quem absolute, et efficaci voluntate intendit, ut ex dictis disput. 30. et 41. constat; sed non assequeretur infallibiliter finem intentum, videlicet conversionem peccatoris, et salutem eius ultimam, nisi haberet in sua potestate voluntatem eiusdem peccatoris, et posset eam efficaciter per suam gratiam inclinare, et determinare, quo voluerit, quia conversio, et salus peccatoris absque concursu liberae voluntatis illius non fit, iuxta dictum Augustini: Qui fecit te sine te, non salvabit te sine te: ergo Deus per gratiam efficacem praedeterminat physice, seu efficienter voluntatem ad consentiendum et cooperandum cum gratia adiuvante.

Quid autem sit auxilium gratiae physice praedeterminans; quomodo ab auxiliis solum moraliter praedeterminantibus distinguatur, et qualiter cum eadem praedeterminatione arbitrii nostri libertas, et actualis usus illius cohaereant, abunde satis in disput. 18. 22. et 23. explicatum est, in quibus etiam plura adduximus testimonia S. Augustini, S. Thomae, aliorum Patrum, et Scholasticorum, qui nostram sententiam docuerunt; quae propterea in praesenti disputatione consulto omittimus.

XV. Auxilii divini efficacia non est solum moralis, sed etiam physica.— Quarta conclusio. Efficacia auxilii praeoperantis gratiae, qua ratione praevenit ordine causalitatis cooperationem nostri arbitrii, non est solum efficacia moralis, sed etiam physica, quae ad modum causae physicae liberum arbitrium praemovet efficaciter ad consentiendum, vel pie operandum, aut etiam ad perseverandum usque in finem. Conclusio est contra auctores primae sententiae: sequitur tamen per evidentem consequentiam ex praemissis: nam efficacia solum moralis est illa, quae solum suadendo, alliciendo, invitando, aut aliter etiam interius moraliter attrahendo, facit, liberum arbitrium cooperari Deo excitanti, et vocanti; sed auxilium efficax praeoperantis gratiae, non solum praedictis modis facit liberum arbitrium cooperari, sed etiam vere efficienter id efficit, ut disp. 86. ostensum est: ergo efficacia eiusdem auxilii non est solum moralis; sed etiam physica, sive ad modum causae physicae.

Secundo. Efficacia moralis non praedeterminat physice nostram voluntatem ad operandum, sed eam indeterminatam, et ita indifferentem relinquit, ut, si vult, operetur; si non vult, nihil operetur: sed efficacia auxilii praevenientis gratiae, sive Deus, per ipsum auxilium efficax, physice praedeterminat nostram voluntatem ad operandum, ut conclus. praec. et disp. 23. ostensum est: ergo efficacia auxilii gratiae adiuvantis non est solum moralis.

Tertio: nam sequeretur, quod Deus per suam gratiam non alia efficacia traheret nos ad bonum, quam Diabolus sua malitia trahit peccatores ad malum: nam etiam Diabolus morali quadam efficacia facit homines peccare, in quo sensu dicitur in Scriptura, quod Draco, idest Lucifer, cauda sua, idest morali suasione, et exemplo, traxit in terram tertiam partem stellarum. Consequens autem, licet ab aliquibus auctoribus contrariae sententiae concedatur; non videtur posse admitti: ergo.

Efficacia sola moralis non inducit infallibiliter effectum.— Quarto. Ut fatentur auctores oppositae sententiae, sola moralis efficacia, vel determinatio, quantumvis summum gradum perfectionis attingat, non facit certitudine metaphysica voluntatem infallibiliter consentire, ita videlicet, ut ex suppositione talis efficaciae, impossibile sit in sensu composito, voluntatem motam morali efficacia non consentire, aut dissentire: sed praedeterminatio, atque efficacia auxilii praeoperantis gratiae ita certo, et infallibiliter facit voluntatem consentire Deo excitanti, et vocanti, ut, etiam metaphysice loquendo, sit impossibile in sensu composito, voluntatem non consentire, aut dissentire, ut disp. 92. et duabus seqq. manifestum fiet: ergo. Confirmatur idem antecedens ratione sexta facta pro conclusione praeced. et aliis argumentis disput. 23. nu. 16. 17. et 18. adductis.

XVI. AD primum argumentum respondetur. Gratiam efficacem iuxta mentem S. Aug. esse congruam, non quidem congruitate, quae dependeat ex aliqua dispositione naturali liberi arbitrii, vel ex aliis circumstantiis extrinsecis loci, et temporis; sed quam secum affert ipsum auxilium efficax, ut in 1. conclus. huius disput. et disp. 7. n. 28. dictum est: ubi auctoritatem inductam S. Aug. ex quaest. 2. ad Simplicianum explicuimus. Ad alium locum ex cap. 34. de spiritu, et littera respondetur, S. August. ibi non asserere, quod solum visorum suasionibus, vel his tantum modis agit Deus, ut velimus. Hoc enim est expresse contra doctrinam ipsius S. Doctoris, lib. de gratia Christi contra Pelag. et Caelest. cap. 7. et 10. et multis aliis in locis, in quibus praeter suasiones externas, et internas aliquid aliud requirit ex parte gratiae, ut credamus, et pie operemur. Sed docet, quod visorum, seu binis suasionibus movet Deus ad fidem, videlicet exterius, et interius suadendo, et proponendo obiectum, quod verissimum est; sed praeter hanc motionem ipse Aug. in eod. loco aliam constituit, ex parte potentiae, per quam Deus active proprie facit, ut faciamus, et operatur, ut operemur. Nam in c. 35. seq. ait, quod hoc nullo modo facit homo, nisi illo donante, et operante: et loquitur de operatione proprie dicta, non autem de operatione tantum morali, ut patet ex aliis locis eiusdem Sancti Augustini supra inductis, et infra adducendis. Secundo respondetur, quod aliquando S. Augustinus nomine suasionis, vel doctrinae, intelligit efficacem motionem praedeterminantem liberum arbitrium ad consensum, quae ita suadet, ut persuadeat, et inducat infallibiliter effectum, ut constat ex eodem August. libro de gratia Christi contra Pelag. et Caelest. c. 13. dicente: Haec gratia, si doctrina dicenda est, certe sic dicatur, ut altius, et interius eam Deus cum ineffabili suavitate credatur infundere, non solum per eos, qui plantant, et rigant extrinsecus, sed etiam per seipsum, qui incrementum suum ministrat occultus; ita ut non ostendat tantummodo veritatem, verum etiam impertiat caritatem. Sic enim docet Deus eos, qui secundum propositum vocati sunt, simul donans, et quid agant, scire, et quid sciunt, agere. Et per haec patet solutio ad alia loca S. Augustini, quae in eodem argumento adducuntur ex epistola 107. et cap. 8. de praedestinatione Sanctorum.

Augustini sententia ex quo apparet, etc. explicatur.— Ad aliud testimonium ex cap. 14. de dono perseverentiae respondetur, S. Augustinum non intendere, quod illis tantum signis exterioribus, virtuti naturali intellectus congruis, credidissent Tyrii, et Sidonii, si apud eos facta fuissent: sed loquitur manifeste de his, quae ex parte propositionis obiecti requiruntur ad fidem: et sensus est, quod aliqui habent intellectum naturalem ita dispositum, ut quantum est ex parte obiecti, magis afficiantur, et moveantur obiective per haec signa, aut facta, quam per alia. Sed praeter hanc motionem, aliam requirit ipse Aug. ex parte potentiae, ut homo actu credat: et haec est auxilium efficax voluntatem praedeterminans ad consensum. Quae explicatio colligitur ex eodem contextu: subdit enim: Sed nec illis profuit, scilicet Tyriis et Sidoniis, quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cuius inscrutabilia sunt iudicia, et investigabiles viae, nec ipsis obfuisse, idest Iudaeis, quod non poterant credere, si praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Et post pauca: Audiunt enim haec, et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est.

XVII. Ad secundum argumentum respondetur, congruitatem, quam ex mente Sancti Augustini gratia efficax secum affert, talem esse, ut contradictionem implicet, illam aliquando deficere, et non converti ad Deum cor hominis, cui confertur. Licet enim, absolute loquendo, et in sensu diviso, possit liberum hominis arbitrium dissentire vocationi efficaci; id tamen est impossibile in sensu composito, ut disput. 92. manifestum fiet. Unde, ut vocatio efficax infallibiliter sortiatur effectum, non praerequiritur, nec praesupponitur in Deo praescientia media futurae cooperationis arbitrii, nec quod Deus expectet, vel observet opportunitatem loci, et temporis, ut ex supradictis patet. Scit enim, vocationem efficacem certo, et infallibiliter habituram esse effectum, quocumque tempore, et in quibuslibet circumstantiis homini conferatur; ut supra dictum est. Cum ergo ait Anselmus, quod voluntas Pauli poterat resistere vocationi efficaci, si vellet; intelligitur absolute loquendo, et in sensu diviso, non autem in sensu composito. Et intelligit de resistentia communiter dicta, secundum quod resistere idem significat, quod dissentire: de quo disp. 93. agendum erit. Vel dicendum, quod verbum Anselmi est intelligendum sub conditione voluntatis: haec enim conditionalis est vera: S. Paulus potuit resistere vocatione efficaci, si vellet: in quo sensu S. Tho. q. 1. de potentia, ar. 6. ad 3. explicat verbum illud philosophi, lib. 4. Topicorum cap. 5. Potest Deus et studiosus prava agere. Inquit enim; quod verbum, Philosophi est intelligendum sub conditione voluntatis. Haec enim conditionalis est vera: Deus potest prava agere, si vult. Nil enim prohibet conditionalem esse veram, licet antecedens, et consequens sint impossibilia, ut patet in hac: Si homo volat, habet alas. Itaque S. Paulus poterat resistere, si vellet vocationi Dei efficacissimae, sed ipsa gratia effecit, ut non resisteret. Ad locum autem Chrysost. respondetur, esse intelligendum de praescientia, quae sequitur decretum divinae voluntatis, qua Deus id, quod praedestinavit, implevit; non autem de praescientia boni usus liberi arbitrii, antecedente idem decretum, ut disp. 7. dictum est. Unde non sequitur, quod ad efficaciam auxiliorum gratiae sit necessaria scientia media.

XVIII. Libertatem actus non tollit necessitas ex suppositione decreti divini.— Ad tertium argumentum respondetur, S. Augustinum non solum in infallibilitate, et certitudine effectus; sed etiam in causalitate auxilii constituisse efficaciam vocationis, ut disput. 25. 30. et 41. ostensum est. Sicut enim certitudo, et infallibilitas, quae sumitur ex praescientia, non aufert a libero arbitrio liberam facultatem, qua, absolute loquendo, et in sensu diviso, potest non operari, si velit; ita et necessitas ex suppositione decreti absoluti voluntatis divinae, seu efficacis auxilii eandem facultatem non aufert, ut supra ostensum est. Ad illud autem, quod obiicitur, quia necessitas ad causam; certitudo autem, et infallibilitas ad praescientiam spectant; respondetur, quod certitudo ordinis mediorum ad finem spectat ad causam, ut disp. 41. diximus ex S. Thoma; cum de certitudine praedestinationis ageretur. Verba autem Chrysostomi, Ambrosii, et Origenis, quae ad comprobandam necessitatem scientiae mediae adducuntur, iam a nobis superius explicata sunt.

Ad confirmationem abunde in disputatione 7. satisfecimus.

Ad quartum negatur antecedens. Ad probationem respondetur, modum explicandi efficaciam gratiae, qui a nobis est traditus, nullo modo repugnare libertati, nec tollere sufficientiam gratiae, ut supra ostensum est, quia talis efficacia, si adhibeatur, habebit quidem effectum necessario, necessitate conditionata, sive ex suppositione, non autem necessitate absoluta; ut disput. 25. ostensum est; quinimmo modus explicandi efficaciam gratiae, qui in praescientia media fundatur, multa secum affert incommoda, quae partim attigimus disputatione 7. et latius in disputatione 120. declaranda erunt.

Ad quintum negatur antecedens. Ad probationem respondetur, quod, quando agens est infinitae virtutis, sicut est Deus movens per gratiam efficacem, superat quamcumque resistentiam passi, eo quod nulla creatura potest illi resistere, aut impedire, ne effectus, quem vult producere, consequatur, ut disp. 31. et 32. dictum est; et dicetur amplius disput. 93.

Ad confirmationem, satisfaciendum erit disputatione 108. ubi ex professo tractabitur quaestio, quae in eadem confirmatione tangitur.

Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.

Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.

Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.

Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.

Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.

Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.

Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.

Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.

Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.

Disputatio XCIV: Quomodo explicandus sit, et intelligendus sensus compositus, et divisus, cum asseritur, liberum hominis arbitrium a Deo motum auxilio efficaci, non posse in sensu composito dissentire, aut non converti, sed solum in sensu diviso.

Disputatio XCV: Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.

Disputatio XCVI: Utrum Liberum Arb. ex se ipso aliquid operetur, quando consentit Deo excitanti, et vocanti.

Disputatio XCVII: Utrum bonus usus, seu cooperatio Liberi Arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, procedat a sola, et innata eius libertate.

Disputatio XCVIII: Utrum, supposita gratia excitante, consensus, vel cooperatio liberi arbitrii sit primo inchoanda a voluntate creata; an vero a voluntate divina, sive ab auxilio efficaci praeoperantis gratiae.

Disputatio XCIX: Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.

Disputatio C: Utrum collatio efficacis auxilii sit adaequata causa, quod liberum arbitrium convertatur.

Disputatio CI: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo non adiuvatur a Deo, ideo non convertitur.

Disputatio CII: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo excitatus a Deo, non vult uti gratia sufficienti; ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work