De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Prooemium
Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.
Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.
Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.
Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.
Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.
Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.
Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.
Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.
Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.
Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.
Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.
Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.
Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.
Disputatio XCIV: Quomodo explicandus sit, et intelligendus sensus compositus, et divisus, cum asseritur, liberum hominis arbitrium a Deo motum auxilio efficaci, non posse in sensu composito dissentire, aut non converti, sed solum in sensu diviso.
Disputatio XCV: Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.
Disputatio XCVI: Utrum Liberum Arb. ex se ipso aliquid operetur, quando consentit Deo excitanti, et vocanti.
Disputatio XCVII: Utrum bonus usus, seu cooperatio Liberi Arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, procedat a sola, et innata eius libertate.
Disputatio XCVIII: Utrum, supposita gratia excitante, consensus, vel cooperatio liberi arbitrii sit primo inchoanda a voluntate creata; an vero a voluntate divina, sive ab auxilio efficaci praeoperantis gratiae.
Disputatio XCIX: Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.
Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.
I. HAEC quaestio fuit una ex potissimis, quas S. Augustinus adversus Pelagianos, et Semipelagianos disputavit, de qua etiam eumdem S. Doctorem Prosper, et Hilarius consuluerunt, estque valde connexa praecedentibus, atque ad efficaciam divinae gratiae intelligendam, et explicandam non parum necessaria.
Illi ergo auctores, qui existimarunt, efficaciam praevenientis gratiae, qua ratione praevenit nostri arbitrii cooperationem, esse solum moralem, nec posse physice praedeterminare voluntatem ad piam operationem, salva eius libertate: dixerunt consequenter, quod licet in eodem prorsus momento temporis, et naturae Deus, et voluntas operari incipiant; tamen Deus operatur, quia voluntas nostra operatur: et hoc esse, quod aliqui dicunt, voluntatem prius natura operari, quam Deum, non prioritate instantis, in quo, sed a quo. Et iuxta hanc doctrinam, haec causalis erit vera: Quia homo vult consentire, ideo adiuvatur a Deo: Quia homo vult converti, ideo gratia excitans transit in adiuvantem, sive cooperantem. Pro hac sententia quatuor classes argumentorum possunt afferri.
Prima classis continet argumenta, quae contendunt probare, Deum absoluto, et efficaci decreto, antecedenter ad praescientiam boni usus liberi arbitrii, non praedeterminasse omnes nostros actus liberos, nec physice voluntatem nostram ad eosdem actus producendos praevia motione applicare; sed eam indifferentem relinquere, ut, si vult, consentiat; si non vult, non consentiat. Ex hoc enim principio, per evidentem consequentiam deducitur, hanc causalem esse veram: Quia voluntas nostra vult consentire, et concurrere, ideo adiuvatur a Deo. Sed quoniam haec argumenta disp. 18. 22. et 23. proposita sunt, et soluta, superfluum erit ea in praesenti ea repetere. Poterit lector, si voluerit, in disputationibus praeallegatis ea videre.
Secunda classis continet argumenta, quibus persuadere nituntur, liberum arbitrium, pro sola sua innata libertate, adhibere suum influxum, et cooperari Deo excitanti, et cum illo constituere unam integram causam totalem, respectu operationis liberae, complectentem duas causas partiales, sicut cum duo trahunt navim, ac per consequens influxum liberi arbitrii non esse in Deum reducendum, tamquam in priorem causam per se efficientem. Et ad eamdem classem pertinent argumenta, quibus probant, liberum arbitrium creatum, primo inchoare suum consensum: Ex iis enim evidenter infertur, istam causalem esse falsam: Quia homo adiuvatur. a Deo, ideo cooperatur, et consentit: hanc autem esse veram: Quia liberum arbitrium, pro innata sua libertate vult cooperari, ideo adiuvatur a Deo. At quoniam omnia haec argumenta disp. 85. et 97. adducta sunt, et soluta, ad illum locum lectorem remittimus.
Tertia classis argumentorum innititur rationibus, quibus probari solet, liberum arbitrium creatum habere dominium suarum actionum, ac per consequens iura libertatis naturalis, quam Deus illi contulit, exigere, ut ex seipso pro sua innata libertate consentiat, vel dissentiat, quando vult, pro ut vult, et quia vult: ex quo statim illae causales, de quibus in praesenti disputatione controvertitur, infallibili deductione consequuntur. Haec tamen argumenta lib. 12. disp. 115. et duabus seqq. commodius afferentur, ubi de arbitrii creati libertate agendum erit.
Quarta classis ea profert argumenta, quibus probari solet, Deum ex lege statuta conferre ulteriora auxilia gratiae adiuvantis, sive efficacis iis, qui auxiliis prioribus excitantis gratiae, seu sufficientis bene utuntur: ex quo videtur inferri, hanc causalem esse veram: Quia homo vult bene uti auxilio excitantis gratiae, ideo auxilium gratiae adiuvantis ei confertur. Sed haec etiam argumenta disp. 58. proposita sunt, et soluta.
II. Hoc argumentum disp. 101. dissolvetur.— Sed ex propriis huius materiae potest in favorem eiusdem sententiae fieri argumentum. Nam, ut dicit Aristot. 1. Poster. cap. 3. si affirmatio est causa affirmationis, negatio est causa negationis: ergo, si ista causalis affirmativa est vera, scilicet: Quia homo adiuvatur a Deo, ideo convertitur; negatio gratiae addiuvantis erit causa, quod non convertatur: et ita haec causalis erit vera: Quia homo non adiuvatur a Deo, non convertitur; ac per consequens Deo, et non homini tribuendum esset, quod non convertatur.
Oppositam sententiam docent Thomistae, quam reputo expressam esse S. August. S. Prosper. et S. Thomae, et ideo in praesenti a nobis explicanda est, et defendenda.
Ad cuius evidentiam supponendum est primo, potissimam controversiam S. Augustini cum Pelagio, et Sanctorum Prosperi, et Hilarii cum Massiliensibus fuisse de auxilio gratiae adiuvantis, quo Deus humanas praevenit voluntates, et efficit, ut libere consentiant: quod sic ostenditur. Primo: nam S. August. epistola 107. ad Vitalem id expresse affirmat, cum ait: Recognoscis me, ut puto, in his, quae nos scire dixi, non omnia, quae ad fidem catholicam pertinent, commemorare voluisse, sed ea tantum, quae ad istam, quae inter nos agitur de Dei gratia, quaestionem: Utrum praecedat haec gratia, an subsequatur hominis voluntatem, hoc est, ut planius id eloquar: Utrum ideo nobis detur, quia volumus, an per ipsam Deus etiam hoc efficiat, ut velimus. En S. Augustinus clarissime dicit, quaestionem esse de adiutorio praecedente hominis voluntatem, quo Deus efficit, nos velle, seu quo efficit, ut velimus: non ergo fuit controversia principalis de gratia praeveniente excitante, nec de gratia, quae nobiscum operatur, si volumus; sed de adiutorio gratiae, per quod vere efficienter Deus facit, ut velimus. Praeterea in libro de gratia Christi contra Pelagium, et Caelestium, cap. 10. idem S. Augustinus refert, Pelagium asseruisse:1 Non adiutorio Dei, sed ex nobis ipsis in nobis effici voluntatem bonam: et eodem cap. S. Doctor impugnat vehementer Pelagium, eo quod locum illum Apostoli: Deus est enim, qui operatur in nobis et velle, et perficere,2 quem videbat dogmati suo esse vehementer contrarium, conabatur exponere de operatione dumtaxat, quae fit a Deo per illuminationem intellectus, et excitationem stupentis voluntatis, ut patet ex verbis eiusdem Aug. supra inductis. Et eodem lib. de gratia Christi c. 47. pluries dicit S. Aug. quaestionem illius cum Pelagio esse de adiutorio gratiae Dei. Ait enim: Si ergo consenserit, etiam ipsam voluntatem, et actionem divinitus adiuvari, ut sine illo adiutorio nihil velimus, et agamus, eamque esse gratiam Dei per Iesum Christum D. N. etc. nihil de adiutorio gratiae Dei, quantum arbitror, inter nos controversiae relinquetur; ergo quaestio potissima S. August. cum Pelagio non erat de gratia excitante, sed de adiuvante. Secundo id constat: nam Pelagius admisit gratiam excitantem, idest illuminationem intellectus, et excitationem voluntatis, praevenientem omnia merita hominis, ut patet ex ipsis verbis Pelagii disp. 1. num. 6. inductis. Fatebatur enim, quod Deus3 operatur in nobis velle, quod bonum est, dum nos terrenis cupiditatibus4 deditos, mutorum more animalium, tantummodo praesentia diligentes, futurae gloriae magnitudine, et praemiorum pollicitatione succendit: dum revelatione sapientiae, in desiderium Dei, stupentem suscitat voluntatem: dum nobis, quod tu alibi negare non metuis, suadet omne, quod bonum est. Quibus verbis non obscure admittit Pelagius praevenientem illuminationem intellectus, et excitationem voluntatis antecedentem humana merita: quod indicant verba illa: Dum nos terrenis cupiditatibus deditos, etc. et illa: Stupentem suscitat voluntatem, idest nullum bonum opus, priusquam excitetur, operantem, nec superna, sed potius terrena desiderantem. Unde, quando S. Aug. reprehendit Pelagium, eo quod asseruerit, gratiam secundum merita nostra dari, loquitur de adiuvante gratia, qua Deus efficit nos velle.
Tertio: nam, ut constat ex locis inductis S. August. et ex Concilio Millevitano can. 4. et ex Tridentino Sess. 6. can. 2. controversia S. August. cum Pelagio fuit de gratia Christi, hoc est de gratia illa, quae datur nobis per Christum Redemptorem N. ut condistinguitur contra gratiam, Adae collatam in statu innocentiae. Licet enim gratia sufficiens, quae tribuit homini posse pie operari5, si velit, detur nobis ex meritis Christi, tamen haec gratia non destinguitur ab adiutorio gratiae, Adae collato. Gratia autem, quae est propria Christi, est gratia adiuvans, qua Deus facit, ut velimus: ergo de hac gratia erat potissima quaestio cum Pelagio.
Quarto. Id ipsum colligi potest ex ratione, qua Pelagius convictus, negavit, praevenientem gratiam, quia videlicet existimavit libertatem nostri arbitrii cum illa cohaerere non posse. Non potuit autem venire in mentem Pelagio, per gratiam excitantem destrui libertatem arbitrii, cum id nullam prorsus habeat apparentiam: si enim, postquam Deus excitavit hominem, liberum arbitrium, si vult, consentit, si non vult, non consentit, et Deus per gratiam praeoperantem non facit illum consentire; quomodo potuit Pelagius suspicari, per gratiam praevenientem destrui libertatem arbitrii? Signum ergo est, ipsum loquutum fuisse de praeveniente gratia adiuvante, qua Deus, postquam nos excitavit, vere efficienter facit, nos velle, et pie operari. De hac ergo gratia adiuvante, quae ab excitante distinguitur, procedit praesens difficultas: Utrum, videlicet, ideo Deus nos adiuvet, quia volumus pie operari; an vero e contra, ideo velimus, quia a Deo adiuvamur.
Liberum arbit. cooperari Deo quia vult in quo sensu sit verum.— Secundo est notandum, istam propositionem causalem: Quia homo excitatus, et motus a Deo vult consentire, et cooperari, ideo consentit, et cooperatur; posse in duplici sensu explicari. Prior est, ut ista causalis importet causam secundam, seu proximam consensus arbitrii; et reddat rationem eiusdem consensus, ex eadem causa proxima desumptam, et in hoc sensu verissimum est, nostrum arbitrium, motum a praevenienti gratia, ideo cooperari, et consentire, quia vult consentire; aut quia vult se determinare ad consensum, cum libere potuerit dissentire; et in eodem sensu verissime asseritur, liberum arbitrium ideo libere consentire, quia eius natura hoc habet, ut si consentit, libere consentiat, et non ex necessitate. Si enim ex necessitate consentiret, iam non ut liberum arbitrium indifferenter se habens ad plura, sed ut natura ad unum determinata consentiret. Nec circa hoc est, aut fuit unquam inter Doctores Catholicos dissensio. Secundus sensus, qui ad praesentem pertinet disputationem, est, iuxta quem illa causalis importat primam radicem, et causam per se efficientem, ad quam tandem revocatur ultimate, quod iste homo tali gratia excitante praeventus, et motus, Deo vocanti consentiat, et cooperetur. Et in hoc sensu necesse est dicere, istam causalem esse falsam: Quia homo vult consentire, et cooperari Deo excitanti, vel converti; ideo consentit, cooperatur, vel convertitur. Et ratio huius est, quia, ut supra dictum est, ipsum cooperari liberi arbitrii reducitur in Deum, tamquam in priorem causam per se efficientem. Unde, si quaeratur, quare Petrus a Deo motus convertitur, recte respondemus, quia vult converti; si illa causalis importet causam proximam. Si autem rursus quaeratur, quare vult converti, non est respondendum, quia vult, nec sistendum in ipsa facultate liberi arbitrii, ut quidam sentiunt, sed recurrendum est ad aliam causam priorem, scilicet ad divinam voluntatem, et dicendum, quia Deus voluit, ut Petrus converteretur, quia Deus sua gratia efficaci fecit, ut cooperetur: nam proprium est voluntatis divinae, quod non habeat causam priorem se, per quam determinetur ad operandum, cum ipsa sit prima causa omnium existentium, ut supra dictum est: omnis autem voluntas creata, habet priorem causam, scilicet Deum, a quo dependet in esse, et in operari.
Lib. arbitrium non ideo adiuvatur a Deo, quia vult cooperari6.— PRima ergo Conclusio sit. Ista propositio causalis est omnino falsa: Quia homo praeventus gratia excitante, vult consentire, et cooperari, ideo adiuvatur a Deo.
Quia Deus operatur homo cooperatur7.— Secunda conclusio. Istae propositiones causales sunt verae: Quia Deus operatur, ideo liberum hominis arbitrium cooperatur: Quia Deus adiuvat hominem, ut consentiat, et convertatur, ideo consentit, et convertitur: Quia Deus vult, ut homo velit, ideo homo vult. Utraque conclusio sequitur ex praecedentibus, et probari potest omnibus argumentis, quibus disp. 86. ostensum est, cooperationem liberi arbitrii, et eius causalitatem, respectu actus volendi; esse effectum Dei, et operationis illius in genere causae efficientis. Utramque etiam conclusionem convincunt omnia argumenta, quibus disp. 18. ostensum est, concursum Dei generalem esse immediatum influxum in causas secundas, easque efficaciter praedeterminare, ut conformiter ad propriam naturam operentur. Idem confirmant loca illa scripturae: Non est volentis, neque currentis, sed Dei miserentis.8 Quis enim te discernit?9 et similia, quibus S. August. saepius adversus Pelagianos locis supra inductis triumphavit: Ex illis enim per bonam consequentiam deducitur, ideo hominem velle, quia a Deo adiuvatur. Sed, ne classibus argumentorum propositis, consimiles classes ex aliis materiis desumptas videar opponere, probatur ex propriis nostra sententia.
Primo auctoritate expressa S. August. epist. 107. ad Vitalem, ubi unam ex potissimis controversiis eius cum Pelagio, circa praedictam causalem fuisse affirmat, ut ex verbis num. 2. adductis constat. Et in eadem epist. ostendit S. Doctor, adiutorium gratiae non ideo nobis dari, quia volumus, sed per illam hoc etiam Deum efficere, ut velimus. Et lib. 3. hypognost. ait: In omni itaque opere sancto prior est voluntas Dei, posterior liberi arbitrii; idest, operatur Deus, cooperatur homo. Quod si dicas, ut dicere consuevisti, quia ego prior volui, Deus voluit; iam meritum facis, ut gratia ex operibus iam non sit gratia, sed merces. Quibus verbis aperte docet, gratiam secundum merita nostra dari, si aliquid praecedat ex nobis, propter quod gratia ipsa conferatur: ergo, etc.
Respondebunt fortassis, Pelagium omnem gratiam praevenientem, etiam excitantem abnegasse; et propterea ad eius sententiam pertinere non posse illam causalem: Quia homo praeventus gratia excitante vult cooperari, ideo adiuvatur a Deo. Causalis namque Pelagii ab August. damnata haec fuit: Quia homo ex solis viribus naturae vult ad Deum converti, et operari; ideo adiuvatur ab eo. Ab ista autem causali longissime distant aliae causales, de quibus disputamus; videlicet: Quia homo praeventus gratia excitante vult converti, ideo adiuvatur a Deo. Etenim in propositione causali Pelagii, natura, simpliciter, et absolute praecedit omnem gratiam tam excitantem, quam adiuvantem. Unde optime intulit August. contra Pelagium, gratiam secundum merita nostra dari. Ceterum in propositione causali, de qua nunc agimus, gratia praecedit naturam. Unde tota operatio ultimate reducitur ad gratiam, tamquam ad primum nostrae salutis, et cuiuscumque piae operationis initium.
Hac tamen solutione argumento S. Augustini non fit satis. Primo: nam, ut supra ostensum est, Pelagius in ultimo statu suae haeresis auxilium gratiae interioris ad posse concessit: negavit autem adiutorium gratiae, per quam Deus efficiat, ut velimus: nam motus, seu consensus voluntatis non incipit physice a gratia excitante, sed solum moraliter: ergo, si homo excitatus a Deo, ideo convertitur, vel adiuvatur, quia vult; primum initium physicum nostrae salutis procedit a libero arbitrio, ac per consequens salus, et gratia secundum merita nostra dabitur. Secundo: nam idem argumentum procedit, etiam si asseratur, quod gratia excitans praecedat hominis consensum: nam si liberum eius arbitrium, a Deo excitatum, ideo adiuvatur, quia vult cooperari; sequitur, quod talis cooperatio praecedat gratiam adiuvantem; unde gratia adiuvans esset pedissequa, et non praevia cooperationi arbitrii, atque humanorum meritorum, ac per consequens, dicendum esset, gratiam adiuvantem secundum merita nostra dari, quamvis prima gratia excitans omnino gratis donetur. Si dicatur, Pelagium in ultimo statu suae haeresis numquam admisisse gratiam illam interiorem, quam, pressus argumentis S. Augustini concessit ad posse, esse simpliciter necessariam ad salutem, sed solum ut facilius posset homo implere per gratiam divina mandata, quae simpliciter poterat implere per naturam; contra hoc est efficax argumentum: nam, ut in primo fundamento dictum est, potissima controversia sancti Augustini cum Pelagio non fuit de gratia excitante, sed de adiuvante, qua Deus vere efficienter facit nos velle, et hanc gratiam adiuvantem asseruit Pelagius esse necessariam, ut facilius impleret homo, per gratiam, quod simpliciter poterat per naturam. Tertio: nam saltem Semipelagiani, ut supra vidimus, expresse admiserunt, gratiam excitantem praevenire omnia pietatis opera;10 quia tamen dixerunt, ideo dari nobis gratiam adiuvantem, quia homo, eadem gratia excitante praeventus, vult cooperari, et consentire Deo vocanti; merito impugnantur a S. Prospero epist. ad Aug. dicente: Unde, quia in istis Pelagianae pravitatis reliquiis non mediocris virulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine collocatur, si divinae voluntati impie voluntas humana praefertur, ut ideo quis adiuvetur, quia voluit, non ideo, quia adiuvatur, velit: quia, adiuvatur, inquit, non quia excitatur: ergo in praedicta causali loquebantur de gratia adiuvante, et non solum de gratia excitante.
V. Secundo probatur ratione: nam, si Deus adiuvat voluntatem, quia voluntas vult, et non e contra: ergo Deus operatur, quia voluntas creata cooperatur, et non e contra: et ita sequitur, quod operatio Dei a creata voluntate dependeat, et aliquo modo ab ea ad actualiter concurrendum praedeterminetur: quod est impossibile, cum nulla actio causae secundae praevenire possit universaliter operationem primi agentis, ut 3. con. gen. cap. 149. docet S. Thom. Confirmatur, Quod est aeternum, non potest ab aliquo temporali esse dependens; sed efficax decretum Dei, quo statuit, ut Petrus convertatur tali tempore, est aeternum; cooperatio autem Petri est temporalis: ergo efficacia eiusdem decreti divini pendere non potest a cooperatione arbitrii Petri: ergo nec temporalis causalitas Dei, quae vim habet ab eodem decreto, pendere potest a causalitate, vel cooperatione arbitrii creati: quamvis non sit sine illa: non ergo ideo Deus in tempore operatur, quia homo cooperatur; sed e converso. Respondent, quod Deus non pendet, nec determinatur a voluntate humana, licet operetur, quia illa operatur:11 nam libere Deus condidit liberam voluntatem, et potuisset non condere: et rursus libere voluit, et ab aeterno decrevit concurrere ad opus liberae voluntatis, quando ipsa operari voluerit: et denique potest etiam, quando vult, non concurrere, si velit, praeter ordinem a se constitutum, aliquid fieri. Itaque Deum operari, quia voluntas operatur, non est Deum pendere a creatura, sed ab aeterna sua institutione, et voluntate. Non tamen videtur haec solutio vim argumenti evacuare.12 VI. Contendimus enim, implicare contradictionem, Deum voluisse, aut sua providentia ordinasse, vel instituisse, quod efficacia aeterni decreti voluntatis eius, quo omnia, quaecumque voluit, fecit in caelo, et in terra, atque eius causalitas temporalis pendeat a causalitate, et cooperatione arbitrii creati, vel ab ea praeveniatur; quod tamen videtur evitari non posse, si semel admittatur, ideo Deum operari, quia voluntas creata operatur. Licet enim Deus non operetur actum liberum sine libero arbitrio cooperante, eo quod actus liber intrinsece dependet a libero arbitrio, tamquam a causa proxima; tamen Dei operatio non dependet ex cooperatione arbitrii, aut ab ipso actu libero: nam causa non dependet a suo effectu, sed contra effectus dependet a sua causa; et oppositum esset ponere magnam imperfectionem in operatione divina, et consequenter in ipso Deo, atque in decreto efficaci voluntatis eius, ut ex dictis in superioribus constat.