De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Prooemium
Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.
Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.
Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.
Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.
Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.
Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.
Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.
Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.
Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.
Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.
Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.
Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.
Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.
Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.
I. CUM in superioribus explicatum sit, in quo sensu possit liberum arbitrium dissentire Deo vocanti, et moventi: et praevenientem gratiam abiicere; reliquum est, ut explicemus: Utrum, proprie loquendo, possit auxilio efficaci resistere; an vero, sicut non potest Deo resistere, ac voluntati eius consequenti iuxta ea, quae disputatione 31. et 32. dicta sunt, ita etiam auxilio efficaci resistere non valeat.
Auctores, qui negant, Deum suo auxilio efficaci efficere active proprie, ut liberum hominis arbitrium pie cooperetur; docent consequenter, quod, quamvis creata voluntas non possit resistere Deo, aut eius voluntati beneplaciti; nihilominus vere potest resistere cuicumque motioni creatae, et cuicumque auxilio, quantumvis efficaci. Probari potest haec sententia
Primo: nam in Concilio Trident. expresse definitur liberum hominis arbitrium a Deo motum, et excitatum (et loquitur etiam de arbitrio moto auxilio efficaci) posse dissentire eidem auxilio: dissentire autem idem est, quod resistere: non enim resistit arbitrium auxilio, nisi dissentiendo, et non operando actum, ad quem movetur, aut etiam operando actum oppositum. Et in Concil. Senon. decr. fidei 15. definitur: Nec tale est Dei trahentis auxilium, cui resisti non possit: ergo.
Secundo arguitur auctoritate S. Tho. quodl. 1. art. 7. ad 2. ubi ait, quod Deus movet omnia secundum modum eorum; et ideo divina motio a quibusdam participatur cum necessitate; a natura autem rationali cum libertate, propter hoc, quod virtus rationalis se habet ad opposita: et ideo sic Deus movet mentem humanam ad bonum, quod tamen potest huic motioni resistere. Quibus verbis S. Thomas ex eo probat, voluntatem hominis moveri a Deo libere; quia motioni eius potest resistere. Sentit ergo, voluntatem hominis resistere posse motioni efficaci; alias enim non moveretur ab ea libere.
Tertio. Causa, quae habet aequalem, vel maiorem virtutem, potest resistere alteri habenti minorem virtutem, vel activitatem; sed liberum arbitrium habet maiorem virtutem quacumque motione, vel entitate in eo recepta: nam talis motio est inferior arbitrio, et subiacet, quantum ad usum, potestati eiusdem arbitrii, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus; ergo potest cuicumque motioni Dei, quantumvis efficaci resistere.
II. Auxilium efficax potest dupliciter considerari, scilicet secundum suam entitatem, et, ut est instrumentum divinae voluntatis.— Ad hanc quaestionem sub distinctione respondent Doctores, qui sentiunt ex mente S. Augustini, et S. Thom. Deum sua gratia efficaci, non solum moraliter, sed etiam proprie efficere, ut liberum arbitrium cooperetur, et consentiat Deo vocanti, et excitanti, quorum sententiam veram esse reputo, et sacris Scripturis, et Conciliis valde conformem. Ad cuius evidentiam observandum est, quod auxilium efficax potest dupliciter considerari. Primo secundum suam entitatem praecise, quatenus videlicet est quaedam realis motio, seu entitas creata in intellectu, et voluntate recepta. Et secundum istam rationem, nulla est controversia inter auctores utriusque sententiae; cum omnes fateantur, liberum arbitrium resistere posse auxilio efficaci, si secundum suam entitatem praecise consideretur. Alio modo potest considerari secundum omnem realem virtutem, quam habet, ut venit a Deo, et ut est instrumentum voluntatis Dei, volentis efficaciter hominem, cuius cor movet, ad se convertere. Et secundum istam rationem dicendum est, liberum arbitrium creatum resistere non posse auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia,1 sicut non potest resistere Deo, aut eius voluntati. Probatur hoc omnibus locis Scripturae, testimoniis SS. Patrum, et rationibus Theologicis, quibus disputat. 31. et 32. ostensum est, liberum arbitrium Deo resistere non posse, aut voluntati eius efficaci. Idem enim probant de auxilio efficaci arbitrio creato inhaerente, secundum quod est instrumentum voluntatis divinae, quae per illud auxilium operatur quaecumque vult: et possumus formare argumentum in hunc modum. Auxilium efficax, ut est instrumentum voluntatis divinae, continet intentionaliter virtutem Dei; nam virtus principalis agentis est in instrumento, secundum quemdam modum incompletum, ut q. 3. de potentia, art. 7. ad 7. et in 4. sent. dist. 1. q. 1. art. 4. q. 1. c. docet S. Thomas: sed liberum arbitrium creatum non potest Deo resistere, aut eius voluntati absolutae, ut disputat. 31. et 32. ostensum est: ergo nec motioni efficaci, ut est instrumentum Dei, volentis hominem ad se convertere. Probatur consequentia: nam resistere instrumento, inquantum actu movetur a principali agente, est resistere virtuti principalis agentis, cum omne instrumentum operetur in virtute agentis principalis, neque habeat, inquantum instrumentum, aliam actionem, nisi ipsam actionem principalis agentis, quod per instrumentum operatur, et in eo limitat suam virtutem ad causandum per tale instrumentum ipsum effectum, et non aliter.
Confirmatur: nam S. Tho. 1. 2. q. 112. art. 3. in corp. ex eo, quod intentio Dei, quae est in motione eius, vel auxilio efficaci, deficere non potest: concludit, quod, si ex intentione Dei moventis est, quod homo, cuius cor movet, gratiam consequatur, infallibiliter ipsam consequitur, secundum illud Ioann. 6. Omnis, qui audit a Patre, et didicit, venit ad me. Et idem probat 2. 2. q. 24. ar. 11. in corp. loquens de actu caritatis: ergo, sicut liberum arbitrium creatum, resistere non valet intentioni voluntatis divinae, ita etiam non poterit resistere auxilio efficaci, inquantum continet intentionaliter, et secundum modum quemdam incompletum virtutem eiusdem intentionis divinae.
Confirmatur auctoritate S. Hieronymi, qui explicans illud ad Ephesios 1. Praedestinati secundum propositum eius, qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae, inquit: Praedestinatio, et propositum simul posita sunt, iuxta quae operatur omnia Deus: secundum consilium voluntatis suae, quo universa, quae facit, consilio facit, et voluntate; quod scilicet et ratione plena sint, et potestate facientis. Nam homines pleraque volumus facere consilio, sed nequaquam voluntatem sequitur effectus. Illi autem nullus resistere potest, quin omnia, quae voluerit, faciat.
III. Resistere, et dissentire posse auxilio gratiae differunt inter se.— AD primum argumentum ex Concilio Tridentino, et Senonen. iam in disputatione praecedenti, et alias sufficienter, ut arbitror, responsum est. Nunc autem dicimus, Concilium Tridentinum, quod formalius de gratia, et libero arbitrio loquutum est, numquam usum fuisse verbo illo, resistere, sed verbo, dissentire, et abiicere, ut insinuaret, non esse idem formaliter, resistere, seu posse resistere auxilio efficaci, et posse dissentire, seu abiicere gratiam vocationis; nisi verbum, resistere, in generali quadam significatione accipiatur, ut significat idem, quod dissentire. Etenim, si stricte verba haec, dissentire, et resistere accipiantur; differunt in hoc, quod posse dissentire, convenit intrinsece potentiae liberae consentienti, eo quod facultas ad opposita, scilicet ad operandum, et non operandum, est de intrinseca ratione potentiae liberae, ut patebit infra. Unde eo ipso, quod Deus decrevit, et ordinavit, ut liberum arbitrium libere consentiat Deo excitanti, et vocanti, consequenter ordinavit, ut ita consentiat, quod possit dissentire, si velit; ac per consequens ex hoc, quod liberum arbitrium possit dissentire Deo moventi, non sequitur, quod possit Deo resistere, aut eius voluntati efficaci; sed potius infertur, quod exequatur divinam voluntatem, secundum modum, quem eidem arbitrio creato constituit, ut explicat S. Thom. 1. 2. q. 10. art. 4. ad 1. et 1. p. q. 19. ar. 8. praesertim in solut. ad 2. et q. 83. art. 1. Ceterum verbum, resistere, in sua formali significatione importat quamdam renitentiam, quae respectu Dei non potest competere alicui creaturae propter rationes, disputatione 31. et 32. assignatas. Unde, licet arbitrium motum auxilio efficaci ad consentiendum, possit dissentire, si velit; non tamen potest Deo resistere, vel auxilio eius efficaci: secundum quod est instrumentum voluntatis divinae. IIII. Et iuxta haec, dicendum est ad Concilium Senonen. quod, cum inquit: Liberum arbitrium posse resistere Dei trahentis auxilio; loquitur de auxilio,2 secundum quod est entitas, et causa quaedam particularis; non autem secundum quod in illo est intentio voluntatis divinae, quae est causa universalis omnium entium: nam, si sub hac ratione posset resistere auxilio efficaci, etiam posset voluntati Dei resistere, cuius contrarium ostensum est supra. Habet haec doctrina, sive expositio magnum fundamentum in S. Tho. 1. p. q. 103. ar. 8. in cor. ubi inquiens, an aliquid possit reniti contra ordinem gubernationis divinae; respondet, nihil posse contra niti ordini divinae gubernationis, secundum quod progreditur a causa universali gubernativa totius; bene tamen secundum quod progreditur a causa particulari, quae est exequutiva divinae gubernationis. Sed de hoc iam disput. 31. et 32. egimus ex professo. Vel potest explicari Concilium de resistentia, in generali quadam acceptione, quatenus posse resistere significat idem, quod posse dissentire, si velit, ut loquitur Sacrum Concilium Tridentinum. Aut si magis placet dicat Theologus, Concilium Senonense loqui de auxilio efficaci oblato a Deo; non autem de auxilio efficaci recepto in ipso arbitrio: quae explicatio colligitur ex ipso contextu. Nam loca Scripturae adducta a Conc. ostendunt, ipsum loqui de auxilio efficaci oblato, cui restiterunt Iudaei.
Ad secundum argumentum ex auctoritate S. Thomae respondetur per ea, quae dicta sunt ad Concilium Senonense.
Ad tertium respondetur, quod liberum arbitrium habet maiorem virtutem quacumque motione in eo recepta, si consideretur illa motio secundum suam entitatem3, praescindendo a decreto voluntatis divinae, cuius est instrumentum; non autem si consideretur, secundum quod est instrumentum Dei, volentis efficaciter, hominem ad se convertere, et quatenus in se continet intentionaliter virtutem voluntatis divinae, cui nulla creatura valet resistere. Nec talis motio secundum istam rationem subiacet, quantum ad usum potestati arbitrii creati, sed potius voluntatem humanam sibi subiicit, et obsequentem facit, ut disp. 87. ostensum est.