De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Prooemium

Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.

Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.

Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.

Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.

Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.

Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.

Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.

Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.

Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.

Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.

I. HANC difficultatem obiter attigimus disp. 72. et 73. inter disputandum de qualitate divisionis auxilii gratuiti in auxilium sufficiens, et auxilium efficax: nunc autem est de illa operosius disputandum.

Quidam recentiores Theologi docent, auxilium gratiae non esse efficax ex se, sive ex sola vi, et virtute intrinseca ipsius auxilii, sed dependenter ex libera cooperatione arbitrii creati cum illo. Ex quo inferunt, liberum nostrum arbitrium pro innata eius libertate efficere posse; ut idem auxilium invariatum in se ipso manens, fiat efficax, vel inefficax. Probant suam sententiam argumentis in praeallegata disputatione 73. propositis.

Praeterea idem probant: quoniam homines in stadio huius vitae constituti, positi sunt in manu consilii sui, ut ad quod voluerint, porrigant manum, ut patet ex illo Ecclesiast. 15. Deus ab initio constituit hominem, et reliquit illum in manu consilii sui, etc. Sed revera non esset constitutus in manu consilii sui, nisi pro sua innata libertate efficere posset; ut auxilium, quod est efficax ad praemovendum, sit inefficax, illi non consentiendo, et ut illud, quod est inefficax, fiat efficax illi consentiendo, strenueque cum illo cooperando: ergo pro sua libertate id poterit efficere, ac per consequens nullum datur auxilium, quod sit efficax ex natura sua antecedenter, vel independenter a libera cooperatione nostri arbitrii. Probatur consequentia; nam si esset efficax ex natura sua, arbitrium nostrum non posset illud reddere inefficax; imo et Deus hoc facere non posset, quia non est in eius potestate naturam, sive essentiam rei immutare; sicut non potest per ullam potentiam fieri, quod aliquid sit homo, et non sit animal rationale; quoniam animal rationale est ipsamet essentia hominis.

II. Secundo. Auxilium efficax nihil aliud est, quam auxilium, actu piam volitionem vel operationem efficiens, ut patet ex ipsa nominis significatione, sed nullum auxilium efficit ex natura sua volitionem, vel piam operationem antecedenter ad liberum influxum, et cooperationem arbitrii nostri cum illo, alias liberum arbitrium mere passive se haberet, recipiendo piam operationem a solo Deo productam, quod tamen aperte definitioni Concilii Tridentini repugnat: ergo nullum auxilium est efficax ex natura sua, sive independenter ex libera cooperatione arbitrii, ac per consequens solum erit efficax ab eventu, vel ab effectu, qui simul a liberi arbitrii cooperatione dependet.

Tertio arguitur. Nullum auxilium gratiae est efficax naturaliter; alias naturaliter, et non libere faceret hominem cooperari: ergo nec erit efficax ex natura sua: quod enim ex natura sua est tale, naturaliter censetur esse tale; ergo erit efficax accidentaliter, et ab extrinseco, scilicet ex libera cooperatione arbitrii.

Quarto. Auxilium gratiae solum est efficax, ut subest praescientiae, et voluntati Dei, qui per tale auxilium, in talibus circumstantiis tali homini collatum, vult illum ad se convertere: ergo solum extrinseca denominatione erit efficax. Probatur consequentia: nam praescientia, et voluntas Dei sunt quid extrinsecum ad ipsum auxilium: non ergo est efficax per aliquam realem, et intrinsecam virtutem existentem in ipso auxilio efficaci, quae non sit in auxilio sufficiente.

Quinto. Quia tollitur omnino libertas arbitrii, si constituatur auxilium gratiae efficax ex natura sua, sive ex reali, et intrinseca virtute ipsius auxilii: ergo non est constituendum. Antecedens probatur: nam si est efficax ex natura sua, et ab intrinseco: ergo liberum arbitrium non poterit cum illo non operari: ergo per tale auxilium destruitur facultas arbitrii ad operandum, et non operandum: ac per consequens peribit eius libertas, quae in facultate ad utrumlibet consistit.

III. Confirmant suam sententiam omnibus argumentis disput. 23. propositis, quibus probare contendunt, Deum per auxilium efficax non praedeterminare ad modum causae physicae voluntatem creatam ad consensum; sed eam omnino indifferentem, atque indeterminatam relinquere; ut si vult, operetur; si non vult, non operetur. Ex hoc enim principio consequitur, nullum auxilium gratiae esse ex se ipso, et ab intrinseco efficax, sed solum ab effectu: nam auxilium, quod ex se, et ab intrinseco est efficax, habet vim praedeterminandi physice liberum arbitrium ad consensum. Huc etiam tendunt argumenta disp. 18. et 85. proposita, quibus probare nituntur, concursum Dei generalem tam naturalis ordinis, quam supernaturalis non esse influxum immediatum in causam secundam, sed in eius effectum, et consequenter, Deum, et liberum arbitrium esse duas causas partiales piae operationis, sicut duo trahentes navim sunt causae partiales motus navis. Ex hoc enim sequitur per evidentem consequentiam, auxilium gratiae non esse efficax ab intrinseco, vel ex natura sua.

IIII. Haec tamen sententia non videtur posse admitti. Unde contrariam defendunt omnes Thomistae, et alii Doctores, qui sentiunt, efficaciam auxilii praeoperantis gratiae non esse solum efficaciam moralem, sed etiam physicam, atque ad modum causae physicae, nostrum arbitrium ad libere consentiendum praedeterminare. Sed in modo loquendi non omnes conveniunt. Quidam enim dicunt, esse efficax ex se: alii asserunt, esse efficax ex natura sua: alii istum loquendi modum impugnant, eo quod duriuscule sonare videatur; et volunt, quod dicatur efficax antecedenter ad liberam cooperationem arbitrii, et independenter ab illa: alii denique nullum modum loquendi ex praedictis approbant: et credunt, auxilium gratiae esse dicendum efficax, non secundum se, vel ex seipso, aut ex natura sua; sed ut est instrumentum decreti absoluti, et efficacis voluntatis Dei, exclusa scientia media, volentis, quod liberum arbitrium cooperetur Deo moventi, et consentiat.

Auxilium gratiae qualiter sit efficax ex se, vel ex natura sua.— Ut autem sententiam meam circa rem ipsam, et circa praedictos modos loquendi in medium proferam, advertere oportet, quod, cum dicitur, auxilium gratiae esse efficax ex se, prout venit a Deo: illa particula, ex se, potest accipi dupliciter: primo; ut praescindit a decreto absoluto, et efficaci Dei volentis, ut homo hic, et nunc convertatur, vel pie operetur: et in hoc sensu nullus Catholicus dixit, auxilium gratiae esse efficax secundum se, vel ex seipso: nam lumine naturae est per se notum, nihil fieri in rerum natura, nisi Deo volente, aut permittente; cum per intellectum, et voluntatem ipse sit causa omnium, quae quomodolibet habent esse, ut disput. 26. ostensum est. Secundo modo potest auxilium gratiae dici efficax ex se, ita ut particula, ex se, vel secundum se, importet independentiam a libera cooperatione nostri arbitrii. Itaque idem est dicere, auxilium gratiae esse efficax secundum se, vel ex seipso, ac si diceretur, esse efficax antecedenter, et independenter a libera cooperatione nostri arbitrii: et in hoc sensu intelligunt praedictam propositionem eius assertores, in quo etiam verissima est, ut patebit infra. Similiter etiam, cum asseritur, auxilium gratiae esse efficax ex natura sua, verbum, ex natura sua, potest accipi dupliciter: primo, ut significat idem, quod naturaliter, ac si diceretur, Deum per auxilium efficax facere, hominem naturaliter operari: et in hoc sensu illa propositio est falsa, neque intenta ab auctoribus Catholicis, cum adversus Lutheranos, et Calvinianos expresse doceant, hominem non naturaliter, sed libere cooperari Deo excitanti, et moventi. Quidam tamen volunt praedictam propositionem defendere, sane intellectam, et pie, quatenus significat naturaliter, sive ex natura sua competere auxilio efficaci, esse medium, quo Deus efficit hominem libere, atque infallibiliter operari; Sicut enim motioni efficaci, qua Deus causas secundas naturales applicat ad operandum naturaliter competit esse medium, quo ipse Deus efficit causas secundas naturales naturaliter operari, et absque usu libertatis; ita non reputant inconveniens concedere, quod ex natura sua, seu naturaliter competat auxilio efficaci divinae gratiae, esse medium, quo Deus efficit, hominem libere cooperari, et consentire vocationi divinae: nam ita intrinsece, et essentialiter auxilium efficax gratiae facit causas liberas libere operari, sicut concursus Dei generalis facit, causas naturales naturaliter operari. Cuius ratio est, quam assignavimus supra: nam concursus Dei facit causas secundas operari, unamquamque iuxta propriam naturam, ut 1. p. q. 19. art. 8. docet S. Thomas. Posset quidem in hoc sensu praedictus modus loquendi tolerari; sed quia valde ambiguus est, nec constat: an illud verbum, ex natura sua, seu naturaliter, in propositione illa determinet verbum, competit, in praeallegato modo loquendi expressum, vel subintellectum, ita ut sensus sit competere naturaliter auxilio efficaci, facere hominem operari, et libere operari: an vero determinet verbum, operari; ac si diceretur, Deum per auxilium efficax facere, hominem naturaliter operari; ne quis ex ignorantia, vel inadvertentia illam propositionem in hoc secundo sensu, qui haereticus est, intelligat, vel accipiat: ideo non est eo utendum, praesertim cum non desint alia verba, quibus clarissime, et propriissime, atque sine ullo periculo offensionis possit efficacia auxilii praeoperantis gratiae explicari, et defendi, ut ex his, quae dicentur infra, constare poterit. Secundo, potest accipi illud verbum, ex natura sua, ut significat idem, quod ex reali, et intrinseca virtute, quam habet a solo Deo antecedenter, ad liberam cooperationem arbitrii, etiam praecognitam per scientiam, quam vocant mediam: et in hoc sensu intelligitur illa propositio a Catholicis, qui eam proferunt, qui sensus catholicus est. Quia vero ille modus loquendi, ut dictum est, aequivocatione non caret; ideo melius erit aliis verbis infra designandis, efficaciam auxilii divinae gratiae explicare.

V. Gratiae efficacis nomen quid significet.— Secundo advertendum est, quod hoc nomen, efficacia, in praesenti disputatione non accipitur pro actuali efficientia, qua auxilium gratiae simul cum voluntate piam operationem efficit, sed pro reali, et intrinseca virtute, quam ipsum auxilium habet a Deo ad permovendum liberum arbitrium, et efficiendum, ut libere cooperetur, et consentiat: in quo sensu loquutus est S. Augustinus de efficacia gratiae, cum dixit: Certum est, nos facere cum facimus: sed ille facit, ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: Faciam, ut in praeceptis meis ambuletis, et iudicia mea custodiatis, et operemini. Ubi per vires efficacissimas virtutem realem, et intrinsecam voluit intelligi, quam a Deo habet auxilium efficax ad efficiendum, ut liberum arbitrium cooperetur Deo, et consentiat: et idem intelligit per adiutorium potentius, et fortius: quo verbo etiam usus est S. Cyril. ad explicandam efficaciam gratiae, ut patet ex verbis illius disp. 71. nu. 10. inductis. Quia vero aliqui ex recentioribus Theologis sumunt etiam efficaciam pro actuali efficientia; ad abundantiam doctrinae opportunum erit de ipsa efficacia in utraque significatione pertractare.

Tertio. Notandum, quod, cum auxilium efficax sit influxus Dei immediatus in liberum arbitrium, ut in causam; et cum libero arbitrio in operationem illius, ut constat ex dictis disp. 18. 22. et 23. duplicem inducit effectum: quorum unus subordinatur alteri, et sequitur ad illum. Primo enim praemovet, et efficit, ut liberum arbitrium cooperetur, et consentiat, ut disp. 86. ostensum est, et hoc illi competit, quatenus est influxus Dei immediatus in liberum arbitrium, ut in causam: Secundo producit simul tempore cum ipso arbitrio moto a Deo piam operationem, qui effectus eidem auxilio efficaci tribuitur, quatenus est influxus cum libero arbitrio in operationem, quae ab utroque dependet.

Quarto. Notandum, quod, ut fatentur auctores oppositae sententiae, dependentia, proprie loquendo, in causis efficientibus importat quamdam subordinationem, et inferioritatem eius, qui dependet ab illo, a quo dependet. Unde, quamvis prima causa operans ad extra, mediis causis secundis, non producat earum effectus sine influxu, et cooperatione causarum secundarum; nihilominus operatio divina in productione talium effectuum, proprie loquendo, non pendet a cooperatione, et influxu causarum secundarum, sed potius e converso ipsa cooperatio, et influxus cuiuslibet causae secundae pendet ab operatione Dei, ut disput. 86. dictum est, et patebit amplius disput. 96. et 97. Tota ergo dependentia attribuenda est causae secundae comparatione primae, a qua in suo esse, et in suo influxu, et cooperatione dependet, et similiter piae operationi, quae a libero arbitrio, ut a causa proxima, et a Deo, ut a prima causa per se efficiente, dependet.

VI. Gratiae efficacia non pendet ex lib. cooperatione arbitrii.— PRima ergo conclusio sit. Si loquamur de efficacia auxilii divinae gratiae in prima, et propria significatione, quatenus videlicet importat realem, et intrinsecam virtutem auxilii, per quod Deus efficit, ut liberum arbitrium cooperetur, et consentiat; dicendum est, eiusmodi efficaciam non pendere ex libera cooperatione arbitrii; sed illam praevenire ordine rationis, et causalitatis. Haec conclusio facile probari potest ex dictis in disputationibus praecedentibus: nam auxilium efficax est influxus Dei immediatus in liberum arbitrium, ut in causam, ut disputatione 18. ostensum: et Deus per idem auxilium applicat, et physice praedeterminat ipsum arbitrium ad cooperandum, et consentiendum, ut ex disputatione 22. et 23. constat; et patebit amplius disputatione 91. ergo eius efficacia non dependet ex influxu, et cooperatione arbitrii.

Secundo. Id, quod est prius, non dependet a posteriori; sed efficacia gratiae est prior cooperatione arbitrii, cum gratia efficax, sive adiuvans, in quantum adiuvans, et cooperans sit praeveniens, ut disputatione 82. ostensum est: influxus autem, et libera cooperatio arbitrii est posterior, cum sit effectus eiusdem efficacis auxilii, ut constat ex dictis disputatione 66. et ex iis, quae dicentur disputatione 96. et 97. ergo efficacia auxilii praevenientis gratiae non pendet ex libera cooperatione arbitrii.

Tertio. Collatio efficacis auxilii est adaequata causa faciens, quod liberum arbitrium cooperetur, ut disp. 102. patebit: ergo efficacia eiusdem auxilii non dependet ex libero influxu, et cooperatione ipsius arbitrii. Probatur consequentia: nam efficacia causae non dependet ab eius effectu, sed potius e converso, effectus dependet ex virtute, et efficacia suae causae: sicut efficacia, quam habet ignis ad calefaciendum non dependet ex calefactione, vel calore producto, sed e contra ipsa calefactio, et calor productus pendet ex virtute intrinseca, et efficacia ignis.

Quarto. Auxilium, quod in sua efficacia pendet ex libero influxu, et cooperatione arbitrii cum illo, solum est efficax ab effectu: sed auxilium gratiae adiuvantis non est solum efficax ab effectu, sed ex reali virtute, quam habet, ut venit a Deo, antecedenter ad eamdem cooperationem arbitrii, ut disputatione 73. ostensum est: ergo auxilium efficax, qua efficax est, non dependet ex libero influxu, et cooperatione arbitrii creati cum illo.

VII. Secunda conclusio. Si efficacia auxilii divinae gratiae accipiatur pro eius efficientia, qua efficit, ut liberum arbitrium influat cum ipsa gratia, et cooperetur; talis efficacia, seu efficientia non dependet ex libero influxu, et cooperatione eiusdem arbitrii. Probatur haec conclusio rationibus factis pro conclusione praecedenti. Praeterea probatur, quia sola gratia efficit in nobis hunc effectum: licet enim homo libere velit, solus tamen Deus est, qui tribuit vires efficacissimas voluntati, et per gratiae auxilium efficit, ut cooperetur, et velit, sicut in disputatione 86. ostensum est, et patebit amplius disput. 100. ergo huiusmodi efficientia gratiae praeintelligitur ante liberam cooperationem arbitrii, ac per consequens non dependet ab illa.

Gratiae actualis efficientia non est sine lib. cooperatione arbitrii non tamen dependet ab illa.— Tertia conclusio. Si efficacia auxilii gratuiti accipiatur pro efficientia actuali, qua nobiscum efficit ipsum velle, seu piam operationem; talis efficacia, seu efficientia non est sine libera cooperatione arbitrii: non tamen dependet ab illa proprie loquendo. Primam partem huius conclusionis indubitanter recipiunt auctores utriusque sententiae, et ratio evidens est: nam alias liberum arbitrium mere passive se haberet, recipiendo piam operationem a sola gratia productam, quod definitioni Concilii Tridentini repugnat. Secundam vero partem auctores primae sententiae non admittunt: sed probatur rationibus factis pro prima conclusione, et ex his, quae in fundamento quarto dicta sunt: nam dependentia in causis efficientibus importat quamdam subordinationem, et inferioritatem eius, qui dependet ab illo, a quo dependet: sed efficacia gratiae, etiam si pro ipsa efficientia gratiae accipiatur, non est inferior ad cooperationem arbitrii, nec subiicitur illi, sed potius ipsa gratia efficax subiicit humanam voluntatem, et eam sibi obsequentem facit, ut disputatione 87. ostensum est: ergo efficacia gratiae, et eius efficientia non dependet a libera cooperatione arbitrii.

VIII. Lib. arbit. non reddit efficacia auxilia divinae gratiae.— Praeterea probatur: quoniam alias esset in potestate nostri arbitrii auxilia gratiae reddere efficacia, cooperando cum illis; vel inefficacia, continendo consensum: quod tamen est impossibile, ut disp. 73. ostensum est, et ostendetur amplius disp. 108. Confirmatur: nam sequeretur ex opposita sententia, quod auxilia efficacia solum haberent a Deo vim, qua possint actualiter efficere: actualem autem efficientiam mendicarent a libero arbitrio actualiter efficiente; si per illius influxum, et cooperationem efficitur efficax auxilium gratiae, quod secundum se non erat efficax, ac per consequens nostrum arbitrium tribueret auxiliis gratiae efficaciam, quam habent.

Solutio:.— Respondent, quod, quando asseritur, consensum nostrum efficacia reddere auxilia gratiae, non ita id intelligendum est, quasi arbitrium nostrum vim aliquam, aut efficacitatem tribuat auxiliis ipsis: nam potius auxilia vim, et propensionem arbitrio tribuunt ad consensum eliciendum, arbitrium ipsum ad id invitando, alliciendo, atque adiuvando. Sed in hoc sensu, inquiunt, id dicimus, quod, cum auxilium esse efficax, non aliud sit, quam momento, et invitatione sua, quam naturae necessitate, quatenus gratia praeveniens est, habet, permovere arbitrium ad consentiendum, seu cooperandum secum ad contritionem, aut actum alium, ad quem praeveniens gratia invitat; permovere autem arbitrium, ut consentiat, seu cooperetur cum gratia praeveniente ad contritionem, ab innata arbitrii libertate pendeat, qua talem consensum, et cooperationem elicere vult, aut non vult; utique quod auxilium gratiae praevenientis efficax sit, hoc est, effectum illum habeat, ad quem arbitrium invitat; ab ipso arbitrio libere consentiente, et cooperante secum pendet, tamquam a parte causae, quae secum producere debet talem effectum, comparatione cuius, si producatur, dicitur auxilium efficax; si vero non producatur, quia arbitrium non vult consentire, et cooperari, dicitur inefficax. Ex quo inferunt, quod, arbitrium prius natura motum, et excitatum per auxilium gratiae praevenientis, consentire libere, et cooperari cum eodem auxilio, non sit efficacitatem illi tribuere, sed adhibere conditionem, sine qua tale auxilium non habebit rationem efficacis per comparationem ad talem effectum; neque rationem gratiae coadiuvantis arbitrium ad contritionem per novum eiusdem auxilii influxum in contritionem, quo eam cum arbitrio cooperetur; eo quod desit libera cooperatio arbitrii secum concurrentis ad eamdem contritionem. Itaque iuxta hanc solutionem, quamvis tota supernaturalis efficacia, et efficientia sit ab auxilio gratiae; nihilominus talis efficacia, vel efficientia pendet ex libera cooperatione arbitrii, ut a conditione, sine qua non haberet rationem efficacis per comparationem ad talem effectum.

IX. Confutatio.— In hac tamen solutione multa involvuntur, quae superius satis sunt impugnata, et in sequentibus etiam impugnabuntur. In primis namque falsum est id, quod asserit, quod auxilium esse efficax nihil aliud sit, quam effectum illum habere, ad quem arbitrium allicit, et invitat. Iam quippe ostensum est supra, auxilium praeoperantis gratiae potissime esse, et dici efficax a reali, et intrinseca virtute, per quam Deus efficit ad modum causae physicae, ut liberum arbitrium cooperetur, illud ad talem cooperationem praedeterminando. Falsum est etiam id, quod asserunt, nempe efficacitatem auxilii pendere, ut a conditione, sine qua non, ex libera cooperatione arbitrii. Nam conditio, sine qua non, antecedit, saltem in signo rationis, effectum illum, qui ab ea dependet, sed libera cooperatio arbitrii non antecedit, etiam in signo rationis, efficaciam gratiae, sed potius e converso efficacia gratiae ordine naturae, et causalitatis praecedit liberam cooperationem arbitrii; cum auxilium efficax, quatenus efficax, et adiuvans, sit praeveniens, ut disput. 82. et 86. ostensum est: ergo impossibile est, quod efficacia gratiae pendeat, etiam ut a conditione, sine qua non, ex libera cooperatione arbitrii. Confirmatur primo: nam si cooperatio arbitrii est conditio, sine qua gratia actualis non esset efficax: ergo talis cooperatio, seu influxus arbitrii praecedit ordine naturae efficacitatem gratiae, sicut applicatio ignis praecedit actionem, qua ignis comburit lignum: ergo cooperatio, seu consensus arbitrii non eget efficacitate gratiae, siquidem praeintelligitur ante illam. Ex quo rursus sequitur, quod gratia efficax, in quantum efficax, sit subsequens ad influxum, et cooperationem arbitrii, quod tamen non potest admitti.

X. Praedestinatio non dependet ex lib. cooperatione arbitrii.— Confirmatur secundo. Nam alias sequeretur, divinam praedestinationem, qua per haec, et illa auxilia homines ad vitam aeternam efficaciter ordinantur, pendere ex libera cooperatione arbitrii illorum, ut a conditione, sine qua non haberet rationem praedestinationis, comparatione talium hominum; sed retineret solum rationem communis providentiae supernaturalis: consequens autem est expresse contra doctrinam S. Augustini, ut disp. 37. ostensum est: ergo. Sequela probatur: nam praedestinatio includit auxilia efficacia, eo quod praedestinatio, ut ex Augustino diximus supra, est praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur: ergo si efficacia eorumdem auxiliorum pendet, ut a conditione, sine qua non, ex libera cooperatione arbitrii cum illis; sequitur, divinam praedestinationem ab eadem cooperatione libera pendere, tamquam a conditione, sine qua non.

XI. Homo qualiter dicatur constitutus in manu consilii sui.— AD primum argumentum respondetur, quod homo non ex eo dicitur constitutus in manu consilii sui, quia possit reddere efficax auxilium, quod alias esset inefficax; sed quia habet electionem sui actus, et potest operari, et non operari. Licet enim ex suppositione, quod movetur efficaciter a Deo ad consensum, non possit in sensu composito non consentire, ut probatum est disput. 25. absolute tamen, et in sensu diviso semper potest dissentire, si velit, de quo latius erit agendum disput. 92. 93. et 94. Videantur circa eamdem auctoritatem, quae disput. 21. nu. 11. et disput. 23. nu. 44. dicta sunt.

Ad secundum respondetur, quod auxilium gratiae esse efficax, non est solum piam operationem efficere, sed liberum arbitrium ad cooperandum, et consentiendum physice praedeterminare, efficiendo, ut actu concurrat cum ipsa gratia, et hoc efficit prius in signo rationis, quam liberum arbitrium cooperetur, ut dictum est. Secundo respondetur, quod etiam sumendo efficaciam pro actuali efficientia auxilii, adhuc non dependet a libera cooperatione arbitrii, quia licet sit in eodem instanti temporis cum illa; eam tamen ordine rationis, et causalitatis praecedit, non quidem efficiendo consensum sine libera cooperatione arbitrii, sed applicando ipsum arbitrium, ut libere cooperetur, et influat in consensum.

Ad tertium argumentum patet solutio per ea, quae superius dicta sunt.

XII. Auxilium efficax, ut subest decreto Dei volentis hominem convertere, addit novam virtutem super auxilium sufficiens.— Ad quartum respondetur, quod auxilium gratiae est quidem efficax, ut subest decreto absoluto, et efficaci Dei volentis, antecedenter ad omnem praescientiam futurae cooperationis arbitrii nostri, hominem, cuius cor movet, ad se convertere. Et licet illud decretum, ut importat formaliter actum divinae voluntatis, sit quid extrinsecum auxilio efficaci; ut tamen importat effectum illius decreti, non est extrinsecum eidem auxilio: nam, ut ex praemissis disput. 19. 31. 32. et 73. constat, ponit in illo virtutem quamdam intentionalem Dei, sicut est virtus artis in instrumento artificis, dum ab eo movetur: quae quidem virtus deficere non potest, aut per humanam voluntatem impediri, ne effectus, quem Deus, per illud auxilium efficere intendit, subsequatur, nedum quantum ad substantiam, sed etiam quantum ad modum libertatis, voluntati creatae congruentem.

Ad quintum negatur antecedens. Ad probationem respondetur, quod, ut disp. 25. ostensum est, et dicetur latius disput. 92. et 93. ille, qui movetur a Deo auxilio efficaci, potest quidem, absolute loquendo, et in sensu diviso dissentire, et non operari, quamvis secundum quid, et in sensu composito dissentire non possit, aut non operari. Ad libertatem autem nostri liberi arbitrii sufficit, quod absolute loquendo, et in sensu diviso possit non operari, nec requiritur, quod in sensu composito possit non operari, de quo plura dicenda erunt disp. 115. 116. et 121.

Ad confirmationem iam in disputationibus ibidem allegatis sufficienter, ut arbitror, satisfactum est.

Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.

Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.

Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.

Disputatio XCIV: Quomodo explicandus sit, et intelligendus sensus compositus, et divisus, cum asseritur, liberum hominis arbitrium a Deo motum auxilio efficaci, non posse in sensu composito dissentire, aut non converti, sed solum in sensu diviso.

Disputatio XCV: Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.

Disputatio XCVI: Utrum Liberum Arb. ex se ipso aliquid operetur, quando consentit Deo excitanti, et vocanti.

Disputatio XCVII: Utrum bonus usus, seu cooperatio Liberi Arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, procedat a sola, et innata eius libertate.

Disputatio XCVIII: Utrum, supposita gratia excitante, consensus, vel cooperatio liberi arbitrii sit primo inchoanda a voluntate creata; an vero a voluntate divina, sive ab auxilio efficaci praeoperantis gratiae.

Disputatio XCIX: Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.

Disputatio C: Utrum collatio efficacis auxilii sit adaequata causa, quod liberum arbitrium convertatur.

Disputatio CI: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo non adiuvatur a Deo, ideo non convertitur.

Disputatio CII: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo excitatus a Deo, non vult uti gratia sufficienti; ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work