De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Liber Decimus
Liber Undecimus
Prooemium
IN QUO AGITUR DE REPROBATIONE, et Reprobis, qui a fine supernaturali deficiunt.
POST disputationem de Praedestinatione, et auxiliis gratiae, per quae electi in finem supernaturalem perducuntur; agendum est de Reprobatione, et Reprobis, qui ab eodem fine propria malitia deficiunt, ut ex consideratione iustitiae divinae, quae in eisdem reprobis exercetur, magis splendeat abundantia misericordiae, quae communicatur electis. Circa reprobationem ergo sex sunt consideranda.
I. Utrum reprobatio divina includat actum positivum, quo Deus voluntate absoluta ante praescientiam mali usus liberi arbitrii futuri ex hypothesi, velit non admittere reprobos in regnum suum: an vero solum includat actum negativum.
II. Utrum detur ex parte nostra causa reprobationis, quantum ad integrum effectum illius.
III. Utrum ostensio divinae iustitiae in reprobis, et maioris misericordiae, in electis sit ex parte Dei sufficiens causa reprobationis.
IIII. Utrum Deus omnibus hominibus, quantumvis obduratis, et reprobis, tribuat auxilia supernaturalia sufficientia, per quae ad vitam aeternam pervenire possint, et re ipsa perveniant, si velint.
V. Utrum Deus ab aeterno voluntate absoluta, et efficaci antecedenter ad praescientiam futurae determinationis creatae voluntatis statuerit, non dare auxilia supernaturalia sufficientia, vel efficacia ad salutem illis, qui revera in tempore ea non recipiunt.
VI. Utrum parvuli cum peccato originali decedentes sint perpetuo mansuri in limbo ad mortem damnati, an vero ducturi post diem iudicii in hoc mundo vitam beatam.
De numero reproborum dictum est, disp. 43. inter disputandum de numero praedestinatorum.
Disputatio CIX: Utrum Reprobatio includat actum positivum, quo Deus voluntate absoluta ante praescientiam mali usus liberi arbitrii velit non admittere reprobos in regnum suum.
Utrum Reprobatio includat actum positivum, quo Deus voluntate absoluta ante praescientiam mali usus liberi arbitrii velit non admittere reprobos in regnum suum.
I. PROBATUR, quod solum includat actum negativum. Primo: Deus ab aeterno non habuit actum positivum, quo voluerit non creare alium mundum, sed tantum se habuit negative: ergo similiter cum reprobis solum se habuit negative, non ordinando illos absoluta, et efficaci voluntate in vitam aeternam. Patet consequentia ex paritate rationis. Antecedens probatur: nam ponere actum positivum in Deo, quo velit non facere illa, quae re ipsa non efficiet, videtur superfluum; cum idem effectus sequatur ponendo in illo actum negativum circa illud obiectum.
Secundo. Permissio peccati finalis impoenitentiae non importat in Deo actum positivum: nam talis impoenitentia in eo formaliter consistit, quod Deus non conferat auxilium efficax, quo reprobus in fine vitae convertatur; hoc autem non est actus positivus, sed negatio auxilii: ergo similiter reprobatio non consistit in actu positivo.
Tertio. Omnia, quae in sacris litteris, et conciliis traduntur de reprobatione Angelorum, et hominum, sufficientissime salvantur absque eo, quod dicamus, reprobationem dicere actum positivum, quo Deus velit non admittere reprobos ad vitam aeternam: ergo.
Quarto. Probatur, quod reprobatio, quamvis includat actum positivum excludendi reprobos a beatitudine aeterna; ille tamen actus non sit absolutus antecedenter ad praescientiam mediam, seu conditionatam: sed solum actus conditionatus, quo Deus voluit reprobos excludere a regno suo, si ipsi peccaverint, male utendo auxiliis gratiae: etenim indignum omnino videtur divina bonitate, et clementia, constituere in Deo actum absolutum, quo velit, aliquos non admittere ad aeternam beatitudinem; neque id est consentaneum sacris litteris. Ex alia vero parte, sententia, quae asserit, Deum ante praescientiam mali usus liberi arbitrii neminem reprobare, neque excludere a suo regno, maxime commendat misericordiam Dei, de quo saepissime dicit Scriptura: Non est voluntatis meae mors impii: nolo mortem peccatoris, sed ut magis convertatur, et vivat, ut patet Ezechiel 18. et 33. ergo, etc.
Confirmatur: nam alias sequeretur, frustra esse consilia, frustra praecepta, quibus reprobi inducuntur ad bonum; immo tales exhortationes, et obiurgationes, quae ex parte Dei sunt in scripturis, potius viderentur irrisiones, et illusiones, quam verae, et sincerae misericordiae divinae significationes: quia tandem, quomodocumque se habeat reprobus, manebit exclusus a beatitudine aeterna, si antecedenter ad praescientiam mali usus liberi arbitrii Deus iam ab aeterno suo decreto absoluto illum exclusit.
Quinto. Deus, quantum est ex parte sua, ab aeterno voluit actu positivo omnes homines indiscriminatim salvari, neque excepit aliquem in particulari; ut patet ex illo 1. ad Timoth. 2. Deus vult, omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire: sed cum hac volitione non compatitur in Deo actus positivus, et absolutus, quo statuerit, aliquos a regno excludere, vel non admittere antecedenter ad praescientiam mali usus liberi arbitrii: ergo reprobatio non includit talem actum positivum.
Sexto: Deus omnibus hominibus, quantumvis obduratis, et reprobis tribuit auxilia supernaturalia sufficientia, per quae ad vitam aeternam pervenire possint, et re ipsa perveniant, si velint. Quod autem multi per illa auxilia non salventur, sed maneant reprobi, non habuit ortum ex aliquo decreto positivo Dei, volentis non admittere illos ad regnum suum, sed solum provenit ex malitia eorum; quia scilicet noluerunt ita bene uti auxiliis gratiae, ut salutem consequerentur aeternam; si enim bene uterentur eisdem auxiliis, sicut poterant, salvi fierent, et ex numero praedestinatorum essent: ergo.
Confirmatur: quoniam alias admittenda esset ista causalis: Quia Deus reprobavit tales homines, vel Angelos, et noluit absoluta voluntate admittere illos in suum regnum; neque conferre eis auxilia efficacia; ideo manent exclusi ab illo. Hoc autem non est dicendum: nam esset refundere in voluntatem divinam impiorum damnationem; quod est contra Scripturam, et loca Sanctorum: ergo.
II. Haec difficultas viam sternit ad illam celebrem quaestionem, de qua agendum erit disput. sequenti: Utrum scilicet ex parte nostra detur causa reprobationis, aut saltem conditio, ex qua dependeat. Unde variae erunt explicandae Doctorum sententiae. Prima est asserentium,1 quod Deus in illo instanti, seu signo rationis, in quo praedestinavit electos ad vitam aeternam, et voluit illis conferre gratiam, et gloriam, solum se habuerit negative circa reprobos; ita scilicet ut dicatur quosdam reprobasse, quia non elegit illos, nec praedestinavit. Ex quo videtur inferri, reprobationem, quantum ad essentiam reprobationis, non includere actum positivum, sed solum quantum ad ultimum eius effectum, quem Deus infert, supposito peccato. Huic sententiae adhaeret Scotus in 1. d. 41. q. un. et in 3. d. 19. q. un. §. in illa quaestione. Ubi distinguit quinque instantia, vel signa rationis in Deo,2 sive in praevisione divina, primo enim Deus intellexit se sub ratione summi boni: in secundo signo intellexit omnes alias creaturas: in tertio praedestinavit hos ad gloriam, et gratiam, et circa alios habuit actum negativum non praedestinando: in quarto praevidit illos casuros in Adam: in quinto praeordinavit, sive providit de remedio, quomodo redimerentur per passionem Filii: ita, quod Christus in carne, sicut et omnes electi, prius praevidebatur, et praedestinabatur ad gratiam, et gloriam, quam praevideretur passio Christi: ut medicina contra lapsum. Hoc quintum signum rationis ad praesentem difficultatem non pertinet, sed ad aliam, quae tertia parte q. 1. art. 3. disputari solet: utrum videlicet, si Adam non peccasset, verbum divinum incarnatum fuisset: In primo instanti, inquit, Deus ex omnibus intellectualibus creaturis futuris, intellectui eius repraesentatis, quibusdam voluit beatitudinem efficaci voluntate conferre; circa reliquas vero creaturas negative se habuit. Unde iuxta istam sententiam datur causa reprobationis ex parte nostra, non autem praedestinationis. Fundamenta illius tacta sunt in tribus prioribus argumentis factis a principio.
III. Secunda sententia est quorundam ex recentioribus Theologis, et consistit in quatuor dictis. Primum dictum est:3 Deus voluit ab aeterno, actu positivo, omnes homines fieri salvos, si per ipsos, aut primum parentem non steterit. Ex quo inferunt, quod antecedenter ad praescientiam mali usus liberi arbitrii futuri ex hypothesi; quod constituatur in tali ordine rerum, neminem Deus reprobaverit actu positivo. Secundum dictum est:4 Ratio, sive ordo mediorum, cum quibus Deus praescit, creaturam intellectualem pro sua libertate bene usuram suo arbitrio, et perventuram cum eisdem auxiliis ad vitam aeternam, cum proposito mandandi exequutioni eumdem ordinem, est formaliter praedestinatio. Tertium dictum est:5 Eadem ratio, sive ordo mediorum in finem supernaturalem, cum quibus Deus praescit, creaturam intellectualem male usuram suo arbitrio, ita ut re ipsa ad beatitudinem aeternam per illa media non perveniat, non habet formaliter rationem praedestinationis, sed retinet communem rationem providentiae respectu finis supernaturalis. Si autem talis providentia habeat adiunctam voluntatem permittendi peccata, et perseverantiam in illis usque ad finem vitae, ac denique voluntatem excludendi homines, vel Angelos a regno caelesti, propter huiusmodi peccata, per talem voluntatem completur ratio reprobationis. Probant primum dictum tria ultima argumenta ex factis a principio: rationes vero, quibus probant tria posteriora dicta, adducta sunt disp. 35. 36. et 37.
IIII. Pro resolutione tamen huius difficultatis, et explicatione sententiae S. Thomae, notandum est, quod, ut docet idem S. Th. p. 1. q. 23. art. 3. et super cap. 9. ad Rom. Lect. 2. et 3. con. Gent. c. 163. sicut praedestinatio est pars divinae providentiae; ita et reprobatio: unde quidquid competit essentialiter divinae providentiae, necesse est competat reprobationi. Notandum secundo, quod reprobatio opponitur approbationi: approbatio6 autem est actus intellectus iudicantis, aliquam rem esse aptam, et convenientem fini. Unde S. Aug. lib. 1. contra Academicos cap. 4. et in Enchirid. c. 17. definit errorem, quod sit falsi pro vero approbatio: unde reprobatio erit oppositum iudicium, quo aliquid respuitur, et reiicitur, vel iudicatur, non esse conveniens fini. Notandum tertio, exclusionem a regno caelesti posse accipi dupliciter. Primo, inquantum habet rationem privationis, et poenae damni, quae correspondet peccato ex parte aversionis, secundum illud: Discedite a me operarii iniquitatis: et Matth. 25. Ite maledicti: in hoc enim verbo explicatur poena damni; sicut in verbis sequentibus describitur poena sensus, correspondens peccatis, ex parte conversionis, cum subditur: In ignem aeternum. Secundo potest accipi, ut importat actum positivum non dandi aliquibus beatitudinem, id ordinando ad gloriam suam, et ad maiorem splendorem misericordiae in electis.
V. Reprobatio Dei includit actum positivum.— PRima conclusio. Reprobatio Dei aeterna includit actum positivum, quo voluit quosdam non admittere ad vitam aeternam. Conclusio ista videtur expressa S. Thom. 1. p. q. 23. art. 3. et probatur. Primo: nam ad reprobationem non sufficit, quod Deus se habeat mere negative circa reprobos, non ordinando eos efficaciter ad vitam aeternam: Deus enim vere non reprobavit homines, vel Angelos possibiles, qui numquam erunt, et tamen circa illos se habuit negative, non ordinando eos ad vitam aeternam: ergo reprobatio includit actum positivum. Probatur secundo. Electio est acceptatio unius prae alio; ille enim proprie dicitur eligere, qui, propositis duobus mediis ad consequutionem finis, unum acceptat, et alterum reiicit: sed Deus ab aeterno actu positivo quosdam elegit ad vitam aeternam; dicit enim Apost.7 Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti, etc. ergo actu positivo quosdam voluit admittere, quosdam non admittere ad suum regnum. Probatur tertio. Reprobatio, ut dictum est in primo fundamento; est pars divinae providentiae: sed providentia divina essentialiter includit actum positivum, quo res in finem ordinantur: ergo et reprobatio includit actum positivum.
VI. Secunda conclusio. Si consideretur exclusio a regno caelesti, inquantum habet formaliter rationem poenae damni, praesupponit culpam. De hac conclusione etiam non est difficultas; omnes enim tenentur admittere eam: nam poena, in ratione poenae, et similiter iustitia vindicativa praesupponit culpam. Et hanc conclusionem probant efficaciter tria ultima argumenta facta a principio.
Reprobatio absoluta antecedit praescientiam mali usus arb. futuri.— Tertia conclusio. Actus positivus, quo Deus ab aeterno voluit non admittere quosdam in suum regnum, non fuit conditionatus, sed absolutus antecedens in signo rationis praescientiam mali usus liberi arbitrii futuri ex hypothesi, quod constitueretur tali ordine rerum. Haec conclusio est expressa S. Augustini, et S. Thomae locis infra allegandis, quam defendunt communiter Thomistae praesertim Caiet. super capit. 11. Matth. in illa verba: Confiteor tibi Pater, Domine caeli, et terrae, usque ad haec verba, Ita pater, quia sic placitum est ante te. Veritas autem huius conclusionis potissime fundatur in sententia illa, quae asserit, nullam dari causam ex parte nostra, respectu totius effectus reprobationis, de qua agendum est disp. seq. Si ergo nulla datur causa reprobationis: ergo reprobatio non dependet ex praeviso malo usu liberi arbitrii etiam tamquam a conditione, sine qua non: ergo importat actum absolutum in Deo. Probatur conclusio: nam Apost. ad Rom. 9. postquam intulit ex his, quae dixerat in eodem capite de praedestinatione, et reprobatione: Ergo cuius vult miseretur, et quem vult indurat; statim proponit eorum querimoniam, quibus dura videtur praedestinatio, et reprobatio, antecedens praescientiam meritorum, et ait: Quid adhuc queritur? voluntati enim eius, quis resistit? et huic obiectioni occurrit subdens: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? numquid dicit figmentum ei, qui se finxit, quid me fecisti sic? An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere quidem aliud vas in honorem, aliud vero in contumeliam? Haec autem responsio, et obiurgatio non haberet locum, si Deus antecedenter ad praescientiam mali usus liberi arbitrii neminem reprobasset, absoluta, et efficaci voluntate; posset enim facile respondere Apost. quod ex bono, vel malo usu liberi arbitrii creati, praecognito a Deo, tamquam ex conditione, sine qua non, dependeret, quod providentia supernaturalis Dei, circa unum habeat formaliter rationem reprobationis, et non circa alium. Nec satis est respondere, profunditatem praedestinationis, et reprobationis in hoc consistere, quod nulla datur causa, vel conditio ex parte nostra, propter quam Deus statuerit constituere hominem in tali ordine rerum, in quo praesciebat pro arbitrii sui libertate bene usurum auxiliis gratiae, vel male; ita ut bene utendo perveniret ad vitam aeternam, vel male utendo ab ea deficeret. Haec enim solutio iam in tractatu de praedestinatione exclusa est.8
Secundo. Probatur auctoritate S. Aug. epist. 107. ad Vitalem: ubi post medium epist. nostram conclusionem tradit: et inter alia inquit: Multi salvi non fiunt, non quia ipsi volunt, sed quia Deus non vult; quod absque ulla caligine monstratur in parvulis. Et idem docet de dono persever. c. 12. ubi ait, non esse adscribendum fato, vel fortuitis casibus, quod aliqui parvuli moriantur, antequam baptizentur, sed Dei providentiae, et voluntati. Idem dicit S. Prosp. lib. 1. de vocat. Gent. c. 22. et lib. 2. c. 22. et 23. ergo actus positivus, quo Deus reprobat aliquos, non est conditionatus, si per eos scilicet non steterit, sed absolutus secundum sententiam S. Augustini.
Probatur denique, destruendo potissimum contrariae sententiae fundamentum: nam beatitudo supernaturalis non est debita alicui creaturae, secundum sua naturalia consideratae: ergo pro sua voluntate potuit Deus ab aeterno absque alicuius iniuria ante praescientiam boni, vel mali usus liberi arbitrii, quosdam eligere ad vitam aeternam, et velle actu positivo quosdam non admittere, absque eo, quod alicui faciat iniuriam: nam, ut quaest. 6. de veritate art. 2. ad 8. dicit S. Thom. in gratuitis, non habet locum iniustitia, vel acceptio personarum: Possum enim uni dare, et alteri non dare pro meae libito voluntatis, etiam si ambo sint aequales. Haec conclusio amplius patebit disp. seq. de qua etiam videnda sunt, quae diximus disp. 37.
VII. AD primum argumentum ex factis a principio, negatur consequentia; nam rerum possibilium, quae numquam habebunt esse, non est proprie providentia: Deus autem proprie habet providentiam, non solum respectu praedestinatorum, sed etiam reproborum, unde non est simile.
Ad secundum respondetur primo, negationem auxilii efficacis, quo homo in fine vitae convertitur, vel perseverat in gratia, esse effectum reprobationis, unde ante huiusmodi negationem intelligitur in Deo actus positivus, per quem quosdam reprobavit. Respondetur secundo, ipsam negationem auxilii efficacis importare etiam in Deo actum positivum, quo ad ostensionem suae iustitiae antecedenter ad praescientiam mali usus liberi arb. decrevit non conferre reprobis auxilium efficax, quo primum peccatum, propter quod damnantur vitaret: sed permittere, ut laberentur in illud.
Ad tertium argumentum negatur antecedens; etenim nisi ponamus actum positivum in Deo, respectu reproborum, non videtur posse salvari congrue illud ad Rom. 9. Non ex operibus, sed ex vocante dictum est: Iacob dilexi, Esau autem odio habui; qui locus explicatur de aeterna praedestinatione, et reprobatione Iacob, et Esau, et omnium aliorum electorum, et reproborum. Sic illum locum explicat S. Aug. lib. 1. q. ad Simpl. q. 2. et epist. 105. ad Sixtum, et in Enchir. ad Laur. c. 98. et 16. de Civit. c. 35.9 S. Tho. 3. cont. Gent. ubi supra, Burgens. in additionibus super c. 1. Malachiae, et alii multi Doctores; quae explicatio est litteralis. In proprietate autem sermonis, habere aliquem odio, non importat solam negationem, sed actum etiam positivum.
VIII. Ad quartum argumentum respondetur ex dictis in 3. conclusione. actum illum, per quem Deus reprobat, non esse conditionatum, sed absolutum. Et ad impugnationem dicendum misericordiam, et iustitiam Dei, respectu rationalis creaturae, esse secundum ordinem providentiae, et voluntatis divinae, quia universa propter semetipsum operatur. Unde ad Rom. 9. dicitur: Miserebor, cuius miserebor; et misericordiam praestabo, cuius misertus fuero. Divina autem voluntas cognoscenda est a nobis, et investiganda in his, quae superant facultatem naturae per scripturam sacram ut docet S. Tho. 3. p. q. 1. art. 3. non autem per rationem naturalem, quae attingere non potest ea, quae sunt spiritus Dei. In scriptura autem habetur: quod non ex operibus, sed ex vocante dictum est: Iacob dilexi, Esau odio habui: quae verba, et alia, quae adducta sunt disp. 37. et adducentur disp. seq. non obscure significant, quod reprobatio ipsa antecedat praescientiam mali usus liberi arbitrii; alias enim dicendum potius esset, non ex vocante, sed ex diversis operibus praevisis, scilicet bonis, vel malis, dictum est, Iacob dilexi; Esau autem odio habui. Neque hoc est indignum divina bonitate, et clementia; sed illi valde consonum: etenim in gratuitis nullus est locus iniustitiae; potest enim quis pro sua libertate facere uni gratiam, alteri vero non item. Loca autem scripturae, quae adducuntur in contrarium, dupliciter explicantur. Prima explicatio est,10 esse intelligenda de peccato, quod Deus non vult, sed permittit. Secunda explicatio est de morte aeterna: et sensus est; Deum, voluntate antecedente, non velle mortem peccatoris aeternam: nam hac voluntate, vult, Omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, ut dicitur 1. ad Tim. 2. Quem locum de voluntate antecedente explicat S. Thom. 1. part. q. 23. articulo 4. ad 3. nihilominus, supposito peccato, vult illum punire in inferno poena perpetua, ut ar. 3. eiusdem quaest. dicit S. Thom.
IX. Exhortationes reproborum non sunt frustra respectu Dei.— Ad confirmationem iam a nobis sufficienter responsum est supra. Et nunc breviter dicimus, exhortationes, et obiurgationes esse quidem frustra respectu reproborum, quatenus scilicet per illas non consequuntur ultimam beatitudinem supernaturalem, non quidem ex culpa Dei, sed propria; quia, ut dicitur Iob 24. Ipsi fuerunt rebelles lumini; et c. 21. dicit Iob in persona reproborum: Recede a nobis, scientiam viarum tuarum nolumus. Non sunt tamen frustra respectu Dei: nam ipse consequitur alios fines, de quibus disput. 111. dicetur. Potest haec solutio illustrari optimo exemplo: sicut enim sol non frustra illuminat universum orbem, etiam si ille, qui claudit oculos, vel fenestram, non illustretur eius lumine; ita proportionabiliter Deus non frustra hortatur omnes ad virtutem, etiam si aliqui sua malitia divinis abutantur exhortationibus. De illo enim dicitur Ioan. 1. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Videatur circa hoc exemplum S. Th. 3. cont. Gen. cap. 159.
Voluntas antecedens, et consequens Dei non repugnant inter se.— Ad quintum respondetur cum S. Tho. 1. p. q. 23. art. 4. ad 3. Deum voluntate consequente, quae est voluntas simpliciter, non velle omnes homines salvos fieri, quod etiam fatetur S. August. ubi supra,11 sed tamen voluntate antecedente; quae est voluntas secundum quid; vult omnes homines salvos fieri, et cum hac voluntate stat in Deo actus absolutus, quo antecedenter ad praescientiam mali usus liberi arbitrii, quosdam vult non admittere in regnum suum. Cum enim regnum illud non sit debitum alicui creaturae, potest Deus pro sua voluntate dare, cui voluerit. Quod autem illae duae voluntates non sint inter se repugnantes, patet manifeste: nam, qui proiicit merces in mare tempore tempestatis, simpliciter vult eas proiicere, ut salvam faciant vitam; nihilominus est involuntarius secundum quid, et nollet illas proiicere: ergo eodem modo stat simul in Deo voluntas secundum quid, scilicet voluntas antecedens, qua vult omnes homines salvos fieri; et voluntas absoluta, qua vult aliquos non fieri salvos ad ostensionem suae iustitiae. Utrum autem voluntas antecedens importet formaliter in Deo actum conditionatum, aut velleitatem, et in quo distinguatur a voluntate consequente, iam disp. 34. explicatum est.
Ad sextum argumentum patebit ex his, quae disputat. 112. dicenda erunt.
Ad confirmationem respondetur per ea, quae disput. 100. et 101. dicta sunt.
Disputatio CX: Utrum detur ex parte nostra causa Reprobationis, quantum ad integrum effectum illius.
Utrum detur ex parte nostra causa Reprobationis, quantum ad integrum effectum illius.
I. PARS affirmativa probatur ex Con. Valen. sub Lotario Imperat. c. 3. ubi sic dicitur: Fideliter fatemur, praedestinationem electorum ad vitam, et praedestinationem impiorum ad mortem: in electione tamen salvandorum misericordiam Dei praecedere meritum bonum; in damnatione vero peccatorum meritum malum praecedere iustum iudicium Dei. Sed per iustum iudicium Dei reprobantur aliqui homines: ergo peccatum, seu praescientia illius praecedit reprobationem, ac per consequens est causa meritoria illius. Idipsum videntur insinuare loca scripturae, in quibus habetur, Deum non velle mortem peccatoris, et creasse hominem, non ut periret, sed ut salutem consequeretur, ac per consequens semper stare ad ostium, et pulsare.
Arguitur secundo auctoritate S. Aug. quae in materia de gratia, et praedestinatione maxima est: docet enim, peccatum originale esse causam in hominibus reprobationis. Ita dicit in epist. 105. ad Sixtum, dum ait: Quaerimus meritum obdurationis, et invenimus; quaerimus autem meritum misericordiae, nec invenimus, quia nullum est. II. Nec potest explicari, de ultimo effectu reprobationis, cuius est causa peccatum saltem originale; alias non bene assignasset differentiam inter praedestinationem, et reprobationem: nam etiam praedestinatio, quantum ad effectum ultimum habet aliquam causam ex parte nostra: scilicet merita gratiae, ut in 1. part. quaest. 23. art. 3. docet S. Thom. Item etiam quaest. 2. ad Simplicianum, et in Enchir. ad Laur. a c. 94. usque ad 100. et lib. de praedestin. et grat. cap. 3. et 7. et de praedestinat. Sanctor. cap. 8. et 9. et lib. 6. Hypognost. saepissime repetit, causam reprobationis esse peccatum originale. Unde S. Thom. quaest. 6. de ver. art. 2. ad 9. expresse fatetur, quod secundum Augustinum: Ratio reprobationis est in hominibus peccatum originale.
Confirmatur hoc auctoritate S. Thom. super cap. 9. ad Roman. Lect. 2. in fine, ubi ait, quod praescientia meritorum non potest esse aliqua ratio praedestinationis; quia merita praescita cadunt sub praedestinatione, sed praescientia peccatorum potest esse aliqua ratio reprobationis ex parte poenae: ex quibus verbis desumitur tale argumentum. Ideo non datur causa praedestinationis ex parte nostra, quia quidquid requiritur, ut praedestinatus consequatur ultimum finem praedestinationis, cadit sub praedestinatione; tamquam effectus illius, et consequenter non potest esse causa, neque conditio, a qua dependeat praedestinatio; sed haec ratio non procedit de reprobatione: nam peccatum, quod requiritur, ut sequatur ultimus effectus reprobationis, non cadit sub reprobatione, tamquam effectus illius; ut docet sanct. Thom. art. 3. cit. sed supponitur ex parte nostra. Idem videtur docere S. Thom. eodem art. 3. et in solut. ad 3. dum ait, quod Deus voluit in aliquibus ostendere suam bonitatem, per modum misericordiae, parcendo; et ideo eos praedestinavit ad gloriam; ubi manifeste videtur docere, quod praedestinatio praesupponat peccatum originale, et totam massam naturae infectam in primo parente, et consequenter, quod etiam reprobatio praesupponat peccatum originale: nam ex eadem massa quosdam misericorditer praedestinavit, et quosdam iuste reprobavit.
Tertio. Reprobare est aliquem odio habere; sicut odio aliquem habere est velle illi malum, sed neminem Deus odio habet, neque vult alicui malum poenae, nisi propter culpam: ergo reprobatio praesupponit praescientiam culpae.
Quarto. Reprobatio hominum praesupponit praescientiam peccati originalis, quod est sufficiens causa reprobationis: ergo datur ex parte nostra causa reprobationis: antecedens probatur, quia praedestinatio Christi Domini supponit in signo rationis praescientiam peccati originalis, et ita venit in remedium illius, et alias non venisset, ut docet sanctus Thomas 3. part. quaest. 1. art. 3. praesertim in solutione ad quartum: ergo praedestinatio nostra praesupponit praescientiam peccati originalis, alias praedestinationem Christi praecederet, et ita Christus Dominus non esset primus praedestinatorum, neque eorum caput: ergo reprobatio etiam intelligitur post praescientiam peccati originalis. Patet ista consequentia: nam praedestinatio in signo rationis antecedit reprobationem, sicut affirmatio negationem: ergo si praescientia peccati originalis antecedit praedestinationem nostram, a fortiori debet antecedere reprobationem.
Quinto. Deus, quantum est ex parte sua, neminem vult excludere a regno suo, utpote, qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, ut dicitur 1. Timot. 2. ergo quod velit excludere aliquos a regno suo, praesupponit causam demeritoriam ex parte eorum.
Arguitur sexto. Reprobatio est actus iustitiae punitivae, seu vindicativae: ergo necessario praesupponit culpam praevisam, propter quam Deus decrevit homines punire.
Confirmatur: nam alias Deus esset crudelis, et non princeps clementissimus, si pro mera sua voluntate reprobasset aliquos, sciens, et videns, eo ipso illos esse damnandos.
III. Septimo. Datur causa ex parte nostra totius effectus reprobationis: ergo datur causa reprobationis. Consequentia patet: nam ex eo S. Thom. 1. p. art. cit. probat, ex parte nostra nullam dari causam praedestinationis, quia non datur causa totius effectus praedestinationis: ergo si datur causa totius effectus reprobationis, dabitur causa reprobationis ex parte nostra. Antecedens autem probatur: nam, ut docet S. Th. 1. p. q. 23. a. 3. ad 2. et q. 6. de verit. ar. 1. in fin. corp. et ad Roman. 9. Lect. 4. duo sunt reprobationis effectus, scilicet inflictio poenae aeternae, qui est ultimus effectus, et subtractio auxilii divinae gratiae, sive derelictio in peccato; sed utriusque effectus datur causa ex parte nostra; etenim inflictionis aeternae poenae causa est culpa, ut fatentur omnes; similiter etiam culpa, saltem originalis, causa est alterius effectus, scilicet derelictionis in peccato, ut patet ex sancto Thoma 2. 2. quaest. 2. articul. 5. ad primum, ubi ait; quod auxilium gratiae quibuscumque divinitus datur, misericorditer datur: quibus autem non datur, in poenam praecedentis peccati non datur, saltem originalis, ut inquit sanctus Augustinus lib. de corrept. et gratia. et 3. contra Gentes cap. 159. inquit, quod homines non adiuventur a Deo, in ipsis causam esse, quia scilicet sua culpa praestant impedimentum gratiae, et ita imputatur eis ad peccatum, si non convertantur, etiam si id praestare non possint sine auxilio gratiae. Denique pri. 2. quaest. 112. art. 3. ad secundum, inquit, quod defectus gratiae prima causa est ex nobis, sed collationis gratiae prima causa est ex Deo, iuxta illud Oseae 13. Perditio tua ex te Israel, tantummodo in me auxilium tuum. Et idem docet in primo sent. d. 40. quaest. 1. art. 2. ergo ex parte nostra datur causa totius effectus reprobationis.
Confirmatur. Deus potuit hominem reprobare propter peccatum originale; nam secundum se est sufficiens causa reprobationis, et fuit decens divinae misericordiae, quod ita faceret, ne homines ullo vel apparenti colore possent de illo conqueri: ergo de facto reprobavit homines propter peccatum saltem originale.
Octavo. Permissio primi peccati, saltem originalis, non potest esse effectus reprobationis: ergo ex eo, quod non datur causa ex parte nostra illius permissionis, non sequitur, quod non detur causa totius effectus reprobationis. Antecedens probatur: quoniam eiusdem peccati non est duplex permissio, sed peccatum originale intelligitur permissum, et futurum, antequam intelligatur reprobatio: ergo permissio eiusdem peccati non potest intelligi post reprobationem, et ita non erit illius effectus; alias idem peccatum bis permitteretur a Deo, vel idem esset prius, et posterius respectu eiusdem.
Confirmatur primo. Deus de facto permisit, quod omnes homines peccarent originaliter, et similiter permittit, quod multi praedestinati peccent mortaliter, et tamen permissio peccati originalis non est in omnibus effectus reprobationis, et similiter permissio peccati actualis: ergo neque in aliquibus. Patet consequentia: nam talis permissio aequaliter se habet ad omnes.
Confirmatur secundo. Ut dicitur in Con. Trid. sess. 6. c. 11. Deus sua gratia semel iustificatos non deserit, nisi prius deseratur ab eis: ergo ante divinam permissionem; qua deserit hominem, et permittit, ut cadat, semper praesupponitur aliquid ex parte hominis, ratione cuius deserit Deus; ac per consequens illa prima permissio peccati supponit causam ex parte nostra.
Confirmatur tertio: nam S. Tho. 1. p. q. 94. a. 4. ad 5. inquit, quod in tentatione non est subventum Adae, quia iam praecesserat peccatum in animo, et ad divinum auxilium recursum non habuit: ergo secundum sanctum Thom. ante permissionem peccati praesupponitur ex parte hominis aliqua negligentia.
In contrarium videtur S. Th. 1. p. q. 23. a. 3. in solut. ad 2. et 3. ubi indifferenter loquitur de praedestinatione, et reprobatione, et docet, non esse ex praevisis meritis.
IIII. Prima sententia.— In hac difficili quaestione quidam auctor, ut praedestinationem, et reprobationem quietativam intellectus humani in Deo statuat, qua facile argumentis, quae vel in desperationem, vel in segnitiem, et torporem inducere videntur, occurrere valeat: duplicem distinguit reprobationem, sicut de praedestinatione superius dictum est. Primam vocat reprobationem incompletam, et conditionatam, quae habet tacitam conditionem subintellectam, et importat actum, quo Deus conditionaliter vult non admittere aliquos in regnum suum, sed pro eorum peccatis poenis aeternis punire, si ipsi peccaverint, et in peccato perseveraverint usque in finem. Secundam vocant reprobationem completam, et absolutam, et hanc sentiunt praesupponere in Deo praescientiam finalis impoenitentiae, sive perseverantiae in peccato usque ad mortem, et ex parte hominis supponere ipsum peccatum, et continuationem eius usque ad ultimum vitae terminum: atque adeo talem reprobationem esse ex praevisis demeritis. Ex quo infert, neminem esse reprobatum absoluta Dei voluntate, ante praevisionem finis in statu peccati. Infert etiam, quod Deus non statuit decreto absoluto, ante praevisionem operum, qui sint salvandi, qui damnandi. Convincitur ad statuendam hanc sententiam.
Primo ex sacris litteris: nam Matthaei 25. dicitur reprobis: Ite maledicti in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et Angelis eius: et subditur ratio: Esurivi enim, et non dedistis mihi manducare, etc. ubi illa causalis, enim, causam demeritoriam praevisam a Deo significat, propter quam reprobati sunt. Item Ezechielis 18. Non est voluntatis meae mors impii. Ezechielis 33.1 Vivo ego dicit dominus, nolo mortem peccatoris, sed ut magis convertatur, et vivat. Sapient. 11. Diligis omnia, quae sunt, et nihil odisti eorum, quae fecisti, etc. Et 1. ad Tim. 2. Qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Cum qua voluntate revera non compatitur reprobatio absoluta aliquorum ante demerita praevisa, et perseverantiam in illis usque in finem. Quomodo enim vere, et sincere vult omnes salvari, si in primo illo decreto de salvandis hominibus, quod ex se concepit, tam paucos ad salutem elegit, et tam immensum numerum exclusit, et in secundo instanti, nullam illis, nisi incongruam gratiam saltem pro termino vitae praeparavit?
Secundo id probat ex Patribus: nam sanctus Hieronymus in cap. 1. Malachiae:2 Dilectio, inquit, et odium Dei, vel ex praescientia nascitur futurorum, vel ex operibus: alioquin novimus, quod omnia Deus diligat, nec quidquam eorum oderit, quae creavit: sed proprie eos suae vindicat caritati, qui vitiorum hostes sunt, et rebelles: et e contrario illos odit, qui a Deo destructa cupiunt rursus extruere. Ubi aperte insinuat, quod odium nascitur ex operibus. Idem epistola ad Hedibiam quaest. 10. Vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam suam, non irrationabiliter salvat; et absque veritate, sed causis praecedentibus: quia alii non susceperunt Filium Dei, alii autem recipere sua sponte voluerunt. Ex quo ostenditur, non gentes eligi, sed hominum voluntates. At hoc verum non esset, si ante omnem voluntatum praevisionem ex mero suo beneplacito hos eligeret ad gloriam, et non illos. Item etiam Ambrosius lib. 5. de fide cap. 3. explicans illud Apostoli:3 Quos praescivit, et praedestinavit,4 inquit; Non enim ante praedestinavit, quam praesciret; sed quorum merita praescivit, eorum merita praedestinavit. Praeterea Fulgentius ad Monimum de duplici praedestinatione cap. 24. sic ait:5 Ostensurus itaque Deus, quid reddendum praesciverit, et quid dandum, praedestinavit illos ad supplicium, quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros. Sanctus Prosper ad obiectiones Vincent. resp. 12. inquit:6 Quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati; essent autem praedestinati, si essent reversuri. Et ad capit. Gallorum respon. 7. Quia ipse ruituros propria voluntate praescivit, ob hoc a filiis perditionis nulla eos praedestinatione discrevit. Quibus verbis praescientia operum electioni, et reprobationi aperte supponitur: ergo ante praevisa merita, vel demerita non est in Deo praedestinatio absoluta, et reprobatio, sed conditionata,
Tertio: nam promissiones, et comminationes divinae, quibus electis vitam aeternam promittit, et reprobis aeternum supplicium comminatur, sunt conditionatae, et semper tacitam, vel expressam continent hypothesim, nimirum, si mandata servaverint, et perseveraverint usque in finem, aut si lapsi fuerint, et poenitentiam non egerint, ut patet ex Concilio Tridentino sessione 6. de iustificatione canone 20. Si quis hominem iustificatum, et quantumlibet perfectum dixerit non teneri ad observantiam mandatorum Dei, et Ecclesiae, sed tantum ad credendum; quasi vero Evangelium sit nuda, et absoluta promissio vitae aeternae, sine conditione observationis mandatorum: anathema sit. Et eadem conditio exprimitur capit. 13. eiusdem sessionis: Deus enim (nisi ipsi eius gratiae defuerint) sicut coepit opus bonum; ita et perficiet operans velle, et perficere: et canone 32. definitur, Iustificatum per bona opera mereri vitam aeternam, et ipsius vitae aeternae (si tamen in gratia decesserit) consequutionem. Quae conditio etiam exprimitur Matthaei 19. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata: et Lucae 13. Nisi poenitentiam habueritis, omnes similiter peribitis: ergo reprobatio absoluta non est in Deo ante demerita praevisa.
Quarto. Reprobatio absoluta ante praevisa demerita non videtur congruere bonitati divinae, cui non est consentaneum, ut in bonis, quae ex se ante omnem praevisionem futurorum, creaturae rationali praeparat, aliquos excipiat. Nec etiam iustitiae videtur satis congruere: in damnatione enim impiorum, et remuneratione iustorum non videtur in illo modo praedestinationis, et reprobationis relucere tanta aequitas, quanta si esset ex praevisis meritis, vel demeritis. Praeterea iuxta illum modum difficile esset explicare, quomodo maxima hominum pars non sit divina potestate praedestinata ad malum, et creata, ut pereat: ergo.
Quinto: nam experientia docet, quosdam, ex praedestinatione, et reprobatione absoluta ante praevisa merita, vel demerita in gravissimos melancoliae affectus incidisse, alios studium pietatis, et perfectionem religionis abiecisse, alios pene per totam vitam in anxietate versari, praedestinationem Dei suspectam semper habentes. Si enim de omnibus ante omnem praevisionem eorum, quae sumus facturi, iam est firmiter, et absolutis decretis statutum; si numerus salvandorum, qui nec augeri, nec minui potest, nullo operum, vel laborum nostrorum habito respectu, immutabiliter est definitus; si ante examen operum de omnibus irrevocabili praeiudicio est definitum; perspicuum esse videtur, tolli omnem solicitudinem recte vivendi: quia si illo numero es comprehensus, nulla iniuria faciet, ut excidas: si non es comprehensus, nulla solicitudo iuvabit, ut intres: ergo ea ratio praedestinationis, et reprobationis statuenda est, quae solidum mentis solatium afferat, quae studium bonorum operum, saeculi contemptum, et Christianae perfectionis amorem excitet. Haec autem assequimur, si dicamus praedestinationem, et reprobationem ex parte Dei non esse absolutam ante praevisa merita, vel demerita, sed conditionatam: ergo, etc. Alias rationes, quae pro hac sententia afferuntur, omitto: tum quia in superius adductis comprehenduntur: tum etiam quoniam eo tendunt, ut impugnent absolutas Dei praedestinationes, seu praedeterminationes, de quibus disputatione 22. et 23. iam egimus ex professo.
V. Reprobationis causam fuisse peccatum org. quae sentiant.— Secunda sententia est asserentium, causam meritoriam reprobationis in hominibus fuisse peccatum originale a Deo praevisum, quo tota natura humana in primo parente infecta est: et consequenter omnes, qui in Adam peccaverunt, meruerunt sibi in illo iram, et poenam aeternam, iuxta illud ad Ephes. 2. Et eramus omnes natura filii irae. Quam sententiam sequuntur multi Thomistae convicti auctoritatibus Augustini, locis superius allegatis, et affirmant duo. Primum est, peccatum originale esse causam generalem reprobationis in hominibus:7 nam Deus ab aeterno praevidit, totam massam naturae humanae infectam, propter peccatum primi parentis. Deinde ex hac massa perditionis elegit, pro mera sua liberalitate, quosdam in particulari, eosque praedestinavit, ut in illis ostenderet abundantes divitias misericordiae suae; alios vero iuste reliquit in eadem massa perditionis, et reprobavit propter peccatum naturae, cui poena aeterna debebatur: iuxta illud Genes. 3. In quacumque die comederis ex eo, morte morieris: in quo nulli facta est iniuria: sicut, si duo homines essent in carcere propter eamdem causam ad mortem condamnati, et intraret Rex, et sua misericordia vellet donare vitam uni, et eum a morte eripere, alterum vero relinquere in carcere, ut suspenderetur propter delictum commissum, ut in eo manifestaretur iustitia principis; nulli irrogaretur iniuria. Propter quod et sanctus Augustinus ait:8 O homo debitum, si non accipias, habes, quod gratuleris; si autem accipias, non habes, quod queraris. Secundum dictum est, peccata actualia praevisa non esse causam reprobationis,9 quod probant ex sancti Augustini auctoritate, et ex illo ad Rom. 9. Antequam nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, etc. ex quo testimonio tale desumitur argumentum. Eadem est ratio reprobationis Esau, de qua loquitur Apost. et aliorum reproborum; sed Esau non fuit reprobatus propter propria demerita actualia: ergo neque alii.
Confirmatur: nam Apost. quamvis loquatur de Esau, de quo fit mentio in loco Malachiae, quem adducit; tradit nihilominus doctrinam generalem de praedestinatione, et reprobatione.
Tertia sententia est asserentium, dari, quidem causam reprobationis ex parte nostra; non tamen esse eamdem in omnibus. Dicunt enim in aliquibus, scilicet in parvulis, decedentibus sine remedio contra peccatum originale, reprobationis causam fuisse peccatum originale a Deo praevisum: in aliquibus autem causam reprobationis esse solum peccatum mortale, ut in Angelis reprobis, et in adultis baptizatis, qui damnantur solum propter peccatum mortale: in aliis denique utrumque simul, ut in infidelibus, qui cum peccato originali, et actuali decedunt. Tenuit hanc sententiam M. Sotus in comm. super cap. 9. ad Rom. quamvis in suis retractationibus, quas adiecit in fine lib. 4. sententiarum, non obscure mutaverit hanc sententiam. Argumenta potissima eiusdem sententiae sunt proposita a principio.
VII. Quarta sententia est aliorum Thomist. asserentium, quod reprobationis, quantum ad ultimum effectum, datur causa ex parte nostra, scilicet culpa, sive sit originalis, sive actualis, et similiter quantum ad obdurationem, et perseverantiam in peccato usque ad ultimum vitae. Ceterum quantum ad primum effectum reprobationis, qui est prima permissio peccati, propter quod damnatur reprobus, sive illud sit originale, sive actuale, nulla datur causa ex parte nostra, sed illius permissionis causa est mera voluntas Dei: et consequenter docent, nullam dari causam totius effectus reprobationis. Hanc sententiam defendunt M. Bañes 1. p. art. 3. citato, M. Zumel disp. 4. et multi alii doctissimi Thomistae.
VIII. Praedestinationis, et reprobationis discrimen.— Pro resolutione tamen huius difficultatis supponendum est primo, quod, ut docet S. Thomas locis supra cit. aliter se habet divina praedestinatio in ordine ad praedestinatos, aliter reprobatio in ordine ad reprobos: etenim praedestinatio non solum est causa ultimi effectus, scilicet collationis gloriae, sed etiam est causa omnium eorum, per quae praedestinatus ad consequutionem illius ultimi effectus disponitur, sive per modum meriti, sive per modum causae materialis, etiam si nullum ibi intercedat meritum; sicut contingit in dispositionibus tempore antecedentibus infusionem gratiae. Ceterum reprobatio, quamvis sit causa inferens ultimum effectum reprobationis, qui est poena aeterna, non tamen est causa mediorum, per quae reprobus meretur poenam aeternam, quia non est causa peccati, sive demeriti ipsius reprobi.
Supponendum secundo, quod in processu reprobationis, quantum ad eius effectum, vel quantum ad ea, quae supponuntur ad consequutionem ultimi effectus, talis reperitur ordo. Primo namque est permissio peccati: non enim est intelligibile, et multo minus possibile, peccatum aliquod futurum esse, nisi Deo permittente, ut docet S. August. in Enchirid. ad Laur. c. 95. et 96. Nihil, inquiens, fit, nisi Omnipotens fieri velit, vel ipse faciendo, vel sinendo, ut fiat. Secundo post permissionem peccati intelligitur ipsum peccatum futurum. Tertio perseverantia peccati usque ad mortem, vel usque ad terminum viae, ut in Angelis. Quarto, et ultimo poena aeterna, sive sit sensus, sive damni.
Supponendum tertio, potissimam difficultatem huius controversiae consistere in hoc: Utrum scilicet permissio culpae, propter quam reprobus damnatur, connumeranda sit inter effectus reprobationis. Etenim, ut adnotavit Zumel, ubi supra, si prima permissio peccati est effectus reprobationis, evidens est, non dari causam reprobationis ex parte nostra, quantum ad integrum effectum illius, sicut non datur causa praedestinationis; si autem permissio culpae non sit effectus reprobationis; concedendum est, dari causam eiusdem reprobationis ex parte nostra.
Supponendum quarto, dupliciter posse intelligi praesentem quaestionem de causa reprobationis. Primo modo absolute, sive in communi: utrum scilicet, quod aliqui reprobentur, habeat causam ex parte illorum. Secundo in particulari, et comparative, et tunc sensus est: Utrum detur causa ex parte reproborum, propter quam isti in particulari potius sint reprobati, quam alii.
Prima ergo conclusio sit. Reprobatio, qua Deus statuit non dare aliquibus vitam aeternam, et permittere peccatum eorum, non est conditionata, sed absoluta, nec praesupponit in Deo praescientiam, vel praevisionem demeritorum ipsius reprobi, aut perseverantiae in peccato usque ad ultimum vitae. Haec conclusio satis manet probata ex iis, quae disputatione 36. et 37. dicta sunt de praedestinatione, et patebit amplius ex iis, quae in sequentibus conclusionibus, et solutionibus argumentorum dicenda sunt.
IX. In Angelis nulla data est causa reprobationis.— Secunda conclusio. In Angelis, qui ceciderunt, nulla datur causa reprobationis ex parte ipsorum quantum ad integrum effectum illius, sed ante praescientiam peccati futuri Deus, pro sua voluntate, quosdam eorum reprobavit, et permisit cadere in peccatum: et nomine causae comprehendimus quamcumque rationem, vel motivum, aut conditionem, sine qua non, tenentem se ex parte Angelorum. Probatur conclusio: nam S. Augustinus solum concedit, peccatum originale esse causam obdurationis, non autem actuale: ergo cum in Angelis nullum fuerit peccatum originale, sed solum actuale, in illis non datur causa reprobationis. Secundo probatur ex illo ad Rom. 9. Non ex operibus, sed ex vocante dictum est: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Et post pauca: An non habet figulus potestatem ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? ex quibus testimoniis S. Thomas probat, peccatum actuale non esse causam reprobationis, quantum ad primum illius effectum. Tertio probatur ex dictis disputatione praecedenti, ubi ostendimus, Deum actu positivo, ante praescientiam peccati futuri, etiam ex hypothesi, decrevisse, quosdam non admittere in regnum suum; et patebit amplius haec conclusio ex rationibus adducendis pro quarta conclusione.
X. Reprobationis comparativae nulla datur causa in parvulis.— Tertia conclusio. In parvulis decedentibus cum solo peccato originali nulla datur ex parte illorum causa reprobationis, si considerentur in particulari, et comparative in ordine ad alios, qui non sunt reprobati: et idem dicendum proportionabiliter de adultis. In hac conclusione conveniunt omnes Thomistae, et est expressa sententia S. Thomae in solut. ad 3. art. 3. cit. et 3. cont. Gent. c. 161. et ibi Ferrar. Probatur ratione, quam tangit S. Tho. in 3. arg. et in solut. illius: nam, quantum ad naturam omnes parvuli sunt aequales, et similiter quantum ad peccatum originale: etenim propter illud peccatum omnes aequaliter sunt natura filii irae, et merentur aequaliter damnationem aeternam: ergo ex parte illorum non potest assignari ratio, vel causa particularis, propter quam unus potius reprobetur, quam alius. Hoc argumentum idipsum probat de adultis: nam licet unus habeat maiora peccata actualia, quam alius; in hoc tamen omnes sunt pares, quod propter peccatum originale potuerint in massa perditionis relinqui.
Confirmatur exemplis adductis a S. Th. in eadem solut. ad 3. ex rebus naturalibus, et artificialibus; etenim non potest assignari aliqua ratio ex parte materiae primae, propter quam a principio haec pars materiae producta fuerit sub ista forma substantiali, et illa pars materiae sub alia: sed id fuit dependens ex simplici Dei voluntate; quia quaelibet pars materiae, secundum se, indifferenter se habet ad quamlibet formam. Similiter in artificialibus non est assignabilis ratio, propter quam ex duobus lapidibus aequalibus unum constituat artifex in fundamento, alium in capite aedificii, sed id dependet ex simplici voluntate artificis: ergo proportionabiliter ex duobus hominibus infectis eodem peccato originali, nulla est assignabilis ratio ex parte illorum, propter quam unus potius, quam alius in massa perditionis relinquatur, et alius ad regnum assumatur.
XI. Reprobationis nulla datur causa absolute loquendo.— Quarta conclusio. Non solum comparative, sed etiam absolute loquendo, nulla datur causa reprobationis. Itaque neque peccatum actuale, neque originale, neque utrumque simul praevisum a Deo, fuit de facto causa meritoria, vel motiva reprobationis alicuius, quantum ad omnes illius effectus. Hanc conclusionem tenet non obscure Caietanus10 in calce eiusdem art. 3. ubi fatetur, permissionem peccati esse effectum reprobationis. Eamdem conclusionem docet Durand. in 1. d. 41. q. 2. praesertim num. 14. M. Bañes, et Zumel ubi supra; et M. Sotus in fine 4. sent. in eamdem sententiam magis videtur inclinare. Illam etiam defendunt multi gravissimi Thomistae, et existimo, S. Thomam resolutorie eamdem docuisse sententiam, etenim art. 3. cit. in corp. inquit, quod sicut praedestinatio includit voluntatem conferendi gratiam, et gloriam; ita reprobatio includit voluntatem permittendi aliquem cadere in culpam, et ferendi damnationis poenam pro culpa: et idem dicit in solut. ad secundum, Ex quo loco deducit Caietanus iuxta sententiam S. Thomae, reprobationem esse praescientiam cum voluntate permittendi culpam, et damnandi pro culpa: ergo secundum S. Thom. permissio primi peccati, propter quod reprobus damnatur, est effectus reprobationis; sed illius permissionis nulla datur causa ex parte reprobi: nam ante permissionem primi peccati, et ante primum peccatum, non datur aliud peccatum praecedens; alias illud non esset simpliciter primum, vel in homine praecederet aliud peccatum commissum, Deo non permittente, quod est contra S. August. in Enchirid. ad Laur. c. 95. et 96. ergo secundum S. Thom. non datur causa totius effectus reprobationis. Item etiam eodem artic. 3. ad 1. inquit; quod inquantum Deus quibusdam non vult hoc bonum, quod est vita aeterna, dicitur, eos odio habere, vel reprobare; sed ex simplici voluntate Dei procedit, quod non velit aliquibus hoc bonum vitae aeternae: nam in gratuitis potest aliquis pro libito suo, absque alia causa, dare huic aliquid, et alteri non dare: ut dicit S. Tho. ad 3. eiusdem art. et q. 6. de verit. art. 2. ad 8. Praeterea in eadem solutione ad 3. inquirens causam praedestinationis, et reprobationis, nullam aliam assignat, praeter divinam voluntatem: ait enim: Quare hos eligat ad gloriam, et illos reprobet, non habet rationem, nisi divinam voluntatem; quod etiam explicat exemplis. Nec satis est respondere, quod S. Thomas loquatur comparative de reprobatione aliquorum prae aliis; etenim eodem modo loquitur, quantum ad causam de reprobatione, et praedestinatione; sed praedestinationis nulla datur causa, iuxta mentem S. Thomae, quantum ad integrum effectum praedestinationis, non solum comparative, sed nec etiam absolute: ergo neque reprobationis. Accedit, quod, cum S. Doct. q. 6. de verit. ar. 2. ad 9. assignasset duplicem causam reprobationis in hominibus, alteram secundum S. Aug. scilicet peccatum originale, alteram divinam voluntatem, quae rationabiliter potest velle denegare aliquid alicui, quod illi non debetur; tamen 1. p. in tertio articulo citato, ubi ex professo agit de eadem quaest. primam causam subticuit, et secundam assignavit: sentit ergo, peccatum originale non fuisse causam reprobationis, quantum ad integrum illius effectum. Quae autem fuerit sententia S. August. dicam postea. Existimo enim, etiam in hac parte S. Thomam ab eo non discedere.
Probatur secundo ratione. Prima permissio peccati, propter quod reprobus damnatur, sive sit originale, sive actuale, est primus effectus reprobationis; sed illius non datur causa ex parte nostra, ut supra dictum est: ergo non datur causa totius effectus reprobationis, ac per consequens nec ipsius reprobationis. Maior est S. Thomae, ubi supra; et probatur; nam illud, quod praerequiritur, ut sequatur ultimus effectus reprobationis, si non habeat rationem culpae, est effectus ipsius reprobationis: sed permissio, qua Deus permittit peccatum, propter quod infert reprobo ultimum effectum reprobationis, est necessaria, ut sequatur ille effectus; nam si Deus non permittat peccatum, non erit peccatum, quia nihil fit, nisi Deo volente, aut permittente, et consequenter, neque erit poena aeterna pro peccato. Et ex alia parte permissio peccati non habet rationem culpae, sed est bona: dicit enim S. August. in Enchirid. ad Laur. cap. 95. Neque dubitandum est, Deum facere bene, etiam sinendo, quaecumque fiunt male: ergo permissio peccati, propter quod reprobus damnatur, est effectus reprobationis.
Confirmatur: nam in Angelis permissio peccati fuit effectus reprobationis ipsorum: ergo et in hominibus, loquendo de peccato, propter quod quis damnatur. Hoc argumentum adeo efficax reputant aliqui Doctores, ut existiment, evidenter ostendere nostram conclusionem. Argumenta autem, quibus probatur, primam permissionem peccati, propter quod aliquis damnatur, non esse effectum reprobationis, sed praesupponi ad illam, saltem quando peccatum est originale, adducemus, et solvemus infra.
Probatur tertio. In illis, quibus peccatum originale remissum est per baptismum, non est causa reprobationis ipsum peccatum originale: ergo saltem in omnibus hominibus reprobis non erit peccatum originale causa reprobationis. Antecedens probatur: nam per baptismum vere remissum est peccatum originale, quantum ad totum illud, quod veram, et propriam peccati rationem habet, ut definitur in Concil. Trid. sess. 5. decret. de peccato orig. can. ult. quod probat Concilium auctoritate Apostoli ad Rom. 6. cum subdit: In renatis enim nihil odit Deus, quia nihil damnationis est, in his, qui vere consepulti sunt cum Christo per baptismum in morte: ubi Conc. indifferenter loquitur de baptizatis, sive sint electi, sive reprobi: ergo per baptismum secundum mentem Concilii vere remittitur reatus culpae, et poenae aeternae: ergo adultus baptizatus non reprobatur propter peccatum originale dimissum; alias aliquid damnationis esset his, qui per baptismum sunt renati, ac per consequens, vel rediret postea peccatum originale, aut non fuisset vere remissum per baptismum, sed tantum diceretur radi, vel non imputari: quod est contra Concilium.
Confirmatur. Peccatum, propter quod aliquis reprobatur, est causa ultimi effectus reprobationis, sed peccatum originale per gratiam baptismalem remissum, non est causa ultimi effectus reprobationis, scilicet poenae aeternae, alias non fuisset per baptismum vere remissum, quantum ad reatum poenae aeternae; et consequenter, neque quantum ad culpam: nam reatus poenae aeternae manere non potest, nisi manente culpa: ergo.
Ad hoc argumentum multae, sed plane difficiles adhibentur solutiones. Prima est, quod per baptismum vere remittitur peccatum originale, quantum ad culpam, et reatum poenae aeternae:11 atque adeo postea in exequutione peccatum originale dimissum non est per se causa reprobationis, quantum ad ultimum effectum illius: nihilominus ipsum peccatum originale praevisum ante illius remissionem, fuit vera causa motiva ordinationis ad poenam aeternam in intentione Dei, et sic dicitur causa reprobationis, quia per gratiam baptismalem non fuit immutatum illud aeternum Dei decretum, sed solum secundum praesentem iustitiam fit Deo gratus, et acceptus ad vitam aeternam talis reprobus baptizatus. Sed haec solutio non evacuat vim argumenti:12 etenim Deus suo aeterno decreto non ordinavit aliquem ad poenam aeternam, propter originale peccatum, vel actuale vere remittendum in tempore, quantum ad culpam; sed solum propter peccatum, in quo est perseveraturus usque ad mortem: ergo impossibile est, quod propter originale peccatum vere remittendum, quoad culpam, Deus habuerit aeternum decretum ordinandi aliquem ad poenam aeternam.13
Secunda solutio aliorum est, quod peccatum originale dimissum non est per se causa reprobationis, sed solum per accidens,14 quatenus scilicet fuit causa, quod in primo parente reprobarentur propter illud peccatum omnes, qui nascuntur filii irae; quod quidem decretum manet in Deo, respectu eorum, qui in aliquo peccato mortali, vel originali, vel utroque simul e vita decedunt. Videtur tamen haec solutio petere principium:15 hoc enim contendimus, quod Deus ab aeterno non habuerit decretum reprobandi aliquem propter peccatum vere remittendum, quantum ad culpam. Praeterea: nam peccatum perfecte remissum eodem modo se habet in ordine ad reprobationem, ac si non fuisset commissum, ut patet ex illo Ezechiel. In quacumque die ingemuerit peccator, omnium iniquitatum eius non recordabor amplius.16 Sed si non fuisset commissum, nullo modo esset causa reprobationis, etiam per accidens: ergo nec etiam commissum, vel contractum, si postea per gratiam revera fuit dimissum. Confirmatur: nam ablata causa, aufertur effectus: ergo, si peccatum originale est in omnibus causa reprobationis, ablato peccato originali, aufertur reprobatio.
Tertia solutio est, quod peccatum originale, quamvis remittatur per baptismum, quantum ad culpam, et poenam aeternam:17 manet tamen secundum aliquem effectum; scilicet quantum ad fomitem, quantum ad aerumnas corporis, et quantum ad mortem temporalem. Sicut ergo Deus iuste in poenam peccati originalis iam remissi infert mortem temporalem, ita in poenam eiusdem peccati relinquit aliquos in quadam communi providentia supernaturali, cum auxiliis sufficientibus ad salutem, et absque auxilio efficaci, saltem doni perseverantiae, sciens illos esse peccaturos, et damnandos. Hanc solutionem adhibent multi viri docti: sed contra illam urget argumentum:18 quia nullus punitur poena spirituali propter peccatum iam dimissum, sed subtractio auxilii efficacis est magna poena spiritualis: nam, illa posita, sequitur infallibiliter hominis damnatio. Praeterea: nam, ut aliquid dicatur simpliciter causa reprobationis, oportet, quod sit causa totius effectus reprobationis, sicut de causa praedestinationis dictum est; ideo enim opera procedentia ex gratia non sunt simpliciter causa praedestinationis, quia non sunt causa totius effectus praedestinationis; non enim sunt causa primae vocationis: sed peccatum originale dimissum non est causa totius effectus reprobationis, quia non est causa inflictionis poenae aeternae, ut dictum est: ergo non potest esse causa reprobationis.
Quarta solutio est aliorum, qui, ut argumenti difficultatem evadant, fatentur, causam reprobationis in hominibus baptizatis non fuisse peccatum originale, sed actuale,19 et contendunt hanc esse mentem S. August. Nam, licet ut plurimum reprobationis causam referre videatur ad peccatum originale, ratione cuius totum genus humanum factum est quasi massa quaedam damnata; propterea id facit, quia inde incipit omnium reproborum damnatio. Et licet aliqui eruantur per baptismum ex hac massa, ut dicit August. epist. 54. ad Dardanum q. 2. tamen iterum per actuale peccatum revertuntur ad massam; et ideo sic habentur a Deo, quasi numquam ab eadem massa fuissent separati; et adducunt pro hac sententia S. August. lib. de corrept. et grat. cap. 7. et 13. et Prosp. ad 2. cap. Gallorum. Haec solutio non videtur ad mentem S. Augustini:20 nam locis supra citatis expresse docet, propter loca Apostoli inducta, peccatum actuale non esse causam reprobationis: neque alicubi dicit oppositum: nam lib. de corrept. et gratia solum asserit, quod illi, qui iustificantur, et pie vivunt, sed perseveraturi non sunt, procul dubio neque illo tempore, quo bene, pieque vivunt, in numero electorum computandi sunt; quia non sunt a massa illa perditionis, praescientia Dei, et praedestinatione, discreti: quod in omnium sententia verissimum est. Non tamen ibi dicit S. August. vel S. Prosp. ubi supra, quod illi sint propter actuale peccatum reprobati, nisi sit sermo de reprobatione, quantum ad ultimum effectum, de quo non est controversia.
Ultima solutio aliorum est, quod peccatum originale dimissum per baptismum redeat, quantum ad ingratitudinem, propter sequentia peccata actualia,21 sicut etiam peccata dimissa per poenitentiam redeunt postea quantum ad ingratitudinem per sequens peccatum, ut docet S. Thom. 3. p. q. 88. artic. 2. et hac ratione, omnes, qui damnantur, reprobati sunt propter peccatum originale, et non propter solum actuale. Sed contra:22 nam contingere potest, quod aliquis invincibiliter ignoret, peccatum originale sibi fuisse dimissum per baptismum, ut si puer fuisset baptizatus, antequam perveniret ad usum rationis, et raperetur ab infidelibus, et nutriretur in silvis, ubi nihil audiret de baptismo; talis puer si postea peccet mortaliter, et damnetur, illud peccatum actuale non haberet circumstantiam ingratitudinis, ratione originalis peccati iam dimissi per baptismum. Praeterea: nam illa ingratitudo non est peccatum originale, sed actuale, aut circumstantia illius: ergo semel baptizati non reprobantur propter peccatum originale.
XII. Quarto probatur conclusio ex verbis Apostoli ad Rom. 9. Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei: Quia maior serviet minori, sicut scriptum est: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Et infra: An non habet potestatem figulus ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? In quo testimonio, ut disput. 37. num. 9. ex doctrina S. Augustini, et S. Thomae ostendimus, aperte significatur, in electione absoluta, et reprobatione hominum Deum non respexisse ad merita, vel demerita praevisa, sed pro suo beneplacito istum elegisse, et praedestinasse ad gloriam, illum non praedestinasse, sed voluntate absoluta statuisse permittere peccatum illius, et obdurationem, sive perseverantiam in eodem peccato usque ad ultimum vitae, ac poenam aeternam infligere propter idem peccatum, sive poena illa sit solum damni, ut in parvulis decedentibus cum solo originali peccato, sive etiam sensus, ut in adultis reprobis, qui peccata actualia addiderunt: quod etiam significant illa verba Apostoli: Ut secundum electionem propositum Dei maneret:23 electio enim est inter plures, ex quibus unus assumitur, alius relinquitur: ergo secundum Apostolum praedestinatio, et reprobatio absoluta antecedit in signo rationis praevisa merita, vel demerita saltem actualia: nam de originali peccato quid sentiendum sit iuxta mentem S. Augustini, et S. Thomae, infra dicetur.
Ad istum locum Apostoli duas adhibet explicationes auctor primae sententiae. Prima est, ut per illud verbum, non ex operibus, solum excludantur opera iam facta; non autem opera praevisa: vel si excluduntur etiam opera praevisa, ut sentit Augustinus, et multi alii ipsum sequuti, non est interpretandus locus ille de electione absoluta ad gloriam, sed ad gratiam. Hanc explicationem non oportet in praesenti iterum impugnare, cum iam in disput. 37. num. 17. fuerit tamquam insufficiens exclusa.
Secunda explicatio est de electione ad beneficia huius vitae partim temporalia, partim spiritualia. Cum enim Deus elegisset Iacob, et posteritatem ipsius, ut ex illis nasceretur Christus, statuit illos singularibus beneficiis prosequi, et disponere ad Christi adventum, idque non intuitu operum, sed ex suo beneplacito. Esau vero, et eius posteris non praeparavit tam eximia beneficia. Et ut melius intelligatur totus Apostoli in illo capite discursus, advertit, non esse ibi scopum Apostoli ostendere, Deum in vocatione ad fidem, aut electione ad gratiam iustificationis, non habere ullam rationem operum bonorum, aut malorum, sed omnia facere ex nudo beneplacito ante omnem operum praevisionem concepto: Non est ista, inquit, mens eius, sed scopus eius est docere, Deum in conferenda salute, gratia iustificationis, et donis Spiritus sancti, non habere rationem operum externorum praesertim legis, quae Iudaei tanti faciebant, et ob quae putabant sibi omnia deberi, esseque omnibus aliis praeferendos, sed fidei tantum, et interni affectus in Deum, et in Christum. Illa autem verba, quae ex Malachia desumpsit Apostolus: Esau autem odio habui; sic dicit esse accipienda, ut nomine odii non significetur verum odium, quo pro suo beneplacito velit malum Esau, vel eius posteris, sed minorem amorem, qui comparatione favoris impensi alteri possit dici odium. Adducitur pro eadem explicatione Bartholomaeus Camerarius in dialogo Catholico cap. 6. §. 1. et Ioannes a Bononia opusc. de praedest. 1. p. §. Verum ut eo revertamur.
Sed quidquid sit de hac interpretatione, negari non potest, Apostolum loqui in illo cap. 9. de praedestinatione, et reprobatione, comparatione donorum supernaturalium gratiae, et gloriae, ut ex dictis in disputatione de praedestinatione constat. Neque est tanta Bartholomaei Camerarii, et Ioannis a Bononia auctoritas, ut propter illam ad evadendam difficultatem argumenti recedendum sit a communi explicatione SS. Patrum24, qui locum Apostoli interpretantur de praedestinatione, et reprobatione, comparatione finis supernaturalis. Accedit, quod ex contextu Apostoli eodem cap. 9. et cap. 8. praecedenti colligitur, et ex eo colligunt sancti Patres Latini, et Graeci, Apostolum de praedestinatione, et reprobatione loqui, de qua nunc agimus: nam illa verba cap. 8. Quos praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui. Et illa, Quis accusabit adversus electos Dei? Deus, qui iustificat: quis est, qui condemnet? Et quae subdit in cap. 9. Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Et illa; Ergo cuius vult, miseretur, et quem vult, indurat; non sunt coarctanda ad personam aliquam particularem, vel ad misericordiam, vel negationem beneficiorum temporalium, sed universaliter intelligenda de misericordia, seu praedestinatione, et reprobatione comparatione bonorum supernaturalium: quod verba illa subsequentia in eodem capite confirmant: Quod si Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae, apta in interitum, ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam; quos et vocavit non solum ex Iudaeis; sed etiam ex gentibus, etc. Certe vasa irae apta in interitum, non dicuntur, nisi reprobi, qui a fine supernaturali deficiunt, et vasa misericordiae, dicuntur praedestinati ad vitam aeternam; quod indicant illa verba, quae praeparavit in gloriam.
XIII. Quinto probatur nostra conclusio: nam si praedestinatio, et reprobatio absoluta non est in Deo ante praevisionem meritorum, vel demeritorum, sequeretur, quod non esset adeo inscrutabile, et investigabile mysterium praedestinationis, et reprobationis; nam obiectioni, quam ex parte reproborum proponit Apostolus: Quid adhuc quaeritur? voluntati enim eius quis resistit? facile posset responderi, non esse mirum, quod isti sint absolute praedestinati, illi reprobati: nam pro sua libertate isti voluerunt cooperari auxiliis praevenientis gratiae non autem illi: atque adeo videtur sequi, reprehensionem illam Apostoli, et responsionem:25 O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? numquid dicit figmentum ei, qui se finxit, quid me fecisti sic? esse superfluam, neque oportuisset recurrere ad illam admirationem:26 O altitudo divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae eius, et consequenter rueret illa S. August. saepius repetita sententia, quare hunc trahat, illum non trahat; noli velle diiudicare, si non vis errare. Et illa:27 Ex duobus itaque parvulis originali peccato obstrictis, cur iste assumatur, ille relinquatur? et ex duobus aetate iam grandaevis impiis, cur iste ita vocetur, ut vocantem sequatur, ille autem aut non vocetur, aut non ita vocetur, ut vocantem sequatur? inscrutabilia sunt iudicia Dei. Ex duobus autem piis, cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi autem non donetur? inscrutabiliora sunt iudicia Dei. Unde idem Augustinus epistola 105. ad Sixtum, expendens eumdem locum ad Rom. 9. et Malachiae 1. ac praedestinationem, et reprobationem ex praevisis meritis excludens, ait: In quam sententiam beatus Apostolus etiam testimonium Prophetae longe posterioris assumpsit: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ut intelligeretur hoc apertum postea per Prophetam, quod antequam illi nascerentur, erat in Dei praedestinatione per gratiam. Quid enim diligebat in Iacob, antequam natus fecisset aliquid boni, nisi gratuitum misericordiae suae donum? Et quid oderat in Esau, antequam fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? Nam neque in illo diligeret iustitiam, quam nullam ille fecerat, neque in isto odisset naturam, quam bonam ipse perfecerat. Mirum autem, cum his coarctantur angustiis, in quanta se abrupta praecipitent, metuentes retia veritatis. Ideo, inquiunt, non dum natorum alium oderat, alium diligebat: quia eorum futura opera praevidebat. Quis istum acutissimum sensum defuisse Apostolo non miretur? Hoc quippe ille non vidit, quando sibi velut adversantis obiecta quaestione, non id potius tam breve, tam apertum, tam (sicut isti putant) verum, absolutumque respondit. Cum enim rem stupendam proposuisset, quomodo de nondum natis, nec aliquid agentibus boni, aut mali recte dici potuerit, quod unum Deus dilexerit, alium odio habuerit, ipse sibi obiecta quaestione motum exprimens auditoris: quid ergo dicemus? inquit: Numquid iniquitas apud Deum? absit. Hic ergo erat locus, ut diceret, quod isti sentiunt. Futura enim Deus opera praevidebat, quando minori maiorem serviturum esse dicebat. Non autem hoc Apostolus dicit, sed potius, ne quisquam de suorum operum audeat meritis gloriari, ad Dei gratiam, et gloriam commendandam voluit valere, quod dixit. Cum enim dixisset: Absit, ut sit iniquitas apud Deum, tamquam ei diceremus. Unde hoc ostendis, cum asseras, non ex operibus, sed ex vocante dictum esse: Maior serviet minori. Moyses enim dicit, inquit, Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ad haec, et similia verba S. Augustini respondet auctor, illum loqui contra eos, qui ponebant praedestinationem esse ex praevisis meritis, procedentibus ex solis viribus naturae, sicut dixerunt Pelagiani: non autem contra illos, qui dicunt, praedestinationem esse ex praevisis meritis, procedentibus ex gratia, sicut asserit prima sententia. Nihilominus censeo, affirmari non posse, praedestinationem esse ex praevisis meritis gratiae, ut patebit infra. Sed arguet quis ex contextu eiusdem epistolae. Nam statim post verba inducta subdit: Ubi nunc merita, ubi opera vel praeterita, vel futura tamquam viribus naturae, vel adimpleta; vel adimplenda? Viribus naturae, inquit, non viribus gratiae. Et libro de praedestinatione Sanctorum, cap. 17. Praesciebat ergo, ait Pelagianus, qui futuri essent sancti, et immaculati per liberae voluntatis arbitrium: et ideo eos ante mundi constitutionem in ipsa sua praescientia, quales futuros esse praescivit, elegit. Elegit ergo, inquit, antequam essent, praedestinans filios, quos futuros sanctos, immaculatosque praescivit: utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse praevidit. Ubi solum loquitur de praedestinatione ex praevisis meritis naturae, quod indicant illa verba per liberae voluntatis arbitrium, et hanc tantum praedestinationem, quam Pelagiani constituebant, impugnat in illis locis, et in aliis pluribus Augustinus.
Haec tamen solutio posset utcumque locum habere, si diceretur, praedestinationem esse ex praevisis meritis gratiae, seu vocationis divinae, non cuiuscumque, sed eius, per quam Deus non solum tribuit posse, nec solum pie operari, et perseverare, si volumus: nec solum concurrit nobiscum ad piam operationem, vel alios actus liberos concursu simultaneo, si nos volumus cooperari, sed etiam sua gratia vere efficienter facit nos velle, et perseverare usque in finem. Nam de hac vocatione loquitur S. August. ut patet ex eodem Aug. lib. de praedest. Sanctorum, c. 16. ubi ait: Dixit ergo non ex operibus, sed ex vocante, non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. Et cap. 17. inquit: Electi sunt autem de mundo ea vocatione, qua Deus id, quod praedestinavit, implevit. Quos enim praedestinavit, ipsos et vocavit, illa scilicet vocatione, secundum propositum. Et idem dicit cap. 16. et 19. eiusdem libri: ergo loquitur de vocatione, qua non solum facit Deus, ut credere, pie operari, et perseverare possimus, si velimus, vel qua perseveramus, si volumus: sed de illa, per quam Deus efficit, ut velimus. Nam ut idem Augustinus in eadem Epistola dicit: Adiutorium Spiritus sancti sic expressum est, ut ipse facere diceretur, quod, ut faciamus; facit. Quod confirmat ex illo Rom. 8. Spiritus adiuvat infirmitatem nostram. De quo plura diximus disput. 86. Quod etiam constat: nam, ut disput. 99. num. 2. ostensum est, controversia saltem potissima Augustini cum Pelagianis non fuit de gratia excitante, sed de adiuvante, per quam Deus efficit, ut velimus. Si enim Deus per gratiam non efficit hoc modo, ut velimus, sed innatae libertati relinquit, ut, si vult, se determinet, si non vult, nihil operetur; videntur procedere omnia argumenta contra praedestinationem ex praevisis meritis, subsequentibus gratiam excitantem, quae afferri solent contra praedestinationem ex praevisis meritis naturae. Immo addendum est, quod etiam si totum hoc admittatur, adhuc esset solvendum ab auctore primae sententiae argumentum illud, quo Sanctus Thomas, prima parte, quaest. 23. articulo 5. et ad Rom. 9. lectione 2. in fine excludit sententiam, quae asserit, praedestinationem pendere ex praevisis meritis gratiae: nam cum eiusmodi28 merita sint effectus praedestinationis, non possunt esse ratio, vel conditio, sine qua non, a qua eadem praedestinatio in ratione absolutae praedestinationis dependeat, ut disputatione 37. dictum est.
Ad illud autem, quod obiiciebamus de profunditate, et inscrutabilitate praedestinationis, et reprobationis divinae, respondet auctor primae sententiae, non esse inscrutabile Dei iudicium, quod ex duobus vocatis alter sequatur, alter non sequatur; aut quod ex duobus iustis alter perseveret, alter non perseveret; ut quidam volunt, huius discriminis causam, tamquam in primam originem referentes in discretione illa, qua Deus ex se hunc elegit ad gloriam, illum non elegit. Certum enim est, causam, cur hic non sequatur vocationem divinam, aut non perseveret, non esse defectum gratiae, aut electionis divinae, sed arbitrii libertatem, iuxta illud Oseae 13. Perditio tua ex te Israel, tantummodo in me auxilium tuum. Et quod hic sequatur, et perseveret, causa vera, et propria est libertas arbitrii, auxilio divino instructa; quae sicut in naturalibus, ita in supernaturalibus potest se in utramque partem flectere. Ex quo infert, non esse etiam inscrutabile, cur vocatio in illo sit efficax in actu secundo, in isto inefficax: id enim pendet ab arbitrii libertate, in cuius manu est facere, ut sit efficax, vel inefficax: Idem dicit de auxiliis, quae dantur ad perseverandum: ut enim ista auxilia habeant rationem doni perseverantiae, vel non habeant, pendet similiter a libertate, quae per illa potest actu perseverare, vel non perseverare. Et, si quidem perseveret, illa auxilia habebunt rationem doni perseverantiae; si non perseveret, non habebunt. Addit, quod in his non ponit Sanctus Augustinus istam inscrutabilitatem iudiciorum Dei; sed in eo, quod cum Deus, priusquam statuat gratias suas distribuere, praesciat de quolibet, quae gratiae sint in ipso futurae efficaces, quae inefficaces, velit nihilominus dare huic eam, quam novit fore efficacem, illi eam, quam inefficacem. Cur enim non dat etiam alteri efficacem? cur potius huic, quam alteri dat efficacem? Hoc a nobis certo, et in particulari sciri non potest.
Haec responsio est valde difficilis, nec satisfacit argumento nostro. Fatemur quidem causam propriam, quod iste homo non assentiatur vocationi divinae, vel non perseveret in gratia usque in finem, esse, quia ipse non vult consentire, nec perseverare, ut ex praemissis disputatione 102. constat: nec referimus ullo modo in divinam reprobationem, quod reprobus contradicat gratiae, vel persistat in peccato usque in finem, sed solum id refertur in voluntatem creatam deficientem. Nam ut 1. p. quaest. 23. art. 3. ad 2. dicit sanctus Thomas: Aliter se habet reprobatio in causando, quam praedestinatio; nam praedestinatio est causa et eius, quod expectatur in futura vita a praedestinatis; scilicet gloriae; et eius, quod percipitur in praesenti, scilicet gratiae. Reprobatio vero non est causa eius, quod est in praesenti, scilicet culpae; sed est derelictionis a Deo. Est tamen causa eius, quod redditur in futuro, scilicet poenae aeternae. Sed culpa provenit ex libero arbitrio eius, qui reprobatur; et a gratia deseritur. Et secundum hoc verificatur dictum Prophetae, scilicet: Perditio tua Israel ex te. Contendimus tamen, primam radicem, et causam primi effectus reprobationis, nempe permissionis primi peccati, propter quod peccatum reprobus damnatur, reducendam esse in absolutum decretum voluntatis divinae: nec praesupponere ex parte hominis demerita aliqua praevisa (alias illa permissio non esset primi peccati, sed ante illud supponeretur aliud) ac per consequens, non dari causam reprobationis ex parte nostra, quantum ad omnes eius effectus; licet detur causa, quantum ad aliquos, nempe quantum ad obdurationem in peccato, et perseverantiam in illo usque in finem. Huius enim effectus causa demeritoria est ipsum peccatum hominis: nec impugnant hoc; sed potius confirmant argumenta facta pro opposita sententia. Contendimus secundo, quod licet causa proxima, quare praedestinatus consentit Deo excitanti, et monenti, est quia vult consentire nam revera libere consentit; et potest dissentire, si velit; tamen origo prima, et causa, quod ille velit consentire, et perseverare usque in finem, est praedestinatio absoluta, et efficax Dei, qui per auxilium speciale praeoperantis gratiae vere efficienter fecit, ut praedestinatus consentiret, et perseveraret usque in finem; quod quidem auxilium non est collatum alteri, qui non perseveravit, ut supra ostensum est. Nec est admittendum, ex libera cooperatione nostri arbitrii pendere, quod auxilium Dei praeveniens habeat, vel non habeat rationem doni perseverantiae, aut quod sit efficax, vel non sit efficax ad faciendum, quod liberum arbitrium consentiat: id enim habet, prout venit a Deo; quamvis ipse consensus, vel dissensus procedat efficienter ex libero arbitrio; consensus quidem ex libero arbitrio excitato, et moto a Deo gratia efficaci; dissensus vero, et peccatum a libero arbitrio ex seipso, et ex sua naturali facultate: nam ex se habet, quod peccet, a Deo autem, quod operetur bonum, et perseveret in illo usque in finem, ut dictum est.
XIIII. Illud vero, quod additur in solutione, quam impugnamus, de inscrutabilitate praedestinationis, et iudiciorum Dei, doctrinae S. Augustini, et contextui Apostoli non videtur satis congruere. Primo quoniam Apostolus praedestinatos dicit esse electos, et vocatos secundum propositum, ut patet Rom. 8. his, qui secundum propositum vocati sunt Sancti: et Augustinus saepe dicit, praedestinatos vocari secundum propositum, reprobos vero non vocari secundum propositum, quod de proposito Dei, non de proposito hominis, praeviso a Deo, ut disp. 38. num. 14. ostendimus, intelligendum est: ergo ex eodem proposito ante praevisa merita, vel demerita quosdam praedestinavit Deus ad vitam aeternam, quosdam reprobavit, et voluit permittere, quod ab hoc fine deficerent.
Nec secundum mentem Augustini inscrutabilitas praedestinationis, et iudiciorum Dei debet revocari, ad solam voluntatem illius, qua voluerit distribuere sua dona gratiae quibusdam hominibus in illis circumstantiis, in quibus praesciebat,29 illos pro innata libertate esse cooperaturos eidem gratiae, et perseveraturos usque in finem: aliis vero statuit distribuere eadem dona gratiae in talibus circumstantiis, in quibus praesciebat, illos pro eadem libertate non esse cooperaturos, vel perseveraturos usque in finem: tum nam hic modus dicendi praesupponit esse in Deo ante omne liberum decretum voluntatis ipsius scientiam mediam, qua certo sciat, quid in particulari ex sua innata libertate faceret creata voluntas ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis tali excitatione tangeretur, quam tamen praescientiam non agnovit, sed potius exclusit S. Augustinus, ut disputatione 7. visum est: tum etiam nam si totum mysterium praedestinationis, et reprobationis, et inscrutabilitas iudiciorum Dei ad id essent revocanda; videtur sequi, quod ultima resolutio, in quam debet reduci, quod iste sit praedestinatus a Deo voluntate absoluta, sit cooperatio futura arbitrii a Deo praevisa, vel praecognita per eamdem scientiam, et Deus constituens hominem in illis circumstantiis, solum esset conditio, sine qua homo ille non esset praedestinatus; vel ut plurimum solum tribueret illi homini, quod possit pie operari, et perseverare usque in finem, si velit; non autem efficeret, ut velit, perseveret in finem, et salvetur: quod tamen non est admittendum, ut supra ostensum est.
XV. Reprobationis quo ad ultimum effectum datur causa ex parte nostra.— Quinta conclusio. Reprobatio quantum ad ultimum effectum praesupponit in signo rationis praescientiam peccati originalis, vel actualis, propter quod reprobus damnatur. Itaque non solum in executione, sed etiam in intentione efficaci non habuit Deus voluntatem puniendi aliquos poena aeterna, nisi propter culpam praevisam. Hanc conclusionem videtur docere S. August. lib. 6. hypognost. et aliis locis supra allegatis. Et probatur: nam voluntas puniendi reprobos in perpetuum pertinet ad iustitiam vindicativam, quae necessario praesupponit culpam; non enim est Deus vindex, nisi peccatorum, quae propria voluntate commisimus, aut voluntate primi parentis, quae reputatur nostra. Et, si quis obiiciat:30 nam Deus ante praevisa merita habuit intentionem efficacem conferendi electis gloriam, ut supra dictum est: ergo similiter ante praevisa demerita habuit intentionem efficacem inferendi reprobis poenam aeternam, ad ostensionem suae iustitiae, etiam si postea in executionem eam non inferat, nisi propter culpam; respondetur,31 negando consequentiam, et ratio discriminis est: nam inflictio poenae aeternae non potest aliquo modo habere rationem doni gratuiti, sed necessario pertinet ad iustitiam vindicativam, quae supponit culpam; intentio autem efficax dandi gloriam habet rationem doni gratuiti, quatenus in signo rationis antecedit praescientiam meritorum; unde ipsa gloria non solum appellatur in sacris litteris corona iustitiae, sed etiam gratiae, unde non est simile.
XVI. AD argumenta autem facta a principio respondetur, quod tantum probant quintam conclusionem: quatenus vero militant contra quartam conclusionem supra positam, respondetur ad primum. Concilium Valentinum non dicere, quod in reprobatione aeterna meritum malum praecedat iustum Dei iudicium; sed quod in damnatione periturorum meritum malum praecedat iustum iudicium Dei. Loquitur ergo Concil. de damnatione, seu poena aeterna, quae non infertur, nisi propter culpam, ut dictum est: non autem loquitur de reprobatione, secundum quod importat aeternum Dei decretum, quo Deus voluntate consequente voluit quibusdam non conferre vitam aeternam, quae non erat illis debita, et permittere peccatum: hanc enim voluntatem Deus habuit ante praevisum peccatum, etiam originale, si consideretur peccatum illud, ut causa reprobationis. Loca autem scripturae, in eodem argumento adducta, iam explicata sunt a nobis disputatione 33. solutione ad 3. et 4.
Augustini sententia circa reprobationem expenditur.— Ad secundum argumentum ex auctoritate S. Augustini, quidam Thomistae respondent, eum sequutum fuisse sententiam illam ad temperandam duritiam, quam videbatur Pelagianis habere praedestinatio, et reprobatio tradita ab eodem sancto Augustino, et ex sacris litteris deducta. Sed respondetur secundo, loca sancti Augustini posse explicari primo quoad sufficientiam; etenim peccatum originale praevisum ante Verbi incarnationem, causa fuit sufficiens, cur Deus, si voluisset, potuisset, absque alicuius iniuria, omnes homines reprobare; de facto tamen non fuit praevisum ante reprobationem, tamquam causa illius, sed solum, ut obiectum, seu morbus naturae, in cuius remedium Christus venit. Atque in hoc differt reprobatio a praedestinatione, quod, respectu praedestinationis nulla datur causa ex parte nostra non solum efficax, sed neque sufficiens, propter quam Deus potuerit praedestinare aliquos, quia omnia nostra bona merita praecedit indebita gratia. Secundo potest explicari S. Aug. de reprobatione, quoad effectum intermedium, qui est obduratio in peccato; illius enim causa est praecedens peccatum saltem originale, ut patet ex illo ad Rom. 1. Propter quod tradidit illos Deus in reprobum sensum, et etiam quoad ultimum effectum, qui est poena aeterna; illius enim causa est praecedens culpa. In praedestinatione autem merita gratiae non possunt esse causa, propter quam Deus conferat donum perseverantiae, quia, ut docet S. Thom. p. 2. q. 114. art. 9. perseverantia non cadit sub merito. Et hanc fuisse mentem S. Augustini ex eo constat: nam in locis pro contraria sententia supra inductis, et ubicumque de hac materia loquitur, numquam dixit, quod detur causa reprobationis, sed tantum ait, quod ex parte nostra datur causa obdurationis; seu derelictionis in peccato. Cuius quidem obdurationis causa meritoria est ipsum peccatum: sed ante ipsum peccatum etiam originale intelligitur in Deo permissio eiusdem peccati; quae comparatione reproborum est effectus primus reprobationis, cuius quidem permissionis non datur causa ex parte reprobi: et ita non datur causa totius effectus reprobationis. Et, si fiat argumentum:32 nam etiam datur causa ex parte nostra ultimi effectus praedestinationis, quia gloria confertur hominibus propter eorum merita, et similiter datur causa meritoria effectus intermedii, scilicet, augmenti gratiae, ut disputatione 60. num. 12. ostensum est: ergo, quantum ad hoc nulla est differentia inter praedestinationem, et reprobationem; respondetur,33 quod quamvis bona opera procedentia ex gratia sint causa meritoria ultimi effectus praedestinationis, sicut mala merita sunt causa ultimi effectus reprobationis; est tamen differentia, quod bona merita gratiae non sunt in nobis ex nobis, sed ex Deo, ut saepe docet Augustinus; mala autem merita sunt in nobis ex nobis, et non ex Deo. Unde S. Tho. super cap. 9. ad Roman. lect. 2. in fine inquit: Praescientia meritorum non potest esse aliqua ratio praedestinationis, quia merita praescita cadunt sub praedestinatione; sed praescientia peccatorum potest esse aliqua ratio reprobationis ex parte poenae, quae praeparatur reprobis, inquantum Deus proponit, se puniturum malos propter peccata, quae a seipsis habent, non a Deo; iustos autem proponit se praemiaturum propter merita, quae a seipsis non habent, iuxta illud Oseae 13. Perditio tua ex te Israel, tantummodo in me auxilium tuum. Et in hoc eodem sensu loquitur August. cum ait: Quaerimus causam praedestinationis, neque invenimus; quia scilicet etiam, quantum ad ultimum effectum, non invenimus in nobis causam, quae sit ex nobis: obdurationis autem causam quaerimus, et invenimus, quae scilicet sit in nobis ex nobis respectu ultimi effectus reprobationis. Si autem fiat argumentum:34 nam eadem ratione posset concedi, quod peccatum actuale sit causa reprobationis, sicut originale, quod pugnat cum doctrina S. Augustini: probatur: nam etiam peccatum actuale est causa obdurationis, seu derelictionis in peccato: et similiter est causa ultimi effectus reprobationis, et est in nobis ex nobis. Respondetur,35 quod peccatum originale est, secundum se, causa reprobationis sufficiens, respectu omnium hominum, quia est commune peccatum totius naturae, peccatum autem actuale non reperitur in omnibus, et ita non potuit esse causa reprobationis, quantum ad sufficientiam respectu omnium hominum: S. August. autem loquebatur de causa communi reprobationis.
Ad confirmationem respondetur, S. Thomam non dicere absolute, quod praescientia peccatorum possit esse aliqua ratio reprobationis, sed cum addito, scilicet ex parte poenae. Et quamvis peccatum non sit effectus reprobationis, sed quid praesuppositum ad illam, quantum ad ultimum eiusdem reprobationis effectum; permissio tamen peccati, propter quod reprobatur damnatus, vere est effectus reprobationis secundum S. Tho. ut supra dictum est.
Ad locum autem alium adductum ex 1. p. q. 23. ar. 5. in solut. ad 3. respondetur, solum concludere, quod praedestinatio praesupponat praescientiam peccati originalis, secundum quod est obiectum, in cuius remedium venit Christus, et ut erat causa finalis proxima incarnationis Verbi, non autem secundum quod dicit ordinem ad reprobationem.
XVIII. Deum odio habere aliquem quid sit.— Ad tertium respondetur, quod Deus non solum dicitur odio habere aliquem, quatenus vult illi malum poenae aeternae propter culpam; sed etiam quatenus, ante praevisa demerita, pro suo libito, actu positivo voluit quibusdam non dare vitam aeternam. Unde S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 3. ad 1. ait, quod Deus omnes homines diligit, et etiam omnes creaturas, inquantum vult omnibus aliquod bonum; non tamen quodcumque bonum vult omnibus. Inquantum igitur quibusdam non vult hoc bonum, quod est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare.
Ad quartum respondetur, solum probare, quod peccatum originale fuerit sufficiens causa reprobationis hominum; non autem quod de facto fuerint homines propter illud reprobati.
Peccatum originale, ut iustitiae originali opponebatur, non fuit effectus reprobationis.— Respondetur secundo, quod sicut gratia Adae, in statu innocentiae, non fuit illi ex meritis Christi collata, neque effectus praedestinationis illius, sed cuiusdam generalis providentiae supernaturalis, eo quod non fuerit gratia hominis redempti; ita et peccatum originale, secundum quod opponebatur statui innocentiae, et iustitiae originali, non fuit effectus reprobationis alicuius, nec dicebat ordinem ad reprobationem, sed solum consideratur in illo priori, tamquam morbus naturae, et tamquam obiectum, in cuius remedium praedestinatus est Christus Dominus. Unde secundum quod praeintelligitur ante praedestinationem, et reprobationem hominum, non fuit praevisum de facto, ut causa reprobationis. Si autem consideretur idem peccatum, secundum quod opponitur gratiae Redemptoris, sic intelligitur posterius reprobatione eorum, qui propter illud peccatum damnantur; nam permissio illius sub hac consideratione fuit primus effectus reprobationis, ut supra dictum est. Unde ad argumentum in forma respondetur, consequentiam illam de primo ad ultimum esse nullam, quia variatur genus causae obiectivae, seu finalis proximae in causam meritoriam; etenim in antecedente est sermo de causa finali proxima incarnationis, in consequenti autem de causa meritoria reprobationis.
XIX. Ad quintum argumentum respondetur, Deum velle omnes homines salvos fieri, voluntate antecedente, quae est voluntas secundum quid; non autem voluntate consequente, quae est voluntas simpliciter, ut disputatione 33. et 34. explicatum est.
Ad sextum argumentum respondetur, reprobationem, quantum ad ultimum effectum, esse actum iustitiae vindicativae; et ideo, quantum ad illum effectum, supponere culpam ex parte nostra; ceterum quantum ad primum effectum, qui est prima permissio peccati, in quo reprobus perseverat usque ad mortem, non esse actum iustitiae vindicativae, sed simplicis Dei voluntatis, ut dictum est.
Deus in reprobatione hominum non est crudelis.— Ad confirmationem respondetur, quod, sicut Deus non est crudelis, reprobando Angelos ante praescientiam peccati futuri, ita nec reprobando homines; nulla enim crudelitas est, nec etiam inclementia non dare alicui, quod illi non debetur. Unde etiam si Deus, ante praevisam culpam, velit non dare aliquibus gloriam, quod est eos reprobare, nulla est inclementia, aut iniustitia; eo quod gloria nulli est debita, secundum suam naturam.
Ad septimum argumentum, negatur antecedens. Ad probationem respondetur, inter effectus reprobationis connumerari primam peccati permissionem; propter quod peccatum reprobus damnatur, ut in aliis locis supra inductis docet sanctus Thomas, et huius permissionis non dari causam ex parte nostra. Hanc ergo permissionem comprehendit sanctus Doctor sub nomine subtractionis auxilii efficacis; nam permissio divina supponitur ad peccatum, propter quod Deus subtrahit auxilium efficax. Et per haec patet ad alia loca sancti Thomae inducta in eodem argumento.
Ad confirmationem respondetur, etiam in reprobatione facta ante praescientiam peccati futuri, non posse homines de Deo rationabiliter conqueri, sicut neque Angeli possunt, ut est ostensum ex auctoritate Apost. ad Rom. 9.
Ad octavum respondetur, negando antecedens; et ad primam probationem dicendum, quod, quamvis unius peccati sit una dumtaxat permissio secundum unam rationem; tamen eadem permissio, sive idem peccatum sub una ratione antecedit praedestinationem Christi, et consequenter etiam antecedit praedestinationem, et reprobationem hominum: et secundum aliam rationem intelligitur posterius ipsa reprobatione. Nec est inconveniens, quod idem, respectu eiusdem, secundum diversam rationem, et in diverso genere causae sit prius, et posterius.
Ad primam probationem respondetur, quod, quamvis peccatum, secundum se, aequaliter se habeat ad omnes homines; Deus tamen pro sua voluntate, quae iniusta esse non potest, voluit in quibusdam permissionem peccati non esse effectum reprobationis, esse autem in aliis.
Ad secundam confirmationem respondetur, sensum legitimum Concil. Triden. esse, quod Deus non privat gratia habituali semel iustificatos, nisi illi prius natura peccatum mortale committant, per quod deserunt Deum, et merentur gratia iustificante privari; verumtamen ante illud peccatum mortale, per quod homo deserit Deum, intelligitur in Deo permissio eiusdem peccati, ut dictum est. Et per haec respondetur ad auctoritatem S. Tho. quod ante illam negligentiam Adae praecessit Dei permissio, cuius Adam non fuit causa meritoria: nam ante primam negligentiam non intelligitur aliquod peccatum. Ex iis facilis est solutio ad argumenta secundae sententiae.
XX. AD primum respondetur, quod ex illis locis solum colligitur, dari ex parte nostra causam reprobationis, quantum ad ultimum effectum illius. Unde illa causalis, enim, in loco Matthaei inducto, importat causam, ob quam reprobi puniuntur poena aeterna: sed tamen ante peccata omnia intelligitur permissio divina, qua permittit primum peccatum reprobi, quae quidem permissio est primus effectus reprobationis, et huius permissionis nulla datur causa ex parte reprobi. Similiter dicendum ad locum Ezechielis 18. et Ezechielis 33.36 quod Deus non vult peccatoribus mortem aeternam, idest poenam peccati, nisi supposito ipso peccato, et perseverantia in illo usque in finem: sed tamen ante omne peccatum voluit permittere primum peccatum, ut dictum est. Secundo possunt explicari eadem loca de ipso peccato, seu morte spirituali, quam Deus non vult, sed solum permittit. Ad locum Sapientiae 11. respondetur, quod Deus diligit omnia, quae sunt, praesertim homines, quia omnibus vult bonum, et esse, quod habent; sed tamen non omnibus hominibus vult voluntate consequente hoc bonum, quod est vita aeterna: et secundum hoc dicitur eos habere odio, vel reprobare. Solutio est S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 3. ad 2. Ad locum 1. ad Timotheum 2. respondetur, Deum voluntate antecedente velle omnes homines salvos fieri, sed voluntate consequenti non vult omnes, sed quosdam, scilicet praedestinatos, salvos fieri. Qualiter autem istae duae voluntates cohaereant inter se, iam supra explicatum est.37
Ad secundum argumentum respondetur per ea, quae dicta sunt ad loca inducta scripturae, et ad alias consimiles auctoritates Patrum, ad quas disp. 37. n. 18. et 20. responsum est. Sed specialiter ad verba illa S. Prosperi: Essent autem praedestinati, si essent reversuri; respondetur, illum loqui secundum quamdam concomitantiam illationis. Sequitur enim argumento certo desumpto a posteriori, sive ab effectu, quod, si peccator revertitur ad Deum, et perseverat usque in finem, sit praedestinatus; tamen haec reversio ad Deum, non est causa praedestinationis absolutae, sed effectus, secundum illud: Si ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum.38
Ad tertium respondetur, quod, ut disput. 30. dictum est, electio, et praedestinatio ad gloriam, secundum quod est in intentione divina, nullam supponit conditionem ex parte nostra, sed ante omnia praevisa merita gratiae, Deus in sua intentione voluit absolute vitam aeternam electis, et supposita hac intentione, statuit providere de mediis, quibus efficaciter perduceret electos ad vitam aeternam. Ceterum secundum quod est in executione, numquam vita aeterna datur praedestinatis adultis, nisi suppositis meritis gratiae, quia Deus non voluit, neque ordinavit, quod in exercitio electi salventur, sive operentur bonum, sive operentur malum, sed quod salventur per bona opera, quae etiam cadunt sub praedestinatione divina, et sunt effectus illius. Deus ergo promisit vitam aeternam in exercitio consequendam sub conditione bonorum operum; sed Deus ipse sua gratia efficit, quod ponatur in esse illa conditio, et ipsa cooperatio nostri arbitrii: nam facit, ut faciamus, et operatur, ut operemur. Unde S. August. epistol. 105. inquit: De ipsa quippe gratia satis agebat Apostolus, et ideo promissionis filios commendabat. Quod enim promittit Deus, non facit, nisi Deus: habet namque aliquid rationis, et veritatis, ut homo promittat, et Deus faciat: ut autem homo se facere dicat, quod promiserit Deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Quod et Apostolus significavit, cum dixit:39 Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini. Quem locum explicans idem August. lib. de praedest. Sanct. cap. 10. ait: Non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim, quod ipse facturus fuerat, non quod homines: quia etsi faciunt homines bona, quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit, ut illi faciant, quae praecepit: non illi faciunt, ut ipse faciat, quod promisit: alioquin, ut Dei promissa compleantur; non in Dei, sed in hominum est potestate; et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Unde bona opera, quibus vitam aeternam consequimur, quamvis sint merita nostra, quia a nobis libere elicita cum adiutorio gratiae, sunt tamen accepta a Deo, qui nostra vult esse merita, quae sunt ipsius dona. In reprobatione autem ultimus effectus, qui est perpetua damnatio, non infertur peccatori, nisi supposito peccato, quod tamen peccatum non habet reprobus a Deo, sed a seipso, ut 1. p. q. 23. art. 3. ad 2. docet S. Thom.
XXI. Ad quartum respondetur, quod reprobatio absoluta ante praevisa demerita nihil derogat bonitati divinae, aut iustitiae illius, sed maxime congruit utrique. Bonitati quidem, quia magis ostenditur eius misericordia in electis, si ante praevisa merita, vel demerita istum elegit, et praedestinavit, quia voluit: istum non praedestinavit, sed permisit, quod laberetur in peccatum, et a fine supernaturali deficeret; quia ita sibi placuit: quod Christus Dominus significasse videtur, cum dixit: Ita Pater; quoniam sic placitum fuit ante te.40 Ostenditur etiam bonitas, et misericordia divina in reprobis, dum illis auxilia, quibus possint recte operari, et ad vitam aeternam pervenire, si velint, confert; et auxilia efficacia, quantum est ex parte sua, offert; quibus tamen ipsi sua malitia impedimentum praestant. Item etiam, quia non permittit eos labi in omnia peccata, quae per suum liberum arbitrium committere poterant; quia, ut dicit Augustinus: Nullum est peccatum, quod faciat unus homo, quod non faceret alius homo, si desit adiutor, per quem factus est homo.41 Unde idem Augustinus: Misericordiae tuae, inquit, Domine deputo peccata, quae non feci. Denique ut 1. p. q. 21. artic. 4. ad 1. dicit S. Thomas etiam in damnatione reproborum apparet misericordia, non quidem totaliter relaxans, sed aliqualiter allevians, dum punit citra condignum. Sed iustitia Dei specialiter apparet in reprobis, dum multis miris, sed veris modis pro delictis suis in aeternum eos punit. Neque irrogat alicui iniuriam, si pro suo beneplacito absque praevisis meritis, vel demeritis unum eligat, et praedestinet ad gloriam, alterum non praedestinet, sed permittat a fine supernaturali deficere. Nam cum visio beatifica non sit debita ulli purae creaturae, sed donum Dei gratuitum; etiam si ex duobus in causa aequali existentibus, unus assumatur, alius relinquatur; nulli fit iniuria: quoniam, ut dicit S. Thom. et ante illum S. Aug. in gratuitis non habet locum acceptio personarum, vel iniustitia.4243 Potest enim quis uni facere gratiam, quia vult, alteri non facere, quia non vult. Neque ex hoc sequitur, quod maxima hominum pars sit divina potestate praedestinata ad malum, vel creata, ut pereat; quoniam Deus, licet permittat reproborum peccata, et perseverantiam in illis usque ad finem vitae; non tamen est causa, quod illi peccent, ut disput. 24. ostensum est, nec etiam creavit illos hoc fine, ut pereant, sed permittit eos peccare, et infert illis poenam aeternam pro peccatis suis, ut in eis splendeat iustitia divina, et maior misericordia in electis, sicut patebit disput. sequenti.
XXII. Ad quintum respondetur, quod eadem obiectio fuit proposita olim contra doctrinam S. August. circa praedestinationem, et reprobationem ante praevisa merita, vel demerita, ut ipse refert lib. de praedestin. Sanctor. cap. 11. in haec verba: quibus, et obiectioni respondet:44 Sane, cum Apostolus dicat: Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio: miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. Sed incerta est mihi, inquit, de me ipso voluntas Dei. Quid ergo? Tua ne tibi voluntas de te ipso certa est, nec times? Qui videtur stare, videat ne cadat. Cum igitur utraque incerta sit; cur non homo firmiori, quam infirmiori fidem suam, spem, caritatemque committit?45 et iterum ait:46 Tutiores ergo vivimus, si totum Deo demus, non autem nos illi ex parte, et nobis ex parte committimus. Et ratio huius est: nam spes nostra, quam, ut ait Apostolus, animae habemus firmam, ac tutam, non in homine, non in libero nostro arbitrio, sed in Deo fundatur: dicit enim Propheta:47 Maledictus homo, qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum, et a Domino recedit cor eius. Unde certitudo, et firmitas spei nostrae ex Deo ipso, et non ex nobis debet procedere, ac per consequens praedestinatio, et electio absoluta Dei pro sua mera voluntate, tutior, et firmior debet reputari, quia potens est Deus ea, quae praedestinavit, implere. Optimum ergo consilium erit pro illis, qui circa praedestinationem, et reprobationem variis perturbationibus commoventur, profundum hoc non intrare, sed sentire de Domino in bonitate, in simplicitate cordis quaerere illum, orationi, et bonis operibus solicite intendere, ac mandata eius servare. Certissimum est enim, quod, qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.48 Hoc affectu, hac animi debita subiectione erga Deum omnes cordis perturbationes, et anxietates in consideratione iudiciorum Dei expellebat, qui dixit:49 A mandatis labiorum eius non recessi, et in sinu meo abscondi verba oris eius. Ipse enim solus est, et nemo avertere potest cogitationem eius, et anima eius, quodcumque voluit, hoc fecit. Cumque expleverit in me voluntatem suam, et alia multa similia, praesto sunt ei. Cui consonat illud:50 Si autem dixerit mihi, non places; praesto sum, faciat, quod bonum est coram se. Legat Theologus S. Aug. lib. de dono perseverantiae cap. 14. et videbit tacta, et soluta a S. August. omnia, quae in argumento, de quo nunc agimus, inferuntur ex praedestinatione, et reprobatione ante praevisa merita gratiae, vel demerita propriae. Videbit etiam, S. Augustinum, propter illa inconvenientia non recessisse a sententia, quam in suis libris circa eandem praedestinationem, et reprobationem constanter docuit, et defendit. Legat praeterea supradicta disp. 2. num. 1. et 16. et ex illis colliget, quantum distet prima sententia superius proposita a doctrina S. August. Videatur etiam S. Aug. libr. 1. q. 2. ad Simplicianum, ubi praesentem difficultatem diffuse pertractat.
Ad ea vero, quae afferuntur pro secunda, et tertia sententia, iam patet ex dictis.
Disputatio CXI: Utrum ex parte Dei assignari possit sufficiens causa Reprobationis.
Utrum ex parte Dei assignari possit sufficiens causa Reprobationis.
I. SUPPOSITO ergo, quod ex parte nostra nulla detur causa reprobationis, quantum ad omnes illius effectus; inquirendum est; an detur ex parte Dei. Et difficultas est: Utrum manifestatio divinae iustitiae in reprobis, et maior splendor divinae misericordiae in electis sit potissima, et per se sufficiens causa reprobationis, quantum ad primum illius effectum, qui est permissio peccati, propter quod reprobus damnatur. Quidam defendunt negativam partem, pro qua
Arguitur primo: nam velle cum tanta iactura, et damno creaturae rationalis, permittere illius peccata, hac sola, vel praecipua ratione, ut videlicet habeat, quod puniat, et in quo iustitia illius splendeat, repugnat omnino divinae clementiae, et misericordiae: ergo. Antecedens probatur: nam princeps reputaretur ab omnibus vituperabilis, et absque clementia, et misericordia, si, cum posset impedire peccata omnia suae reipublicae, vellet tamen aliqua permittere hac sola, vel praecipua ratione, ut habeat, quod iuste puniat, et in quo iustitiam suam vindicativam exerceat: ergo.
Secundo. Multi alii sunt fines praecipui, propter quos Deus permittit peccatum: ergo. Antecedens probatur: nam primus finis est, ut creaturam intellectualem libere agere permittat iuxta suam naturam, et permittat causas defectibiles aliquando deficere: quem finem videtur assignare S. Thom. 1. p. q. 23. art. 3. Secundus finis est, ut occasione peccatorum sequerentur in aliquibus alia maiora bona, ut incarnatio Verbi, et Martyrum coronae, quae non essent futura, si Deus non permisisset primi parentis, et tyrannorum peccata.
Tertio. Deus non creavit reprobos eo fine, ut eos damnaret in aeternum; quin potius illos ordinavit ad vitam aeternam, tanquam ad finem ultimum supernaturalem intellectualis creaturae: ergo non creavit illos hoc praecipuo fine, ut in illis ostenderet suam iustitiam: ergo similiter non permisit eorum peccata hoc praecipuo fine, ut ostenderet in illis iustitiam suam vindicativam.
Confirmatur: nam alias concedendum esset, Deum sua providentia reprobos destinasse ad supplicium aeternum, sicut praedestinavit electos ad gloriam; ac per consequens, Deum sua providentia procurare, ut damnatio reproborum, et punitio subsequatur: quod videtur contra illud Eccles. 15. Ne dixeris, ille me implanauit. Sequela probatur: nam ad providentiam Dei pertinet procurare, ut finis potissimus, quem intendit, infallibiliter sequatur: ergo si ostensio divinae iustitiae est finis potissimus a Deo intentus per reprobationem, sequitur, quod ad Deum pertineat procurare, ut talis finis subsequatur.
Quarto. Splendor divinae iustitiae sufficientissime manifestatur in punitione Angelorum: ergo superfluum est permittere, ut tanta hominum multitudo damnetur: quo splendeat in illis divina iustitia.
II. Contrariam sententiam docet S. Tho. in solut. ad 3. eiusdem art. pro cuius explicatione notandum est, Deum in operibus ad extra non intendere ullam prorsus in se ipso acquirere perfectionem, sed suam potius aliis communicare, et manifestare. Unde in creatione suam ostendit omnipotentiam, in distinctione rerum suam manifestavit sapientiam, et in ornatu bonitatem, et quoniam perfectiones Dei sunt infinitae, necessarium fuit, ut multipliciter bonitas illius communicaretur, et manifestaretur in rebus creatis: ut docet S. Th. 1. p. q. 23. art. 3. de quo agit optime Pater Romeus Castilionus, quondam nostri ordinis Generalis, in suo lib. de libertate, et necessitate operum verit. 12. et ita necessarium fuit, divinam etiam iustitiam, et misericordiam manifestari. sit ergo
Splendor divinae iustitiae, et misericordiae est ex parte Dei sufficiens causa reprobationis.— Prima conclusio. Splendor divinae misericordiae in electis, et similiter ostensio divinae iustitiae in reprobis, est vere, et proprie causa finalis, propter quam Deus permittit peccata, tam in hominibus, quam in Angelis reprobis. Haec conclusio, ut iacet, est de fide, quam non negant auctores oppositae sententiae: tradita est enim a S. Paulo ad Rom. 9. cum ait, quod si Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae apta in interitum, ut ostenderet divitias misericordiae suae, et gloriae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam suam: quibus verbis Apostol. docet, manifestationem suae iustitiae, et misericordiae fuisse causam, propter quam permisit peccata. Idipsum ostendit eodem cap. ex auctoritate, Exodi 9. ubi dictum est de Pharaone: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostenderem in te virtutem meam.
Probatur ratione: nam Deus operatur omnia propter semetipsum iuxta illud: Universa propter semetipsum operatus est Dominus, impium quoque ad diem mali:1 ergo finis, propter quem Deus permittit peccata, est ostensio divinae iustitiae, et misericordiae. Patet consequentia: quia Deus non potest intendere aliquam perfectionem, quam de novo acquirat, per opera ad extra, ut dictum est: ergo intendit manifestationem suarum perfectionum, sed per permissionem peccati potissime manifestatur in reprobis divina iustitia: ergo. Notentur illa verba: Impium quoque ad diem malum; quibus significatur, Deum creasse hominem, qui sua culpa futurus erat impius: et peccatum permisisse, ut in die malo, in die iudicii suam ostenderet iustitiam in punitione illius. Sic explicant illum locum Aymo super eundem locum, et Lyranus, Rodulphus, et alii plures expositores. Praeterea permittere malum culpae est absolute bonum, ut docet S. Aug. in2 Enchir. ad Laur. c. 95. similiter inflictio poenae aeternae, supposita culpa, est bona: ergo rationabiliter ordinatur ad ostensionem divinae iustitiae, quae est maius bonum, et universalius. Patet consequentia; quia minus bonum ordinatur ad maius bonum.
III. Secunda conclusio. Ostensio divinae iustitiae non est ita causa reprobationis, ut excludat alias causas, et fines particulares proximos. Istam conclusionem damus argumentis factis pro prima sententia, quam probat praesertim secundum argumentum. Praeterea; nam finis universalis non excludit alios fines particulares, et proximos, sed ostensio divinae iustitiae est finis universalis, et ultimus permissionis peccati in reprobis: ergo.
Tertia conclusio. Ostensio divinae iustitiae in reprobis, et splendor divinae misericordiae in electis est potissimus finis, et causa per se sufficiens, propter quam Deus permittit peccata reproborum, et ea punit. Conclusio est S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 3. ubi ait, quod haec est ratio, quare quosdam elegit, et quosdam reprobavit, ut videlicet repraesentaretur bonitas Dei in electis per modum misericordiae, parcendo: et in reprobis per modum iustitiae, puniendo. Et intendit S. Thom. assignare potissimam causam praedestinationis, et reprobationis; ut patet in argumento, ad quod respondet, et idem docet Caiet. in eadem solut. in responsione ad quandam confirmationem Aureoli; ubi ait, quod reprobatio, quantum ad permissionem demeriti (etiam si nulla alia esset causa, nisi relucentia divinae iustitiae) mala non esset. et idem docent omnes Thomistae. Probatur primo: nam sacra Scriptura, praesertim Apostolus hanc assignat causam, propter quam Deus permittit peccata; ut scilicet manifestetur in reprobis divina iustitia: ergo haec est potissima causa, et per se sufficiens. Patet consequentia nam ex eo S. Thom. 3. p. q. 1. ar. 3. probat, quod redemptio generis humani sit potissima causa, et per se sufficiens ad incarnationem Verbi: nam Scriptura sacra istam causam assignat, cum agit de adventu Christi. Probatur secundo: nam ostensio divinae iustitiae est finis universalissimus permissionis peccati, sub se continens alios fines particulares: ergo est potissimus. Patet consequentia: nam finis universalis est potissimus omnium, sicut victoria, quia est finis universalis, principaliter intenditur per bellum, et est per se sufficiens ad movendum bellum iustum.
Probatur denique argumento ad hominem: nam ostensio divinae iustitiae vere, et proprie est finis, propter quem Deus permittit peccata, et ea punit: sed non est finis minus principalis, alias gloria Dei ordinaretur ad nos, tanquam ad finem potissimum: ergo est finis potissimus.
IIII. Peccatum Deus non permittit, ut illud puniat.— AD primum argumentum respondetur ex Caietano, quod Deus non permittit peccatum, ut puniat illud, sed permittit, et punit peccatum, ut splendeat divina iustitia. Et ratio huius est, quoniam permissio peccati, et eius punitio, secundum se, non habent, neque possunt habere rationem finis, quia secundum se non habent, unde sint appetibiles; sed per habitudinem ad gloriam Dei, et ostensionem iustitiae eius, quae bona est absolute; sicut medicina amarissima non est per se appetibilis, sed solum propter sanitatem consequendam. Et ad similitudinem inductam in argumento, respondetur, quod non est eadem ratio de principe temporali, et Deo: nam Respublica non ordinatur per se ad principem, neque ad ipsius gloriam manifestandam, tanquam ad finem; sed potius princeps ordinatur ad bonum Reipublicae: creaturae autem per se ordinantur, tanquam ad ultimum finem ad ipsum Deum, et ad gloriam eius manifestandam. Praeterea; nam princeps est gubernator particularis, et ideo tenetur, quantum potest, peccata Reipublicae suae impedire: Deus autem est agens, et gubernator universalis simpliciter; et ideo ad illius pertinet providentiam, mala quaedam particularia permittere, ut ex illis educat maiora bona.
Respondetur secundo, quod etiam princeps particularis iuste permittit minora peccata, ut vitentur maiora: sicut permittit meretrices, ut peccata contra naturam, quae sunt graviora, evitentur.
Ad secundum respondetur, quod solum probat secundam conclusionem.
V. Deus non creavit reprobos eo fine, ut eos damnet.— Ad tertium dicendum, Deum non creasse reprobos eo fine, ut eos damnaret; quoniam eorum damnatio secundum se, non habet, unde sit appetibilis, sed creavit reprobos, et permisit eorum peccata, et damnavit eos in aeternum propter peccata, ut in illis ostenderetur divina iustitia, et potentia. Neque ex hoc sequitur, quod Deus procuret, ut fiant peccata ad consequutionem huius finis; sed solum, quod ea permittat, quoniam peccatum non potest se tenere ex parte Dei, sed supponitur ex parte hominis, ut finis ultimus reprobationis sequatur, sicut docet S. Thom. art. 3. quaest. cit. ad 2. Et per haec patet ad confirmationem.
Ad quartum respondetur, etiam in hominibus necesse fuisse divinam iustitiam, et misericordiam manifestari. Splendet autem magis misericordia in electis, si pauciores salvi fiant; quoniam omne rarum est preciosum, secundum illud, quod dicitur 1. Reg. 3. Erat sermo Dei preciosus, scilicet rarus; ut explicant SS. Doctores. Et Isaiae 13. Preciosior erit vir auro, et homo, mundo obrizo: quibus verbis significatur propter bella futura, tot homines esse morituros, ut paucissimi invenirentur, atque adeo essent preciosiores auro.
Disputatio CXII: An Deus omnibus hominibus, quantumvis obduratis, et Reprobis, tribuat auxilia supernaturalia sufficientia, per quae ad vitam aeternam pervenire possint, et re ipsa perveniant, si velint.
An Deus omnibus hominibus, quantumvis obduratis, et Reprobis, tribuat auxilia supernaturalia sufficientia, per quae ad vitam aeternam pervenire possint, et re ipsa perveniant, si velint.
I. PARS affirmativa probatur multis auctoritatibus sacrae Scripturae: dicitur enim Apocalyp. 3.1 Ecce ego sto ad ostium, et pulso si quis aperuerit mihi; introibo, et cenabo cum illo, et ipse mecum: stare autem ad ostium, est auxilia sufficientia conferre; pulsare enim est excitare, et movere homines ad bonum illud supernaturale, quod per cenam significatur. Item etiam Eccli. 15. dicitur: Deus constituit hominem in manu consilii sui, et iterum: Ne dixeris: Per Deum abest, etc. Si autem Deus non daret auxilia omnibus sufficientia ad salutem, staret per Deum, quod aliquis non converteretur ad illum, nec esset positus omnis homo in manu consilii sui, quamdiu est in via. Item etiam Apostolus 1. ad Timoth. 2. inquit: Deus vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire: ergo omnibus tribuit auxilia sufficientia ad salutem. Praeterea 2. ad Corinth. 5. inquit: Pro omnibus mortuus est Christus. Et iterum ait: quod est Salvator omnium: hac autem ratione dicitur pro omnibus mortuus, et Salvator omnium, quatenus videlicet omnibus tribuit auxilia sufficientia, quibus, si velint, salvari possint. Propterea enim non est mortuus pro daemonibus, nec dicitur eorum Salvator, quia nullum auxilium eis tribuit, quo salvari possint: ergo.
Secundo arguitur ex Concil. Senonensi, in quo dicitur:2 Nec tanta gratiae necessitas libero praeiudicat arbitrio, cum illa semper sit in promptu, nec momentum quidem praetereat, in quo Deus non stet ad ostium, et pulset, etc. ergo auxilium sufficiens ad salutem datur omnibus.
Tertio. Quilibet peccator, quamdiu est in via, potest ad Deum converti: alias daretur aliquis status peccatoris, de cuius salute esset desperandum, et aliquod peccatum existentis in via, quod per veram poenitentiam deleri non posset, quod tamen est erroneum, ut probat S. Thom. 3. part. q. 86. art. 1. ergo quilibet peccator, quandiu est in via, habet auxilium supernaturale sufficiens ad salutem; alias non posset ad Deum converti, quia sine huiusmodi auxilio nullus potest ad Deum converti, et salvari.
II. Quarto. Qui non adimplet praeceptum poenitentiae, peccat mortaliter, et idem est de praecepto caritatis, et de aliis: ergo habet auxilium sufficiens ad huiusmodi praecepta implenda: alias homines obligarentur ad impossibile, quod est falsum, quia nemo peccat in eo, quod vitare non potest, ut docet sanctus August. lib. 3. de libero arbitrio cap. 18. et 19. et in aliis locis disp. 54. num. 7. inductis.
Quinto. Ut docet S. Thom. p. 2. q. 89.3 art. 6. quilibet perveniens ad usum rationis tenetur pro tunc se ipsum ad Deum convertere: quod si fecerit, iustificabitur; et ex hoc principio concludit, quod non possit dari peccatum veniale cum solo originali: ergo quilibet perveniens ad usum rationis accipit a Deo auxilium supernaturale, saltem sufficiens, quo possit se ad Deum convertere, si velit: alias facienti, quod in se est solis viribus naturae, daretur aliquando gratia infallibiliter; quod tamen est contra doctrinam S. August. ut ostensum est disp. 56. nu. 6. et seqq.
Auxilium sufficiens ad immediate credendum non omnibus datur.— In contrarium est: nam S. Th. 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1. loquens de auxilio gratiae, sine quo non potest homo diligere Deum, et proximum, et credere articulis fidei, inquit, quod hoc auxilium quibuscumque divinitus datur, misericorditer datur; quibuscumque autem non datur, ex iustitia non datur, in poenam praecedentis peccati, saltem originalis, ut dicit S. Aug. lib. de correp. et grat. c. 5. et 6. Sentit ergo, quod aliquibus non detur auxilium gratiae, quo possint credere, et Deum diligere. Et q. 10. ar. 1. docet, quod aliqui sunt infideles solum negative, qui damnantur propter peccata commissa contra legem naturalem: si autem omnes haberent auxilium sufficiens ad credendum; nullus adultus esset infidelis solum negative; sed omnes, qui non credunt, essent infideles contrarie: nam omnes tenentur credere: ergo si possunt credere per auxilium sufficiens, quod habent, et non credunt, peccant mortaliter contra fidem: haec enim tria sufficiunt, ut infidelitas imputetur illis ad culpam. Praeterea S. Aug. tract. 19. super Ioa. et epist. 105. ad Sixtum inquit, quod in illis, qui non audierunt, neque potuerunt, poena peccati est non credere, non autem peccatum: sentit ergo, quod non omnibus datur auxilium sufficiens ad credendum.
Circa istam difficultatem est prima sententia asserentium, esse aliqua peccata hominis viatoris, quae per veram poenitentiam deleri non possint: sed hanc sententiam tamquam erroneam communiter reiiciunt Theologi cum S. Th. 3. p. q. 86. cit. ubi ex professo disputatur, an detur aliquod peccatum existentis in via, quod revera sit irremissibile.
III. Secunda sententia dicit, Deum aliquibus adultis in poenam praecedentis peccati aliquando non dare auxilium sufficiens ad salutem: quam sequuntur multi, et probari potest locis S. Aug. et S. Th. a nobis adductis in argumento, sed contra.
Tertia sententia absolute concedit omnibus in universum hominibus conferri a Deo auxilium sufficiens ad salutem; nulla facta distinctione inter fideles, et infideles; quam sententiam probant omnia argumenta facta a principio.
Quarta sententia distinguit de hominibus fidelibus, et infidelibus, et docet, omnibus fidelibus dari auxilia sufficientia ad salutem: nam fides saepissime excitat eos ad bonum supernaturale prosequendum, et amandum. Si autem sermo sit de infidelibus, et praesertim de illis, qui numquam audierunt Evangelium; asserit haec sententia, quod multis non datur auxilium sufficiens ad vitam aeternam consequendam, sed negatur in poenam praecedentis peccati, ut dictum est: quod videntur probare loca adducta ex S. Aug. et S. Thom.
IIII. Quinta sententia est M. Bañ. 1. p. q. 23. a. 3. dub. 3. praesertim concl. 8. et 9. ubi docet, quod verbum, dare, accipitur dupliciter. Primo, ut est correlativum ad recipere; et in hoc sensu Deus non dat omnibus hominibus, etiam venientibus ad usum rationis, auxilium supernaturale gratiae praeparantis vel ad credendum, vel ad poenitendum: quod probat auctoritatibus S. Th. et S. Aug. supra inductis. Secundo modo accipitur, prout significat idem, quod paratum esse, quantum est ex parte sua, omnibus conferre huiusmodi auxilium; et in hoc sensu inquit, quod Deus det, id est paratus sit dare omnibus hominibus, quamdiu sunt in hac vita, auxilium, quo possint converti, et convertantur, si velint.
Auxilia Dei extrinseca, et intrinseca, quae dicantur.— Pro resolutione huius difficultatis notandum est primo, auxilia Dei esse in duplici differentia: quaedam sunt nobis extrinseca, ut passio Christi Domini, exemplum illius, sacramenta, exterior praedicatio Evangelii, miracula, et lex ipsa, de qua dicitur psalm. 118. Et iudicia tua adiuvabunt me. Alia vero sunt auxilia intrinseca, et motiones divinae nobis inhaerentes, per quas possumus operari opera illa, quae excedunt vires naturae. Notandum est secundo, haec auxilia intrinseca aliquando tribui ad actus, qui ex obiecto formali, et quantum ad substantiam, sunt supernaturales, ut actus Theologicarum virtutum fidei, spei, et caritatis, aliquando dantur ad actus, qui, secundum suum obiectum, et rationem formalem, non excedunt facultatem naturae, absolute loquendo; excedunt tamen vires naturae lapsae, cuiusmodi sunt actus naturalis dilectionis Dei super omnia, absoluta, et efficax conversio ad bonum rationis proportionatum naturae; ad quam conversionem praecepto naturali tenetur puer, cum primum pervenit ad usum rationis. Quibus autem modis, et mediis soleat Deus movere homines ad bonum, explicat optime S. Prosp. lib. contra collat. c. 14.
V. Auxilia extrinseca ad salutem omnibus tribuit Deus.— Prima conclusio. Si loquamur de auxiliis extrinsecis, Deus omnibus tribuit auxilia sufficientia ad salutem, omnibus ea proponit, et offert, quantum est ex parte sua, quamvis de facto nonnulli ea non recipiant. Probant hanc conclusionem loca Scripturae in primo argumento adducta: nam pro omnibus mortuus est Christus, pro omnibus instituit sacramenta, et omni creaturae, praecepit Apostolis, ut praedicarent Evangelium, ut dicitur Marc. ult.
Auxilium intrinsecum sufficiens ad praecepta naturalia implenda Deus omnibus confert.— Secunda conclusio. Deus omnibus tribuit pro loco et tempore auxilium supernaturale intrinsecum, et sufficiens ad implenda praecepta naturalia, quae, supposito peccato, impleri non possunt ex solis viribus naturae. Verbi gratia, puero, quando pervenit ad usum rationis, tribuit auxilium sufficiens, quo possit converti ad bonum proportionatum suae naturae, et proponat vivere secundum rationem; et intelligitur conclusio, de facto omnes recipere huiusmodi auxilium sufficiens, saltem pro loco, et tempore, quo obligat huiusmodi praeceptum. Hanc conclusionem probant efficaciter quartum, et quintum argumentum ex factis a principio. Probatur praeterea, qui non adimplet praeceptum naturale tempore, quo obligat, peccat mortaliter, neque excusatur ignorantia invincibili, eo quod huiusmodi praecepta per lumen rationis sunt omnibus nota: ergo necesse est, quod habeat in se auxilium supernaturale intrinsecum, et sufficiens, quo possit praeceptum illud implere; etenim, ut supponimus per solas vires naturae non potest implere illud. Confirmatur: nam alias transgressio illius praecepti non imputaretur hominibus ad culpam, qui per sola naturalia non possunt illud implere; nullus autem peccat in eo, quod vitare non potest.
VI. Respondent ad hoc argumentum nonnulli, quod, quando aliquis propria culpa caret auxilio sufficienti ad implendum aliquod praeceptum, eius transgressio imputatur nihilominus ad peccatum, quamvis non imputetur, si absque aliqua culpa praecedenti destituatur huiusmodi auxilio: sicut ebrietas, inculpabilis, vel ignorantia invincibilis excusat a peccato, quod quis in ipsa ebrietate, vel ignorantia committit; occidens hominem, verbi gratia; non autem excusat, quando ignorantia, vel ebrietas fuit culpabilis.4 Et videtur haec solutio habere fundamentum in S. Th. 3. con. Gent. c. 160. circa finem, ubi ait: Quamvis illi, qui in peccato sunt, vitare non possint per propriam potestatem, quin impedimentum gratiae praestent, vel ponant, nisi auxilio gratiae praeveniantur, nihilominus tamen hoc eis imputatur ad culpam; quia hic defectus ex culpa praecedente in eis relinquitur, sicut ebrius ab homicidio non excusatur, quod per ebrietatem committit, quam sua culpa incurrit: et ex hoc concludit, quod non immerito ei imputatur ad culpam. Quod etiam docet S. Aug. lib. de corrept. et grat. c. 11. ubi loquens de adiutorio gratiae, quo Adam poterat perseverare, si voluisset, ait: Si autem hoc adiutorium vel Angelo, vel homini, quam primum facti sunt, defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adiutorio posset manere, si vellet, non utique sua culpa cecidissent. Adiutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adiutorium, iam poena peccati est. Sentit ergo; quod etiam si non detur homini adiutorium, quo pie operari, aut perseverare possit, si velit, imputatur illi peccatum subsequutum, quia in poenam praecedentis peccati non est illi collatum auxilium gratiae, quo posset peccatum illud vitare.
Sed contra hanc solutionem est argumentum: nam S. Aug. lib. 3. de lib. arb. c. 18. et 19. et lib. de natur. et grat. cap. 67. docet, hominem non semper peccare in eo, quod vitare non potest, etiam si impotentia illa ex peccato praecedente proveniat. Et ratio id persuadet: nam alias qui culpa sua incidit in amentiam, peccaret mortaliter non ieiunando, vel non audiendo missam suo tempore: nam etiam culpa sua factus est impotens ad huiusmodi praecepta implenda. Similiter etiam motus inordinati appetitus sensitivi, qui nullo modo praecaveri possunt, imputarentur ad culpam in infidelibus, eo quod impotentia ad cavendum tales motus, ortum habuit ex praecedenti peccato originali. Et ad locum inductum ex S. Th. respondetur, eum aperte loqui de privatione auxilii efficacis, ut patet ex his, quae dicit in verbis antecedentibus: etenim in c. 159. aperte docet, quod Deus, quantum in se, paratus est omnibus gratiam dare: et id explicat exemplo Solis, qui ex parte sua omnes illuminat. Et ad locum inductum ex S. Aug. respondetur, illum solum docere, quod in natura lapsa sit poena peccati, quod non detur ei auxilium, quo perseverare possit: non tamen sentit, quod sit novum peccatum, si homo non faciat, quod ex corruptione peccati originalis non potest, nisi detur illi auxilium, quo id facere possit: ut patet in infidelitate negativa; et ita se explicat Aug. c. 67. citato. Maior difficultas est de auxilio sufficienti, quod datur immediate ad actus supernaturales fidei, spei, et caritatis. Quidam enim Thomistae respondent, huiusmodi auxilia dari hominibus pro eo tempore, quo peccarent, si non adimplerent haec praecepta, et ita dari, ut omnes in seipsis recipiant huiusmodi auxilia intrinseca, et sufficientia: quae doctrina, quamvis vera sit, non tamen videtur explicare exacte statum quaestionis. Unde sit
VII. Auxilium sufficiens ad immediate credendum non omnes recipiunt.— Tertia conclusio. Absolute dicendum est, quod si verbum, dare, accipiatur, ut est correlativum ad recipere, Deus non tribuit omnibus, etiam pervenientibus ad usum rationis, auxilium sufficiens supernaturale, et intrinsecum ad producendum immediate actus supernaturales fidei, et spei. Itaque non omnes recipiunt auxilium physicum, et intrinsecum sufficiens, ut immediate possint credere: sed hoc auxilium multis non datur in poenam praecedentis peccati saltem originalis. Conclusio est M. Bañes, ubi supra, et satis communis inter Thomistas, et meo iudicio est expressa S. Aug. et S. Th. locis adductis in argumento sed contra; alias non daretur infidelis negative, ut in eodem argumento deducebamus. Probatur praeterea: nam, ut dicitur ad Rom. 10. Quomodo autem credent ei, quem non audierunt? quomodo autem audiunt sine praedicante? Sed aliqui sunt, qui nihil unquam audierunt de fide supernaturali, ut pueri apud barbaros in silvis nutriti: ergo. Patet consequentia: nam sine praedicante interius, vel exterius fidem supernaturalem, nullus dicitur habere auxilium sufficiens ad credendum immediate. Dixi in concl. ad immediate credendum: nam ad credendum mediate, vel immediate, omnes recipiunt, pro loco, et tempore auxilium sufficiens; si perveniant ad usum rationis: nam, ut supra dicebamus, si puer infidelis perveniens ad usum rationis faceret, quod in se est ex auxilio speciali, se ad Deum convertendo, et ad bonum rationis naturae proportionatum; Deus illuminaret illum de mysteriis fidei, et iustificaretur per gratiam. Et iuxta hanc doctrinam intelligenda sunt, quae docet S. Th. q. 14.5 de verit. ar. 11. ad 1. ubi ait: Quod si quis in silvis nutritus, ductum rationis naturalis sequatur in appetitu boni, et fuga mali; certissime tenendum est, quod ei Deus vel per internam inspirationem revelaret ea, quae ad credendum sunt necessaria, vel aliquem praedicatorem dirigeret ad eum.6 Et in 2. sent. d. 28. q. 1. art. 4. ad 4. inquit: Quod ad fidem habendam aliquis se praeparare potest per id, quod in ratione naturali est. Unde dicitur, quod si quis in barbaris natus nationibus, faciat, quod in se est; Deus illi revelabit, quod est necessarium ad salutem, vel inspirando, vel praedicatorem mittendo. Non enim est sensus, quod facienti, quod in se est ex solis viribus naturae, detur infallibiliter auxilium gratiae; vel quod ad fidem habendam aliquis se praeparare possit per id, quod est in naturali ratione factum ex sola facultate naturae, ut quidam arbitrantur; sed per id, quod naturale est ex obiecto, factum tamen ex auxilio speciali praevenientis gratiae, ut dictum est; alias prima praeparatio ad auxilium gratiae in nobis esset ex nobis: quod non potest admitti, ut disp. 55. ostensum est. Videantur, quae circa hanc doctrinam S. Th. docet M. Medina 1. 2. q. 89. ar. 6. et M. Bañ. ubi supra, et 2. 2. q. 10. ar. 1. dub. 2. ad. 4. Ad omnia argumenta facta a principio respondetur; quod, ut plurimum, probant primam, et secundam conclusionem, quatenus vero contra tertiam videntur procedere, respondetur ad singula.
VIII. AD primum ex c. 3. Apoc. respondetur, quod Deus, mediis creaturis, et lumine rationis, pulsat ad ostium omnium pro loco, et tempore, ut sequantur bonum rationis, naturae proportionatum: et similiter pulsat pro loco, et tempore ad ostium omnium speciali auxilio, ut idem bonum sequantur, praesertim quando perveniunt ad usum rationis, ut dictum est; non tamen pulsat semper, tribuendo omnibus auxilium supernaturale sufficiens ad credendum immediate: ita ut omnes hoc auxilium recipiant, ut constat ex dictis. Et per haec facile respondetur ad alia loca Scripturae, et per ea, quae dicta sunt in prima, et secunda conclusione.
Ad secundum argumentum ex Conc. Senon. respondetur ex iis, quae dicta sunt ad 1. Non enim est sensus, quod pro quolibet momento quilibet peccator recipiat in se auxilium sufficiens ad salutem: nam cum dormit, certe non movetur actu sufficienti auxilio: sed sensus est, quod, quantum est ex parte Dei, semper habet illud in promptu, ut 3. cont. Gent. c. 159. et 160. docet S. Thom.
IX. Posse aliquid dupliciter contingit, scilicet per potentiam alterius, vel per potentiam, quae est in ipso.— Ad tertium respondetur, quod, ut dicit S. Th. q. 6. de verit. ar. 3. ad 7. Aliquid potest dici posse dupliciter, uno modo considerando potentiam, quae in ipso est, sicut dicimus, quod lapis potest moveri deorsum: alio modo considerando id, quod ex parte alterius est, ut si dicerem, lapidem posse moveri sursum, non per potentiam, quae in ipso sit, sed per potentiam proiicientis. Proportionabiliter nos dicimus in praesenti, quod cum asseritur, quemlibet peccatorem, quamdiu est in via, posse pro quolibet tempore, et momento ad Deum converti, et salvari; hoc potest dupliciter intelligi. Primo, quod possit converti per potentiam proximam, et physicam, quae actu sit in illo, pro quolibet tempore, et momento. Secundo per potentiam, seu auxilium speciale, quod Deus, quantum est ex parte sua, paratus est omnibus dare pro quolibet momento, ut supra explicatum est: et in hoc secundo sensu propositio illa est verissima; non autem in primo, quoniam per solam facultatem naturae non potest homo potentia proxima ad Deum converti, et salvari. Similiter etiam non omnes in seipsis habent receptum pro quolibet momento auxilium supernaturale sufficiens, quo proxime possint ad Deum converti, et salvari, cum non pro quolibet momento actu excitetur a Deo ad bonum sequendum, ut patet in dormientibus, et in aliis pluribus. Nihilominus pro quolibet momento potest quilibet peccator, quamdiu est in via, habere auxilium speciale, per quod salvari possit,7 et haec potentia fundatur in duobus, ut optime docet S. Th. 3. p. q. 8. art. 3. ad 1. primo quidem, et principaliter in virtute Christi, et in misericordia Dei, quae sufficiens est ad salutem totius humani generis: secundo in arbitrii libertate: etenim, quamdiu homo est in via, habet liberum arbitrium flexibile in bonum, et in malum.8 Et quantum ad hoc, est differentia inter homines viatores, et damnatos: quod damnati non possunt, secundum potentiam ordinariam habere auxilium speciale ad salutem, etiam sufficiens; et multominus illud habebunt, neque Deus paratus est illis huiusmodi auxilium dare: et ex alia parte eorum liberum arbitrium, cum sit in termino, est inflexibile, et obstinatum in malo, quod quidem non competit viatoribus, quantumvis obduratis, et reprobis. Unde non est eadem ratio de utrisque.
X. Ad quartum argumentum respondetur, illos, qui nec recipiunt in seipsis, neque habent auxilium sufficiens ad immediate credendum, non peccare contra fidem, ut docet S. Aug. et S. Th. ubi supra: quod manifeste colligitur ex auctoritate illa Ioan. Si non venissem, et loquutus eis non fuissem, peccatum non haberent, scilicet infidelitatis, quod commiserunt non recipiendo Christum Dominum, ut saepe explicat S. Aug. et idem est de aliis praeceptis supernaturalibus quantum ad substantiam actus, qui praecipitur, sicut est praeceptum spei supernaturalis. Hoc tamen intelligendum est, quando ille, qui transgreditur praeceptum, novo actu non impedit auxilium, etiam sufficiens. Sicut verbi gratia, si Deus imponeret praeceptum alicui, ut volaret, et ipse responderet, non habeo alas, quibus volare possim, et Deus offerret illi alas, ad volandum; certe si responderet, nec volo habere alas, nec volare; imputaretur illi ad culpam transgressio praecepti. Ita proportionabiliter de actu fidei dicendum est: si enim impediret, ne sibi praedicaretur Evangelium, iam peccaret saltem indirecte contra fidem, quia tenetur praecepto fidei: sufficientem propositionem Evangelii non impedire. Quando autem praecepta sunt naturalia ex parte obiecti, semper habet homo auxilium sufficiens ad ea implenda, quando obligat praeceptum, et ita a culpa non excusatur, qui illud non adimplet. Videatur circa hanc. solut. S. Th. 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1. et 3. cont. Gent. c. 159.
Ad quintum argumentum patet solutio ex dictis circa tertiam conclusionem.
Disputatio CXIII: Utrum Deus ab aeterno, voluntate absoluta, et efficaci, antecedenter ad praescientiam futurae determinationis creatae voluntatis, statuerit non dare auxilia supernaturalia sufficientia, vel efficacia illis, qui revera in tempore ea non recipiunt.
Utrum Deus ab aeterno, voluntate absoluta, et efficaci, antecedenter ad praescientiam futurae determinationis creatae voluntatis, statuerit non dare auxilia supernaturalia sufficientia, vel efficacia illis, qui revera in tempore ea non recipiunt.
I. NON defuerunt, qui existiment, non posse concedi, Deum aeterno, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis, decrevisse revera non dare auxilia gratiae iis, qui in tempore ea non accipiunt: et hanc sententiam adeo certam esse asserunt, ut oppositam reputent non modo periculum, et offensionem piis auribus; sed etiam causam praebere desperationis, et intermissionis bonorum operum. Quod probari potest.
Primo: nam sequeretur, Deum tum omnibus, qui de facto non convertuntur, tum iustis, qui actu non bene operantur, negare sufficiens auxilium, quo convertantur, et pie operentur. Consequens est contra sanctos Patres, et Doctores, qui Deum nemini sufficiens auxilium denegare, tanquam principium sine controversia certissimum, affirmant: ergo, etc. Sequela probatur. Nam si voluntate immutabili, et ante praevisionem determinationis voluntatis humanae, statuit Deus non conferre auxilia supernaturalia sufficientia, vel efficacia, quae necessaria sunt ad conversionem, aut piam operationem: ergo negat, quantum est ex parte sua, auxilium necessarium ad salutem.
Confirmatur, et explicatur vis praecedentis argumenti. Si nollet Deus producere in oculo species, aut lumen in aere, quae ad videndum omnino requiruntur, homo revera non haberet necessaria ad videndum, et consequenter videre revera non posset; ergo eodem modo, si Deus, voluntate absoluta, et efficaci, ante praescientiam mali usus liberi arbitrii, statuit immutabili decreto non conferre aliquibus hominibus auxilia necessaria ad salutem, praesertim illud praedeterminans voluntatem, quod necessarium esse asseritur ad conversionem, et omnem supernaturalem actionem; sequitur, Deum negare illis sufficiens auxilium, cum non minus necessarium sit tale auxilium ad conversionem, et supernaturales operationes, quam ad videndum sit necessarium lumen, et species.
Confirmatur secundo. Quoties caret quis aliquo principio necessario ad actum aliquem producendum, et non est in eius potestate illud habere, eo ipso caret principio sufficienti ad talem actum. Si enim quis sit in loco tenebroso, ex quo exire non possit, etiam si habeat potentiam vitalem videndi; tamen quia caret lumine, et specie visibili, quae ad videndum necessario requiruntur; dici vere non potest habere sufficiens principium videndi, cum etiam careat potestate pergendi ad locum, ubi lumen effulget: ergo, si Deus absoluta voluntate statuit, idque independenter a praevisione voluntatis creatae, et hominis voluntas sine his auxiliis, et determinatione nullo modo converti potest; sequitur, huiusmodi homines non habere sufficiens principium ad conversionem, et alias operationes supernaturales, praesertim cum in eorum potestate non sit haec auxilia, et divinam praedeterminationem habere.
II. Secundo. Voluntas, quando caret intellectione, non habet sufficiens principium volendi, quoniam intellectio ad volitionem est prorsus necessaria: ergo, si illa auxilia, et Dei praedeterminatio necessaria sunt ad supernaturales actus, quando homo illis caret, eo quod Deus ab aeterno voluntate absoluta statuit non conferre, nec determinare voluntatem; voluntas non habebit principium sufficiens ad bene, et supernaturaliter operandum.
Tertio. Non minus est necessarium hoc auxilium determinans voluntatem, ut homo se convertat, et supernaturaliter operetur, quam sit necessarius concursus physicus Dei ad motum localem creaturae: sed si Deus statueret independenter a voluntate creata non dare concursum physicum ad motum localem, tunc vere homo careret auxilio necessario, nempe concursu Dei, necessario requisito ad motum localem: ergo pari ratione, si Deus independenter a voluntate humana, denegat auxilium necessarium, et cooperationem requisitam ad conversionem, et supernaturales actiones, vere homo caret auxilio ad illas necessario, et principio earum sufficienti.
Quarto: nam sequeretur etiam ex opposita sententia, non esse homini imputandum, quod, instante praecepto, ad Deum non convertatur, et quod maius est, eidem homini praeceptum conversionis in Deum imponi non posset. Probatur hoc: nam, si Deus iam decrevit non dare alicui homini auxilium sufficiens, aut efficax ad conversionem necessarium, nec est in eius potestate illud a Deo obtinere: ergo non erit ei imputandum, quod non convertatur, quia revera sine illo auxilio converti non potest: ideo etiam infideles negative, qui propter peccata commissa privantur notitia rerum fidei, non peccant contra fidem, non credendo; quia non habent principium sufficiens, et necessarium ut credant: Quomodo enim credent, quem non audierunt; quomodo autem audient sine praedicante?1 Et consequenter etiam non poterunt praecepto aliquo ad conversionem obligari; vel dicendum esset, praecepta Dei esse ad implendum impossibilia contra expressam doctrinam, et definitionem Concilii Tridentini.2
III. Quinto: nam ex eadem doctrina sequitur, hominem prius a Deo deseri, quam ipse deserat Deum; quod adversatur illis verbis Oseae 13. Perditio tua ex te Israel. Et Eccl. 15. Ne dixeris: Per Deum abest: et definitione Trid. Sinodi sess. 6. cap. 11. cuius verba sunt: Deus namque sua gratia semel iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur: quo loco non solum de gratia habituali, sed de quovis auxilio gratiae Concilium agere constat ex fine, quem Concilium in eo capite propositum habuit, quippe quod adhortari homines voluit, ut divinae legi obtemperarent. Et constat praeterea ex ipsa capitis inscriptione, quae est de observatione mandatorum, de illius possibilitate, et necessitate: ergo hanc gratiam, seu auxilium nemini Deus negat, praeterquam illi, qui Deum antea deseruit.
Confirmatur ex iis3 verbis c. 13. eiusdem sess. Deus, nisi ipsius gratiae adversentur, sicut coepit opus bonum, perficiet usque in diem Christi: sed nulla maior derelictio fingi potest, ea, qua Deus, ante praevisionem cuiuscumque determinationis creatae voluntatis, firmo proposito decrevit non conferre illi auxilium, sine quo homo converti non possit, nec bene operari, aut gravi tentationi resistere: ergo necessario dicendum est, Deum ante praevisionem determinationis voluntatis creatae, non statuisse voluntate absoluta, et efficaci eadem auxilia non conferre iis, qui in tempore ea non accipiunt.
Sexto arguitur auctoritate S. Thomae 2. 2. q. 2. art. 5. ad 1. ubi ait, quod si in potestate hominis esse dicatur aliquid, excluso auxilio gratiae, sic ad multa tenetur homo, ad quae non potest sine gratia praeparante, sicut ad credendum, et ad diligendum Deum super omnia: tamen hoc potest cum auxilio gratiae, quod quidem auxilium quibuscunque divinitus datur misericorditer datur: quibus autem non datur, ex iustitia non datur, in poenam praecedentis peccati, saltem originalis, ut dicit Aug. in lib. de correp. et gratia, cap. 5. et 6. Ex quibus verbis deducitur argumentum. Quidquid Deus ipse in tempore facit, vel non facit, necesse est, ut ab aeterno statuerit facere, vel non facere; sed in tempore ita res habet iuxta doctrinam S. Thomae, et S. Augustini, quod quotiescumque Deus non confert alicui auxilium gratiae ad credendum, operandum, vel diligendum Deum, in poenam praecedentis peccati saltem originalis tale auxilium non confert: ergo ab aeterno statuit non conferre idem auxilium in poenam praecedentis peccati, et non aliter: ergo ante praevisionem eiusdem peccati non statuit voluntate absoluta, vel consequente idem auxilium non conferre iis, qui in tempore illud non recipiunt. Est ad idem probandum alius locus S. Tho. 1. 2. q. 112. artic. 3. ad 2. ubi ait, quod defectus gratiae prima causa est ex nobis, sed collationis gratiae prima causa est a Deo, secundum illud Oseae 13. Perditio tua ex te Israel, tantummodo in me auxilium tuum. Quibus verbis clarissime docet, defectum gratiae, et auxilii divini non esse referendum in simplicem Dei voluntatem, sed in praecedentem hominis culpam, propter quam Deus idem auxilium non confert: et consequenter propter eandem culpam, et non aliter statuit ab aeterno idem auxilium non dare iis, qui in tempore illud non recipiunt. Item 3. cont. Gent. cap. 159. inquit, quod illi soli gratia privantur, qui in seipsos gratiae impedimentum praestant. Et 1. p. q. 94. art. 4. ad 5. ait, quod in tentatione non fuit primo parenti subventum, ne deciperetur, licet tunc maxime indigeret, quia iam praecesserat peccatum in animo, et ad divinum auxilium recursum non habuit. Sentit ergo, Deum numquam denegare auxilium gratiae, nisi propter praecedens peccatum, ac per consequens ante praescientiam illius non decrevisse idem auxilium non conferre iis, qui in tempore illud non recipiunt.
Denique idipsum probari potest omnibus argumentis adductis disputatione 101. ad probandum, negationem auxilii efficacis causam non esse, quod homo in Deum non convertatur, etiamsi non conversio accipiatur, ut puram negationem significat.
IIII. Oppositam sententiam docent Thomistae, inter quos est M. Bañes 1. p. q. 23. artic. 3. dub. 3. conc. 10. ubi ait: Deus ab aeterno statuit voluntate vel absoluta, vel consequenti, non dare omnibus supernaturalia auxilia, videlicet eis, qui revera non erunt recepturi: et loquitur M. Bañes in eo sensu, quo verbum, dare, correlativum est verbi, recipere, ut patet ex 8. et 9. conclusione eiusdem dubitationis, et ex iis, quae in disputatione praecedenti a nobis dicta sunt. Si enim verbum, dare, absolute, et simpliciter accipiatur, fatetur, Deum, quantum est ex parte sua, paratum esse dare omnibus hominibus, quandiu sunt in hac vita, auxilium, quo fiant potentes converti; immo et auxilium specialius, quo convertantur, si velint. Et in hoc sensu veram esse reputo hanc secundam sententiam, et necessario defendendam ab iis Theologis, qui sentiunt, nullam dari causam reprobationis ex parte nostra, quantum ad integrum effectum illius.
Auxilii supernaturalis negatio considerari potest, ut est mera negatio, et ut est privatio.— Ad cuius evidentiam observandum est, quod, sicut non conversio accipitur, ut est pura negatio conversionis, et ut est eius privatio, et consequenter peccatum, ut disput. 101. latius explicavimus, ita etiam negatio supernaturalis auxilii, potest accipi dupliciter: Primo, ut est simplex negatio, quae potest dici et de eo; quod est; et de eo, quod non est: vere enim dicimus, quod Deus non conferat auxilium gratiae hominibus, aut Angelis possibilibus, qui numquam fuerunt, nec sunt, aut erunt, vel etiam lapidibus, qui eiusdem auxilii capaces non sunt. Secundo potest accipi, ut significat privationem auxilii, et ut formaliter habet rationem poenae.
V. Deus ante praescientiam mali usus arb. statuit quibusdam non dare auxilia supernaturalia ad immediate credendum.— PRima ergo conclusio sit. Deus ante praescientiam, vel praevisionem determinationis creatae voluntatis statuit ab aeterno voluntate absoluta, vel consequenti non dare supernaturalia auxilia eis, qui revera ea non recipiunt, si verbum, non dare, accipiatur, ut significat meram negationem auxilii, seu voluntatem absolutam, et consequentem non dandi tale auxilium.
Probatur haec conclusio primo: nam, ut disp. 110. ostensum est, ex parte nostra nulla datur causa reprobationis, quantum ad integrum effectum illius: sed sicut praedestinatio, quantum ad primum eius effectum, refunditur in solam Dei voluntatem gratuitam: ita et reprobatio, quantum ad primarium eius effectum, qui est prima permissio peccati, propter quod reprobus damnatur, tribuitur simplici Dei voluntati: neque ante illam permissionem potuit esse, vel praeintelligi aliud peccatum; alias illud primum peccatum, non esset primum: ergo antequam intelligatur aliquod peccatum praecedens in homine, qui reprobatur; intelligitur in Deo absoluta voluntas permittendi illud peccatum; sed in voluntate permittendi peccatum, includitur necessario voluntas absoluta non dandi auxilium efficax ad vitandum illud peccatum: nam, ut 1. 2. q. 79. art. 2. docet S. Thom. si Deus tribueret homini hoc auxilium, homo non peccaret: ergo ante omnem praevisionem futuri peccati praecedit in Deo voluntas absoluta, vel consequens non dandi auxilium efficax eis, qui in tempore illud non recipiunt.
Confirmatur. Propterea ex parte nostra non datur causa praedestinationis, quia revera non datur causa primi effectus praedestinationis, ut ex praemissis disput. 37. constat: ergo, si non datur ex parte nostra causa reprobationis; etiam non dabitur causa primi effectus reprobationis. Cum ergo in primo reprobationis effectu, includatur voluntas absoluta non dandi auxilium efficax, quo homo vitet primum illud peccatum, propter quod damnatur; relinquitur, Deum, ante praevisionem mali usus arbitrii creati statuisse absoluta voluntate non dare illud auxilium iis, qui illud non recipiunt.
Secundo. Negatio simpliciter est quid superius ad privationem, quae est propter culpam: cum omnis privatio sit negatio, et non e converso: ergo ubicumque fuerit privatio auxilii divini, prius intelligitur eius negatio, qua Deus illud auxilium non tribuit, aut vult non tribuere: sed ad huiusmodi negationem nullum praesupponitur ex necessitate ex parte nostra peccatum: nam cum illud auxilium non sit alicui debitum, sed mere gratuitum, potest Deus pro sua tantum voluntate idem auxilium dare, cui voluerit; et cui noluerit, non dare: ergo, etc.
Confirmatur. Si ex necessitate praesupponeretur praecedens aliquod peccatum hominis, ut Deus voluntate absoluta statuisset illi non dare auxilium efficax; sequeretur, quod etiam antequam Deus statuisset non dare auxilium efficax ad vitandum primum peccatum simpliciter, et ante permissionem eiusdem peccati, praeintelligeretur aliud peccatum; quod est impossibile: tum quia illud peccatum, quod supponimus esse primum, revera non esset primum, sed ante illud esset aliud: et eadem difficultas procederet de illo peccato, et sic daretur processus in infinitum: tum etiam quia sequeretur, aliquod peccatum fieri, Deo non permittente, quod est contra expressam doctrinam S. Augustini in Enchi. ad Laurent. cap. 95. et 96. Ad permissionem namque cuiuscumque peccati necessario requiritur, quod praecedat in Deo absoluta voluntas, seu voluntas consequens non dandi auxilium, quo illud peccatum vitetur. Unde si ante primum peccatum non praecederet in Deo voluntas absoluta, vel consequens non dandi eiusmodi auxilium; tale peccatum fieret, Deo non permittente; ex quo rursus sequeretur, actum positivum, cui coniungitur malitia peccati, fieri, inquantum actus est, Deo non volente. Si enim aliquod peccatum fit sine permissione divina, ex consequenti etiam entitas actus, sine qua malum peccati esse non potest, eo quod non est dabile summum malum, fieret ab homine, antequam Deus velit illum actum, quod, ut supra ostensum est, non potest admitti.4
VI. Tertio. Deus, voluntate consequenti, et absoluta ante omnem praevisionem mali usus creatae voluntatis, voluit reprobos non admittere ad suum regnum, ut disputatione 109. ostensum est: ergo similiter voluit ante praevisionem eiusdem mali usus non conferre illis auxilia gratiae, quibus ad idem regnum pervenirent. Probatur consequentia: nam voluntas absoluta, seu consequens non conferendi alicui auxilia efficacia ad aeternam salutem, includitur intrinsece in voluntate absoluta, et consequenti illum non admittendi ad regnum caelorum.
Quarto. Ut disput. 34. ostensum est, voluntas Dei consequens est illa, qua Deus vult aliquod bonum consideratum secundum omnes circumstantias; antecedens autem Dei voluntas est, quae fertur in bonum aliquod absolute consideratum, et secundum se; et ideo voluntate antecedenti Deus vult omnes homines salvos fieri,5 et conferre illis auxilia ad salutem, quia hoc obiectum secundum se bonum est; quia tamen hoc bonum habet adiunctam privationem alterius maioris boni, scilicet splendoris iustitiae divinae in reprobis, et maioris misericordiae in electis; ideo voluntate consequenti Deus non vult omnes homines salvos fieri, sed solum praedestinatos, ut 1. p. q. 19. art. 6. ad 1. docet S. Tho. ergo similiter voluntate consequenti, quae est voluntas simpliciter, non vult Deus omnibus conferre auxilia efficacia ad supernaturales actus producendos, sed aliquibus dumtaxat, illis videlicet, qui ea in tempore recipiunt. Probatur consequentia: nam quamvis absolute, et secundum se bonum sit omnes in se habere, et recipere huiusmodi auxilia supernaturalia; id tamen non reputatur bonum, consideratis omnibus circumstantiis particularibus, eo quod adiunctam habet carentiam maioris boni, nempe maioris splendoris divinae misericordiae in gratuita collatione horum auxiliorum: ergo quamvis Deus voluntate antecedenti velit, omnes habere auxilia gratiae ad supernaturales actus eliciendos; id tamen non vult voluntate consequenti.
Si dicatur, voluntatem consequentem in Deo illam esse, quae a nostro vitio ortum habet, et illud praesupponit, et ideo voluntate consequente Deum ante praescientiam mali usus nostri arbitrii non decrevisse non dare alicui auxilia gratiae ad supernaturales actus producendos, sed solum, supposito malo usu eiusdem arbitrii a Deo praecognito, et praeviso;6 contra hoc militant argumenta, quibus disputatione 34. ostensum est, voluntatem Dei consequentem non praesupponere ex necessitate malum usum arbitrii creati, neque ex illo occasionem captare, alias non voluisset Deus, voluntate consequenti, aeternam salutem Angelis praedestinatis: nam talis voluntas non praesupponit aliquem malum usum liberi arbitrii eorundem Angelorum, neque ex illo occasionem eos praedestinandi captavit.7
VII. Quinto. Voluntas Dei consequens semper impletur, ut 1. p. q. 19. art. 6. docet S. Thomas: ergo, si Deus voluntate consequenti ab aeterno statuit, et voluit, ut omnes in seipsis reciperent auxilia gratiae sufficientia, vel efficacia ad supernaturales actus producendos; sequitur, quod omnes pro loco, et tempore, huiusmodi auxilia in seipsis recipiant; et ita nullus esset infidelis pure8 negative: etenim si quilibet habet auxilium sufficiens ad credendum, cum teneatur credere, peccabit mortaliter contra fidem, si non credat, et consequenter quicumque non credit, erit infidelis contrarie, quod doctrinae S. Tho. 2. 2. q. 10. art. 1. manifeste repugnat; necesse est ergo dicere, Deum voluntate consequenti antecedenter ad praevisionem mali usus liberi arbitrii voluisse non dare aliquibus auxilia gratiae sufficientia, vel efficacia ad supernaturales actus immediate producendos, illis videlicet, qui in tempore ea non recipiunt.
Confirmatur hoc specialiter de auxilio efficaci: nam si Deus, voluntate consequenti, vult omnes homines in seipsis recipere auxilium efficax ad credendum, et diligendum Deum: ergo omnes recipiunt huiusmodi auxilium pro loco, et tempore: nam ut dictum est, voluntas Dei consequens semper impletur, et ita omnes crederent, et diligerent Deum, instante praecepto: quod est falsum, et contra ipsam experientiam.
VIII. Quod auxilium sufficiens, vel efficax in exequutione homines non recipiant, ipsorum culpa est.— Secunda conclusio. In exequutione quotiescumque Deus pro loco, et tempore non dat alicui auxilium sufficiens, vel efficax ad credendum, diligendum, et alia supernaturalia opera exercendum, semper in poenam praecedentis peccati, et saltem originalis illud non tribuit, sive tale peccatum praecesserit ordine temporis, sive ordine dumtaxat naturae. In hac conclusione conveniunt utriusque sententiae auctores, et est expressa S. Augustini, et S. Thomae locis superius allegatis, et eam probant efficaciter argumenta facta a principio.
Praeterea probatur ratione desumpta ex S. Thoma 3. cont. Gent. cap. 159. nam Deus, quantum in se est, paratus est omnibus gratiam dare. Vult enim omnes homines salvos fieri, ut dicitur 1. Timoth. 2. Sed illi soli gratia privantur, qui in seipsos gratiae impedimentum praestant, sicut, Sole mundum illuminante, in culpam imputatur ei, qui oculos claudit, si ex hoc aliquod malum sequatur; licet videre non possit, nisi lumine Solis praeveniatur: ergo quotiescumque Deus non tribuit alicui auxilium gratiae sufficiens, vel efficax ad credendum, vel alios supernaturales actus eliciendum, illud negat in poenam praecedentis peccati.
Secundo. Nam, licet Deus ante praevisum malum usum liberi arbitrii statuerit non admittere reprobos ad suum regnum, quatenus non admissio importat meram negationem eius, quod non est alicui debitum; nihilominus in exercitio nullum, excludit ab eodem regno, nisi propter praecedens peccatum, saltem originale; quia talis exclusio habet rationem poenae, quae subinde non infertur alicui, nisi propter culpam: ergo similiter, quamvis Deus ante praevisum malum usum liberi arbitrii statuerit non dare aliquibus auxilium sufficiens, vel efficax, quatenus id importat simplicem negationem auxilii supernaturalis, quod nulli substantiae creatae est debitum; in exercitio tamen numquam privat aliquem pro loco, et tempore huiusmodi auxilio, nisi propter praecedentem culpam: nam etiam haec privatio habet rationem poenae, quia ex necessitate praesupponit culpam, saltem ordine naturae praecedentem, sicut praesupponitur in eo, cui Deus non dat de facto, sed solum offert auxilium efficax ad vitandum primum peccatum, per quod gratiam iustificantem amittit: tunc enim non praesupponitur aliquod peccatum, tempore antecedens privationem gratiae, vel auxilii efficacis, sed solum natura: Deus enim homini iustificato tribuit auxilium excitans, et sufficiens ad vitandum quodlibet peccatum, paratus conferre efficax, nisi ipse sua malitia eidem auxilio impedimentum praestet. Quod si ille homo peccet mortaliter, propter huiusmodi peccatum Deus non confert illi auxilium efficax: nam illud peccatum est impedimentum, cum quo auxilium efficax ad vitandum tale peccatum, non compatitur.
IX. Et, si fiat argumentum: nam cum peccato mortali compatitur auxilium sufficiens ad credendum, et eliciendum alios actus supernaturales: ergo per illud peccatum non praestat homo impedimentum eidem auxilio; respondetur, quod, quamvis cum peccato mortali simul compatiatur auxilium sufficiens, nihilominus per idem peccatum, sicut et per peccatum originale, fit homo indignus, ne tale auxilium ei conferatur: et ex hac parte, quantum est ex se, eidem auxilio impedimentum praestat.9 Nihilominus etiam si, inquantum ordo rerum exigit, peccator ille gratiam praevenientem non deberet recipere; quia ea est indignus, tamen quia Deus praeter ordinem rebus inditum operari potest, sicut cum caecum illuminat, vel mortuum resuscitat interdum ex abundantia bonitatis suae, etiam eos, qui impedimentum gratiae praestant, auxilio suo praevenit, avertens eos a malo, et convertens ad bonum, ut 3. cont. Gent. cap. 161. dicit S. Tho. Multo ergo magis regulariter dabit auxilia sufficientia ex abundantia eiusdem bonitatis ad supernaturales actus eliciendos etiam iis, qui per peccatum indigni sunt eiusmodi auxiliis, quamvis aliquando ea non conferat de facto aliquibus, in quibus vult ordinem suae iustitiae manifestari. Unde videmus, quod ex duobus hominibus infidelibus, qui eisdem peccatis detinentur, unum praevenit, auxilium sufficiens ad credendum ei tribuendo, ministerio praedicatorum eum docendo, et interius ad fidem excitando, et movendo; alium vero permittit secundum ordinem rerum procedere; nec est ratio inquirenda, quare hos praeveniat, aut convertat; hoc enim ex simplici eius voluntate dependet; sicut ex simplici voluntate artificis procedit, ut ex eadem materia similiter disposita, quaedam vasa formet ad nobiles usus, et quaedam ad ignobiles, ut ex Apostolo ad Rom. 9. An non habet potestatem figulus luti, etc. ostendit S. Thomas 1. p. q. 23. art. 5. ad 3.
Tertia conclusio. Datur causa ex parte reprobi, propter quam Deus permittit ipsum incidere in alia peccata, quae committit post primum peccatum, in quo invenitur, et causa demeritoria est peccatum praecedens. Probant hanc conclusionem aliqua argumenta ex factis a principio. Praeterea probatur: nam ad salvandum, quod non detur causa reprobationis ex parte reprobi, quantum ad integrum effectum illius, sufficit, quod non detur causa permissionis primi peccati, propter quod reprobus damnatur: ergo non est inconveniens, quod detur causa permissionis sequentium peccatorum: ergo sicut in praedestinatione effectus intermedius est causa ultimi effectus, ut ex dictis disput. 37. constat: ita et in reprobatione peccatum commissum post primam Dei permissionem est causa, non solum in exequutione, sed etiam in intentione Divina, permissionis sequentium peccatorum.
X. AD primum argumentum respondetur, Deum omnibus tribuere, quantum est ex parte sua, auxilium sufficiens, imo et efficax ad salutem, et piam operationem, quia non stat per illum, si homines illud non recipiant; de facto tamen aliquibus non confert auxilium, etiam sufficiens ad credendum immediate, ita ut illi tale auxilium recipiant, sicut ostensum est disputatione praecedenti in infidelibus pure negative. Et quamvis in proposito suo absoluta voluntate, ante praevisam determinationem arbitrii creati, qua vult committere peccatum illud, quod sequitur ex culpa hominis post illam permissionem, statuerit non dare haec auxilia iis, qui in tempore ea non recipiunt, si verbum, non dare, accipiatur, ut significat simplicem negationem; in exercitio tamen propter culpam privat hominem huiusmodi auxiliis, ut dictum est: unde non sequitur, quod, quantum est ex parte sua, neget alicui auxilium sufficiens, vel necessarium ad salutem.
Ad primam confirmationem respondetur, quod si Deus, quantum est ex parte sua, paratus esset producere speciem in oculo, et lumen in aere, et in exercitio sua culpa homo haec non haberet, quia videlicet utrique impedimentum praestat; tunc revera haberet saltem in alio, scilicet in Deo, qui paratus est haec subsidia ad videndum conferre, quae ex parte speciei, et luminis necessaria sunt ad videndum; et ita per intrinsecam potentiam visivam, quam habet, videre posset, quamvis de facto sua culpa non videat, eo quod impedimentum posuit, ne species in oculis, et lumen in aere produceretur. Quia ergo Deus, quamdiu obligat praeceptum credendi, ita ut peccet, non credendo, tribuit de facto cuilibet homini auxilium intrinsecum, et supernaturale sufficiens, quo credere potest, paratus ei dare auxilium efficax; nisi eidem auxilio impedimentum praestet: ideo non sequitur, Deum negare, auxilium sufficiens omnibus, qui ad Deum non convertuntur, quando tenetur, et alios supernaturales actus non operantur, ut etiam in superioribus dictum est. Addo, quod, ut supra ex Caietano, et Ferrarien. ostensum est, aliquod principium dupliciter dicitur sufficiens ad aliquam operationem.10 Primo dicitur sufficiens in ratione potentiae, seu principii tribuentis posse operari, et hoc modo potentia visiva dicitur sufficiens ad videndum, etiam si careat specie intelligibili11, aut in loco tenebroso sit constituta, quia, quantum est ex parte virtutis, quae tribuit posse videre, habet homo omnia necessaria ad videndum. Secundo dicitur sufficiens omnibus modis, et in omni genere, quia videlicet continet in virtute omnia tam intrinseca, quam extrinseca ad operationem requisita: et isto modo qui caret specie visibili, aut est in loco tenebroso, a quo exire non potest, revera non habet sufficiens principium videndi. Proportionaliter dicendum est in proposito, quod etiam si quis non habeat auxilium efficax in se receptum, si tamen excitetur a Deo, et moveatur ad supernaturales actus, vere dicitur habere principium in suo genere sufficiens ad eosdem actus producendos, videlicet in genere auxilii tribuentis posse, quamvis non sit omnibus modis sufficiens. Et per haec patet solutio ad secundam confirmationem.
XI. Ad secundum argumentum respondetur eodem modo, quod voluntas, etiam si intellectus nihil ei proponat, habet in seipsa virtutem ad volendum sufficientem in ratione potentiae, quamvis sola virtus eiusdem voluntatis non sit omnibus modis ad actualiter volendum sufficiens.
Ad tertium respondetur, quod sicut carens concursu Dei physico (si tamen habeat integram, et sanam potentiam gressivam) revera habet potentiam sufficientem ad motum localem, quamvis actu non moveatur; ita etiam qui caret auxilio efficaci praedeterminante, caret quidem principio necessario, ut actu convertatur, nihilominus habet auxilium sufficiens, quo possit converti, ut dictum est, et sua culpa praestat impedimentum auxilio efficaci, oblato sibi a Deo.
Ad quartum argumentum iam disput. 18. num. 20. et disput. 22. et 23. sufficienter, ut arbitror, responsum est. Et nunc dicimus cum Ferrarien. quod, si quis propria voluntate in malum aliquod cadat, a quo per se liberari non potest, si non liberetur, non est absque eius imputatione:12 debebat enim cavere, ne in illud malum incideret, a quo sciebat, se propria virtute liberari non posse: sicut non est absque imputatione, quod aliquis non exeat ex puteo, ex quo non potest exire, nisi ab alio adiuvetur, quando propria voluntate in illum se deiecit.13 Homo autem, qui peccat, propria voluntate cadit, per quod gratia privatur, quam per se acquirere non potest; ideo merito sibi imputatur, si gratiam non habeat, etiam deficiente sibi divino auxilio, ad gratiae praeparationem necessario. Unde, ut ex S. Augustino lib. de corrept. et grat. c. 11. colligitur, propositio assumpta veritatem habet dumtaxat, quando is, qui sic privatur, non fuit ob aliquam suam culpam causa talis priuationis: sed si ipse sua culpa fuit huiusmodi carentiae, et priuationis causa, non est universaliter vera, ut colligitur ex Sanct. Thom. dicente:14 quod, quamvis illi, qui in peccato sunt, vitare non possint per propriam potestatem quin impedimentum gratiae praestent, vel ponant, ut ostensum est, nisi auxilio gratiae praeveniantur; nihilominus hoc eis imputatur ad culpam, quia hic defectus ex culpa praecedente in eis relinquitur, sicut ebrius ab homicidio non excusatur, quod per ebrietatem committit, quam sua culpa incurrit. Et cum arguitur: nam homo obligaretur ad impossibile; respondetur cum eodem Ferrar. quod non est inconveniens, hominem obligari ad aliquid, quod est factum sibi propriis viribus impossibile ex sua culpa, sicut accidit in proposito: sed bene est inconveniens, ipsum obligari ad id, quod est absolute impossibile, de quo videndus est S. Thom. 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1.15 Secundo respondetur melius, quod etiam ille, qui caret auxilio efficaci, non obligatur ad impossibile: nam per auxilium sufficiens, in se receptum, potest operari actum supernaturalem, qui est in praecepto, et sua culpa non vult operari. Nec ex hoc sequitur, quod infideles pure negative peccent non credendo. Licet enim sua culpa illi non habeant fidem; tamen illa culpa non fuit commissa contra fidem supernaturalem, quia nihil de ea audierunt; sed contra legem naturae: et ideo damnabuntur propter originale peccatum, et propter alia commissa contra legem naturalem, non autem propter peccatum infidelitatis, ut supra dictum est.
XI.16 Homo prius deserit Deum, quam deseratur a Deo.— Ad quintum respondetur, quod, si ille, qui a Deo non accipit auxilium sufficiens, vel efficax ad credendum, vel eliciendum alios actus supernaturales, sit in peccato originali, vel mortali, iam ipse prius deseruit Deum, quam Deus illum deserat; non dando ei actu eadem auxilia. Si autem sit in gratia, numquam Deus illum deserit, auferendo ab eo gratiam iustificantem, nisi ipse prius natura deserat Deum, se convertendo ad bonum commutabile per peccatum mortale, quod cum gratia habituali est incompossibile; nec etiam Deus hominem iustum deserit, subtrahendo ab eo auxilium sufficiens, quo possit operari bonum, et perseverare usque in finem. Quod si interdum non dat ei auxilium efficax, quo actu bonum operetur, et perseveret usque in finem; non est Deo, sed homini imputandum: nam per auxilium sufficiens poterat perseverare, et sua culpa perseverare noluit: unde in exercitio ipse prius in genere causae demeritoriae deseruit Deum peccando, quam Deus eum privaret auxilio efficaci, ut supra dictum est.
XII. Ad sextum respondetur, loca inducta S. Thomae tantum probare secundam conclusionem, ut ex his, quae circa illam dicta sunt, constat. Et ad rationem in loco illo 3. cont. Gent. fundatam respondetur, quod, sicut Deus in exercitio propter praecedens peccatum privat multoties homines auxilio gratiae, ita ab aeterno statuit in exequutione privare eodem auxilio propter eadem peccata; et sicut ab aeterno, ante praevisionem, aut praescientiam mali usus creatae voluntatis, decrevit non dare aliquibus idem auxilium, quatenus non dare est pura negatio, ita etiam in exequutione, ex simplici sua voluntate, illud non dat illis, qui tale auxilium non accipiunt: sed quia illa negatio non est in exequutione mera negatio, sed etiam privatio, et poena, quia invenit, naturae saltem ordine, antecedentem culpam:17 ideo ex hac parte in exequutione etiam praesupponitur culpa ex parte hominis, propter quam Deus aliquibus in poenam auxilia gratiae, quae paratus erat omnibus dare, non tribuit. Explicari potest haec solutio, et confirmari exemplo: nam, ut disput. 100. dicebamus, negatio auxilii efficacis est causa adaequata non conversionis, si consideretur, ut est mera negatio; non autem ut est privatio conversionis debitae inesse: sub hac enim ratione solum tribuitur malitiae arbitrii creati. Proportionabiliter ergo dicere possumus, solam Dei simplicem voluntatem esse causam non collationis auxilii efficacis, ut est mera negatio auxilii indebiti, non autem ut est privatio, et poena: nam sub hac ratione, in liberum hominis arbitrium, tanquam in causam demeritoriam, refertur. Et per haec respondetur ad alium locum S. Thom. ex p. 2. et 3. cont. Gent. adductum. Vel dicendum, quod in 1. 2. loquitur S. Thomas de gratia habituali, quam Deus non confert iis, qui nolunt se ad illam praeparare: auxilium autem actuale non praerequirit praecedentem praeparationem, quia illa praeparatio deberet fieri per aliud auxilium, et ad illud rursus esset necessarium aliud auxilium, et sic daretur processus in infinitum. Quando ergo Deus privat aliquem auxilio gratiae, non ideo privat illum, quia non se praeparavit ad illud auxilium recipiendum; sed quia apponit, vel apposuit impedimentum peccati, cum quo est incompossibile auxilium efficax ad peccatum illud vitandum, vel per quod meretur, quod Deus tale auxilium ei non conferat.
XIII. Ad alium locum ex prima parte respondetur, quod, antequam actu exteriori Adam peccaret, edendo de ligno vetito, iam peccaverat actu interiori superbiae: et in poenam huius peccati, et quia ad divinum auxilium recursum non habuit, non fuit ei subventum, ne deciperetur;18 sed ante illud peccatum actu interiori commissum intelligitur, Deum non tribuisse Adae auxilium efficax, quo peccatum vitaret. Si enim tale auxilium recepisset, non peccasset, ut generaliter de omnibus dicit sanctus Thomas, prima secundae, quaest. 79. artic. 2. in corp. Quia vero recepit auxilium sufficiens, quo peccatum illud vitare posset, et sua culpa in accepta iustitia perseverare noluit, sed impedimentum apposuit auxilio efficaci; ideo merito imputatum est ei ad culpam illud primum peccatum.
Disputatio CXIV: Utrum parvuli cum peccato originali decedentes sint perpetuo mansuri in Limbo ad mortem damnati, an vero ducturi post diem Iudicii in hoc mundo vitam beatam.
Utrum parvuli cum peccato originali decedentes sint perpetuo mansuri in Limbo ad mortem damnati, an vero ducturi post diem Iudicii in hoc mundo vitam beatam.
I. QUIDAM dixerunt, quod parvuli cum solo originali peccato decedentes post diem iudicii, cum ipsorum animae suis fuerint corporibus restitutae, ab omnibus molestiis, et aerumnis, quibus in hac mortali vita subiacemus, supernaturaliter liberabuntur, melioremque in naturalibus vitam, vitio omni mentis, et corporis immunem, in perpetuas aeternitates ducent, quam ullus unquam mortalium duxerit.1 Quam sententiam prius docuit Ambrosius Catherinus ad caput 3. epist. 2. S. Petri, ubi explicans illa verba: Novos autem caelos, et terram novam, ait: Sed in quem usum nova terra, si nullus habitaturus sit in ea? Idcirco congruentissime creditur a multis, eos, qui peccato proprio non merebantur infernum, nec tamen a Christo recepti fuerint per gratiam, quales pueri absque baptismo decedentes, hanc novam multo pulchriorem terram, puram ab omni inquinamento, et corruptione possessuros, ubi perpetuo laudabunt Dominum Deum. Idem docet ex propria sententia in opusc. de statu puerorum, absque baptismate decedentium, et fauere videntur alii plures Doctores inferius allegandi. Et probatur.
Primo ex illo Ecclesiastes 4. cap. Feliciorem utroque iudicaui eum, qui nec dum natus est, nec vidit mala, quae sub Sole sunt; quibus verbis significari videtur, praedictos parvulos post diem iudicii potituros vita iucundiori, quam possit in hoc mundo naturaliter haberi. Sic explicat hunc locum Nicol. Lyranus: Feliciorem, inquiens, idest, minus miserum utroque, scilicet malo homine mortuo, et malo homine vivente, iudicaui; qui nec dum natus est, abortivum, qui non habet experientiam aliquam mali poenae, aut mali culpae actualis, et sic non sustinet aliquam poenam sensibilem, sed habet vitam magis delectabilem, quam possit haberi in vita praesenti, secundum omnes Doctores, qui loquuntur de dormientibus in solo peccato originali.
Secundo idipsum probatur auctoritate Scholasticorum, qui huic sententiae adhaerere videntur. Etenim Ricchardus in secundo sententiarum, distinct. 33. articulo tertio, quaestione secunda, expresse docet, eos habituros multa bona, et gaudium percepturos ex eis, et forte plus gaudii de bonis creatis, quam peccatores habeant in hac vita. Scotus etiam eadem distinctione, quaestione unica, §. et si quaeratur, tanquam probabile relinquit, eos consequuturos rerum naturalium longe maiorem cognitionem, quam habuerint Philosophi; verba Scoti sunt: Videtur probabile concedere, quod omnium naturaliter cognoscibilium possunt naturaliter cognitionem habere, excellentius, quam aliqui Philosophi habuerint pro isto statu: et ita aliqualem beatitudinem naturalem de Deo cognito in universali poterunt attingere. Et Bassolis eadem distinctione, quaestione prima, articulo tertio, inquit: De loco, ubi erunt nescio. Quidam aiunt, eos in hac terra habitaturos, in locis amoenis, una cum societate mutua, et iucunda, pulchriori, et delectabiliori, quam habeant quidam peccatores modo. Denique Sanctus Thomas, secundo sententiarum, distinct. 33.2 quaest. 2. art. 2. in corp. docet, quod cognitionem perfectam habebunt eorum, quae naturali cognitioni subiacent. Et in solut. ad 5. subdit haec verba: Quamvis pueri non baptizati, sint separati a Deo, quantum ad illam coniunctionem, quae est per gloriam: non tamen ab eo penitus sunt separati, imo sibi coniunguntur per participationem naturalium bonorum: et ita etiam de ipso gaudere poterunt, naturali cognitione, et dilectione. Ex quibus verbis desumitur argumentum: nam parvuli cognoscent Deum perfecta cognitione, quae naturaliter potest haberi, et diligent illum super omnia, inquantum est auctor naturae, et nullam prorsus in corpore patientur molestiam: ergo, meliorem in naturalibus vitam, vitio omni mentis, et corporis immunem perpetuo ducent, quam ullus unquam mortalium duxerit.
II. Tertio probatur argumento, quo aliqui auctores huius sententiae convincuntur: nam parvuli reprobati, praeterquam in gratuitis donis consequendis, aut amittendis, in reliquis perinde se habebunt, ac si in solis naturalibus essent constituti, sed si in puris naturalibus decederent, post diem iudicii in corporibus reassumptis, meliorem in naturalibus vitam ducerent, quam ullus unquam mortalium duxerit, omni vitio corporis, et mentis immunem: ergo eamdem vitam ducent, etiam supposito, quod per gratiam homo fuerit ordinatus ad vitam aeternam.
Quarto, Post diem iudicii mundus iste visibilis innovabitur, et terra purior erit ab omni inquinamento, et similiter aer, quam fuerit ante, ut ex verbis illis Isa. 65. Ecce ego creo caelos, et terram novam; colligunt, sanctus Hieronymus super eumdem locum, sanctus Isidorus lib. de doctrina, et fide, cap. 36. Euthymius super Psal, 101. et omnes Theologi cum Magistro in 4. dist. 47. Huiusmodi autem innovatio esset superflua, si nullus hominum, propter quos haec sublunaria creata sunt, inhabitaturus esset terram istam visibilem: cum ergo beati non sint illam inhabitaturi, sed caelum Empyreum, nec etiam reprobi adulti, qui propter peccata actualia aeterno igne torquebuntur in inferno; relinquitur, inhabitandam esse post diem iudicii a parvulis, cum solo originali peccato decedentibus.
Quinto. Si parvuli essent post diem iudicii permansuri in Limbo tenebroso subtus terram existente, tristitia magna, et dolore afficerentur: nam cum homo potentia visiva, amica lucis sit praeditus, non potest non conturbari, et dolere, videns se in carcere tenebroso in perpetuas aeternitates conclusum, absque facultate videndi creaturas corporales, quae propter ipsum factae sunt; sed huiusmodi parvuli post diem iudicii nullam prorsus habebunt tristitiam, vel dolorem, aut poenam sensibilem: nam, ut docet sanctus Thomas, huiusmodi poena solum debetur peccato actuali, ratione inordinatae conversionis ad bonum commutabile: ergo parvuli, post diem iudicii, et resurrectionis universalis, non permanebunt in Limbo; sed terram istam visibilem inhabitabunt, ac meliorem in ea vitam perpetuo ducent, quam ullus unquam mortalium duxerit.
III. In contrarium est: nam parvuli decedentes cum peccato originali sunt Dei inimici, atque ab eo aversi, ac reprobi, et in perpetuum sustinebunt poenam damni, quamvis eam non cognoscent, et ideo non afficientur tristitia propter illam: ergo post diem iudicii non ducent meliorem in naturalibus vitam, vitio omni mentis, et corporis immunem, quam ullus unquam mortalium duxerit.
Hanc difficultatem super caput 52. Isaiae breviter tetigi, sed nunc latius est examinanda, et dissolvenda, circa quam tria sunt determinanda.
Primum; Utrum revera parvuli decedentes cum solo originali detrudendi sint in perpetuum in Limbum, aut in aliquem locum subtus terram existentem; an vero inhabitaturi super terram. Secundum: An sint habituri felicitatem aliquam naturalem, omni vitio mentis, et corporis immunem. Tertium; Utrum passuri sint propter peccatum originale poenam aliquam sensibilem, quamvis mitissimam.
IIII. Parvuli cum orig. pecc. decedentes statim recipiuntur in limbo.— PRima ergo conclusio sit. Ante diem universalis iudicii, omnes parvuli decedentes in solo peccato originali, sive in lege naturae, sive in lege scripta, sive in lege gratiae decesserint, statim recipiuntur in limbo puerorum, et in eo existent conclusi usque ad diem universalis iudicii. In hac conclusione conveniunt omnes Catholici. Et, ut ait M. Sotus in 4. dist. 48. quaest. 2. art. 4. ad 4. recepta est Patrum omnium sententia, quam docet sanctus Augustinus lib. de Bapt. parvulorum; et refertur de consecr. dist. 4. capite, Nulla praeter. Idem docent Theologi, qui cum Magistro Sententiarum, et SS. Patribus distinguunt quinque receptacula animarum post mortem.34 Primum est caelum Empyreum, secundum est Infernus, tertium Purgatorium, quartum Limbus puerorum, quintum Limbus Patrum.5 Quorum distinctionem, et sufficientiam ex sacris litteris colligit Sotus.6 Et Concilium Florentinum in decretis fidei expressam facit mentionem trium ex praedictis receptaculis: sic enim loquitur: Item diffinimus, si vere poenitentes in Dei caritate decesserint, antequam dignis poenitentiae fructibus de commissis satisfecerint, et omissis, eorum animas poenis purgatorii purgari: et ut a poenis huiusmodi releventur, prodesse his vivorum fidelium suffragia, missarum scilicet sacrificia, orationes, et eleemosynas, et alia pietatis officia, quae a fidelibus pro aliis fidelibus fieri consueverunt, secundum Ecclesiae instituta. Illorum etiam animas, qui post baptisma susceptum nullam omnino peccati maculam incurrunt; illas etiam, quae post contractam peccati maculam, vel in suis corporibus, vel eisdem exutae corporibus (prout superius dictum est) sunt purgatae, in caelum mox recipi, et intueri clare ipsum Deum Trinum, et Unum, sicuti est, pro meritorum tamen diversitate, alium alio perfectius. Illorum autem animas, qui in actuali mortali peccato, vel solo originali decedunt, mox in infernum descendere, poenis tamen disparibus puniendas. Alia vero duo receptacula, nempe limbus sanctorum Patrum, et limbus puerorum, colliguntur ex locis Scripturae, quae adducit M. Sotus, ubi supra. Nam de limbo Patrum dicitur Gen. 44. de Iacob: Deducetis senectutem meam cum tristitia ad inferos. Et Luc. 16. appellatur idem limbus sinus Abrahae: de limbo autem puerorum fit mentio in capite, Nulla praeter, de consecratione dist. 4. ubi dicitur: Nulla, praeter baptismum Christi, salus promittitur infantibus, quia infantes, si per Sacramentum, quod ad hoc est divinitus institutum, in credentium numerum non transeant, profecto in tenebris manent. Et desumptum est hoc caput ex Augustino lib. 1. de peccatorum merit. et remiss. cap. 26.
V. Necessitatem autem, et sufficientiam horum receptaculorum hac ratione colligunt Doctores: nam anima in hoc saeculo in statu est merendi, et demerendi; a corpore autem egressa, eo est in loco excipienda, quem promeruit, dum esset in corpore: quia in hac vita omne meritum, vel demeritum comparatur. Igitur vel meruit perpetuum praemium, quod est hereditas regni caelestis, aut perpetuum exilium ab eodem regno: si praemium, tunc vel aliquod habet impedimentum, quo ab eius ingressu retardetur, aut nullum: si nullum, destinatum ei receptaculum est caelestis Paradisus. Si autem quodpiam habet obstaculum, aut est ratione personae, propter veniale, aut mortalium reliquias; et tunc eius receptaculum est purgatorium: aut ratione naturae, quia nondum erat per Christi mortem redempta, et ideo olim adhibebatur limbus patrum. Si vero anima est in exilium relegata, tunc aut propter mortale crimen, et propter hoc obtruditur in infernum: aut propter originalem labem; et tunc recipitur in limbum puerorum. Ex his manet sufficienter prima conclusio comprobata: nam quaelibet anima, cum exit a corpore, excipitur in aliquo ex quinque receptaculis supra positis: sed animae parvulorum cum solo peccato originali decedentium non recipiuntur in caelum Empyreum, quia peccato originali sunt inquinatae: nihil autem coinquinatum in civitatem illam caelestem introibit, ut dicitur Apoc. 21. nec etiam recipiuntur in infernum damnatorum, cum nullum commiserint actuale peccatum: neque in purgatorium: nam in loco illo solum excipiuntur animae decedentes in gratia, in quibus reperiuntur reliquiae peccatorum purgandae; aut etiam peccata venialia dimittenda: et multo minus recipiuntur in limbo Patrum, ut ex supra dictis constat: restat ergo, ut in limbo puerorum absque sacramento salutis decedentium excipiantur.
VI. Parvuli omnes comparebunt in iudicio ut cum aliis iudicentur.— Secunda conclusio. Omnes parvuli cum solo originali peccato decedentes tempore universalis iudicii, a limbo, in quo nunc detinentur, exibunt, et coram omnium iudice praesentialiter comparebunt, ut cum aliis iudicentur. Hanc conclusionem quidam non admittunt, eo argumento convicti: nam Apostolus 2. Cor. 5.7 ait: Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, pro ut gessit, sive bonum, sive malum. Et ad Rom. 14. Omnes enim stabimus ante tribunal Christi, et unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo; sed parvuli nihil boni, vel mali gesserunt in corpore: ergo non oportet, eos manifestari ante tribunal Christi. Nostra tamen conclusio, ut ait Sotus, receptissima est, et huic obiectioni respondet Augustinus, verba Apostoli esse intelligenda de omnibus, qui dum essent in corpore, aliquid boni, vel mali gesserunt sive per seipsos, sive per alios; parvuli autem, quamvis propria voluntate nihil gesserint per seipsos, dum essent in corpore; id tamen gesserunt per alios.8 Verba Augustini sunt:9 Scimus, quod omnes adstabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea, quae per corpus gessit, non secundum ea, quae, si diutius viveret, gesturus fuit sive bonum, sive malum. Scimus etiam, parvulos secundum ea, quae per corpus gesserunt, recepturos vel bonum, vel malum. Gesserunt autem non per seipsos, sed per eos, quibus pro illis respondentibus, et renunciare diabolo dicuntur, et credere in Deum: unde et in numero fidelium computantur, pertinentes ad sententiam Domini, dicentis: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit.10 Propter quod et illis, qui hoc Sacramentum non accipiunt, contingit, quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur. Unde et ipsi, sicut dixi, si in illa parva aetate moriuntur, utique secundum ea, quae per corpus gesserunt, idest tempore, quo in corpore fuerunt, quando per corda, et ora gestantium crediderunt, vel non crediderunt, quando baptizati, vel non baptizati sunt, quando carnem Christi manducaverunt, vel non manducaverunt; quando et sanguinem biberunt, vel non biberunt. Secundum haec ergo, quae per corpus gesserunt, non secundum ea, quae, si diu hic viverent, gesturi fuerant, iudicantur. Probatur ergo conclusio evidentissimis sacrarum litterarum testimoniis: dicitur enim Matth. 25. Et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, sicut pastor segregat oves ab haedis, et statuet oves quidem a dextris suis; haedos autem a sinistris. Ex quibus verbis desumitur argumentum: nam in die universalis iudicii, erunt a dextris iudicis inter oves parvuli, qui cum Sacramento salutis decesserunt, ut constat ex cap. 24. Matthaei, ubi dicitur: Et mittet Angelos suos cum tuba, et voce magna, et congregabunt electos eius a quatuor ventis, a summis caelorum usque ad terminos eorum. Ergo etiam erunt inter eos a sinistris parvuli, cum peccato originali decedentes. Probatur consequentia: nam sicut parvuli reprobi nihil per seipsos gesserunt in corpore, sed solum per suos parentes, a quibus peccatum originale, propter quod damnantur, contraxerunt; ita etiam parvuli electi nihil per seipsos gesserunt in corpore, sed per eos, quorum ministerio Sacramentum regenerationis susceperunt.
VII. Secundo probatur ex illo Act. 10.11 Ipse est, qui constitutus est a Deo iudex vivorum, et mortuorum. Ubi nulla fit exceptio parvulorum, sed omnium mortalium iudicem esse Christum Dominum decernitur. Et Apoc. 1.12 Veniet, et videbit eum omnis oculus. Confirmatur: nam propterea iudicium illud ultimum dicitur universale, quia universaliter in illo omnes comparebunt, ut praemium, vel poenam a summo omnium iudice Christo Domino recipiant. Sed contra hanc conclusionem est argumentum:13 nam parvulos, qui sine remedio decesserunt, non comprehendet iudicis sententia; nec enim dicetur illis: Venite benedicti Patris mei, percipite regnum: quoniam, ut supra dictum est, non intrabunt in regnum caelorum, quod et Dominus docuit Ioan. 3. Nisi qui renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei; nec etiam eos comprehendet illa sententia: Ite maledicti in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis eius: nam cruciatus ignis solum debetur reprobis, qui mortaliter deliquerunt: ergo revera non comparebunt in iudicio.
Solutio.— Sententia illa, ite maledicti, parvulos reprobos etiam comprehendet.— Respondetur, quod illa verba: Ite maledicti, quibus significatur poena damni, seu separatio a Deo, inquantum est ultimus finis supernaturalis, comprehendet etiam parvulos peccato originali infectos: nam peccato originali vere correspondet poena damni, et carentia divinae visionis, ut in Decretalibus dicit Innocentius, et S. Th. q. 5. de malo, ar. 1.14 Reliqua autem verba, scilicet: In ignem aeternum, praecipue dirigentur ad eos, qui actualiter deliquerunt: nam poena sensus, et internus dolor solum debetur peccato actuali: ut eadem q. 5. de malo, ar. 2. et 3. docet S. Thomas.
VIII. Parvuli reprobi post diem iudicii cum suis corporibus detrudentur in limbo.— Tertia conclusio. Peracto iudicio, parvuli iterum detrudentur in limbum, ubi in perpetuas aeternitates manebunt in morte. Hanc conclusionem docet S. Augustinus locis inferius allegandis, et est communis sententia Theologorum asserentium, eos sub terra esse mansuros in tenebris, ita docet M. Sotus in 4. sent. dist. 48. q. 2. ar. 4. ad 4. argumentum. Et probatur. Primo ex sacris litteris: dicitur enim Ioan. 12. Ego in mundum veni, ut omnis, qui crediderit in me, non maneat in tenebris, ubi a contrario sensu videtur declarare, eos, qui actu, vel habitu non crediderunt, in tenebris esse mansuros in aeternum. Sic intelligit istum locum S. Augustinus, cum ait:15 Hoc dicto, quid ostendit, nisi in tenebris esse omnem, qui non credit in eum, et credendo efficere, ne maneat in tenebris? Has tenebras, quid nisi peccata intelligimus? Sed quodlibet aliud intelligatur hae tenebrae, profecto qui non credit in Christum, manebit in eis, et utique poenales sunt, non quasi nocturnae, ad quietem animantium necessariae. Proinde si parvuli per Sacramentum, quod ad hoc divinitus institutum est, in credentium numerum non transeant; profecto in his tenebris remanebunt. Item etiam Ioan. 3. dicitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. Ex quo testimonio sic arguit Augustinus. Parvuli non baptizati non erunt in regno caelorum: ergo erunt in inferno, scilicet in limbo. Probatur consequentia: nam post diem iudicii non erit medius locus inter haec duo. Verba Augustini sunt:16 Ecce non baptizatus, vitali etiam cibo, poculoque privatus, dividitur a regno caelorum, ubi fons viventium permanet Christus: da mihi, praeter hunc, alterum locum, ubi vitae possit requies esse perennis. Primum enim locum fides Catholicorum divina auctoritate regnum credit esse caelorum, unde, ut dixi, non baptizatus excipitur. Secundum, gehennam, ubi omnis apostata, vel a Christi fide alienus aeterna supplicia experietur. Tertium penitus ignoramus, imo nec esse in scripturis sanctis invenimus. Finge Pelagiane locum ex officina perversi dogmatis tui, ubi alieni a Christi gratia vitam requiei, et gloriae possidere parvuli possint.
Praeterea: nam omnibus illis, qui a sinistris iudicis erunt, dicetur: Ite maledicti in ignem aeternum, idest in locum poenarum, propriis delictis correspondentium: nam, ut docet S. Thomas, ignis aeternus, seu supplicium, poenam damni aliquando significat, quae est carentia divinae visionis;17 et sic intelligit illud dictum Augustini de fide ad Petrum cap. 27. Firmissime tene, et nullatenus dubites, parvulos, qui sine Sacramento baptismatis de hoc saeculo transierunt, aeterno supplicio puniendos; Sed parvuli absque Sacramento regenerationis decedentes, erunt in die iudicii a sinistris iudicis inter haedos: ergo, iuxta eiusdem iudicis sententiam, ibunt in locum poenarum, correspondentium peccato originali, propter quod solum damnantur: quod statim ipse Dominus explicuit, cum subdit: Et ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aeternam.18 Cum ergo locus poenae damni deputatus iis, qui cum solo originali peccato decesserunt, sit limbus puerorum, et non superficies terrae; relinquitur, in die iudicii praedictos parvulos in carcerem illum tenebrosum esse detrudendos. Idem docet, et probat latius lib. 1. contra duas epist. Pelag. cap. 22. cuius verba adduximus, et expendimus supra, cum de originali peccato ageretur.
Secundo probatur ex Ioanne Papa 8. in epist. ad Anselmum Lemovic. ecclesiae Episcopum, et refertur capite ad limina beatorum 30. q. 2. ubi docet, parvulos decedentes sine baptismate sub potestate auctoris mortis, et tenebrarum permansuros. Verba Pontificis sunt: Unde, si supradictus genitor filium suum corpore morientem aspiciens, ne animam perpetua morte pereuntem dimitteret, sacri unda baptismatis lavit, ut eum de potestate auctoris mortis, et tenebrarum eriperet, et in regnum Christi iam regnaturum, sine dubitatione transmitteret; bene fecisse laudatur. Idem etiam S. Augustinus lib. de fide ad Petrum c. 27. et refertur de consecratione dist. 4. c. Firmissime, inquit, firmissime tene, et nullatenus dubites, non solum homines iam ratione utentes, verum etiam parvulos, qui sive in uteris matrum vivere incipiunt, et ibi moriuntur, sive cum de matribus nati, sine Sacramento sancti Baptismatis, quod datur in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, de hoc saeculo transeunt; sempiterno igne puniendos: quia etsi propriae actionis peccatum nullum habuerunt; originalis tamen peccati damnationem carnali conceptione, et nativitate traxerunt.
Tertio probatur ratione: nam, ut supra dictum est, ante diem iudicii omnes parvuli, cum solo originali peccato decedentes, vincti manent in limbo, tamquam in carcere tenebroso: sed nulla potest sufficiens ratio assignari, propter quam iudicio peracto, debeant ab illo carcere liberari, cum etiam post diem iudicii vere sint reprobi, Dei inimici, ac peccato originali infecti, propter quod ad illud ergastulum sunt damnati: ergo.
Confirmatur: nam sicut illi, qui cum peccato mortali decesserunt, detruduntur in infernum, ut igne crucientur, ita et parvuli, propter peccatum originale, statim post mortem detruduntur in limbum, ubi poena damni afficiuntur: sed illi post diem iudicii non liberabuntur a suo carcere; sed in inferno perpetuo manebunt: ergo neque isti a limbo, sed ad illum iterum revertentur.
IX. Parvuli post diem iudicii vitam beatam, etiam naturalem non habebunt.— Quarta conclusio. Dici non potest, parvulos post diem iudicii in corporibus reassumptis felicitatem naturalem esse habituros, aut meliorem in naturalibus vitam, omni vitio mentis, et corporis immunem, ducturos, quam ullus unquam mortalium duxerit. Conclusio est S. Augustini locis superius allegatis, et infra adducendis. M. Soti ubi supra. Et probatur. Primo: nam, ut dictum est, illi parvuli erunt in morte, ac damnatione perpetua; et in tenebris subtus terram in reassumptis corporibus existent: sed cum iis minime compatitur hominis felicitas naturalis, aut melior vita in naturalibus, quam ullus unquam mortalium duxerit: ergo.
Secundo probatur ex S. Aug. epi. 106. ad Bonifacium, ubi explicans illud Apostoli: Per unum hominem peccatum, et per peccatum mors, et illud: Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur: Unde fit, ait, quod infantes non baptizati, non solum regnum caelorum, verum etiam vitam aeternam habere non possint? Et lib. 2. de anima, et eius origine cap. 12. explicans illud Marci 16. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur, ait: Cuius mysterium credulitatis in parvulis per eorum responsionem, a quibus gestantur, impletur; ne, si factum non fuerit, eant ex uno omnes in condemnationem; et tamen contra tam manifestas voces, quas concinit veritas, procedis in medium magis vecors, quam misericors vanitas, et dicit: Non solum non erunt in damnatione parvuli, et si nullum eos Christianae fidei lavacrum a vinculo originalis peccati absolvat, verum etiam felicitate paradisi post mortem interim perfruentur, post resurrectionem vero etiam regni caelorum felicitatem possidebunt. Haec iste contra Catholicam, fundatissimamque fidem numquid dicere auderet, si quaestionem solvendam de animae origine, vires suas excedentem, suscipere non auderet? Quibus verbis aperte impugnat illam doctrinam, quae parvulis non baptizatis felicitatem concedit post mortem, et idem docuerat lib. 1. cap. 9.
Tertio probatur: nam parvulus peccato originis infectus differt a parvulo, qui absque ullo peccato in puris naturalibus nasceretur: ergo etiam status, quem habebit post universalem resurrectionem, differt ab eo, quem haberet, si in puris naturalibus constitutus fuisset: sed non potest assignari alia differentia, nisi, quia existens in peccato originali est in perpetua miseria, nullaque felicitate naturali etiam post resurrectionem perfruitur, quam tamen haberet in puris naturalibus: ergo.
Quarto. Peccatum originale inficit non solum animam, sed etiam eius potentias, ut supra dictum est; ac per consequens, est vitium mentis, omni vitio corporis deterius; cum ergo parvuli, etiam post resurrectionem, sint in peccato originali, in quo decesserunt, permansuri; relinquitur, eos non esse habituros meliorem in naturalibus vitam, omni vitio mentis, et corporis immunem, quam ullus unquam mortalium duxerit.
Quinto. Id probat M. Sotus, ubi supra: nam, cum parvuli in hac vita nullam acquisiverint scientiam, neque suis meritis debeatur, ut post mortem sibi divinitus scientiae naturales infundantur; nulla apparet ratio, propter quam debeant illis post mortem a Deo infundi, ut perfectam omnium rerum naturalium cognitionem habeant, in qua felicitas naturalis consistit: non ergo est dicendum, illos felicitatem naturalem esse habituros, aut vitam in naturalibus magis perfectam, quam ullus unquam mortalium duxerit.
X. Parvuli reprobi etiam post diem iudicii nullam patientur poenam sensus, sed solum damni.— Quinta conclusio. Parvuli cum solo peccato originali decedentes, nulla prorsus, etiam post diem iudicii, afficientur poena sensus, sed solum punientur poena damni, quae in carentia visionis divinae consistit, et haec est poena mitissima, quam illis inferendam esse, docet Augustinus. Ita docet expresse Innocentius III. in capite Maiores de baptismo, et eius effectu, ubi ait, peccati originalis poenam esse carentiam divinae visionis: actualis autem, gehennae perpetuum cruciatum. Eandem sententiam docet S. Th. q. 5. de malo. art. 2. et ait, esse communem: eam docet Magister in 2. dist. 33. S. Th. eadem dist. q. 2. ar. 1. et alii plures Doctores. Probat hanc conclusionem S. Th. triplici ratione:19
Primo: quia persona quaelibet est alicuius naturae suppositum: et ideo ad ea, quae sunt naturae per se, et immediate ordinatur; ad ea vero, quae sunt super naturam, ordinatur mediante natura. Quod ergo detrimentum aliquod patiatur aliqua persona in his, quae sunt super naturam, potest contingere vel ex vitio naturae, vel ex vitio personae: quod autem detrimentum patiatur in his, quae sunt naturae, hoc non videtur posse contingere, nisi propter vitium proprium personae. Ut autem ex praemissis patet, peccatum originale est vitium naturae: peccatum autem actuale est vitium personae: gratia autem, et visio divinae sunt super naturam humanam. Et ideo privatio gratiae, et carentia visionis divinae debentur alicui personae, non solum propter actuale peccatum, sed etiam propter originale. Poena autem sensus opponitur integritati naturae, et bonae eius habitudini: et ideo poena sensus non debetur alicui, nisi propter peccatum actuale.
Secundo: quia poena proportionatur culpae: et ideo peccato actuali mortali, in quo invenitur aversio ab incommutabili bono, et conversio ad bonum commutabile, debetur et poena damni, scilicet carentia visionis divinae, respondens aversioni, et poena sensus respondens conversioni. Sed in peccato originali non est conversio, sed sola aversio, vel aliquid aversioni respondens, scilicet destitutio animae a iustitia originali: et ideo peccato originali non debetur poena sensus, sed solum poena damni, scilicet carentia visionis divinae.
Tertio: quia poena sensus numquam debetur habituali dispositioni. Non enim aliquis punitur ex hoc, quod est habilis ad furandum, sed ex hoc, quod actu furatur: sed habituali privationi, absque omni actu debetur aliquod damnum, puta qui non habet scientiam litterarum, ex hoc ipso indignus est promotione ad Episcopalem dignitatem. In peccato autem originali invenitur quidem concupiscentia per modum habitualis dispositionis, quae parvulum facit habilem ad concupiscendum, ut Aug. dicit: adultum autem actu concupiscentem:20 Et ideo parvulo defuncto cum originali non debetur poena sensus, sed solum poena damni: quia scilicet non est idoneus perduci ad visionem divinam propter privationem originalis iustitiae.
Nec obstat, quod August. dicit: Parvuli decedentes experientur gehennam: ibi enim per gehennam intelligitur poena; et ponitur species pro genere.21 Sic etiam intelligitur id, quod dicit libro de fide ad Petrum cap. 27. eosdem parvulos aeterno supplicio esse puniendos; ut explicat S. Thom. art. 2. cit. ad 1. argumentum.
XI. Parvuli cum solo orig. pec. decedentes nullam internam patientur tristitiam propter carentiam visionis beatae.— Sexta conclusio. Parvuli cum solo originali decedentes nullum prorsus dolorem internum, vel tristitiam patientur propter carentiam divinae visionis. Conclusio est expressa S. Thom. q. 5. de malo. art. 3. Et in 2. sent. d. 33. q. 2. ar. 2. quam etiam docent communiter Doctores, praesertim allegati supra. Et probatur triplici ratione S. Thom. Primo: nam dolor, seu afflictio poenae debetur delectationi culpae, secundum illud Apoc. 18. Quantum glorificavit se, et in deliciis fuit, tantum date ei tormentum ad luctum; sed in peccato originali, nulla fuit delectatio; haec enim tenet se ex parte conversionis ad bonum commutabile: peccatum autem originale consistit formaliter in privatione originalis iustitiae, ut supra dictum est: ergo.
Secundo. Interior afflictio est multo magis poenalis, et multo magis opponitur mitissimae poenae, quam S. Aug. eisdem22 parvulis attribuit, sed in illis non erit aliqua poena sensus, ut supra dictum est: ergo nec interior afflictio, aut dolor, seu tristitia.
Tertio. Quamvis animae illorum puerorum a corpore separatae naturali cognitione non careant, qualis debetur animae separatae, secundum suam naturam: nihilominus carent supernaturali cognitione, quae hic in nobis per fidem plantatur, eo quod neque hic fidem habuerunt in actu, nec sacramentum fidei susceperunt. Cum ergo illa gloria, quam sancti possident, sit supra cognitionem naturalem, et solum innotescat nobis per revelationem divinam, secundum illud:23 Neque oculus vidit, neque auris audivit, neque in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se, nobis autem revelavit per spiritum suum; relinquitur, parvulos non cognoscere, se propter originale peccatum privatos esse beatitudine supernaturali, neque an sit talis beatitudo, ac per consequens non dolent, se eandem beatitudinem propter originale peccatum, quod etiam ignorant amisisse; sicut homo dives non doleret, si latro ab eo abstulisset mille aureos, posito, quod ignoraret, se eiisdem aureis privatum fuisse.
XII. Sed contra hanc rationem est argumentum difficile: nam omnes parvuli comparebunt in universali iudicio, ut praemium recipiant, vel poenam iuxta ea, quae per alios gesserunt, vel non gesserunt, dum essent in corpore: sed in iudicio opponitur, et detegitur reis delictum, propter quod damnantur, et fit nota eis poena infligenda: ergo saltem post diem iudicii recognoscent, se propter originale peccatum privatos esse gloria beatorum, et ad carcerem perpetuum iuste damnatos; ac per consequens dolebunt ex tunc, et magna tristitia afficientur, quod regnum illud, ad quod per lavacrum regenerationis pervenire poterant, culpa originali amiserint.
Respondent quidam recentiores Theologi, quod quemadmodum eorum corpora post diem iudicii nihil mali accipient a contrariis, vel a causis extrinsecus agentibus, sic etiam eiusmodi notitia nihil maeroris, dolorisve inferet, quia Deus suam operationem summovebit, et subtrahet, ita, ut eorum voluntas nihil tristetur, ac doleat. Et, si fiat argumentum: nam id est ponere miraculum, sine necessitate; respondent, id miraculo tribuendum non esse, quia sicut ceterae causae naturales tunc temporis non agent secundum consuetum in hac vita naturae ordinem, sed iuxta praescriptas divinae iustitiae leges; sic etiam mentis notitia, quae nunc naturaliter solet tristitiam parere; tunc nullum inducet, inferetve maerorem, divinitus impedita. Et videtur haec solutio habere fundamentum in S. Thom. q. 5. de malo. ar. 2. ad 5. ubi assignatur rationem, propter quam corpora illorum puerorum post resurrectionem, cum dotem impassibilitatis non habeant, ad praesentiam causarum extrinsecus agentium, poenam sensus non patiantur; ait, quod in statu futurae vitae, ignis, et alia huiusmodi activa non agunt in animas, aut in corpora hominum, secundum necessitatem naturae, sed magis secundum ordinem divinae iustitiae, quia ille status est recipiendi pro meritis. Unde cum divina iustitia non exigat, quod pueris, qui cum solo originali peccato decedunt, poena sensus debeatur, nihil ab huiusmodi activis tale patientur.
Parvuli cum solo orig. pec. decedentes, nullam cognitionem habebunt supernaturalis beatitudinis.— Haec tamen solutio revera non est ad mentem S. Thomae: nam in locis superius allegatis solum tribuit parvulis cum solo originali decedentibus cognitionem naturalem; et expresse negat, eos cognoscere, supernaturalem beatitudinem, et propter originale peccatum, se eadem beatitudine privatos esse: nec distinguit de pueris ante, vel post diem iudicii. Praeterea, nam ut illa subtractio concursus generalis, vel notitia24, quae nunc solet naturaliter dolorem parere, afficiat tristitia parvulos, sine miraculo esse non potest, cum naturaliter hominem torqueat cognitio priuationis boni, quod potuit habere, et sua culpa, atque suorum negligentia amisit. Nec est eadem ratio de causis extrinsece agentibus, aut inferentibus poenam sensus: nam cessante motu primi mobilis, quod absque dubio, post diem universalis iudicii, cessabit, naturaliter cessat omnis alius motus, vel alteratio inferiorum agentium corporalium, eo quod, ut docet S. Tho. omnis motus, et alteratio corporum inferiorum a motu caelestium corporum, et praesertim primi mobilis dependet.25 Et ideo absque ullo miraculo, licet pueri dotem impassibilitatis non habeant, pati non poterunt post diem iudicii poenam sensus ab ullo agente corporali. Ceterum afflictio interna ex motu primi mobilis per se non dependet. Unde, sicut fuit miraculum, quod Deus cum igne fornacis Babylonis non concurreret ad molestiam inferendam tribus pueris, ita etiam esset miraculum, si suam operationem, vel concursum generalem subtraheret, ne pueri contristarentur, et dolerent ex carentia divinae visionis procedente ex peccato originali, si semel constituatur in illis post diem iudicii eiusdem priuationis cognitio.
Aliter ergo respondetur ad argumentum, quod cum parvuli non damnentur propter aliquam culpam actualem, seu personalem, sed propter originale peccatum, quod pertinet ad naturam; non est necessarium, quod illis in die iudicii reveletur, seu manifestetur culpa originalis, propter quam damnantur: nam ut docet S. Thom.26 Etiam pueri ante perfectam aetatem decedentes in iudicio comparebunt, non ut iudicentur, sed ut videant gloriam iudicis. Et, si fiat argumentum: nam sequeretur, quod etiam infidelibus adultis non sit revelandum in die iudicii, se propter peccatum originale, et actuale privatos esse beatitudine supernaturali:27 nam illi etiam non resurgent, neque apparebunt in iudicio, ut iudicentur, quia, ut dicitur Ioann. 3. Qui non credit, iam iudicatus est: sed comparebunt ad gloriam iudicis intuendam, ut in eodem ar. 5. ad 2. ait S. Th. Respondetur, negando consequentiam:28 nam infideles adulti damnabuntur, non solum propter peccatum originale, sed etiam propter actualia, propter quae poena sensus, et interiori afflictione, ac verme conscientiae, qui non morietur, torquendi sunt; et ideo ad eorum statum, et damnationem pertinet, ut gloriam, et beatitudinem supernaturalem, quam propria culpa amiserunt, ad suam ipsorum confusionem cognoscant, secundum illud, quod dicit Isai.29 Videant, et confundantur zelantes populi, et ignis hostes tuos devoret; unde Psalmista canit:30 Peccator videbit, et irascetur; dentibus suis fremet, et tabescet: desiderium peccatorum peribit. Haec autem non habent locum in parvulis; unde non est simile.
XIII. Abortivi nomine quid Iob intelligat.— AD primum argumentum respondetur, quod in illo loco non fit comparatio inter abortivum ex una parte, et homines mortuos, aut viventes ex alia, sed inter hominem, qui numquam fuit, et hominem mortuum, vel viventem. Et ratio huius est: nam alias extrema illius comparationis coinciderent inter se: quod sic ostenditur: nam, vel fetus abortivus erat animatus, vel non; si erat animatus, computatur plane inter mortuos, et ita fieret comparatio eiusdem ad seipsum, scilicet hominis mortui ad hominem mortuum; si autem non erat animatus, ergo non fuit homo: nam ante infusionem animae non est homo, nec contrahit subinde originale peccatum. Legitima ergo illius loci explicatio est, quam assignat S. Hieronymus; quod scilicet praestantius sit, seu minus malum, simpliciter loquendo, omnino non esse, quam infaeliciter esse, vel vivere, scilicet cum peccato actuali. Dicitur enim Marc. 14. de Iuda proditore. Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille. Et Apocalypsis 9. In diebus illis quaerent homines mortem, et non invenient eam, et desiderabunt mori, et fugiet mors ab eis. Et, si fiat argumentum: nam licet pro summa miseria cavenda, optabilius sit non esse, quam infaeliciter esse, tamen non est optabilius omnino non esse, quam videre calumnias innocentum, et neminem consolatorem:31 Ecclesiastes autem loquitur de ipsis videntibus calumnias innocentum, ut constat ex ipsa littera; Respondetur, ea, quae diximus, locum habere in principibus, de quibus loquitur Salomon:32 illis enim plurimae calumniae, et iniustitiae, quae fiunt innocentibus, imputantur ad culpam; quia vel sunt earum directa causa, cum fieri praecipiunt; vel indirecta, quia prohibere poterant, et debebant, et non prohibuerunt, et ita peccatum mortale committunt, quod est gravius malum, et in statu deteriori hominem constituit, quam dum non erat omnino. Cuius ratio est: nam bonum, cui formaliter opponitur peccatum mortale, est esse divinum, quod participamus per gratiam: hoc autem bonum multo excellentius est, quam vita rationalis, aut esse naturale, quod per creationem accipimus, cum sit superioris ordinis: ergo maius malum est, bonum illud divinum amittere per peccatum, quam natum non fuisse. Hinc est illud, quod in persona damnatorum dicitur Sap. 5. Nati continuo desivimus esse, et in malignitate nostra consumpti sumus. Ac si dicerent. Peccata nostra, quod accepimus, consumpserunt. Secundo potest explicari locus ille, ita ut Salomon loquatur more concionatorum, malum illud exaggerando, ac si diceret: Ea tristitia sum affectus, videns calumnias innocentum, ut optassem potius mortem, aut numquam fuisse, ne tanta mala oculis meis viderem: tam longe esse a calumniis, quae innocentibus fiunt, desidero, sicut sunt mortui, vel potius illi, qui numquam esse habuerunt.
XIIII. Parvuli omnes resurgent in virili aetate, et absque ullo defectu naturali corporis.— Ad auctoritatem Lyrani respondetur, quod pueri solo peccato originali infecti, resurgent in virili aetate, et absque omni deformitate, tam proveniente ex defectu alicuius membri, quam ex indebita partium dispositione, vel ex indebita quantitate, vel qualitate, aut situ, et similibus defectibus; sicut sunt febres, et aliae huiusmodi aegritudines, ut in 4. d. 44. q. 1. art. 2. quaestiunc. 1. et eiusdem d. q. 3. ar. 1. quaestiunc. 1. docet sanctus Thom. loquens de damnatis.33 Et quantum ad hoc, certum est, parvulos meliorem vitam esse ducturos post diem iudicii, quam ducant mortales in hoc saeculo. Item etiam, ut docet S. Th. cognoscent beatitudinem naturalem, et diligent Deum, ut est auctor naturae, et non erunt separati a Deo, quantum ad participationem naturalium bonorum, quae cognoscunt; quia tamen erunt a Deo separati, ut est finis supernaturalis, et peccato originali infecti; ideo, simpliciter loquendo, non habebunt felicitatem naturalem, aut vitam perfectiorem in naturalibus, quam ullus unquam mortalium duxerit; et hoc tantum intendit docere Lyranus cum Doctoribus superius allegatis. Et per haec patet solutio ad secundum, et similiter ad alia loca adducta.
Ad tertium respondetur, negando maiorem; iam enim disp. 45. et duabus seqq. ostensum est, hominem in natura lapsa non differre ab homine in puris naturalibus constituto, in eo dumtaxat, quod unus sit nudus, alter vero nudatus, sed etiam, quia in natura lapsa vulneratus est, et laesus in naturalibus per peccatum, cum quo non compatitur felicitas etiam naturalis: at in puris naturalibus non esset vulneratus per peccatum, et ideo non est simile.
XV. Mundi innovatio ad quid sit futura.— Ad quartum respondetur, quod innovatio mundi non ideo est futura, ut parvuli decedentes cum originali peccato super faciem terrae inhabitent, sed propter perfectionem universi, et in testimonium gloriae beatorum, ut dicit M. Sotus; quod etiam innuere videtur Apostolus, cum ait:34 Nam expectatio creaturae, revelationem filiorum Dei expectat. Vanitati enim creatura subiecta est non volens, sed propter eum, qui subiecit eam in spe: quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Scimus enim, quod omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc.35 Quibus verbis, ut explicat S. Thomas, significatur, creaturas sensibiles, quae nunc vanitati, id est mutabilitati subiiciuntur, in renovatione mundi ab36 huiusmodi mutabilitatibus esse liberandas in libertatem gloriae filiorum Dei, quia videlicet hoc etiam libertati gloriae filiorum Dei congruit; ut sicut ipsi sunt innovati, ita etiam eorum habitatio innovetur, secundum illud Isaiae 65.37 Ecce creo caelos novos, et terram novam, et non erunt in memoria priora, id est prior mutabilitas creaturae non erit amplius.
Ad quintum patet solutio per ea, quae in 5. et 6. conclusione dicta sunt.
Finis Libri Undecimi.