De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Prooemium

Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.

Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.

Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.

Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.

Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.

Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.

Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.

Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.

Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.

Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.

Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.

Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.

Disputatio XCIV: Quomodo explicandus sit, et intelligendus sensus compositus, et divisus, cum asseritur, liberum hominis arbitrium a Deo motum auxilio efficaci, non posse in sensu composito dissentire, aut non converti, sed solum in sensu diviso.

Disputatio XCV: Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.

Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.

I. QUIDAM Doctores partem defendunt affirmativam, quam probant

Primo ex illo Apoc. 3. Ecce ego sto ad ostium, et pulso, si quis audierit vocem meam, et aperuerit ianuam, intrabo ad illum, etc. Quibus verbis duo significantur; alterum, in quo Deus voluntatem hominis non expectat, sed eam praevenit, scilicet excitatio divina, qua Deus stare ad ostium dicitur, et pulsare; alterum vero, quod Deus a nobis expectat, scilicet audire vocem eius, aperire ianuam, et intrare ad illum. Hoc enim a nobis exigit, quia per liberum nostrum arbitrium exequendum est.

In confirmationem eiusdem sententiae afferri potest illud testimonium Isaiae 5. Expectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas. Et cap. 30. Propterea expectat Dominus, ut misereatur vestri. Quibus verbis non obscure significatur, quod, postquam Deus misericorditer excitavit voluntatem, expectat liberum eius consensum, ut misereatur nostri, et iustificantem gratiam nobis infundat.

Secundo argumentantur auctoritate S. Ambros. ser. 19. in psal. 118. ubi explicans illa verba: Praevenerunt oculi mei ad te diluculo, ait: Vult se praeveniri Sol iustitiae; et, ut praeveniatur, expectat, non ut praeveniatur ante vocationem, sed ut praeveniatur per dispositionem, antequam ingrediatur ad inhabitandum hominem per iustitiam. Unde subdit Ambros. Audi, quemadmodum expectet, et cupiat praeveniri. Dicit Angelo Pergami Ecclesiae: Scribe. Poenitentiam age, etc. Et Angelo Laodiceae. Poenitentiam age. Ecce ego sto ad ostium, et pulso, etc. In quibus locis constat, vocationem Dei praecedere, et expectare nihilominus Deum dispositionem liberam hominis, antequam per gratiam illum inhabitet. Quod latius prosequitur idem Ambros. eod. serm. circa illa verba: Prope es tu, Domine.

Confirmatur hoc auctoritate S. Aug. lib. 83. quaestionum, q. 68. dicentis: Parum est velle, nisi Deus misereatur; sed Deus non miseretur, qui ad pacem vocat, nisi voluntas praecesserit; tamen, quia nec velle quisquam potest, nisi admonitus, et vocatus, efficitur, ut etiam ipsum velle Deus operetur in nobis; et ita seipsum idem August. exposuit lib. 1. retractat. cap. 26.

Tertio arguitur. Deus non praevoluit, neque praedeterminavit absoluta omnino, et efficaci voluntate, ut Petrus, v. g. consentiret, et cooperaretur Deo excitanti, et vocanti; sed quasi sub conditione subintellecta, si ipse vellet libere consentire; alias enim tolleretur libertas arbitri, quia consensus, vel dissensus non relinqueretur in eius potestate: ergo, postquam Deus sua praeveniente gratia excitavit liberum hominis arbitrium, expectat liberam determinationem voluntatis eius, ut, si vult, consentiat, si non vult, non consentiat.

Confirmatur. Deus sua gratia efficaci non praedeterminat physice hominis voluntatem ad consensum, sed solum eam movet moraliter, suadendo interius, invitando, et alliciendo, ut consentiat, alias tolleretur eius libertas, quae consistit in vera indifferentia, seu facultate ad utramque partem contradictionis, scilicet ad volendum, et nolendum: ergo post primam excitationem, seu vocationem expectat nostram voluntatem, ut purgari velimus, et sanari.

II. Voluntatem nostram, ut purgari velimus, Deus non expectat.— COntrariam sententiam defendunt omnes Theologi, qui sentiunt, efficaciam gratiae nullo modo pendere ex libera cooperatione nostri arbitrii a Deo praecognita per scientiam, quam vocant mediam, aut quovis alio modo ab eo praevisa. Quam sententiam existimo esse S. Augustini, et S. Thomae, ac verissimam; et probatur ex Concil. Arausicano can. 4. Si quis, ut a peccato purgemur, voluntatem nostram Deum expectare contendit; non autem ut etiam purgari velimus, per S. Spiritus infusionem, et operationem in vos fieri confitetur, resistit ipsi Spiritui S. per Salomonem dicenti: Praeparatur voluntas a Domino: et Apost. salubriter praedicanti: Deus est, qui operatur in nobis et velle, et perficere pro bona voluntate. § In qua definitione videtur docere sacrum Conc. Deum, etiam postquam excitavit liberum hominis arbit. non expectare voluntatem, seu liberum eius consensum, ut purgari velit, sed per suam gratiam efficaciter facere, ut ipsum arbitrium purgari velit, et salvari; nullus enim dicitur expectare, quod ipse est facturus. III. Respondent, sensum Concil. esse, Deum ante primam vocationem non expectare peccatoris dispositionem, et liberam operationem, ut in eo inchoet iustificationem, per quam a peccato purgatur: quod probant ex ratione Conc. scilicet, quia is, qui dicit, Deum expectare voluntatem nostram, ut a peccato purgemur, contradicit Spiritui S. dicenti: Praeparatur voluntas a Domino. At, qui dicit, Deum expectare consensum liberum hominis, postquam illum excitavit, et vocavit, non negat, praeparari voluntatem a Domino: ergo solus ille hoc negat, qui, ante primam vocationem dicit, eum expectare voluntatem hominis, ut in eo iustificationem inchoet. Haec tamen explicatio non videtur satisfacere verbis Concil. Araus. ut in commentariis nostris super caput 30. Isaiae n. 12. dicere coepimus; Nam definitio Conc. procedit contra Massilienses, asserentes, quod, postquam Deus vocat peccatorem ad poenitentiam, expectat eius voluntatem, ut ipse, si vellet, consentiret vocanti: non autem efficiebat, ut homo efficaciter, et infallibiliter praeberet assensum. Id quod non obscure constat ex epistolis SS. Prosp. et Hilarii ad August. et ex eodem August. qui explicans illud psal. 36. A Domino gressus hominis diriguntur, et viam eius volet, inquit: Non dixit: et viam eius discet, aut tenebit, aut ambulabit, aut aliquid huiusmodi: quod posses dicere: A Domino quidem dari, sed homini iam volenti, ut scilicet beneficium Dei, quo gressus hominis dirigit, ut viam eius discat, teneat, gradiatur, sua bona voluntate praecedat, et hoc Dei donum praecedente sua voluntate mereatur. Sed ideo dixit: A Domino gressus hominis diriguntur, et viam eius volet: ut intelligeremus, ipsam voluntatem bonam, qua incipimus velle credere (quoniam Dei via quid est, nisi fides recta?) illius esse donum, qui gressus nostros propterea dirigit primitus, ut velimus. Non enim ait Scriptura: A Domino gressus hominis diriguntur, quia viam eius voluit; sed diriguntur, inquit, et volet. Non igitur, quia voluit, diriguntur; sed quia diriguntur, volet. Et referens quorumdam explicationem, quam Vitalis amplectebatur, subiungit: Hic tu rursus fortasse dicturus es: Hoc fieri a Domino, dum doctrina eius legitur, vel auditur, si homo veritati, quam legit, vel audit, sua consentiat voluntate. Si enim lateret eum, inquis, doctrina Dei, non dirigerentur gressus eius, quibus directis vellet viam Dei. Ac per hoc tantum putas a Domino gressus hominis dirigi ad eligendam viam Dei; quia sine doctrina Dei non ei potest innotescere veritas, cui propria voluntate consentiat. Cui si consentit, inquis, quod in eius libero arbitrio constitutum est, recte utique dicuntur ab illo dirigi gressus eius, ut viam eius velit, cuius doctrinam suasione praecedente, subsequente consensione sectatur, quod libertate naturali, si vult, facit; si non vult, non facit, pro eo, quod fecerit, praemium, vel supplicium recepturus. In quibus verbis animadvertat Theologus, quod iuxta sententiam Vitalis Carthaginensis, et aliorum, qui sentiebant cum eo, illuminatio intellectus, quae fit per doctrinam etiam internam, et suasio voluntatis, atque eius excitatio praecedebat liberum consensum voluntatis, quae post excitationem, vel suasionem praecedentem ex libertate naturali, si volebat homo, sequebatur, si non volebat, non sequebatur: quod aperte ostendunt illa verba: Cuius doctrinam suasione praecedente, subsequente consensione sectatur, quod libertate naturali, si vult, facit; si non vult, non facit. Et idem constat aperte ex principio eiusdem epistolae, cuius verba disput. 73. nu. 2. adduximus. Et tamen S. August. hanc doctrinam statim impugnat: Haec, inquiens, est illa Pelagianorum mala, male diffamata, meritoque reprobata, et ab ipso etiam Pelagio timente damnari, in Orientalium Episcoporum iudicio damnata sententia, qua dicunt, gratiam Dei non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse, vel in lege, atque doctrina: ergo necessario dicendum est, quod Deus, nedum non expectat voluntatem nostram, ut nos excitet; sed etiam est asserendum, quod adhuc, postquam illuminavit intellectum, et stupentem voluntatem excitavit, non expectat voluntatem nostram, ut si purgari velimus, purgemur a peccatis; si autem nolimus, non purgemur. Etenim Concilium Arausicanum, et S. Augustinus propterea docent, Deum non expectare nostram voluntatem, ut purgari velimus, quia Deus operatur in nobis ipsum velle purgari, licet non sine nobis libere consentientibus, et cooperantibus. Hoc autem velle, et perficere non operatur Deus in nobis per solam gratiam excitantem, sed potissime id operatur per adiuvantem, ut patet ex verbis illius Concilii Tridentini: Ut qui per peccata a Deo aversi erant, per eius excitantem, atque adiuvantem gratiam ad convertendum se ad suam ipsorum iustificationem, eidem gratiae libere assentiendo, et cooperando, disponantur: et canone 3. Si quis dixerit, sine praeveniente Spiritus Sancti inspiratione, atque eius adiutorio hominem credere, sperare, diligere, aut poenitere posse, etc. anathema sit. Quibus verbis Concilium utrumque coniunxit, nempe excitationem, seu inspirationem, et adiutorium gratiae, ut innueret, quod etiam, postquam Deus nos excitavit, adhuc indigemus adiutorio praevenientis gratiae, ut credamus, et alias pias operationes exerceamus. Igitur, postquam Deus nos excitavit, non expectat voluntatem nostram, ut purgari velimus; sed potius nos excitati expectare debemus, et petere a Deo adiutorium gratiae, quo piam operationem per gratiam excitantem inspiratam, efficaciter producamus. Unde S. Augustinus in eadem epist. ad Vitalem sic concludit: Quomodo Deus expectat voluntates hominum, ut praeveniant eum, quibus det gratiam, cum gratias ei non immerito agamus de iis, quibus non ei credentibus, et eius doctrinam voluntate impia persequentibus misericordiam praerogavit, eosque ad se ipsum omnipotentissima facilitate convertit, ac volentes ex nolentibus fecit? ut quid ei inde gratias agimus, si hoc ipse non fecit? Quibus verbis, ex eo probat Augustinus, Deum non expectare hominis voluntatem, ut purgari velit, quoniam ipse per suam gratiam adiuvantem efficit, hominem velle: ergo nedum Deus ante primam vocationem, sed etiam post eam non expectat hominis voluntatem, ut purgari velit. Licet enim homo sua libera voluntate velit iustificari, et salvari; Deus tamen sua praevenienti gratia adiuvante, non solum moraliter suadendo, alliciendo, et invitando; sed etiam vere efficienter, et efficaciter facit, hominem velle, ut disp. 86. ex professo ostendimus.

Confirmatur, et aperiuntur magis vires huius argumenti. Nam Conc. non ait, Deum non expectare humanam voluntatem, ut nos praeveniat sua gratia excitante, sed inquit, non expectare humanam voluntatem, ut purgari velimus: et assignat rationem, quia videlicet ipsa voluntas, qua purgari volumus, fit in nobis per S. Spiritus infusionem, et operationem, secundum illud Apost. Deus est, qui operatur in nobis et velle, et perficere pro bona voluntate: ubi Concilium per operationem, sicut et Apost. per verbum, operatur, non intellexit solum operationem moralem, seu per modum suadentis, etiam interius: haec enim metaphorice operatio, et non proprie, ut supra ostensum est, dicitur: sed operationem physicam, sive ad modum causae physicae, idest veram operationem, et propriam, sicut Conc. Nicenum disp. 22. n. 2. inductum, per physicam unionem intellexit, unionem veram, et realem: neque inquit, Deus est, qui operatur nobiscum velle, et perficere: sed qui operatur in nobis, ut antecessionem quamdam, et prioritatem causalitatis divinae operationis designaret. Non enim concurrunt Deus, et liberum arb. ad piam operationem, tamquam duae causae partiales, quarum neutra alteram ad secum concurrendum praedeterminat, ut auctores oppositae sententiae, quos supra impugnavimus, sentiunt, sed quaelibet in suo genere est causa totalis; ita tamen, ut liberum hominis arb. praemoveatur a Deo ad concurrendum cum illo, ut pluribus in locis supra ostensum est.

IIII. Secundo probatur. Nam, ut disp. 89. ex professo ostendimus, et patebit amplius disput. 98. Deus non solum remote primo inchoat nostram iustificationem, excitando hominis voluntatem, sed etiam vere efficiendo, ut liberum arb. cooperetur, alias initium remotum iustificationis tribueretur Deo, proximum autem usurparet sibi homo, quod, ut supra ostensum est, dici non potest: ergo etiam, postquam Deus primo excitavit peccatorem, non expectat eius voluntatem, seu liberam cooperationem, ut purgari velit. Sed dicunt, Deum expectare voluntatem nostram, ut libere consentientem, et se disponentem cum divino adiutorio, ut a peccato purgemur; eo quod, sicut Concilium Tridentinum definit, Deus non iustificat peccatorem absque libera dispositione, ac proprio influxu, et cooperatione liberi arbitrii. Concilium autem Arausicanum solum eos damnat, qui sentiunt, Deum expectare nostram voluntatem, ut libere consentientem, et se disponentem absque divino adiutorio, ut a peccato purgemur. Haec tamen solutio ambigua est, et non evacuat vim argumenti. Cum enim asserunt, Deum expectare voluntatem nostram, ut libere consentientem, et se disponentem cum divino adiutorio, vel nomine adiutorii divini, intelligunt adiutorium concomitans, ac pariter, et simultanee cum libero arbitrio, ex sua innata libertate se determinante, in operationem piam influens; et tunc non videtur fieri satis argumento. Nam Conc. docet, Deum per adiutorium gratiae operari, ut velimus; ac per consequens per tale adiutorium influere non solum pariter cum libero arbitrio in eius effectum, sed etiam immediate in ipsum arbitrium, ut in causam, illud movendo, et applicando ad concurrendum cum gratia, ut ex praemissis constat; atque adeo adiutorium gratiae non esse solum concomitans liberam cooperationem arbitrii, sed etiam ordine rationis, et causalitatis eam praevenire. Si autem admittant, sicut revera admittendum est, adiutorium gratiae, quo Deus ex nolentibus volentes efficit, esse praeveniens; tunc affirmari non potest, etiam post primam vocationem, Deum expectare nostram voluntatem, ut libere consentientem cum adiutorio divino: cum Deus ipse per tale adiutorium efficiat, hominem libere consentire.

Tertio probatur. Causa efficiens non expectat suum effectum, sed illum efficit: atqui Deus per auxilium praeoperantis gratiae est causa efficiens, quod homo velit purgari, et salvari: ergo etiam post primam excitationem, non expectat hominis voluntatem, qua purgari vult, et salvari. Si dicatur, causam efficientem non expectare suum effectum, quando illum producit absque interventu, et concursu, seu cooperatione alterius causae liberae: si autem illum effectum producat, interveniente concursu, et cooperatione alterius causae liberae, sine qua effectus non produceretur in rerum natura; tunc necesse est, ut una causa expectet cooperationem alterius causae libere se determinantis, ut illum effectum producat; contra hoc est efficax argumentum. Quia non solum ipsum velle nostrum, et pia operatio, sed etiam ipsa libera cooperatio, et actualis influxus nostri arbitrii est effectus operationis divinae, nam, ut disputatione 97. patebit, talis cooperatio, et determinatio nostri arbitrii non procedit ex sola, et innata eius libertate, sed necessario debet reduci in Deum, tamquam in priorem causam efficientem, arbitrium concurrere: ergo Deus post primam vocationem, nedum non expectat nostrum velle, sed nec etiam expectat liberum influxum, et cooperationem nostri arbitrii, ut purgari velimus.

V. Quarto. Sequeretur ex opposita sententia, quod gratia divina non subiiceret sibi humanam voluntatem, sed potius subiungeretur illi, et esset pedissequa illius: consequens autem etiam ab auctoribus sententiae contrariae non admittitur: nam videtur contra can. 6. Conc. Araus. ubi dicitur: Si quis humilitati, et obedientiae humanae subiungit gratiae adiutorium, nec, ut obedientes, et humiles simus, ipsius gratiae donum esse consentit, resistit Apost. dicenti: Quid habes, quod non accepisti? Item etiam sequeretur, quod ideo quis adiuvetur, quia voluit; non ideo, quia adiuvatur, velit: consequens non potest admitti, ut disp. 1. ostensum est, et disput. 99. clarius patebit: ergo.

AD primum argumentum respondetur, ex illis locis Scripturae solum haberi, hominem libere cooperari, consentire, et aperire Deo excitanti, vocanti, et pulsanti; sed ipsum consentire, et aperire, debet tandem reduci in Deum, ut in causam priorem per se efficientem, ut dictum est. Neque enim Deus exigit a nobis liberum consensum, qui sit in nobis ex nobis; sed qui est etiam donum Dei, ut verax inveniatur, qui dixit: Quae de manu tua accepimus, reddimus tibi. Unde, et Caelest. PP. Tanta, inquit, est erga omnes homines bonitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona, et pro his, quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus. Agit quippe in nobis, ut quod vult, et velimus, et agamus. Sed specialiter ad loca ex Isaia inducta respondetur, quod, cum ait: Expectat Dominus, ut misereatur vestri: Expectavi, ut faceret uvas, et similia, non est sensus, quod Deus expectet a peccatore liberam cooperationem, vel influxum, quem prius non acceperit ex dono gratiae, efficaciter praemoventis, et praedeterminantis voluntatem ad concurrendum cum Deo: sed per haec verba designavit liberam cooperationem hominis, quam Deus exigit a peccatore, ut illum iustificet. Unde Isaias, in eodem contextu ut hanc interpretationem insinuaret; postquam dixerat: Expectat Dominus, ut misereatur vestri, ne quis sibi piam operationem, et consensum tribueret, sed agnosceret, a quo non solum posse bonum, sed et ipsum bonum velle acceperit, subdit: Beati omnes, qui expectant eum, ut sciamus, quoniam si expectat Dominus, ut misereatur nostri, profecto expectat dona sua, et beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, sicut de praescientia dicit Augustinus. Expectat tempus, in quo praedefinivit, sua liberali voluntate peccatoribus misericordiam praestare. Expectat ordinem a sua divina providentia statutum, secundum quem ea, quae praedestinavit, implevit. VI. Iuxta hanc doctrinam explicanda sunt, et intelligenda verba Ambrosii in secundo argum. facto a principio inducta, ut colligitur ex ipso contextu: nam paucis interiectis, subdit: Ipse prius in tui cordis illucescit arcano: ipse tibi dicenti: De nocte vigilat ad te spiritus meus; matutinum lumen temporibus faciet splendere nocturnis, si mediteris verba Dei.

Ad confir.— Quod vero ad S. Augustinum attinet, iam ex verbis eius supra inductis patet, ipsum nostram sententiam aperte docuisse, quam etiam in quaestione illa 68. subindicat, cum ait, quod etiam ipsum velle Deus operatur in nobis, quod de operatione proprie dicta intellexit. Accedit, quod iuxta sententiam S. Augustini, adiutorium gratiae non consistit in solo concursu simultaneo, quo Deus pariter cum libero arbitrio influit in eius operationem, sed etiam in concursu praevio, quo idem liberum arbitrium, ad cooperandum, et consentiendum praemovet, et applicat, ut ex supradictis patet. Neque in libro primo retractationum aliquid dicit, quod in favorem contrariae sententiae possit afferri; quin potius ibi nobis favet. Nam commemorans, et explicans verba inducta ex quaestione illa 68. subdit: Hoc dictum est post poenitentiam; nam est misericordia Dei, etiam ipsam praeveniens voluntatem, quae si non esset, non praepararetur voluntas a Domino: et ad eam misericordiam pertinet et ipsa vocatio, quae etiam fidem praevenit. Ubi nomine vocationis non intelligit solam excitationem, quia per hanc solam non praeparatur voluntas a Domino, sed potissime praeparatur per gratiam adiuvantem, ut ex Concilio Tridentino, et eodem Augustino ostensum est disput. 82.

Ad tertium argumentum respondetur, Deum, nulla praesupposita, aut subintellecta conditione, antecedenter ad praescientiam futurae cooperationis liberi arbitrii creati praevoluisse, et praedeterminasse efficaci, et absoluta voluntate omnes actus bonos, qui in tempore fiunt, eos praesertim, per quos praedestinati ad vitam aeternam perveniunt: nec per talem volitionem, vel praedeterminationem ullo pacto laeditur eiusdem arbitrii libertas, ut disp. 22. et 23. ex professo ostendimus; ubi etiam explicuimus, qualiter cum eadem praedeterminatione stet simul indifferentia, et vera facultas ad utramque partem contradictionis, quae est intrinseca libertati: de quo etiam agendum erit latius disput. 115. et 116. ubi explicabimus, quidditatem liberi arbitrii. Et per haec respondetur ad confirmationem.

Disputatio XCVI: Utrum Liberum Arb. ex se ipso aliquid operetur, quando consentit Deo excitanti, et vocanti.

Disputatio XCVII: Utrum bonus usus, seu cooperatio Liberi Arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, procedat a sola, et innata eius libertate.

Disputatio XCVIII: Utrum, supposita gratia excitante, consensus, vel cooperatio liberi arbitrii sit primo inchoanda a voluntate creata; an vero a voluntate divina, sive ab auxilio efficaci praeoperantis gratiae.

Disputatio XCIX: Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.

Disputatio C: Utrum collatio efficacis auxilii sit adaequata causa, quod liberum arbitrium convertatur.

Disputatio CI: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo non adiuvatur a Deo, ideo non convertitur.

Disputatio CII: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo excitatus a Deo, non vult uti gratia sufficienti; ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work