De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Liber Decimus
Prooemium
IN QUO AGITUR DE AUXILIO GRATIAE specialissimo, quod est proprium Praedestinatorum, scilicet de dono Perseverantiae.
ULTIMO loco disputandum est de magno illo Perseverantiae dono, quo Praedestinati infallibiliter ad beatitudinem supernaturalem perveniunt, circa quod sex sunt examinanda.
I. Utrum sit necessarium donum perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.
II. Utrum donum Perseverantiae a dono confirmationis in gratia distinguatur.
III. Utrum donum perseverantiae in ratione doni perseverantiae, atque efficacia illius dependeat ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illo.
IV. Utrum in statu innocentiae primi parentes indiguerint speciali dono perseverantiae ad perseverandum in gratia usque ad finem vitae.
V. Utrum donum perseverantiae sit omnibus fidelibus commune, an sit proprium donum praedestinatorum.
VI. Utrum existentibus in duobus hominibus auxiliis gratiae praevenientis omnino aequalibus, contingat, quod unus convertatur, perseveret in gratia, et salvetur, alter vero in peccato permaneat, et damnetur.
Disputatio CIII: Utrum sit necessarium donum Perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.
Utrum sit necessarium donum Perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.
I. Triplex auxilium gratiae.— PRO intelligentia tituli huius disputationis notandum, quod triplex auxilium gratiae solet a Theologis distingui. Primum est auxilium speciale, quo ad singulos actus pios Deus concurrit, et adiuvat liberum arbitrium. Secundum est auxilium magis speciale, quo semel iustificatus in bonis operibus longo tempore perseverat, sed non usque in finem vitae. Tertium est auxilium specialissimum, et proprium praedestinatorum, quo Deus misericorditer illis tribuit actu perseverare usque in finem, et communi vocabulo dicitur donum perseverantiae, de quo Christus Dominus ait: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.1 Difficultas ergo est: Utrum ad perseverandum usque in finem, sit necessarium simpliciter hoc tertium donum, sive auxilium gratiae specialissimum.
Pars negativa probatur. Primo: Ad perseverandum longo tempore sufficit gratia habitualis, et virtutes cum illo secundo auxilio speciali: ergo ad finiendam vitam in gratia sufficit idem auxilium, absque alio dono perseverantiae speciali. Patet consequentia: nam difficilius est in gratia perseverare per viginti annos, etiam si postea homo cadat in peccatum mortale, quam conservare gratiam habitualem per unam horam, et in illa finire vitam: ergo si ad primum sufficit secundum illud auxilium speciale, absque speciali dono perseverantiae; sufficiet etiam ad secundum.
Confirmatur. Nam moraliter loquendo, in una hora non possunt se offerre tot impedimenta, et occasiones peccandi, ut homo praeditus gratia habituali, et auxilio speciali, indigeat alio dono, et auxilio specialiori ad perseverandum usque in finem.
Secundo arguitur. Ut docet S. Thom. 1. 2. q. 109. art. 10. donum perseverantiae est necessarium, ut homo protegatur contra tentationum impulsus: sed parvuli decedentes cum baptismate ante usum rationis, nullos habent, nec habere possunt tentationum impulsus: ergo saltem in illis non est necessarium donum perseverantiae, ut gratia eorum habitualis continuetur usque ad finem vitae: ergo illud donum non est simpliciter necessarium.
Tertio arguitur. Donum confirmationis in gratia non est necessarium ad finiendam vitam in gratia, neque ad consequendam vitam aeternam: ergo nec donum perseverantiae. Antecedens est certissimum; multi enim salvantur, qui tamen in hac vita non fuerunt confirmati: huiusmodi namque privilegium solum fuit Beatissimae Virgini concessum, et Apostolis, et aliquibus Sanctis eximiis. Consequentia vero probatur: nam donum confirmationis in gratia non distinguitur realiter a dono perseverantiae: nam, ut docet S. Tho. q. 24. de verit. ar. 9. confirmatio in gratia importat quoddam donum, et auxilium divinum specialissimum, quo speciali providentia tolluntur a iustis occasiones peccandi, et moventur ad bonum: sed hoc idem confertur iustis per donum perseverantiae, ut docet S. Thom. 1. 2. loco citato, et 3. cont. Gent. cap. 155. ergo.
Confirmatur idem antecedens. Donum confirmationis in gratia est auxilium quoddam divinum supernaturale collatum per modum actus, sive per modum motionis: sed non pertinet ad primum auxilium, neque ad secundum ex supra positis: ergo pertinet ad tertium; sed similiter donum perseverantiae pertinet ad illud tertium: ergo non distinguitur donum confirmationis in gratia, et perseverantiae: ergo si confirmatio in gratia non est necessaria ad consequutionem vitae aeternae, nec erit necessarium donum perseverantiae.
II. Circa hanc difficultatem quidam asserunt, quod ad continuandam gratiam usque ad finem vitae sufficit secundum illud auxilium speciale supra positum: dicunt enim, quod illud idem auxilium continuatum usque ad finem vitae, sortitur rationem doni perseverantiae, de quo affirmant Concilia, esse necessarium ad ultimam salutem. Si autem non continuetur usque ad finem vitae, sed interrumpatur per peccatum mortale, non habet rationem doni perseverantiae: et ratio potissima illorum est: nam frustra multiplicantur tot auxilia sine necessitate. Communis sententia Thomistarum est, donum perseverantiae distingui realiter a secundo illo auxilio, atque adeo esse necessarium ad finiendam vitam in gratia speciale aliud auxilium doni perseverantiae. Et quoniam haec sententia est ad mentem S. Thomae, pro eius explicatione sit
III. Donum perseverantiae est praeter gratiam habitualem, et virtutes infusas ad salutem aeternam necessarium.— PRima conclusio. Secundum fidem Catholicam asserendum est, praeter gratiam habitualem, et virtutes infusas esse necessarium ad perseverandum in bono usque in finem auxilium speciale supernaturale, scilicet donum perseverantiae. In hac omnes Catholici conveniunt, et probatur auctoritatibus Scripturae, quas adducit Med. 1. 2. q. 109. ar. 10. dub. 1. et ex Conciliis, quae adducentur pro 2. conclusione. Praeterea probatur ex Aug. lib. de corrept. et gratia, c. 12. ubi sic scribit: Si in tanta infirmitate vitae huius, in qua tamen infirmitate, propter elationem reprimendam, perfici virtutem oportebat, ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adiutorio Dei, sine quo perseverare non possent, manerent, si vellent, nec Deus in eis operaretur, ut vellent2; inter tot, et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet; et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent. Idem docet lib. de dono persev. praesertim c. 20.
Secundo probatur ratione S. Thomae.3 Illud, quod natura sua est variabile, ad hoc, quod figatur in uno, indiget auxilio alicuius moventis immobilis; sed liberum arbitrium, etiam existentis in gratia habituali, adhuc manet variabile, et flexibile a bono in malum: ergo ad hoc, quod figatur in bono, et perseveret in illo usque in finem, indiget speciali Dei auxilio.
Secunda conclusio. Ad finiendam vitam in gratia, praeter secundum auxilium speciale supra positum, est necessarium tertium illud auxilium, quod est donum perseverantiae. Itaque donum perseverantiae distinguitur ab illo secundo auxilio. Haec conclusio non est ita certa, ut praecedens; est tamen S. Tho. 1. 2. q. 109. ar. 10. Et probatur ex Conc. Araus. can. 10. ubi dicit: Adiutorium Dei, etiam renatis, et sanctis semper est implorandum, ut ad finem bonum pervenire possint, vel in bono opere perdurare. In quibus verbis videtur Concilium distinguere auxilium, quod datur ad finiendam vitam in gratia, ab eo, quod confertur ad perseverandum longo tempore. Praeterea probatur. Donum perseverantiae est proprium praedestinatorum, ut patet ex illo: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit: secundum autem auxilium speciale supra positum datur multoties etiam reprobis: ergo distinguuntur illa duo auxilia.
Si dicatur, distingui tantum in ratione doni, vel quod idem donum continuatum usque in finem vitae sortiatur rationem doni perseverantiae; Contra: nam ipsa continuatio gratiae usque ad finem vitae, etiam si per unam horam dumtaxat duret, habet specialem difficultatem propter quamplurima impedimenta, tam intrinseca, quam extrinseca, quae tunc occurrunt: ergo indiget homo specialissimo auxilio doni perseverantiae. Confirmatur: nam propter huiusmodi difficultates, speciali quadam ratione orabat David, ut terminus vitae esset bonus: dicitur enim in Psalm. 120. Dominus custodiat introitum tuum, et exitum tuum, et Psal. 67. Et Domini, Domini exitus mortis.
Denique probatur. Secundum illud auxilium in sua ratione formali habet, quod sit motio actualis, qua liberum arbitrium actualiter moveatur a Deo ad bene operandum: donum autem perseverantiae non includit essentialiter huiusmodi motionem, sed dumtaxat continuationem gratiae habitualis usque ad finem vitae, ut patet in parvulis decedentibus cum solo baptismate, quibus datur perseverare usque in finem absque aliqua actuali motione liberi arbitrii: ergo.
IIII. Perseverantiae donum non eosdem effectus habet in omnibus.— Ex his sequitur, donum perseverantiae non habere in omnibus aequalem effectum. Etenim in aliquibus iustis effectus doni perseverantiae est mortis acceleratio iuxta illud Sap. 4. Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. Et iterum: Placita enim erat Deo anima illius, propter hoc properavit educere illum de medio iniquitatum. In aliis autem donum perseverantiae habet pro effectu prolongationem vitae, ut agant poenitentiam: et includit plura auxilia actualia, quibus moventur ad bonum, et ablationem tentationum, quibus succumberent. In aliis autem causat speciale robur, ut maximas superent tentationes, et alios similes effectus.
AD primum argumentum respondetur, quod gratia, et virtutes tribuunt homini posse perseverare usque in finem, si velit; non tamen quod actualiter velit, et perseveret: et idem dicendum proportionabiliter de illo secundo auxilio, quod tribuit homini actualiter bene operari; non tamen continuitatem in bono usque in finem.
Ad confirmationem respondetur ex dictis, quod terminus vitae habet specialem difficultatem propter rationes supra factas. Unde, ut sit bonus, indiget homo speciali auxilio doni perseverantiae.
V. Perseverantiae donum datur parvulis praedestinatis.— Ad secundum respondetur, etiam parvulis decedentibus in gratia dari donum perseverantiae, ut videtur colligi ex Conc. Trident. sess. 6. de iustificatione, can. 22.4 ubi dicitur: Si quis dixerit, iustificatum vel sine speciali auxilio Dei in accepta iustitia perseverare posse, vel cum eo non posse; anathema sit. Ubi omnibus iustificatis necessarium esse donum perseverantiae definitur: ergo etiam parvulis iustificatis erit necessarium, ut perseverent usque ad finem. Et ad verba S. Thomae inducta respondetur quod, dum inquit, donum perseverantiae constitui ad protegendum hominem contra tentationum impulsus, non loquitur de effectu adaequato doni perseverantiae, sed de inadaequato, et qui magis communiter reperitur in natura humana; in parvulis autem habet alios effectus, ut dictum est.
Ad tertium argumentum patebit disputatione sequenti, ubi difficultas, quam tangit, dissolvetur.
Disputatio CIV: Utrum donum perseverantiae distinguatur realiter a dono confirmationis in Gratia.
Utrum donum perseverantiae distinguatur realiter a dono confirmationis in Gratia.
I. PRIMA sententia affirmat haec dona non distingui. Alii dicunt, quod, licet distinguantur accidentaliter per maiorem, vel minorem intensionem eiusdem auxilii, non tamen distinguuntur realiter: sed idem donum perseverantiae, secundum quod magis perficit hominem in vita spirituali, dicitur donum confirmationis in gratia. Huic sententiae favere videntur quidam recentiores Theologi, qui asserunt, confirmationem in gratia aliquid addere ultra commune perseverantiae donum. Dum hoc explicant, inquiunt, donum perseverantiae ex se conferri per ordinaria auxilia, et dona gratiae, hoc solum praestante, et providente Deo, ut illa dentur congruis temporibus, et in eo numero, seu multitudine auxiliorum, quae ad talem effectum sufficiant: confirmationem vero in gratia addere propria, et peculiaria dona, et auxilia, per quae Deus praevenit hominem in singulis actibus, et praesertim in occasionibus peccandi, voluntatemque eius moraliter efficacissime movet non solum secundum praescientiam, sed etiam secundum virtutem auxiliorum: quae, licet non determinent voluntatem, ita ut etiam physice non possit resistere, moraliter tamen efficacissime illam inducunt. Quae efficacia simul cum alia congruitate ex praescientia, confirmationem praebet.
Probatur primo haec sententia argumento ultimo, facto disputatione praecedenti, cum sua confirmatione.
Secundo arguitur. Donum perseverantiae facit hominem impeccabilem. Sed hoc ipsum efficit donum confirmationis in gratia, ut quaestione 24. de veritate, articulo 8. et 9. docet Sanctus Thomas: ergo haec dona habent eumdem effectum: ergo non distinguuntur.
Confirmatur: quia sicut donum confirmationis in gratia non potest interrumpi per peccatum mortale, licet secum admittat peccatum veniale, ita etiam donum perseverantiae secum compatitur peccatum veniale, sed numquam interrumpitur per peccatum mortale, ut Augustinus ait lib. de dono perseverantiae, cap. 6. Et ratio eius est: nam homo eo ipso, quod peccat mortaliter, desistit a bono incepto, et non perseverat: ergo implicat, quod donum perseverantiae interrumpatur per peccatum mortale, aut illud secum admittat: ergo donum perseverantiae, et confirmationis in gratia non distinguuntur.
Tertio. Quia nulla potest assignari differentia essentialis, per quam haec dona distinguantur realiter: ergo non distinguuntur inter se.
Secunda sententia est aliorum, qui admittunt distinctionem realem inter donum perseverantiae, et confirmationis in gratia: dicunt tamen, differentiam consistere in hoc, quod in confirmatis in gratia non maneat libertas in adimpletione praeceptorum, sed necessario illa adimplent; quae tamen libertas manet in habentibus donum perseverantiae: ita sentiunt aliqui recentiores. Ex quo inferunt, quod confirmati in ea gratia, in qua confirmati sunt, necessario perseverant, et eatenus non libere, sed necessario salvantur. Et addunt, quod non oportebit defendere, ab huiusmodi praedestinatis, seu confirmatis in gratia obtineri salutem libere. Ratio potissima huius sententiae est: nam confirmati in gratia praeveniuntur divino auxilio, per quod praedeterminantur ad bonum: ergo necessario operantur illud: ergo non libere salvantur. Patet consequentia: nam impossibile est, quod aliquid fiat necessario, et libere. Sed haec sententia omnino reiicienda est, ut dicetur infra.
Tertia sententia est S. Thomae, et communis discipulorum eius; pro cuius explicatione sit
II. Perseverantiae donum, qualiter a confirmatione in gratia distinguatur.— PRima conclusio. Non est idem donum perseverantiae, et confirmationis in gratia. Conclusio est S. Tho. 1. p. q. 100. ar. 2. ad 1. ubi docet, quod si Adam non peccasset, non generaret ex se filios gehennae; ita scilicet, quod ab ipso peccatum contraherent, quod est causa gehennae; possent tamen fieri filii gehennae per liberum arbitrium, peccando, vel si filii gehennae non fierent per peccatum, hoc non esset per hoc, quod essent in iustitia confirmati, sed propter divinam providentiam, per quam a peccato conservarentur immunes. Sentit ergo, non esse idem donum confirmationis, et donum perseverantiae.
Praeterea: nam alias omnibus praedestinatis concederetur donum confirmationis in gratia, atque adeo non esset singulare privilegium quorumdam Sanctorum. Sequela probatur: nam omnibus praedestinatis conceditur donum perseverantiae: ergo si non distinguuntur donum perseverantiae, et confirmationis in gratia, omnibus praedestinatis erit communis ipsa confirmatio in gratia.
Homo purus dum est in via, semper est peccabilis simpliciter.— Ut autem explicemus, in quo distinguantur ista duo dona, notandum est ex S. Th. q. 24. de verit. ar. 9. in corp. quod aliquis potest confirmari in bono, et effici impeccabilis dupliciter. Primo totaliter ab intrinseco, et simpliciter; ita videlicet, ut in seipso intrinsecum habeat suae confirmationis principium, ut peccare non possit, et sic sunt impeccabiles omnes beati. Secundo potest effici impeccabilis secundum quid; et non ab intrinseco totaliter, sed partim ab intrinseco, partim ab extrinseco; quod contingit, quando alicui datur aliquod munus gratiae, quo inclinatur in bonum; ita ut ab illo non possit de facili deflecti; non tamen per hoc ita retrahitur a malo, ut omnino peccare non possit; nisi divina providentia protegatur, et custodiatur.
Secundo notandum cum eodem S. Tho.1 quod eodem modo, quo aliqua potentia est impeccabilis, esse debet immutabilis a bono in malum. Etenim peccatum tunc contingit, quando potentia rationalis a bono in malum mutatur. Immutabilitas autem simpliciter, et proveniens totaliter ab intrinseco, non potest reperiri, nisi in beatis: cuius ratio illa est, quam assignat S. Tho. eod. cap. nam ex eo voluntas immutabilis redditur, quia totaliter eius capacitas impletur,2 sicut caelum est immutabile substantialiter, et incorruptibile, quia tota capacitas materiae caeli expletur per formam illius: sed tota capacitas animae rationalis non impletur, nisi in patria, ubi possidebit summum bonum, et habebit illud praesens: ergo voluntas hominis solum est in patria totaliter ab intrinseco immutabilis a bono in malum: sit ergo
Secunda conclusio. Tam confirmati in gratia, dum sunt in via, quam habentes donum perseverantiae, sunt simpliciter peccabiles. Hic non loquimur de Christo Domino, qui simpliciter, et ab intrinseco erat impeccabilis, ratione suppositi. Haec conclusio est Ferrar. 4. cont. Gent. c. 70. Med. 3. p. q. 27. ar. 4. conc. 3. ubi docet de omnibus confirmatis, quod, dum erant in via, erant simpliciter peccabiles; quamvis secundum quid, essent impeccabiles. Probatur: nam haec videtur expressa sententia S. Tho. q. 24. cit. de verit. ubi ait, quod solum beati sunt simpliciter confirmati in bono, et 4. cont. Gent. c. 70. rat. 2. inquit, quod immutabilitas voluntatis non potest homini competere, nisi secundum quod attingit ultimum finem, quod ibi probat efficacissimis rationibus. Et 1. p. q. 100. ar. 2. in corp. loquens de confirmatione in bono simpliciter ait, quod ex hoc creatura rationalis in iustitia confirmatur, quod efficitur beata per apertam Dei visionem, cui viso non potest non inhaerere, cum sit ipsa essentia bonitatis, a qua non potest averti.
Praeterea probatur ratione desumpta ex fundamentis positis. Ut creatura rationalis sit simpliciter impeccabilis, oportet, quod sit immutabilis simpliciter a bono in malum: sed non est immutabilis simpliciter, nisi per visionem beatificam: ergo. Minor probatur, quia solum per visionem beatificam expletur tota capacitas creaturae rationalis: ergo per solam visionem beatificam fit simpliciter immutabilis a bono in malum. Ex quo sequitur, quod tam confirmati in gratia, quam habentes donum perseverantiae solum sint impeccabiles secundum quid, et ex suppositione, quamdiu sunt in via.
III. Confirmati in gratia sunt impeccabiles secundum quid.— Tertia conclusio. Impeccabilitas secundum quid, quae reperitur in confirmatis in gratia, provenit partim ab intrinseco ex perfectione gratiae habitualis, et virtutum; partim ab extrinseco, videlicet ex custodia, protectione, et directione Dei: sicut Adam in statu innocentiae erat immortalis, partim ab intrinseco ob vigorem naturae; partim ab extrinseco, videlicet propter lignum vitae, quo vescebatur; et propter divinam custodiam, et providentiam, ad quam pertinebat removere omne nocivum corporale. Haec concl. quo ad3 primam partem, est contra Durandum, asserentem, quod impeccabilitas, quae reperitur in confirmatis in gratia, solum provenit ab extrinseco, scilicet ex directione Spiritus sancti, submoventis omnes occasiones peccati.4 Quo ad secundam vero partem est contra alios Doctores, asserentes, confirmatos in gratia esse impeccabiles totaliter ab intrinseco ob plenitudinem gratiae, et virtutum. Sed nostra conclusio, quo ad utramque partem est S. Tho. et Ferrar. ubi supra. Et quidem, quod illa impeccabilitas partim proveniat ab intrinseco, probatur ex S. Tho. 3. p. q. 27. ar. 5. ad 2. ubi loquens de gratia, per quam in bono confirmata est Beatissima Virgo, habuisse docet quamdam perfectionem intrinsecam: ait enim, quod in conceptione filii Dei, consummata est eius gratia, confirmans eam in bono. Quibus verbis ostendit, gratiam confirmantem Beatam Virginem in bono, in seipsa perfectam fuisse.
Praeterea probatur. Anima confirmatur in bono, quatenus ita perfecte inclinatur in illud, ut de facili ab eo averti non possit: eo quod per gratiae perfectionem tolluntur defectus inclinantes ad peccandum, ut quaestione 24. citata, de veritate, docet S. Thomas: sed ista inclinatio pertinet ad perfectionem intrinsecam ipsius gratiae, et virtutum: ergo impeccabilitas, quae reperitur in confirmatis in gratia provenit aliquo modo ex intrinseca ipsius gratiae perfectione.
IIII. Gratia confirmans in bono in quo consistat.— Si quis inquirat, in quo consistat haec maior perfectio gratiae in bono confirmantis, respondetur, non consistere in maiori intensione eiusdem gratiae habitualis. Etenim gratia non confirmans in bono, aliquando est magis intensa, quam gratia in bono confirmans, quod ex eo patet: nam multi sunt in via non confirmati in gratia, qui habent gratiam, et caritatem magis intensam, quam aliqui existentes in patria. Dicendum est ergo, quod haec perfectio attenditur secundum quamdam participationem gratiae, et caritatis patriae, quae secundum modum est alterius rationis a gratia, vel caritate non confirmante, ut ait S. Tho. 2. 2. q. 24. ar. 7. ad 3.
Secunda vero pars conclusionis probatur: nam facere hominem impeccabilem totaliter ab intrinseco est proprium caritatis patriae, ut dictum est: ergo donum confirmationis in gratia non facit hominem impeccabilem totaliter ab intrinseco, sed partim ab intrinseco, partim ab extrinseco. Probatur praeterea: nam gratia existens in viatoribus confirmatis, non tollit ab eis omnem originem peccati, quia non tollit omnem ignorantiam, et inconsiderationem, ex qua peccatum potest provenire; nec etiam efficit, quod intellectus, et voluntas semper sint in actu secundo, respectu contemplationis, et dilectionis Dei, et similiter non tollit fomitem peccati, vel omnem inordinationem appetitus sensitivi, ex qua etiam potest provenire peccatum: ergo exigit protectionem specialem Dei, ut faciat hominem impeccabilem.
Confirmati in gratia salvantur libere.— Quarta conclusio. Nullatenus est admittendum, confirmatos in gratia non salvari libere, sed necessario. Probatur: quoniam, si necessario salvarentur, et non libere; sequeretur, quod necessario, et non libere adimplerent praecepta, et consequenter nihil mererentur in eorum impletione: quod nullatenus est concedendum: alias enim Beata Virgo, quae in omnium sententia fuit confirmata in gratia, et Christus Dominus, qui per naturam suppositi divini erat impeccabilis; non meruisset per actus virtutum, ut per passionem, et mortem; consequens autem non potest admitti: ergo.
Praeterea: nam confirmati in gratia solum necessitantur ad bonum necessitate conditionata, et ex suppositione, non autem absoluta: necessitas autem conditionata, et ex suppositione, cum sit necessitas secundum quid, non destruit libertatem, ut disp. 25. ostensum est: ergo.
Ex his sequitur, differentiam inter donum perseverantiae, et confirmationis in gratia in hoc consistere, quod donum perseverantiae nullam perfectionem intrinsecam constituit in ipsa gratia habituali; quam tamen perfectionem intrinsecam illi tribuit confirmatio in gratia, ut dictum est.
V. PEr haec respondetur ad primum argumentum ex factis a principio, quod erat tertium controversiae praecedentis. Dicimus, enim donum quidem confirmationis in gratia non esse simpliciter necessarium ad vitam aeternam consequendam: ex hoc tamen non sequitur, quod donum perseverantiae non sit simpliciter necessarium. Et ad impugnationem respondetur, quod donum perseverantiae, et donum confirmationis in gratia quamvis in aliquibus conveniant, non tamen in omnibus, ut constat ex dictis: unde non sunt simpliciter idem auxilium.
Confirmatio in gratia includit donum perseverantiae, et non a contra.— Ad confirmationem respondetur, quod donum confirmationis in gratia includit donum perseverentiae, et non e contra. Etenim omnis confirmatus in gratia perseverat usque in finem: sed non omnis, qui perseverat usque in finem, est confirmatus in gratia. Unde ex eo, quod confirmatio in gratia non sit simpliciter necessaria ad vitam aeternam consequendam; non sequitur, donum perseverantiae non esse ad id necessarium. Secundo respondetur ad eamdem confirmationem, quod in illa divisione actualis auxilii supernaturalis supra assignata, qua in tria illa membra dividitur, solum comprehenduntur auxilia, quae nullam ponunt perfectionem intrinsecam in ipsa gratia habituali per modum permanentis, sed solum auxilia, quibus per modum transeuntis Deus movet actualiter ad bene operandum opera supernaturalia. Unde non oportet, quod confirmatio in gratia pertineat ad aliquod ex illis tribus auxiliis, quia, ut dictum est, ponit aliquam perfectionem intrinsecam in habituali gratia.
Ad secundum, cum sua confirmatione, et ad tertium patet ex dictis: dicimus enim, quod, quamvis donum perseverantiae, et confirmationis in hoc conveniant, quod neutrum per peccatum mortale interrumpitur; distinguuntur tamen ex alia radice, ut dictum est.
Ad quartum argumentum pro secunda sententia respondetur, quod illa determinatio non tollit libertatem, sed perficit, quia non est determinatio ad unum ex necessitate, sed secundum modum libertatis, quia videlicet ita determinat ad bonum, ut simul relinquat in voluntate facultatem, qua possit operari oppositum, si velit, aut non operari, ut disputatione 18. et 22. ostensum est: de quo etiam agendum erit inferius inter disputandum de ratione concordiae libertatis nostri arbitrii cum efficacia auxiliorum gratiae divinae.
Disputatio CV: Utrum donum perseverantiae, in ratione doni perseverantiae, atque efficacia illius dependeat ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illo.
Utrum donum perseverantiae, in ratione doni perseverantiae, atque efficacia illius dependeat ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illo.
I. HAec difficultas eadem fere est cum illa, quam superius pertractavimus: utrum scilicet efficacia auxilii praevenientis gratiae dependeat ex libero influxu nostri arbitrii cum eodem auxilio.
Prima sententia, quam nonnulli ex recentioribus sequuntur, asserit, ad donum perseverantiae duo esse necessaria, unum ex parte Dei; videlicet, ut ea auxilia conferre statuerit, cum quibus praevidebat, adultum pro sua libertate perseveraturum, cum potuerit pro eadem libertate non perseverare: alterum ex parte liberi arbitrii adulti, tamquam conditionem, sine qua voluntas conferendi talia auxilia non habuisset rationem voluntatis, conferendi donum perseverantiae; nempe quod adultus pro sua libertate ita sit cum eis cooperaturus, ut perseveret: quod in facultate ipsius est constitutum. Unde in hac sententia, efficacia doni perseverantiae dependet ex libera cooperatione nostri arbitrii, tamquam ex conditione, sine qua non haberet rationem doni perseverantiae comparatione huius hominis.
Probatur haec sententia. Primo ex Augustino, lib. de dono perseverantiae, c. 6. ubi ait: Perseverantia usque in finem, quam non habet quisquam, nisi qui perseveraverit usque in finem, multi eam possunt habere, nulli amittere. Neque enim metuendum est, ne forte, cum perseveraverit usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Quibus verbis docere videtur, perseverantiam pendere ex libero hominis arbitrio.
Secundum argumentum est ex eodem Aug. lib. de corrept. et gratia, c. 6. ubi ait: Si dixerimus, istam perseverantiam tam laudabilem, et tam felicem sic esse hominis, ut non sit ex Deo, evacuamus, quod ait Dominus Petro: Oravi pro te, ne deficiat fides tua. Ubi significatur, ab homine etiam pendere perseverantiam, quamvis non ab illo solo, sed simul etiam, et principaliter ab auxilio gratiae. Denique lib. de Eccles. dogmatibus c. 21. dicitur: Ut non labamur in adepto salutis munere, solicitudinis est nostrae, et divini pariter adiutorii. Idem colligitur ex S. Prospero lib. 2. de vocat. gen. cap. 26. ubi ait: Sive igitur initia, sive profectus fidelium; sive usque in finem perseverantium cogitemus genus, nulla species cuiusque virtutis occurrit, quae vel sine dono divinae gratiae, vel sine consensu nostrae voluntatis habeatur. Quibus verbis fatetur, quod perseverantia usque in finem dependeat, ex consensu nostrae voluntatis.
Tertio arguitur. Cum auxilio ex parte Dei, cum quo unus usque in finem vitae non perseverat, potest, si velit, perseverare; similiter etiam cum auxilio, cum quo perseverat, potest, si velit, non perseverare: ergo perseverare, aut non perseverare constitutum est in potestate nostri arbitrii: ergo donum perseverantiae dependet ab illo.
Confirmatur. Donum perseverantiae non est efficax secundum suam naturam, et ut venit ab ipso Deo, antecedenter ad liberam cooperationem nostri liberi arbitrii: ergo est efficax dependenter a libero influxu eiusdem arbitrii. Antecedens probatur: nam si esset efficax antecedenter ad consensum nostri arbitrii; sequeretur primo, quod homo perseveraret absque propriae voluntatis usu, et ita perseveraret necessario, et non libere. Item sequeretur secundo, quod donum perseverantiae causaret in nobis ipsum velle perseverare, ante consensum nostri liberi arbitrii. Sequela probatur: nam, si est efficax antecedenter: ergo aliquid efficit, sed non aliud, nisi ipsum velle perseverare: ergo producit ipsum velle antecedenter ad influxum, et consensum nostri arbitrii: et ita mere passive se haberet, recipiendo ipsum velle perseverare a solo Deo productum.
Quarto arguitur. Homo adultus non aliter perseverat in gratia, nisi observando usque in finem vitae omnia mandata, obligantia sub mortali: etenim perseverantia non interrumpitur nisi per peccatum mortale: sed observantia mandatorum, cum fiat per actus nostros liberos, pendet ex influxu nostri liberi arbitrii: ergo et perseverantia dependet ex influxu eiusdem arbitrii, simul et ex auxilio divinae gratiae.
Quinto probatur: nam, ut constat ex Concil. Triden. decreto de iustificatione can. 22. homo ipse est, qui perseverat: ergo perseverantia dependet ab homine.
Sexto est argumentum, quod in calce disputationis 91. tetigimus: nam efficacia doni perseverantiae, quamvis non pendeat ex libera cooperatione liberi arbitrii cum illo; praesupponit tamen in eodem arbitrio quamdam dispositionem, seu non resistentiam negativam, qua sinat se a Deo moveri: si enim liberum arbitrium resistat, nec sinat, se a Deo moveri, quod in eius facultate positum est, motio Dei non erit efficax, neque inducet infallibiliter effectum, qui ab eiusdem arbitrii libera cooperatione dependet: ergo efficacia doni perseverantiae pendet ex praedicta dispositione negativa; ac per consequens donum perseverantiae non erit efficax, secundum se.
Confirmatur hoc auctoritate S. Thom. 3. contra gentes cap. 159. ubi ait, Esse in potestate liberi arbitrii impedire divinae gratiae receptionem, vel non impedire. Et ex hoc infert, imputari homini ad culpam omissionem actus supernaturalis, qui est in praecepto, etiam si non possit absque auxilio gratiae praeceptum illud implere: ergo admittit S. Thomas dispositionem negativam, seu non resistentiam liberi arbitrii, a qua dependeat collatio auxilii efficacis, seu efficacia eiusdem auxilii. Eamdem dispositionem negativam videtur statuere S. Thomas, quaest. 3. de malo, art. 2. in corpore. ubi ad recipiendum influxum, et motionem Dei, requirit in homine aliquam dispositionem, iuxta quam producatur in eo bonus, vel malus actus. Sed non potest praerequiri ante influxum Dei ulla dispositio positiva, cum nihil positivum sine Deo fieri possit: ergo praerequiritur dispositio negativa, seu non resistentia, qua det locum Deo, ut ipse faciat, et ducat liberum arb. quo voluerit.
Septimo probatur omnibus argumentis, quibus supra contendebamus probare, auxilium efficax praevenientis gratiae pendere ex libero influxu nostri arbitrii; eadem quippe eodem modo procedunt de dono perseverantiae.
II. Contrariam sententiam tenet S. Aug. et S. Thom. et alii doctores supra allegati, qui docent, efficaciam auxilii efficacis non pendere, etiam tamquam a conditione, sine qua non, ex libera nostri arb. cooperatione: et quoniam haec sententia verissima est, et doctrinae Catholicae valde consona; pro eius explicatione
Perseverantiae donum dupliciter sumitur.— Notandum est primo, donum perseverantiae posse accipi dupliciter. Primo pro ipso dono formaliter, sive pro auxilio praevenientis gratiae, per quod Deus active proprie efficit, ut homo velit perseverare, et perseveret usque in finem. Secundo pro effectu ipsius doni perseverantiae, qui in adultis comprehendit actus liberos, videlicet ipsum velle perseverare, et alios actus bonos morales, per quos adimplet divina mandata. Praesens ergo controversia non procedit de dono perseverantiae, ut accipitur pro eius effectu: omnes enim catholici fatentur, effectus liberos doni perseverantiae procedere effective a libero arbitrio, moto auxilio gratiae, sicut pendent omnes actiones liberae supernaturales, sed solum procedit difficultas de ipso dono formaliter, quatenus est perseverantia efficax, veluti in actu primo.
Perseverantiae donum dicitur, et est efficax dupliciter.— Secundo notandum, donum perseverantiae, sicut et quodcumque aliud auxilium supernaturale, posse dici efficax dupliciter, uno modo, veluti in actu primo, alio modo in actu secundo. In actu primo dicitur efficax; quatenus prius natura, quam voluntas operetur, tribuit illi vires efficacissimas, ut velit. Ceterum in actu secundo dicitur efficax, quatenus efficit actualiter, et in ipso exercitio liberum consensum voluntatis una cum influxu eiusdem voluntatis. Sit ergo
III. Perseverantiae efficacia non pendet ex libera cooperatione arbitrii.— Prima conclusio. Donum perseverantiae, in ratione doni perseverantiae, et efficacia illius, nullo modo dependet effective ex libera cooperatione nostri arbitrii; sed a solo Deo, atque ab efficaci, et absoluto decreto voluntatis eius, qui pro sua misericordia tribuit illud donum, cui vult. Haec conclusio est S. Augustini, et S. Thomae, ut patebit infra, quam defendunt unanimi consensu omnes eius discipuli.
Et probatur: Primo ex Conc. Trident. sess. 6. de iustificatione cap. 13. ubi sic dicitur: Similiter de perseverantiae munere, de quo scriptum est Matth. 10. et 24. Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit: quod quidem aliunde haberi non potest, nisi ab eo, qui potest eum, qui stat, statuere, ut perseveranter stet; et eum, qui cadit, restituere, nemo sibi certe aliquid absoluta certitudine polliceatur. Ecce Concil. docet, perseverantiae munus non aliunde haberi posse, nisi a Deo: ergo non dependet ex nostro libero arbitrio; alias posset aliunde haberi, quam a Deo solo. Respondent ad haec,1 quod solum a Deo habetur donum perseverantiae, quia solus ille producit in nobis effective, sine nobis libere consentientibus, auxilium supernaturale, cum quo ipse praescit, hominem pro sua libertate esse perseveraturum: sed quia homo cum illo auxilio potest perseverare, et non perseverare; quotiescumque Deus praecognoscit praescientia illa media, hominem perseveraturum esse; tale auxilium sortitur rationem doni perseverantiae. Si vero Deus praecognoscit per eamdem scientiam, hominem pro innata sibi libertate non esse perseveraturum cum illo auxilio, tale auxilium non habebit rationem doni perseverantiae, sed retinebit communem rationem auxilii supernaturalis sufficientis ad perseverandum. Unde, in ratione doni perseverantiae dependet, tamquam a conditione sine qua non, ex futuro consensu arbitrii praecognito a Deo. Sed contra hanc responsionem est argumentum:2 nam Concilium loquitur absolute, et formaliter de dono perseverantiae: ergo quamvis actus producti a libero arbitrio moto a Deo per donum perseverantiae, pendeant ex ipso arbitrio; tamen efficacia auxilii in ratione doni perseverantiae nullo modo dependet active, vel tamquam a conditione, sine qua non, ex libera cooperatione nostri arbitrii.
Praeterea: nam Massilienses, contra quos scripsit D. Aug. librum de praedestin. Sanct. et de dono perseverantiae, hoc modo explicabant donum perseverantiae: dicebant enim, quod Deus tribuebat homini auxilium supernaturale praevenientis gratiae, sine quo per liberum arbitrium perseverare non poterat; sed tamen cum illo auxilio perseverabat homo actualiter, si volebat: si autem nolebat, non perseverabat. Affirmabant autem donum illud amitti posse per hominis voluntatem: neque admittebant donum aliquod praeoperantis gratiae, per quod Deus active proprie efficeret hominem ex nolente volentem, et perseverantem usque in finem, sicut S. August. docuit; in cuius doctrina scandalizabantur. Constat hoc ex verbis S. Hilarii epistola ad Augustinum, ubi loquens de Semipelagianis, sic ait: Deinde moleste ferunt, ita dividi gratiam, quae vel tunc primo homini data est, vel nunc hominibus detur, ut ille acceperit perseverantiam; non qua fieret, ut perseveraret, sed sine qua per liberum arbitrium perseverare non posset: nunc vero sanctis in regnum per gratiam praedestinatis non tale adiutorium perseverantiae detur; sed tale, ut eis perseverantia ipsa donetur, non solum, ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam, ut per hoc donum non nisi perseverantes sint. His verbis sanctitatis tuae ita moventur, ut dicant, quamdam desperationem hominibus exhiberi. Et paulo inferius subdit: Quidquidlibet donatum sit praedestinatis, id posse et amittere, et retinere propria voluntate contendunt. Quod tunc falsum esset, si verum putarent, eam quosdam perseverantiam percepisse, ut nisi perseverantes esse non possint. Unde S. Aug. lib. de dono perseverantiae, cap. 1. 2. 6. 7. 8. et 9. ostendit, donum perseverantiae amitti non posse contumaci hominis voluntate, sed infallibiliter perseverare per illud donum.
IV. Probatur secundo auctoritate expressa eiusdem D. August. lib. de correptione, et gratia cap. 8. ubi explicans illud Lucae 22. Ego pro te rogavi Petre, ut non deficiat fides tua, etc. ait:3 An audebis dicere etiam rogante Christo, ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse, si Petrus eam deficere voluisset, idest si eam usque in finem perseverare noluisset? Quasi aliud Petrus4 ullo modo vellet, quam pro illo Christus rogasset, ut vellet? Nam quis ignorat, tunc fuisse perituram fidem Petri; si ea, quae fidelis erat voluntas, ipsa deficeret: et permansuram, si voluntas eadem maneret? sed quia praeparatur voluntas a Domino, ideo pro illo non posset esse inanis oratio. Quando ergo oravit, ne fides eius deficeret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invictissimam, et perseverantissimam voluntatem? Et cap. 12. ait: Primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus fuerat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseverantiae, non quo fieret: ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseverare non posset. Nunc vero sanctis in regnum Dei per gratiam Dei praedestinatis non tantum tale adiutorium perseverantiae datur, sed tale, ut eis perseverantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam ut per hoc donum non nisi perseverantes sint. Non solum enim dixit: Sine me nihil potestis facere:5 verum etiam dixit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Quibus verbis eis non solum iustitiam, verum etiam in illa perseverantiam se dedisse monstravit. Christo enim sic eos ponente, ut eant, et fructum afferant, et fructus eorum maneat, quis audeat dicere, forsitan non manebunt? Et paulo inferius explicans illud ad Rom. 14. Potens est enim Deus statuere eum; inquit: Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos, qui stant, ut perseverantissime stent, vel restituere, qui ceciderint: Dominus enim erigit elisos. Ecce non obscure docet, perseverantiae donum esse a solo Deo, qui potens est praedestinatos statuere. Licet enim piae operationes, seu meritoriae, quae sunt effectus doni perseverantiae, in adultis non fiant absque libera cooperatione arbitrii creati cum gratia, ac per consequens dependeant efficienter a libero arbitrio, moto a Deo; tamen ipsum donum perseverantiae, quo Deus facit electos suos perseverare usque in finem, atque efficacia eiusdem doni nullo modo dependet ex libera cooperatione eiusdem arbitrii, sicut de efficacia aliorum auxiliorum gratiae dictum est. Unde idem August. in calce eiusdem cap. 12. subdit: Ac per hoc, nec de ipsa perseverantia boni Deus voluit, sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari. Quia non solum datur adiutorium, quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare, si velint, sed in eis operatur etiam et velle. Et post pauca: Subventum est ergo infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter6, et inseparabiliter ageretur, et ideo, quamvis infirma, non deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur.
Denique epist. 107. ad Vitalem in principio eos impugnat, qui dicunt, Deum operari7 in nobis, ut velimus, quantum in ipso est; si autem nolumus, nihil in nobis operationem Dei valere facimus: ergo ex mente S. Aug. efficacia doni perseverantiae non dependet ex libero influxu nostri arbitrii: alias posset homo efficere, et efficeret multoties, quod donum illud non sortiretur in nobis effectum, nec perduceret hominem ad vitam aeternam. Eamdem doctrinam docet S. Tho. 1. 2. q. 109. art. 10. ubi distinguit donum, quo aliquis perseverat, ab eo, quo potest perseverare.
Tertio probatur ratione. Influxus actualis liberi arbitrii, quo homo vult perseverare, et perseverat usque in finem, est effectus doni perseverantiae, et efficaciae ipsius; quamvis non fiat in nobis sine nobis libere concurrentibus: ergo efficacia doni perseverantiae non dependet ab eodem influxu nostri arbitrii. Patet consequentia: nam efficacia causae efficientis non dependet ab eius effectu: ut efficacia ignis, quam habet ad calefaciendum, non dependet ex calefactione, sed e contra; et sic8
V. Perseverantiae efficacia praevenit ordine naturae cooperationem arbitrii.— Quarto probatur. Efficacia doni perseverantiae praevenit ordine rationis, et causalitatis liberum influxum nostri liberi arbitrii: nam donum perseverantiae efficax pertinet ad gratiam praevenientem: ergo non dependet ab eodem influxu. Patet consequentia: nam si dependeret; iam efficax gratia esset subsequens nostrum arbitrium, et pedissequa illius: et consequenter ipsa gratia efficax doni perseverantiae subiungeretur humilitati, et obedientiae humanae; et non subiiceret sibi humanam voluntatem: quod tamen videtur pugnare cum doctrina Concilii Arausicani superius allegata.
Quinto probatur: quia, si donum perseverantiae, et efficacia illius pendet ex libera cooperatione arbitrii, sequitur, quod perseverantia, quae datur praedestinatis per Christum, solum tribuat illis perseverare, si velint, non autem efficiat in eis, ut actu perseverent, et velint; sed ipsum perseverare relinquatur in eorum arbitrio; quod si non perseverant, ex culpa illorum procedat. Consequens est falsum: nam alias perseverantiae donum, quod datur praedestinatis per Christum, non esset aliud, nec maius donum, aut fortius, quam perseverantia, Adae in statu innocentiae collata: quia etiam Adae donata est perseverantia, qua perseveraret, si vellet: sed actualis perseverantia, seu ipsum velle perseverare in eius relictum est arbitrio, et culpa sua non perseveravit. Probatur hoc ex S. August. lib. de corrept. et gratia, cap. 11. dicente: Tale quippe erat adiutorium, quod desereret, cum vellet; et in quo permaneret, si vellet, non quo fieret, ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est primo Adam, sed hac potentior est in secundo Adam. Prima est enim, qua fit, ut habeat homo iustitiam, si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit, ut velit; et tantum velit, tantoque ardore diligat, ut carnis voluntate contraria concupiscente, voluntate spiritus vincat: Neque illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii: quoniam sic adiuvabatur; ut sine hoc adiutorio in bono non maneret; sed hoc adiutorium, si vellet, desereret: Haec autem tanto maior est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem: parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum; vel permanere in bono, si velit, nisi etiam efficiatur, ut velit. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem: in illa quippe eum fecerat, qui fecerat rectum. Dederat et adiutorium, sine quo in ea non posset permanere; si vellet: ut autem vellet, in eius libero reliquit arbitrio: Posset ergo permanere, si vellet, quia non deerat adiutorium, per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tenere, quod vellet. Sed quia noluit permanere, profecto eius culpa est; cuius meritum fuisset, si permanere voluisset. Ex his desumitur argumentum. Omnia, quae competunt perseverantiae, quae nobis datur per Christum, convenient etiam perseverantiae, Adae collatae in statu innocentiae; si semel admittatur, efficaciam doni perseverantiae, quae datur per Christum, pendere ex arbitrii creati cooperatione: quod sic ostenditur, quia si Deus, seu efficacia doni perseverantiae non efficit vere efficienter, ut illi, quibus conceditur, velint perseverare; sed solum facit perseverare, si ipsi voluerint: quod autem non perseverent, ex culpa eorum procedit; quod vero perseverent cum eodem auxilio, ex ipsorum provenit innata libertate; et ideo eorum meritum fuisset, si permansissent: certe nullam maiorem efficaciam haberet donum perseverantiae secundi Adam, nec esset potentius, aut fortius auxilium, quam donum primi Adam: quoniam etiam perseverantia primo parenti in statu innocentiae collata, tribuebat illi perseverare, si vellet, et culpa sua non perseveravit; ac demum meritum eius, si perseverasset, fuisset, ut constat ex verbis Augustini, inductis: ergo necesse est dicere, efficaciam doni perseverantiae non pendere ex libera cooperatione arbitrii, sed eam praevenire, ac vere efficienter facere, ut liberum arbitrium perseverare velit, et actu perseveret usque in finem.
Secunda conclusio. Si efficacia doni perseverantiae accipiatur in actu secundo, pro actuali efficientia, qua in nobis, atque nobiscum efficit pias operationes, quibus iustus perseverat usque in finem; talis efficacia non est absque libera cooperatione arbitrii: non tamen dependet ab illa. Utraque pars huius conc. eisdem rationibus probatur, quibus disput. 90. conc. 2. et 3. ostensum est, quod, licet efficacia auxilii praeoperantis gratiae, sumpta pro actuali efficientia, non sit absque libera cooperatione arbitrii; ab illa tamen minime dependet: eadem quippe ratio est a fortiori, de dono perseverantiae, et de quacumque alio auxilio efficaci: cum ipsum perseverantiae donum sit potissimum inter omnia auxilia efficacia.
VI. Perseverantiae donum non tollit ab homine potentiam non perseverandi, si velit.— Tertia conclusio. Donum perseverantiae non tollit ab homine potentiam, qua potest non perseverare, si velit, sed efficit, quod, cum possit non perseverare, infallibiliter perseveret. Unde haec duo sunt simul compossibilia: Petrus habet donum perseverantiae, et Petrus potest non perseverare, si velit. Haec tamen duo sunt simul incompossibilia: Petrus habet donum perseverantiae, et Petrus non perseverat. Ista concl. est S. Prosperi lib. 2. de vocat. gentium capit. 28. ubi ait: Quod eos voluit Deus velle, voluerunt, qui ad obediendum sibi, ipsum velle sic donat, ut etiam a perseveraturis illam mutabilitatem, qua potest nolle, non auferat. Idem docet S. Thom. locis in disp. 18. n. 23. allegatis, de quo redibit sermo disp. 115. n. 4. et disp. 122. nu. 19.
Praeterea probatur ratione: nam donum perseverantiae efficit, quod homo libere velit perseverare: ergo relinquit in eo liberam facultatem, qua possit non perseverare, si velit. Confirmatur: nam donum perseverantiae ad hoc datur, ut cum possit homo per liberum arbitrium deficere ab ultimo fine, non deficiat, iuxta illud: Qui potuit transgredi, et non est transgressus; facere malum, et non fecit:9 ergo donum perseverantiae non tollit ab homine potentiam, qua potest non perseverare, si velit.
Confirmari potest haec ratio ex Conc. Trid. sess. 6. de iustifi. can. 4. ubi sub anathemate definitur, liberum hominis arbitrum a Deo motum, et excitatum aliquid cooperari, assentiendo Deo excitanti, atque vocanti, posseque; dissentire, si velit: ergo auxilium efficax doni perseverantiae, quamvis efficiat, sicut loquitur Aug. quod homo insuperabiliter, indeclinabiliter, et invictissime perseveret: non tamen tollit ab illo veram facultatem, qua per liberum arbitrium potest dissentire, et non perseverare, si velit.
AD primum argumentum respondetur, quod S. Aug. in illis verbis adductis ex c. 6. de dono perseverantiae ostendit a posteriori, donum perseverantiae esse inamissibile. Unde ex illo loco tantum concluditur, quod effectus liber ipsius doni perseverantiae dependeat a nostro arbitrio, moto a Deo: non autem, quod ipsum auxilium, formaliter loquendo, in ratione doni perseverantiae, pendeat ex libero influxu nostri liberi arbitrii. Et per hoc respondetur ad alia duo loca S. Augustini.
Ad secundum argumentum ex auctoritate S. Prosperi respondetur per ea, quae dicta sunt ad loca S. Augustini.
Perseverantiae donum qui habet non potest in sensu composito non perseverare.— Ad tertium respondetur, quod cum auxilio, quo homo perseverat usque in finem, potest absolute non perseverare, si velit, quia, ut dictum est, illud auxilium non tollit potentiam non perseverandi, sed actum: efficit enim, ut homo infallibiliter, et libere perseveret. Unde in sensu composito est impossibile, quod habens donum perseverantiae non perseveret, quoniam fieri non potest; haec duo simul esse vera, quod scilicet donum perseverantiae sit in homine, et homo non perseveret; sicut de auxilio efficaci disp. 92. et duabus sequentibus dictum est.
Ad confirmationem negatur antecedens. Ad probationem respondetur ex dictis, quod, si perseverantia accipiatur formaliter pro ipso auxilio, quatenus est efficax, quasi in actu primo, seu in quantum tribuit vires efficacissimas voluntati, tale auxilium est in praedestinatis antecedenter ad liberum eorum consensum, non quidem prioritate temporis, sed causalitatis: et sub hac ratione praedeterminat efficaciter liberum arbitrium ad perseverandum; si vero accipiatur pro effectu libero, quem in nobis, atque nobiscum producit, verum est, quod talis effectus dependeat effective a nostro libero arbitrio, moto a Deo efficaci auxilio. Et per hoc respondetur ad aliam probationem eiusdem antecedentis; et similiter dicendum ad 4. et 5.
Ad sextum argumentum quidam Doctores etiam ex illis, qui nobiscum sentiunt, Deum auxilio efficaci physice praemovere, et praedeterminare liberum arbitrium ad singulos actus pios; admittunt illam dispositionem negativam, seu non resistentiam,10 quae ex parte liberi arbitrii praesupponatur in genere causae materialis ad receptionem auxilii efficacis. Et addunt, quod, quoties homo sufficienter excitatur ad credendum, si sinat se duci, infallibiliter determinabitur a Deo, ut velit credere; et nisi voluntas sic incipiat dispositive, numquam determinabitur a Deo. Convincuntur ad hoc asserendum, tum auctoritate S. Thomae q. 2. de malo in argumento adducta: tum etiam, quia existimant esse necessarium, quod auxilium efficax physice praedeterminans sit in libera potestate hominis excitati a Deo, ut tam actus supernaturalis, quam eius omissio, sit illi voluntaria.
Hic tamen modus dicendi numquam mihi placuit, nec videtur congruere cum his, quae ex mente S. August. et S. Thomae superius dicta sunt de auxilio efficaci: et impugnari potest praedicta sententia. Primo: nam auxilium efficax praeoperantis gratiae non dependet ex libera cooperatione arbitrii, nec ex dispositione illius positiva, ut supra ostensum est: ergo neque ex dispositione negativa, seu non resistentia. Probatur consequentia: nam eadem inconvenientia sequuntur ex eo, quod praecedat gratiam in aliquo genere causae dispositio negativa liberi arbitrii, quae sequuntur ex eo, quod praecedat dispositio positiva: nam tandem ultimate esset reducendum ad dispositionem illam negativam, quod unus habeat gratiam efficacem, perseveret in gratia, et salvetur, et non alius; quia videlicet unus ex se incipit per illam dispositionem negativam, seu non resistentiam, ad quam sequitur gratia efficax praedeterminans; alter non item. Et ita quaerentibus, quare iste homo habeat gratiam efficacem, et donum perseverantiae, et non alter; posset responderi, quia unus ex se habuit illam dispositionem negativam, seu non resistentiam, et non alter; atque adeo rueret illa saepius repetita sancti Augustini sententia; quare istum trahat, et illum non trahat, noli velle diiudicare, si non vis errare. Item militant contra eamdem sententiam omnia argumenta disputatione 56. et 58. facta ad probandum, non esse legem a Deo statutam de conferendis infallibiliter auxiliis gratiae facientibus, quod in se est ex sola facultate naturae: nam etiam est inconveniens, et forsitan maius asserere, quod gratiae dona, et auxilia habeant infallibilem ordinem, et connexionem cum dispositione illa negativa liberi arbitrii, quam si dicatur, habere infallibilem connexionem cum aliquo actu positivo eiusdem arbitrii: nam iam gratia efficax esset debita naturae, et consequenter gratia non esset gratia. Nec satis est respondere,11 illam dispositionem negativam non procedere ex solis viribus naturae, sed supposito auxilio praevenientis gratiae excitantis: Contra hoc enim est;12 nam gratia excitans non facit ex se efficaciter, quod homo excitatus non resistat eidem gratiae, alias nullus a gratia excitante praeventus illi resisteret: ergo quod iste homo non resistat gratiae excitanti, sed mere negative se habeat, suspendendo omnem actum, revocatur ad eius naturalem libertatem: ergo si ratione huius dispositionis datur illi infallibiliter auxilium efficax, videtur sequi, idem auxilium efficax esse debitum naturae, se disponente dispositione illa negativa. Secundo impugnatur eadem doctrina, quia illa non resistentia lib. arbitrii, vel est omnino naturalis, ac praeveniens omnem actum voluntatis, vel est libera saltem indirecte. Si est mere naturalis, et pura negatio, nihil conducit, ut quis habeat gratiam efficacem, vel ut eadem gratia efficax dicatur esse in potestate liberi arbitrii; nam dispositio mere naturalis etiam negativa non est in potestate arbitrii; alias non esset mere naturalis, sed voluntaria: ratione autem dispositionis, quae non est in potestate arbitrii, non potest auxilium efficax esse in potestate eiusdem arbitrii. Si autem dicatur, quod illa dispositio negativa non est mere naturalis, sed libera saltem indirecte; sequitur, quod illa dispositio arbitrii, quae praesupponitur ad gratiam efficacem, non sit solum negativa, sed positiva saltem ratione actus, in quo est voluntaria. Tertio idipsum probatur, quia quod liberum arbitrium non resistat, sed sinat, se a Deo moveri, est effectus gratiae efficacis: nam gratia efficax omnem superat, et aufert resistentiam arbitrii, cor emollit13, et eius duritiam primitus aufert. Dicit enim Augustinus:14 Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde * respuitur.15 Ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Ergo talis non resistentia arbitrii non est dispositio praerequisita ad gratiam efficacem, ac per consequens efficacia doni perseverantiae ex eadem16 dispositione non pendet. Confirmatur hoc: nam liberum arbitrium ex eo non resistit efficaci gratiae, quia consentit, et cooperatur cum illa, sed cooperari cum gratia efficaci est effectus eiusdem gratiae, ut disputatione 86. ostensum est: ergo quod liberum arbitrium non resistat, sed sinat se a Deo moveri, est effectus motionis efficacis: non ergo praesupponitur ad ipsam motionem efficacem. Quarto idipsum probatur: nam si gratia efficax penderet ex illa negativa dispositione, seu non resistentia arbitrii, sequeretur, quod ante decretum absolutum dandi homini gratiam efficacem, qua actualiter convertatur, et salvetur, praesupponatur in Deo scientia media, qua certo cognoscat, illam non resistentiam negativam futuram ex hypotesi, quod tali excitatione voluntas moveretur; et ita esset constituenda in Deo scientia media, cuius contrarium disput. 7. ostensum est. Item etiam sequeretur, quod gratia efficax subiungeretur illi dispositioni, seu non resistentiae humanae, et esset pedissequa illius, quod tamen admitti non potest, ut ex supra dictis constat.
Ad argumentum ergo respondetur, gratiam ipsam efficacem facere, quod, cum liberum arbitrium ex se possit resistere vocationi divinae; non tamen resistat, sed libere, et infallibiliter consentiat, et perseveret usque in finem. Nec est necesse, quod auxilium efficax sit in nostra potestate, ut actus, quem virtute eiusdem auxilii producimus, sit nobis liber.
Ad confirmationem ex auctoritate S. Thomae 3. contra Gentes, respondetur, esse quidem in potestate liberi arbitrii ex facultate naturae impedire gratiae receptionem, dissentiendo vocationi divinae: sed tamen, ut idem sanctus Thomas explicat c. 160. eiusdem lib. 3. contra Gentes: Quod dictum est, in potestate liberi arbitrii esse, ne impedimentum gratiae praestet, competit his, in quibus naturalis potentia integra fuerit. Si autem per inordinationem praecedentem declinaverit ad malum, non erit omnino in potestate eius nullum impedimentum gratiae praestare. Ex quibus verbis habetur, posse quidem liberum arbitrium in natura lapsa per aliquod breve tempus ex viribus propriis non apponere novum impedimentum gratiae; quia potest elicere aliquod bonum opus morale, quo vitet novum peccatum; sed tamen auxilium gratiae praesertim efficacis non habet infallibilem connexionem cum illo bono opere naturae, et multo minus potest eam habere cum negatione operis, seu vitii contrarii. Unde quotiescumque non resistentia est infallibiliter coniuncta cum auxilio efficaci, necesse est, quod eadem non resistentia procedat ex efficaci auxilio, a quo provenit, quod liberum arbitrium consentiat, ac subinde, quod non dissentiat, sed sinat se moveri a Deo. Ad aliud locum sancti Thom. ex quaest. 3. de malo. artic. 2. respondetur, sanctum Thomam nullo modo favere ibi sententiae contrariae. Verba enim illius sunt haec: Cum aliquid est in debita dispositione ad recipiendum motionem primi moventis, consequitur actio perfecta secundum intentionem primi moventis. Sed si non sit in debita dispositione, et aptitudine ad recipiendum motionem primi moventis, sequitur actio imperfecta. Et tunc id, quod est ibi actionis, reducitur ad primum movens, sicut in causam: quod autem est ibi de defectu, non reducitur in primum movens, sicut in causam; quia talis defectus consequitur in actione ex hoc, quod agens deficit ab ordine primi moventis. Sed his verbis non vult docere sanctus Thomas, ex parte naturae praesupponi dispositionem, seu non resistentiam negativam ante motionem primi moventis, ut voluntatem efficaciter moveat ad actus supernaturales, et multo minus colligi potest ex eisdem verbis, auxilium efficax praedeterminans liberum arbitrium ad piam operationem, habere infallibilem connexionem cum eadem dispositione negativa. Sensus ergo sancti Thomae est, quod prius in signo rationis, quam voluntas eliciat actum bonum, vel malum, intelligitur in illa aliqua dispositio, ratione cuius operatio, quam producit, sit bona, vel mala; sed tamen eadem dispositio, quando actus liber est bonus, causatur ex motione primi moventis; quia Deus, cum sit agens infinitae virtutis, non expectat, vel praesupponit in subiecto dispositionem, quam ipse non causet. Si autem actus sit malus, prius intelligitur, quod Deus moveat voluntatem ad actum peccati, inquantum actus est, ut ex praemissis disputatione 24. colligitur. Deinde intelligitur dispositio voluntatis, qua libere vult actum, cui est annexa malitia, ut procedit ab eadem voluntate, deficiente a regula rationis: et consequenter ab eadem voluntate deficiente habet actus productus, quod sit peccatum. Unde quidquid est deformitatis in eodem actu, in voluntatem deficientem, et non in Deum reducendum est. Et hic est legitimus sensus S. Thomae loco inducto.
Ad septimum argumentum factum a principio, respondetur per ea, quae in disput. 90. dicta sunt. Iam enim ibi, et in aliis pluribus disputationibus ostensum est, efficaciam auxilii praeoperantis gratiae non pendere ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illo; sed illam habere a solo Deo, quamvis libera operatio, ad quam movet, pendeat efficienter ex eodem arbitrio excitato a Deo, et moto: quod et S. Aug. lib. de correp. et gra. c. 3. docet ubi proponens quaerimoniam hominis, qui tale auxilium non accepit, ait: Quomodo, inquit, meo vitio non habetur, quod non accepi ab illo, a quo nisi detur non est omnino alius, unde tale ac tantum munus habeatur? Quibus verbis supponit S. Augustinus auxilium efficax, et a fortiori donum perseverantiae a nullo alio pendere, nisi a Deo.
Disputatio CVI: Utrum in statu innocentiae Primi parentes indiguerint speciali dono Perseverantiae ad perseverandum in gratia usque ad finem vitae.
Utrum in statu innocentiae Primi parentes indiguerint speciali dono Perseverantiae ad perseverandum in gratia usque ad finem vitae.
I. QUIDAM dixerunt, primos parentes in statu innocentiae, ad vitandum lethalia peccata, perseverandumque in gratia usque in finem, non eguisse auxilio particulari, superaddito habitibus iustitiae originalis, gratiae, Theologaliumque virtutum. Itaque iuxta hanc sententiam, si primi parentes de facto perseverassent, sola iustitia originali, habitu gratiae, et virtutum infusarum, ac Dei concursu generali, secluso quocumque alio auxilio speciali, perseverassent. Probant suam sententiam.
Primo: nam communis est sententia S. Thomae 1. 2. q. 109. art. 2. 3. 4. et 8. atque art. 10. hominem in statu innocentiae per suum liberum arbitrium, cum solo concursu generali Dei, potuisse absque alio auxilio speciali implere, etiam ad longissimum tempus, totam legem, quo ad substantiam actus, quae ad nihil supernaturale obligaret: atque adeo potuisse se continere ab omni peccato tam veniali, quam lethali, per quodcumque tempus, licet longissimum: ergo potuisset perseverare, et perseverasset de facto, si voluisset, cum solis habitibus infusis, et concursu Dei generali, secluso quocumque alio speciali auxilio. Antecedens probatur, quia in illo statu nulla erat inordinatio appetitus sensitivi, nullus labor, nullum taedium, nullaque interior tentatio, vel aliud impedimentum obstans, quo minus totam legem, ad longissimum quoque tempus, etiam usque ad finem vitae suo libero arbitrio posset servare, continereque se ab omni peccato lethali, et veniali.
Secundo. Iuxta communem sententiam doctorum, Adam in eodem statu innocentiae per dona supernaturalia fidei, spei, caritatis, et gratiae poterat cum communi, et generali auxilio Dei operari suam salutem, vitamque aeternam promereri, absque aliis auxiliis specialibus; cum eiusmodi habitus accommodati sint ad eliciendum cum viribus naturalibus, et communi Dei influxu actus, ad quos ordinantur, nullaque esset difficultas in Adamo, vel in efficiendis, vel in continuandis, et multiplicandis eisdem actibus: ergo cum eisdem habitibus, et concursu Dei generali, secluso quoque alio auxilio speciali, potuit perseverare usque in finem, et perseverasset de facto, si voluisset.
Confirmatur. Quoniam nos, comparato habitu fidei, spei, aut caritatis supernaturalis, possumus cum communi auxilio Dei elicere unum, aut alterum actum fidei, spei, aut caritatis supernaturalis, elicereque unum, aut alterum opus meritorium, licet diu totam legem, propter rebellionem virium sentientium, et debilitatem corporis, ac molestiam, implere non possimus, ut praeter alios affirmat Sotus tertio de natura, et gratia cap. 4. Cum ergo in Adamo nulla esset tunc debilitas, molestia, aut rebellio, consequens est, ut cum communi auxilio Dei potuerit operari suam salutem, vitamque aeternam promereri, ac perseverare usque in finem.
Tertio idem probant auctoritate S. August. lib. de corrept. et gratia c. 10. et duobus sequentibus; ubi plenissimam primos parentes habuisse libertatem affirmat, accepisseque gratiam, et auxilium, non quidem, quo non potuerint non perseverare in gratia; id enim ad statum sempiternae felicitatis spectat, sed quo potuerunt perseverare, et non perseverare: per solum vero eorum liberum arbitrium stetit, quo minus id opere implerent. Eandem quoque plenitudinem libertatis affirmat, eos accepisse Hypognost. lib. 3. in princ. Item etiam cap. 11. eiusdem libri:1 Istam gratiam, inquit, non habuit homo primus, qua numquam vellet esse malus, sed sane habuit, in qua si permanere vellet, numquam malus esset, et sine qua, etiam cum libero arbitrio, bonus esse non posset; sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Neque ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in eius libero arbitrio; quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit; ad bonum autem (supernaturale, intellige, de quo est sermo) parvum est, nisi adiuvetur ab Omnipotenti bono: quod adiutorium, si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adiutorium, quod desereret, cum vellet, et in quo permaneret, si vellet; non quo fieret, ut vellet. Et cap. 12. ait: Primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus fuerat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est ei adiutorium perseverantiae, non quo fieret, ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseverare non posset. Et infra: Ut perseverare, vel non perseverare in eius relinqueretur arbitrio, tales vires eius habebat voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex seipsa concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati, et bene vivendi facilitati perseverandi concomitaretur arbitrium. Ecce per eadem habitualia dona, per quae interna bella erant sublata, ad bonumque propendebat, ait, Adamum in innocentiae statu consequutum fuisse arbitrium, facultatemque perseverandi, si vellet.
II. Contrariam sententiam veram esse censeo, et ad mentem SS. Augustini, et Thomae; pro cuius explicatione sit
Perseverare potuerunt primi parentes in statu innocentiae per gratiam, et dona illis collata.— Prima conclusio. Primi parentes in statu innocentiae per habitum gratiae, et iustitiae originalis, per virtutes infusas, et auxilia actualia, quae de facto in eodem statu fuerunt illis collata, potuerunt perseverare, sicut per auxilium sufficiens potest quis ad Deum converti, quamvis de facto numquam convertatur, solo auxilio sufficiente. In hac conc. conveniunt auctores utriusque sententiae, et eam probant efficaciter argumenta facta a principio estque expressa sententia sancti Augustini locis in 3. argumento allegatis.
Praeterea probatur: nam reprobus per gratiam, et virtutes, infusas, et per auxilia actualia, quae illi, dum est in gratia, a Deo donantur, potest perseverare usque in finem, quamvis cum reprobatione sit incompossibilis actualis perseverantia usque in finem: ergo a fortiori primi parentes in statu innocentiae potuerunt per supernaturalia dona habitualia, et actualia illis collata, perseverare usque in finem, si voluissent, quamvis de facto non perseveraverint.
Confirmatur. Auxilium efficax doni perseverantiae non est necessarium, ut quis possit perseverare, sed ut de facto perseveret; alias vel omnes perseverarent, vel illi, qui non perseverant, revera perseverare non possent; ac per consequens non imputaretur eis ad culpam, si non perseverent, quia nullus peccat in eo, quod vitare non potest: ergo etiam si primis parentibus in statu innocentiae non fuerit a Deo collatum donum perseverantiae, quo actualiter perseverarent, adhuc perseverare potuerunt per dona habitualia, et auxilia actualia collata.
III. Gratiae plura auxilia actualia collata fuere primis parentibus in statu innocentiae.— Dixi per dona habitualia, et auxilia actualia: quoniam certissimum est, primis parentibus in statu innocentiae non solum fuisse collata supernaturalia dona habitualia, sed etiam auxilia actualia excitantis, et adiuvantis gratiae, quibus illo2 parvo tempore, quo perstiterunt in gratia, nonnulla bona opera meritoria vitae aeternae exercuerunt, quamvis per subsequens peccatum fuerint mortificata. Iam enim supra ostensum est, ad quamlibet piam operationem, praeter habitualia dona, necessarium esse actuale auxilium excitantis, et adiuvantis gratiae:3 idque propter rationes ibi assignatas. His ergo donis potuerunt primi parentes in statu innocentiae perseverare, si voluissent, quamvis non fuerit illis a Deo donatum, ut vellent.
IIII. Perseverantiae donum etiam in statu innocentiae erat necessarium primis parentibus, ut perseverarent.— Secunda conclusio. Ut actualiter perseverarent primi parentes in statu innocentiae, necessarium erat speciale auxilium actuale doni perseverantiae a gratia habituali, et virtutibus infusis distinctum. Itaque si actualiter, ut potuerunt, perseverassent, fuisset illis collatum speciale praeveniens auxilium doni perseverantiae, quod de facto non fuit illis donatum, ac per consequens non perseverassent per solam originalem iustitiam, gratiam habitualem, et virtutes infusas: Conclusio est sancti Thom. 3. contra gentes cap. 155. ubi inter alia inquit: Sicut liberum arbitrium non sufficit ad istum effectum, qui est perseverare in bono, sine exteriori Dei auxilio; ita nec ad hoc sufficit aliquis habitus nobis infusus; habitus enim, qui nobis infunduntur divinitus secundum statum praesentis vitae, non auferunt a libero arbitrio totaliter mobilitatem ad malum; licet per eos liberum arbitrium4 aliqualiter stabiliatur in bono: et ideo cum dicimus, hominem indigere ad perseverandum finaliter auxilio gratiae; non intelligimus, quod super gratiam habitualem prius infusam ad bene operandum, alia desuper infundatur ad perseverandum; sed intelligimus, quod, habitis omnibus habitibus gratuitis, adhuc indiget homo divinae providentiae auxilio, exterius gubernantis. Idem docet 1. 2. quaest. 109. artic. 10.
Probatur primo testimoniis Scripturae, quae pro illa adducit S. Tho. 3. cont. gent. citato: dicitur enim ad Philipp. 1.5 Qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Iesu Christi. Et 1. Petri ult. Deus omnis gratiae, qui vocavit nos in aeternam gloriam suam, modicum passos, ipse perficiet, confirmabit, solidabitque, Et: quis es, qui iudicas alienum servum? domino suo stat, aut cadit: stabit autem; potens est enim Deus statuere illum.6 Inveniuntur etiam in sacra Scriptura multae orationes, quibus a Deo petitur perseverantia; sicut in psalmo 16. Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Et 2. ad Thessalonic. 2. Deus Pater noster exhortetur corda vestra, et confirmet in omni opere, et sermone bono. Hoc etiam ipsum in oratione Dominica petitur, maxime, cum dicitur: Adveniat regnum tuum:7 non enim nobis adveniet regnum Dei, nisi in bono perseveraverimus. Derisorium autem esset a Deo aliquid petere, cuius ipse dator non esset, ergo perseverantia in bono est homini a Deo, in quocumque statu fuerit constitutus. Si dicatur,8 quod, si homo in statu innocentiae perseverasset, talis perseverantia esset quidem donum Dei, sed non processisset ex auxilio speciali superaddito, sed ex habitu gratiae, et virtutum infusarum cum Dei concursu generali, cooperante simul libero hominis arbitrio; Contra hoc est:9 nam ut supra ex S. Thom. dicebamus, ad perseverandum in bono nullus habitus infusus est sufficiens in hac vita: nam secundum praesentem statum habitus non auferunt a libero arbitrio totaliter mobilitatem ad malum, licet per eos liberum arbitrium aliqualiter stabiliatur in bono: ergo praeter habitus infusos, necessarium est ad perseverandum speciale auxilium superadditum, non solum in statu naturae corruptae, sed etiam naturae integrae, in quo etiam habitus infusi non abstulerunt a libero arbitrio totaliter mobilitatem ad malum.
Secunda, et potissima ratio sumitur ex Concilio Arausicano, cap. 19. ubi sic dicitur: Natura humana, etiam si in illa integritate, in qua est condita, permaneret, nullo modo seipsam, Creatore suo non adiuvante, servaret. Unde cum sine gratia Dei salutem non possit custodire, quam accepit; quomodo sine Dei gratia poterit reparare, quod perdidit? Quibus verbis, videtur definitum, quod, si natura humana in illa integritate, in qua est condita permaneret, per speciale auxilium gratiae adiuvantis, iustitiae originali, et habitibus infusis superadditum, perseverassent. Respondent,10 supponendo in primis, Pelagianos asseruisse, solas vires naturales arbitrii nostri praecise spectatas a quocumque auxilio, et dono Dei superaddito, esse satis tum ad conservandam amicitiam cum Deo, tum etiam ad illam reintegrandam, recuperandam ve per poenitentiam, postquam per peccatum esset amissa. Supponunt secundo, Patres, dum adversus huiusmodi Pelagianorum errores loquebantur, quidpiam ve definiebant, nomine auxilii gratiae, id omne intellexisse, quod superadditum viribus arbitrii nostri, has adiuvat, ut non succumbant, et ut supernaturalia opera exerceant, sive id esset habitus supernaturalis influens cum potentia, sive motio, et influxus sine habitu. Atque id totum comprehendebant nomine gratiae, qua adversus Pelagianos dicebant, arbitrium nostrum, ultra suas vires naturales, indigere. Hoc iacto fundamento, dicunt Patres Concilii Arausicani eo in capite, hanc potissimum conclusionem adversus Pelagianos intendisse definire. Homo salutem spiritualem amissam recuperare non potest suis viribus sine gratia, hoc est sine Dei supernaturali adiutorio, modo paulo ante explicato; ut vero eam definirent, praemiserunt: Natura humana, etiam si in illa integritate, in qua est condita, permaneret, nullo modo seipsam (suis scilicet solis viribus naturalibus, ut Pelagiani dicebant) Creatore suo non adiuvante; saltem per influxum habituum iustitiae originalis, gratiae, et Theologalium virtutum, servaret. Unde, cum sine gratia Dei, solo scilicet influxu suarum virium naturalium salutem non possit custodire, quam accepit; quomodo sine Dei gratia, solis scilicet suis viribus, poterit recuperare, quod perdidit? Ex quo inferunt, neminem posse ex eiusmodi definitione colligere, primos parentes in statu innocentiae ad perseverandum in gratia eguisse auxilio supernaturali superaddito habitibus iustitiae originalis, gratiae, Theologaliumque virtutum. Haec tamen solutio, praeterquam, quod aliqua praesupponit falsa, vim argumenti non evacuat, nec mentem Concilii, quantum par est, videtur defendere.11 Et, ut ab impugnatione primi fundamenti incipiamus, advertimus, quod, quamvis in primo statu suae haeresis Pelagius statuerit, solas vires naturales arbitrii nostri praecise spectatas absque supernaturali auxilio, et dono Dei superaddito, esse satis ad implenda omnia legis praecepta, recuperandam gratiam per poenitentiam, et vitam aeternam promerendam; postmodum tamen correctus a fratribus, quod nullum locum relinqueret gratiae Dei, per Iesum Christum, adiecit, admittendam esse gratiam internam ad posse, illuminationem videlicet intellectus, et stupentis excitationem voluntatis, ac Dei adiutorium subsequens ad determinationem creatae voluntatis, ut ex dictis in prima disputatione constat, ubi apertissimis testimoniis eiusdem Pelagii, quae in libris S. Augustini extant, et ex sententia eiusdem Augustini id comprobavimus.
V. Auxilii gratiae nomine quid intellexerint SS. PP. disputantes contra Pelagianos.— Nec est admittendum illud, quod in secundo fundamento insinuatur, Patres videlicet, dum adversus Pelagianorum errores definierunt, nomine auxilii gratiae solum intellexisse donum superadditum viribus arbitrii nostri, sive esset habitus supernaturalis, sive concomitans motio, eos ve intellexisse sufficere ad pietatis opera exequenda, habitus gratiae, et virtutum infusarum, qui pariter cum nostro libero arbitrio se determinante, in easdem pias operationes influerent, absque alio quocumque actuali auxilio speciali, eisdem habitibus superaddito. Etenim, quamvis nomine auxilii gratuiti, gratiam etiam habitualem, et virtutes infusas comprehendant, sicut intelligit S. Tho. 1. 2. q. 111. art. 2. et 3. potissime tamen in multis definitionibus, de auxilio actuali habitibus infusis superaddito, intelliguntur, ut patet ex Conc. Millevitano can. 4. et Arausicano can. 4. 6. 9. 10. et 20. ubi expresse loquitur de auxilio speciali superaddito, quo Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur, operatur.
Confirmatur hoc omnibus argumentis, quibus disput. 88. ostensum est, in eo, qui habet habitus infusos ad eliciendum actum supernaturalem, necessarium esse auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, eisdem habitibus infusis superadditum.
Tertio probatur conclusio, ostendendo, Concilium Arausicanum can. 19. allegato, per gratiam adiuvantem intelligere auxilium speciale, gratiae habituali, et virtutibus infusis superadditum: nam in prima parte illius canonis loquitur de primis parentibus in statu innocentiae, in quo praediti erant iustitia originali, habituali gratia, et virtutibus infusis; et definit, in illis adhuc fuisse necessarium adiutorium gratiae, ut salutem, quam acceperunt, custodirent: ergo loquitur de adiutorio, sive auxilio speciali, eisdem habitibus infusis superaddito. Nec satis est respondere, ipsum habitum gratiae, et virtutum, quatenus pariter cum libero arbitrio, se determinante, influit in piam operationem, habere rationem specialis auxilii actualis. Contra hoc enim militant omnia argumenta, quibus disput. 18. ostensum est, speciale Dei auxilium, sicut et concursum generalem esse influxum immediatum in liberum arbitrium, ut in causam, et aliquid praevium ad eiusdem arbitrii influxum, per quod Deus praemovet, applicat, et praedeterminat voluntatem nostram, ut libere, et infallibiliter cooperetur gratiae moventi.
VI. Habitus supernaturalis a quo determinetur ad operandum.— Confirmatur: quia sequeretur ex opposita sententia, quod libera cooperatio hominis cum habitibus infusis esset causa, quod habitus gratiae, et caritatis haberet influxum in operationes pias, quibus perseverat usque in finem, et consequenter donum perseverantiae penderet, saltem, ut a conditione, sine qua non, ex libera cooperatione nostri arbitrii: cuius contrarium ostensum est in disputatione praecedenti. Sequela probatur: nam si non requiritur praevia motio, et determinatio per auxilium speciale, ut habitus gratiae, et caritatis simul cum libero arbitrio influat in operationes pias: ergo libera cooperatio, et determinatio arbitrii erit causa, quod habitus gratiae, et caritatis habeat novum influxum in operationes, quibus homo perseverat usque in finem, ac per consequens donum perseverantiae pendet ex libera cooperatione arbitrii.
Quarto probatur. Quia in nobis, praeter ipsum habituale donum gratiae gratum facientis, et virtutes infusas, ut actualiter perseveremus usque in finem, est necessarium speciale auxilium doni perseverantiae eisdem habitibus infusis superadditum: ergo similiter in Adam in statu innocentiae. Antecedens est expressa sententia S. Thomae 1. 2. q. 109. art. 9. et 10. et habetur definitum in Conc. Trident. sess. 6. de iustificat. can. 22. sub his verbis: Si quis dixerit, iustificatum, vel sine speciali auxilio Dei in accepta iustitia perseverare posse, vel cum eo non posse; anathema sit. Consequentia autem probatur: nam ratio, propter quam S. Thom. docet, eum, qui iam consequutus est gratiam iustificantem, indigere auxilio speciali superaddito,12 ut operetur bonum, et perseveret usque in finem, est, quia nulla res creata potest in quemcumque actum prodire, nisi virtute motionis divinae: haec autem ratio etiam procedit de primis parentibus in statu innocentiae: ergo. VII. Respondent, negando consequentiam, et assignant rationem discriminis:13 nam iustitia originalis continebat partem inferiorem, ne bellum adversus superiorem moveret, neque insurgerent passiones, vel tentationes appetitus sensitivi contra rationem; quod tamen non efficit gratia habitualis in statu naturae lapsae: et ideo indiget homo iustus post lapsum, speciali auxilio superaddito, ut actualiter perseveret, non autem in natura integra. Sed contra hanc solutionem est efficax argumentum:14 nam S. Thomas duplicem rationem assignat, propter quam ille, qui iam consequutus est gratiam, indiget, ut bene operetur, speciali auxilio superaddito, quo a Deo moveatur ad recte agendum:1516 Primo ratione generali, eo quod nulla res creata potest in quemcumque actum prodire, nisi virtute motionis divinae. Secundo ratione speciali propter conditionem status humanae naturae, quae quidem, licet per gratiam sanetur, quantum ad mentem; remanet tamen in ea corruptio, et infectio, quantum ad carnem, per quam servit legi peccati, ut dicitur ad Rom. 7. ergo quamvis in statu innocentiae non procedat haec secunda ratio; adhuc tamen habet locum in eo ratio prima, ac per consequens, propter illam dicendum est, primum parentem in statu innocentiae indiguisse speciali auxilio, superaddito habitibus infusis, ut actualiter perseveraret.
VIII. Gratiae dona collata nobis per Christum maiora sunt quam dona status innocentiae.— Quinto probatur: quia S. Aug. lib. de corrept. et grat. superius allegato, et cum eo S. Thom. docent, maius donum accepisse nos per Christum, quam acceperit Adam in statu innocentiae; eo quod Adae solum fuit collatum donum, quo posset perseverare, si vellet; non autem quo actualiter perseveraret, et vellet: praedestinatis autem datur per Christum non tantum donum, quo perseverare possint, si velint; sed etiam quo actualiter perseverent, et velint. Sentiunt ergo, primum parentem in statu innocentiae, ut actualiter perseveraret, indiguisse aliquo speciali auxilio, seu dono; quod tamen non fuit illi collatum, sicut per gratiam Christi confertur praedestinatis.
Adam si in statu innocentiae perseverasset, ex speciali dono perseverasset.— Confirmatur: nam, ut supra dictum est, aliud est posse perseverare, aliud actu perseverare; sicut aliud est posse operari, aliud actualiter operari: sed tam posse perseverare, quam actualiter perseverare, sunt donum Dei; dicit enim Augustinus: Ipsius est non solum posse, quod volumus, sed etiam velle, quod possumus: ergo si Adam perseverasset, ut potuit, ex aliquo superaddito dono Dei perseverasset: quod tamen de facto non fuit illi collatum; ac per consequens indiguit in statu innocentiae speciali auxilio, ut actualiter perseveraret. Respondent,17 S. Augustinum, et Thomam id intelligere ex parte effectus, quia maiorem effectum habuit gratia Christi in adultis, qui usque ad finem vitae perseveraverunt; cooperante tamen ad perseverandum libero ipsorummet arbitrio, quam habuerit gratia Adamo collata, per quam ex Adami defectu non volentis cum ea cooperari, non perseveravit: non tamen negasse, neque negare posse, gratiam Adamo collatam, si per arbitrium Adami non stetisset, potuisse reipsa habere utrumque effectum, solaque culpa Adami illum non habuisse. Haec tamen explicatio verbis S. Augustini, et S. Thomae non congruit:18 nam expresse distinguit S. Augustinus ipsa adiutoria gratiae:19 Ipsa, inquit, adiutoria distinguenda sunt: aliud est adiutorium; sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium; quo aliquid fit. Et paulo ante praemiserat, quod gratia data secundo Adam, est potentior prima gratia, quae data est primo Adam. Sentit ergo, ex parte ipsius gratiae, et non solum ex parte effectus, esse potentiorem, et maiorem gratiam eam, quae confertur praedestinatis per Christum, et perseverantibus usque in finem, gratia collata Adae in statu innocentiae.
Accedit ad hoc: nam si eadem gratia duobus hominibus collata habet in uno effectum perseverandi usque in finem, non autem in alio, idque non aliunde est, nisi quia unus pro innata sibi libertate voluit ita bene uti eadem gratia, ut salutem consequeretur aeternam, alius non item; sequeretur, quod actualis perseverantia tandem reduceretur in vires naturae, sive in libertatem innatam creati arbitrii; quod tamen non potest admitti. Nec satisfacit solutio asserentium,20 quod si Adamus, ut potuit, perseverasset, certe eiusmodi effectus, hoc est perseverantia ipsa in gratia, seipsum ab omni lethali culpa continendo, non fuisset ex solis viribus Adami, sed praecipue ex cooperatione Dei per habitualia dona, quae ad perseverandum illi contulerat, per solumque Adamum stetit, quo minus haberent eum effectum, ad quem, dependenter tamen ab ipsius arbitrio, fuerant eidem collata. Haec, inquam, solutio non subsistit;21 iam enim supra ostensum est, salutem nostram non esse solum reducendam in ipsam gratiam, ut in causam partialem etiam principalem; sed tamquam in causam totalem, et adaequatam,22 quia licet nostrum arbitrium libere cooperetur Deo excitanti, et moventi; sola tamen gratia est, quae efficit, ut ipsum arbitrium cooperetur. Fatemur ergo libentissime, per solum Adam stetisse, quod gratia illi collata, per quam perseverare poterat, non habuerit effectum; cum hoc tamen necesse est etiam fateri, quod, si talis effectus fuisset de facto subsequutus, cooperante libero arbitrio primi parentis, effectus ille non processisset a sola gratia collata Adae, et libero eius arbitrio, cum Dei concursu generali; sed ab auxilio speciali praemovente liberum eius arbitrium ad perseverandum, et tribuente non solum posse perseverare, sed etiam velle.
IX. Denique probatur ratione S. Thomae, 3. cont. Gent. c. 155. Nam omne, quod est de se variabile, ad hoc, quod figatur in bono, indiget auxilio alicuius moventis immobilis; sed homo variabilis est, et de malo in bonum, et de bono in malum; ad hoc igitur quod immobiliter perseveret in bono, quod est perseverare, indiget auxilio divino. Haec autem ratio etiam procedit de homine in statu innocentiae; nam eius liberum arbitrium erat variabile de bono in malum, cum de facto fuerit variatum: ergo.
Confirmatur alia ratione eiusdem Sancti Thomae: nam, licet homo per voluntatem, et liberum arbitrium sit Dominus sui actus: non tamen est Dominus suarum naturalium potentiarum: et ideo, licet liber sit ad volendum, vel ad non volendum aliquid: non tamen volendo facere potest, quod voluntas in eo, quod vult, ad id, quod vult, vel eligit, immobiliter se habeat: hoc autem requiritur ad perseverantiam, ut scilicet voluntas in bono immobiliter permaneat. Perseverantia igitur non est in potestate liberi arbitrii: opus est igitur adesse homini auxilium divinae gratiae ad hoc, ut perseveret. Quae ratio etiam procedit de homine in statu naturae integrae. Videantur aliae rationes eod. c. 155.
AD primum argumentum respondetur, nedum non esse S. Thomae, vel communem, sed nec probabilem sententiam illam, quae asserit, hominem in statu innocentiae per suum liberum arbitrium cum solo concursu generali Dei potuisse absque alio auxilio speciali implere totam legem, etiam quo ad substantiam actus, vel perseverare usque in finem. Licet enim potuerit per facultatem naturae absque auxilio speciali implere totam legem naturalem; non tamen poterat absque speciali auxilio superaddito implere praecepta supernaturalia, ut habetur 1. 2. q. 109. art. 4. in corp. Ad perseverandum autem usque in finem, necesse est, non solum praecepta naturalia, sed etiam supernaturalia servare. Neque est admittendum eiusmodi praecepta, quo ad substantiam actus servari posse per solas vires naturae, quantumvis integrae, et perfectae, ut ex dictis in 65. disput. constat. Addimus praeterea, hominem in statu innocentiae ad servanda praecepta naturalia indiguisse auxilio Dei moventis, ut 1. 2. citata, q. 109. ar. 1. 2. 3. et 4. docet S. Thomas. Unde, absolute loquendo, non potuit homo in statu naturae integrae, absque speciali auxilio, habitibus infusis superaddito, perseverare usque in finem.
X. Ad secundum cum sua confirmatione respondetur similiter, quod, ut in disput. 88. ostensum est, praeter habitus infusos, ut semel iustificatus quamlibet piam operationem producat, necessarium est speciale auxilium gratiae adiuvantis non solum in natura lapsa, sed etiam in natura integra; idque propter rationes in ead. disp. assignatas. Nec M. Sotus, loco praeallegato docet, posse quempiam, comparato habitu fidei, spei, aut caritatis supernaturalis, cum solo concursu Dei generali elicere unum, aut alterum actum fidei, spei, aut caritatis supernaturalis, sed potius docet oppositum, ex sententia S. Thomae 1. 2. q. 109. ar. 9. solum autem loquitur M. Sotus de opere moraliter bono, quod opinatur in homine iusto esse meritorium vitae aeternae, etiam si absque speciali auxilio gratiae eliciatur, sicut potest elici ab homine existente in peccato mortali, ut disputatione 50. ostensum est.
Ad tertium respondetur, ex omnibus illis locis S. Augustini solum colligi, primis parentibus in statu innocentiae datum fuisse gratiae adiutorium, quo perseverare potuissent, et perseverarent; si vellent, quod, et nos libenter fatemur; nihilominus, iuxta sententiam eiusdem S. Augustini locis superius allegatis, ut actualiter perseverarent etiam in statu innocentiae, indigebant speciali auxilio praeoperantis gratiae, et firmantis liberum arbitrium in bono.
Disputatio CVII: Utrum donum Perseverantiae sit omnibus hominibus fidelibus commune; an vero sit proprium donum Praedestinatorum.
Utrum donum Perseverantiae sit omnibus hominibus fidelibus commune; an vero sit proprium donum Praedestinatorum.
I. QUIDAM distinguunt duplex donum perseverantiae: alterum, inquiunt, consistere in quodam speciali auxilio, et protectione, qua Deus ita protegit, et munit quosdam, ut indeclinabiliter, et infallibiliter in gratia perseverent usque ad mortem: quale Apostolis post acceptum Spiritum sanctum, et iis, qui dicuntur confirmati in gratia, concessum est: quod subinde non est omnibus iustis commune. Aliud est perseverantiae donum, quod consistit in quodam auxilio, et protectione; qua Deus ita adest hominibus, ut possint in gratia perseverare, si velint; et hoc donum, inquiunt, esse necessarium ad salutem, et dari omnibus iustis immediate in actu primo. Probari potest haec sententia.
Primo ex S. Augustino locis superius allegatis, in quibus expresse distinguit duplex donum perseverantiae. Alterum, quo potest homo, si velit, perseverare usque in finem, sed sua culpa, non perseverat, qualis fuit perseverantia primis parentibus collata, in statu innocentiae. Alterum vero, quo non solum perseverare potest, sed etiam actu perseverat usque in finem; quale est donum collatum praedestinatis per Christum. Sentit ergo, esse aliquod donum perseverantiae omnibus hominibus iustis, et iniustis, etiam si reprobi sint, commune.
Secundo. Quilibet homo iustus per gratiam habitualem, et virtutes infusas, potest in actu primo operari quodcumque bonum, et implere omnia legis praecepta: ergo poterit etiam in actu primo perseverare, si velit, usque in finem: ergo omnibus iustis datur cum ipsa gratia, et virtutibus infusis potestas perseverandi usque in finem: ergo omnibus iustis est commune donum perseverantiae, quo perseverare possunt, si velint.
Tertio. Cum auxilio ex parte Dei, cum quo perseverat quis usque in finem, potest, si velit, non perseverare; alias necessario perseveraret, et non libere: similiter etiam cum auxilio, cum quo non perseverat, quis1 usque in finem, potest perseverare, si velit; alias non peccaret non perseverando: ergo donum perseverantiae, quantum est ex parte auxilii divini, commune est iustis perseverantibus, et non perseverantibus usque in finem: et differentia inter eos consistit in hoc, quod alii pro innata sibi libertate voluerunt bene uti illo auxilio, ut perseverarent usque in finem, alii vero noluerunt.
Quarto. Praedestinatio, quantum est ex parte Dei, et ex parte auxiliorum gratiae, communis est praedestinatis, et non praedestinatis; etenim si non praedestinati ita recte usi fuissent suo arbitrio, ut per auxilia gratiae illis collata salutem consequerentur aeternam, mansissent praedestinati, sicut alii, qui, recte utendo suo arbitrio, cum eisdem auxiliis salvi facti sunt: ergo donum perseverantiae in actu primo etiam est commune iis, qui salvantur, et iis, qui sua culpa pereunt, non bene utendo eodem dono.
II. Haec tamen sententia nec est vera, nec videtur in aliqua probabili ratione fundata. Unde sit
Perseverantiae donum non est omnibus commune, sed proprium praedestinatorum.— PRima conclusio. Donum perseverantiae ita est proprium praedestinatorum, ut nulli alteri conveniat. Probatur primo: nam concilia, et Patres, praesertim Augustinus, nullam aliam perseverantiam agnoverunt, nisi illam, de qua scriptum est: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.2 Sed huiusmodi perseverantia solis convenit praedestinatis: nam illi solum revera salvantur: ergo. Maior probatur ex verbis illis Concilii Tridentini sess. 6. de iustificatione, cap. 13. Similiter de perseverantiae munere, de quo scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit: quod quidem aliunde haberi non potest, nisi ab eo, qui potens est eum, qui stat, statuere, ut perseveranter stet; et eum, qui cadit, restituere; nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur. Et can. 16. Si quis magnum illud usque in finem perseverantiae donum se certo habiturum absoluta, et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali revelatione didicerit; anathema sit. Ex qua definitione habentur duo. Primum est donum perseverantiae non esse illud, quo iustus solum perseverare potest, si velit, sed quo actu perseverat usque in finem, ut declarat locus Matth. 10. a Concil. inductus, et verba illa: De quo dono nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine debet polliceri. Et tamen certissime potest quis sibi polliceri, adfuturum sibi Deum, ut perseverare possit, si velit. Sentit ergo Concilium, ad donum perseverantiae necessarium esse, quod ille, cui conceditur, actu perseveret usque in finem: non ergo est commune eiusmodi donum omnibus iustis, etiam reprobis. Secundum est, hoc donum aliunde haberi non posse, nisi a Deo,3 per quod videtur excludi sententia eorum, qui, ut disputatione 108. observabimus, dicunt, quod cum aequali auxilio gratiae unus perseveret usque in finem, alius non perseveret; non aliunde esse, nisi quia pro innata libertate unus voluit bene uti eodem auxilio, ut salutem consequeretur aeternam, alius non item. Cum enim sacrum Concilium doceat, donum perseverantiae aliunde haberi non posse, nisi a Deo; consequenter affirmare videtur, eiusmodi donum, formaliter loquendo, in ratione doni perseverantiae, non haberi a libero arbitrio creato, nec ex eius cooperatione pendere, etiam ut a conditione, sine qua non, ut disputatione 105. ostendimus.
III. Secundo probatur auctoritate Sanctorum, qui unanimiter docent, perseverantiae donum esse proprium praedestinatorum, per illudque Deum omnibus illis tribuere non solum posse, sed etiam actu perseverare usque in finem; ita ut indeclinabiliter, et infallibiliter perseverent. Nam S. Hilarius epist. ad August. Semipelagianorum placita commemorans, inquit: Nolunt autem, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit: nec ad incertum voluntatis Dei deduci se volunt, ubi eis, quantum putant, ad obtinendum, vel amittendum, evidens est, qualecumque sit, initium voluntatis. Et post pauca: Deinde moleste ferunt, ita dividi gratiam, quae vel tunc primo homini data est, vel nunc omnibus detur, ut ille acceperit perseverantiam, non qua fieret, ut perseveraret, sed sine qua per liberum arbitrium perseverare non possit: nunc vero Sanctis in regnum per gratiam praedestinatis non tale adiutorium perseverantiae detur; sed tale, ut eis perseverantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam, ut per hoc donum non nisi perseverantes sint. Et infra: Unde in hoc solo volunt a primo homine omnium distare naturam, ut illum integris viribus voluntatis iuvaret gratia volentem, sine qua perseverare non poterat: hos autem, amissis, et perditis viribus, credentes tantum, non solum erigat prostratos, verum etiam suffulciat ambulantes. Ceterum quidquidlibet donatum sit praedestinatis, id posse et amittere, et retinere propria voluntate contendunt. Quod tunc falsum esset, si verum putarent, eam quosdam perseverantiam percepisse, ut nisi perseverantes esse non possint. Ex quo testimonio videtur colligi, sententiam Massiliensium, quam S. Prosper impugnavit, fuisse, donum perseverantiae praedestinatis per Christum non tribuere, ut indeclinabiliter, et infallibiliter perseverent, sed ut possint perseverare, si velint; actualem autem perseverantiam procedere ex innata arbitrii libertate, quia cum illo auxilio perseverare voluit, cum quo alter non perseveravit, quia noluit.
Confirmat eamdem doctrinam S. Aug. lib. de dono perseverantiae, c. 6. ubi respondens Prospero, et Hilario, ait: Sed nolunt, ut scribitis, isti fratres, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit, ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem; quae si data est, perseveratum est usque in finem, si autem non est perseveratum usque in finem, non est data: quod iam, et superius satis egimus. Et infra: Perseverantiam vero usque in finem, quoniam non habet quisquam, nisi qui perseveraverit usque in finem; multi eam possunt habere, nullus amittere.4 Neque enim metuendum est, ne forte, cum perseveraverit homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest; sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia, quae poterat ante finem. Quomodo enim potest amitti, per quod fit, ut non amittatur etiam quod posset amitti? Quibus verbis S. Doctor apertissime docet, donum perseverantiae habere infallibiliter coniunctam actualem perseverantiam usque in finem, nec posse voluntate hominis interrumpi, vel contumaciter amitti. Sentit ergo, idem donum non esse commune omnibus iustis, cum ex illis quidam perseverent, quidam non perseverent usque in finem.
IIII. Est ad idem comprobandum aliud insigne testimonium S. Augustini, lib. de corrept. et grat. cap. 12. ubi constituens differentiam inter donum gratiae, primis parentibus in statu innocentiae collatum, et illud, quod in natura lapsa confertur electis per Christum, docet, quod per donum primis parentibus collatum, donatum est eis, ut perseverarent, si vellent, sed non est eis donatum, ut vellent. Praedestinatis autem per Christum etiam donatur, ut perseverare velint, et perseverent. Verba Augustini sunt: Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare, vel non perseverare in eius relinqueretur arbitrio, tales vires habebat eius voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipsa concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati, et bene vivendi facilitati, perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente, quid esset facturus iniuste, praesciente tamen, non ad hoc cogente, sed simul sciente, quid de illo ipse faceret iuste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam maioribus donis adiuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis extingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, idest omnis homo. Et idem docet aliis verbis supra inductis, sed praesertim illis: Subventum est ergo infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter5, et inseparabiliter ageretur: et ideo quamvis infirma non deficeret, nec adversitate aliqua vinceretur: et illis: Fortissimo quippe dimisit, atque permisit facere, quod vellet: infirmis servavit, ut, ipso donante, invictissime, quod bonum est, vellent, et6 hoc deserere invictissime nollent. En S. Aug. nedum Apostolis, et aliis confirmatis in gratia subventum esse ait per donum perseverantiae, quo indeclinabiliter agerentur, et perseverarent usque in finem, sed etiam infirmitati humanae, quae in omnibus electis reperitur: ergo, secundum Augustinum hoc donum perseverantiae proprium est omnium praedestinatorum; ita ut nulli alteri conveniat. Probatur consequentia: nam reprobis non confertur a Deo aliquod donum, quo indeclinabiliter, et invictissime, quod bonum est, vellent, et7 hoc deserere invictissime nollent; alias a gratia, quam acceperunt, non caderent.
Hinc S. Prosper in respons. ad capita Gallorum cap. 7. Quomodo, inquit, eos haberet praeordinata in Christo electio, cum dubium non sit, donum Dei esse perseverantiam in bono usque ad finem; quam istos ex eo ipso, quod non perseveraverunt, non habuisse manifestum est? Si ergo secundum Prosperum manifestum est, eos, qui non perseveraverunt in bono usque in finem, donum perseverantiae non habuisse, quomodo asseritur, tale donum omnibus iustis esse commune? dicendum est ergo ad solos praedestinatos pertinere.
V. Tertio probatur ratione. Si donum perseverantiae est commune omnibus iustis, sequitur, quod ex se, et prout a Deo procedit, solum tribuat illis posse perseverare. Sequela probatur: nam actu perseverare usque in finem, non est commune omnibus iustis; alias semel iustificatus numquam peccaret mortaliter, nec caderet a gratia: quod tamen definitioni Concilii Tridentini repugnat: ergo solum est illis commune posse perseverare, ac per consequens, si donum perseverantiae est commune omnibus iustis, solum tribuet illis posse perseverare, et illi, qui actu perseverant, solum haberent ex dono Dei posse perseverare, si velint: actualem autem perseverantiam haberent a se ipsis; quia videlicet pro innata sibi libertate cum auxilio tribuente solum posse, voluerunt actu perseverare usque in finem, quod tamen admittendum non est.
VI. Praedestinatio ad gloriam non est omnibus iustis communis.— Quarto. Praedestinatio ad gloriam non est omnibus iustis communis, sed illis solum, qui re ipsa salvantur: ergo nec donum perseverantiae. Antecedens patet ex verbis Apostoli ad Rom. 8. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit, et quos vocavit, hos et iustificavit, et quos iustificavit, hos et magnificavit. Et Ioan. 10. loquens Christus Dominus de praedestinatis ait: Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non recipiet eas quisquam de manu mea. Unde et praedestinatio, quantum ad exequutionem effectus, est certa, et infallibilis certitudine ordinis, et causalitatis mediorum, ut disput. 41. ostensum est. Consequentia vero probatur: nam donum perseverantiae est proprius effectus praedestinationis ad gloriam: ergo, si praedestinatio ad gloriam non est communis omnibus iustis, nec donum perseverantiae erit illis commune.
Ad hoc quidam auctor respondet, praedestinationem ad gloriam esse omnibus hominibus saltem iustis communem: ad cuius explicationem distinguit duplicem Dei praedestinationem, completam, et incompletam.8 Praedestinationem completam illam esse dicit, quae se extendit ad totam seriem mediorum, quibus homo reipsa salutem assequitur, et perseverat usque in finem, qualis est illa, de qua Aug. lib. de dono persev. c. 14. ait: Praedestinatio est praescientia, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Incompletam praedestinationem illam appellat, quae se profert tantum ad aliquam seriem beneficiorum, quibus ad salutem tenditur, praesertim usque ad gratiam iustificationis; sed non se extendit ad ultimum vitae terminum. Dicit ergo, praedestinationem incompletam esse communem omnibus hominibus iustis; praedestinationem autem completam non esse omnibus communem, sed eorum propriam; qui revera cum auxilio gratiae praevenientis, et excitantis perseverant usque in finem, et salvantur. Sed hanc praedestinationem completam pendere ait ex praevisis meritis, sequentibus gratiam praevenientem: et ratio illius est, quia existimat electos, etiam Apostolos, Ioannem Baptistam, et alios Sanctos eximios, non fuisse a Deo absoluta, et efficaci voluntate praedestinatos ad gloriam, nisi sub tacita conditione, si perseveraverint usque in finem;9 excipit tamen Beatam Virginem ob eius reverentiam. Eodem modo distinguit duplex donum perseverantiae; aliud incompletum; quo homo potest perseverare, si velit, quod appellat donum perseverantiae efficax in actu primo: aliud completum, quo actu perseverat usque in finem, et dicitur donum perseverantiae in actu secundo. Perseverantiam incompletam ait esse communem omnibus iustis, completam autem perseverantiam, quam vocat perseverantiam efficacem in actu secundo, censet esse propriam praedestinatorum. Addit tamen, praedictam eius efficaciam pendere ex libera cooperatione arbitrii; sicut de completa praedestinatione ad gloriam praedixerat: nam existimat, nullum auxilium gratiae praevenientis, qua ratione praeveniens est, esse prius ordine causalitatis libera cooperatione nostri arbitrii.
Hic tamen modus dicendi multa continet, quae non modicam difficultatem habent, et ex supradictis, manent satis impugnata. Et in primis illa distinctio duplicis praedestinationis ad gloriam, scilicet praedestinationis completae, et incompletae non videtur admittenda; quia neque apud S. Aug. aut S. Thomam, aut aliquem alium gravem Doctorem reperitur; quin potius nomine praedestinationis ad gloriam solum eam praedestinationem intelligunt, qua electi ordinantur efficaciter, et transmittuntur ad vitam aeternam, cuius effectus sunt vocatio, iustificatio, opera meritoria, quae fiunt per liberum arbitrium motum a Deo, et perseverantia in gratia usque in finem. Alia vero praedestinatio ad gloriam non debet dici absolute praedestinatio ad gloriam, sed communis providentia supernaturalis, quam Deus habet circa reprobos, quos non ordinavit efficaciter, seu voluntate consequente ad vitam aeternam, sed solum sufficienter, et voluntate antecedente, ut supra dictum est: possunt tamen dici praedestinati ad gratiae dona, quae Deus illis confert, ut possint ad salutem aeternam pervenire, si velint: ergo, absolute loquendo, praedestinatio ad gloriam, non debet dici donum commune omnibus iustis, sed proprium eorum, qui reipsa perveniunt ad vitam aeternam, ac per consequens, idem erit dicendum de perseverantia usque in finem, cum sit effectus praedestinationis ad gloriam: nam praedestinatio Dei est vere causa efficiens omnium beneficiorum, seu mediorum, quibus praedestinati ad vitam aeternam perveniunt.
Praeterea idem impugnatur: nam sequeretur, quod Deus ex parte sua solum praedestinaret homines ad gloriam praedestinatione incompleta; homo autem ipse bene utendo gratia excitante, et pro sua innata libertate perseverando cum illa usque in finem, efficeret se praedestinatum praedestinatione completa; et consequenter praedestinatio incompleta, et imperfecta tribueretur Deo, perfecta autem, et completa tribueretur homini, et penderet ab illo, quod non videtur posse admitti. Licet enim aliqui effectus praedestinationis pendeant efficienter a libero hominis arbitrio, moto efficaciter a Deo, ut piae operationes, et meritoriae, quibus in exequutione consequitur vitam aeternam, tamen praeordinatio Dei, qua voluntate absoluta, et efficaci statuit electis conferre vitam aeternam, in quo consistit ratio praedestinationis, nullo modo pendet ex libera cooperatione liberi arbitrii, aut ex meritis praevisis, quantumvis asseratur, eiusmodi merita non procedere ex solis viribus naturae, sed supponere supernaturalem Dei excitationem, eo quod ipsa etiam cooperatio arbitrii est in praedestinatis effectus divinae praedestinationis, ut disputatione 36. ostensum est. Unde non est admittendum, Deum absoluta, et efficaci voluntate non praedestinasse omnes electos suos, et a fortiori Apostolos, et alios Sanctos eximios ad gloriam ante praevisionem meritorum subsequentium Dei excitationem, vel ante praevisionem cooperationis eorum, qua volunt cooperari, et perseverant usque in finem. Iam enim disputatione 37. ostensum est ex professo, qualiter iuxta mentem sancti Augustini, et sancti Thomae praedestinatio absoluta, et efficax ad gloriam non pendeat ex praevisis meritis gratiae.
Perseverantia completa, et incompleta quae dicatur.— Quod vero auctor ait de duplici auxilio efficaci doni perseverantiae, completo scilicet, vel incompleto, sive in actu secundo, vel in actu primo, non videtur satisfacere, nec cum doctrina sancti Augustini congruere: nam si per efficaciam doni perseverantiae incompletam, sive in actu primo, intelligit, sicut videtur intelligere, donum perseverantiae, quo potest quis perseverare, si velit: hoc revera non est donum efficax ad perseverandum, sed solum sufficiens; nec est perseverantiae secundi Adam, sed primi, ut ait Augustinus locis superius inductis. Si autem nomine perseverantiae efficacis incompletae, sive in actu primo, intelligat efficaciam doni perseverantiae, quatenus ordine rationis, et causalitatis praevenit liberam cooperationem nostri arbitrii cum illo, et efficit, ut perseveremus usque in finem, non videtur subsistere eius doctrina: tum quia perseverantia, de qua loquimur, non est perseverantia in actu primo, a qua aliquando contingat separari actum secundum perseverandi usque in finem, ut ex verbis Augustini supra inductis constat. Nec enim haec perseverantia est proprie actus primus; alias solum tribueret redemptis per Christum posse perseverare, si velint, et non efficeret, ut velint: quod est contra Sanctum Augustinum locis citatis: sed est medium quoddam inter actum primum, et secundum, et pertinet ad complementum actus primi, sicut supra dictum est de quocumque alio auxilio efficaci. Nec est admittendum, perseverantiam, de qua loquimur, seu efficaciam eius completam pendere ex libera cooperatione arbitrii: nam ipsa libera cooperatio est effectus doni perseverantiae efficacis, quamvis non efficiat illam sine nobis libere concurrentibus. Unde ipsum velle perseverare, seu piae operationes, quibus perseveramus usque in finem, pendent quidem efficienter a nostro libero arbitrio moto a Deo efficaci motione; efficacia autem doni perseverantiae, et id, per quod formaliter constituitur complete in ratione doni perseverantiae, non pendet ex libera cooperatione arbitrii, quamvis numquam detur sine illa. Ex quo infertur, non esse in potestate nostri arbitrii facere, quod simus a Deo praedestinati absoluta, et efficaci voluntate; vel quod praedestinatio Dei sit praedestinatio completa, et perfecta:10 id enim solum est in potestate Dei, qui pro sua mera et gratuita voluntate, quae occulta esse potest, sed non iniusta, quos vult praedestinavit ad gloriam: et quos non vult, non praedestinavit. Unde ipse Deus sua gratia efficit, quod omnes effectus praedestinationis a primo usque ad ultimum, qui est glorificatio, compleantur. Quod non obscure docet sanctus Augustinus, cum ait:11 Quando ergo promisit Deus Abrahae in semine eius fidem gentium, dicens: Patrem multarum gentium posui te;12 unde dicit Apostolus: Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit.13 Promisit enim, quod ipse facturus fuerat, non quod homines: quia etsi faciunt homines bona, quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit, ut illi faciant, quae praecepit: non illi faciunt, ut ipse faciat, quod promisit: alioquin, ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit, dans gloriam Deo; quoniam quae promisit, potens est et facere. Non ait, praedicere; non ait praescire: nam et aliena facta potest praedicere, atque praescire; sed ait: Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. Et infra,14 postquam ostenderat, ea, quae a nobis Deus exigit, ut ad vitam aeternam perveniamus, ab ipso Deo nobis donari, subdit: Ideo enim haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur, ut intelligatur, quod et nos ea facimus, et Deus facit, ut illa faciamus: sicut per Prophetam Ezechielem apertissime dicit.15 Quid enim apertius, quam ubi dicit: Ego faciam, ut faciatis? Locum ipsum Scripturae, fratres charissimi, attendite, et videbitis, illa Deum promittere facturum se, ut faciant, quae iubet, ut fiant. Ex quibus verbis habemus, efficaciam divinae praedestinationis absolutae, et auxiliorum gratiae, praesertim doni perseverantiae non pendere ex libera cooperatione nostri arbitrii: sed potius e converso, liberam nostram cooperationem, qua perseveramus usque in finem, pendere ex efficaci, et absoluta praedeterminatione Dei praedestinantis; et consequenter ex efficacia auxiliorum gratiae, per quam facit, ut faciamus, et operatur, ut operemur: ergo donum perseverantiae efficacis non est commune omnibus hominibus iustis, sed praedestinatorum, sive eorum, qui vitam aeternam consequuntur, donum proprium.
VII. Perseverantiae donum est omnibus praedestinatis commune.— Secunda conclusio. Non solum Apostolis, et confirmatis in gratia, et aliis Sanctis virtutis insignis, sed etiam omnibus praedestinatis est commune magnum illud perseverantiae donum, quo Deus efficit, ut infallibiliter, et indeclinabiliter perseverent. Conclusio colligitur ex Concilio Tridentino, et ex locis sancti Augustini, et Prosperi superius allegatis; nullam quippe faciunt distinctionem inter donum perseverantiae concessum Apostolis, vel aliis confirmatis in gratia; et illud, quod reliquis praedestinatis tribuitur: quin potius sanctus Augustinus lib. de correptione, et gratia, cap. 12. allegato non obscure docet, huiusmodi perseverantiae donum omnibus electis esse commune, ut supra ex verbis eiusdem Augustini ostensum est.
Secundo probatur ratione eiusdem Augustini loco citato: nam alias possent aliqui praedestinati de actuali perseverantia in seipsis, seu in viribus suis, et non in Deo gloriari, et dicere: Gratias tibi Domine, qui solum dedisti mihi adiutorium, quale primo homini concessum est, sine quo perseverare non poteram, etiam si vellem; sed gratias mihi, qui pro innata arbitrii mei libertate perseverare volui, te non operante, neque efficiente, ut indeclinabiliter, inseparabiliter, et invictissime vellem. Consequens autem videtur repugnare verbis Apostoli:16 Quid autem habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? ergo necessario dicendum est, donum perseverantiae, de quo loquitur nostra conclusio, commune esse omnibus praedestinatis, nec posse ad Apostolos tantum, vel confirmatos in gratia coarctari.
Tertio probatur, Sequeretur ex opposita sententia, praedestinatos, Beata Virgine, Apostolis, et confirmatis in gratia dumtaxat exceptis, non differre a non praedestinatis, ex parte ordinis, et causalitatis mediorum, sed solum ex parte praescientiae eventus, quia videlicet Deus praescivit, praedestinatos bene usuros suo arbitrio, et accepta gratia, ut perseverarent in illa, et salutem consequerentur aeternam; reprobos vero non item. Consequens autem videtur contra apertissima loca Scripturae, et dicta Sanctorum, ut quaestione sexta de veritate, articulo tertio docet sanctus Thomas: et constat ex dictis disputatione 37. praesertim numero 12. ergo donum perseverantiae, quo infallibiliter, et indeclinabiliter perseverant, quicumque perseverant, est commune omnibus praedestinatis.
VIII. Perseverantiae quaedam nova distinctio impugnatur.— Tertia conclusio. Non potest admitti in praedestinatis illa distinctio duplicis doni perseverantiae; quorum alterum solis Apostolis, et confirmatis in gratia, alterum vero reliquis praedestinatis conveniat. Haec conclusio manet satis probata ex dictis in duabus praecedentibus. Praeterea probatur: nam illa distinctio, non reperitur in Patribus antiquis, vel Doctoribus Scholasticis: talis autem doctrina praesertim in rebus Theologis fugienda est, ut dicunt Vincentius Lyrenensis, et alii Doctores disput. 5. nu. 5. allegati: ergo. Secundo probatur: nam praedicta distinctio doni perseverantiae non videtur absimilis alteri, quam circa praedestinationem constituit Ambros. Catherin. distinguens duas classes praedestinatorum; ad quarum primam pertinere, ait, Beatam Virginem, Apostolos, et alios paucissimos, quos Deus ab aeterno absoluto decreto, et efficaci voluntate praedestinavit, et tot auxilia gratiae conferre decrevit, ut, salva arbitrii libertate, a salute aeterna excidere nequeant. Ad secundam classem reliquos praedestinatos revocat, quos existimat non esse praedestinatos a Deo absoluto, immobili, et efficaci decreto suae voluntatis, sed sub conditione quadam mutabili boni usus liberi arbitrii; videlicet, si ipsi voluerint auxiliis gratiae bene uti. Quod enim Ambros. Catherin. de praedestinatione statuit; haec sententia, quam impugnamus, de dono perseverantiae persuadere conatur. Distinctio autem illa praedestinatorum Ambrosii Catherini, tamquam nova, et multis difficultatibus, atque angustiis non paucis involuta a doctis, et piis Theologis improbatur, ut ex Sixto Senensi eiusdem Ambrosii discipulo, et aliis Theologis supra in disputatione 37. in principio ostendimus: ergo similiter praedicta distinctio doni perseverantiae erit pariter reiicienda. IX. Tertio idem probatur: quia sequeretur ex opposita sententia, donum perseverantiae non esse eiusdem rationis in omnibus praedestinatis;17 quod tamen communi Sanctorum consensui videtur repugnare. Sequela probatur: nam posse perseverare, et actu perseverare specie distinguuntur, sicut actus, et potentia, vel habitus: ergo si donum perseverantiae quibusdam praedestinatis solum tribuit posse perseverare, si velint; in aliis vero efficit, ut infallibiliter perseverent; sequitur, quod donum perseverantiae non sit eiusdem rationis in omnibus praedestinatis.
AD primum argumentum respondetur, donum illud, quo potest homo perseverare usque in finem, si velit, non esse simpliciter donum perseverantiae, sed secundum quid; quia solum est perseverantia in potentia. Unde statuendum est aliud donum perseverantiae, quo Deus efficit, ut praedestinati infallibiliter perseverent usque in finem. Et iuxta hanc doctrinam intelligenda sunt, quae dicit S. Augustinus in locis praeallegatis.
X. Ad secundum respondetur, quod, ut docet sanctus Thomas prima secundae, quaest. 109. artic. 9. in corpore, ille, qui iam consequutus est gratiam, non potest per seipsum operari bonum, et vitare peccatum absque novo auxilio Dei ipsum moventis, dirigentis, et protegentis: quod etiam ex professo in disputatione 88. ostensum est. Unde multo minus poterit per solam gratiam, et virtutes infusas absque speciali auxilio perseverare usque in finem.
Ad confirmationem respondetur, quod donum perseverantiae antecedenter ad liberam cooperationem arbitrii, non solum tribuit praedestinatis posse perseverare, si velint, sed vires efficacissimas, quibus Deus efficit, ut libere, et infallibiliter perseverent, sicut supra de quocumque alio auxilio efficaci dictum est. Etenim inter posse perseverare, et pias operationes, quibus actu perseverat quis usque in finem, datur medium, ut ex dictis disputatione 18. et 19. satis constat. Unde non sequitur, quod liberum arbitrium mere passive se habeat, in ordine ad actus bonos, quibus perseverat usque in finem: nec etiam sequitur, quod actualis perseverantia sumpta pro actuali auxilio efficaci, quo perseveratur usque in finem, pendeat ex libera cooperatione arbitrii, quamvis effectus doni perseverantiae in adultis, scilicet piae operationes, non a solo perseverantiae dono, sed etiam a libera cooperatione arbitrii cum illo efficienter procedant, ut disputatione 90. et 105. explicatum est.
Ad tertium respondetur, quod cum auxilio ex parte Dei, quo perseverat quis usque in finem, potest quidem, si velit, non perseverare, absolute loquendo, et in sensu diviso; non tamen in sensu composito, ut ex supradictis patet:18 neque ex hoc sequitur, quod necessario perseveret. Similiter etiam cum auxilio, quo quis non perseverat usque in finem, potest perseverare, si velit, absolute loquendo; sed tamen cum solo illo auxilio numquam perseverabit. Plura enim requiruntur, ut homo actu perseveret, quam ut perseverare possit, sicut supra dictum est, cum de auxilio sufficiente, et efficaci disputaretur. Unde non sequitur, donum perseverantiae esse commune omnibus iustis, sive perseverent, sive non perseverent usque in finem; aut quod differentia inter perseverantes, et non perseverantes solum sit desumenda ex libera cooperatione unius, quam alius adhibere noluit.
Ad quartum respondetur; praedestinationem non esse omnibus iustis communem, sed specialem aliquorum, scilicet eorum, qui reipsa salvi fiunt. Neque est admittendus aliquis casus, in quo non praedestinati ita bene utantur suo arbitrio, ut cum auxiliis gratiae sibi collatis perseverent in finem, et salventur. Licet enim non praedestinatus, absolute loquendo, et in sensu diviso, possit mori in gratia, et salvari; id tamen est impossibile in sensu composito, ut supra dictum est. Unde non sequitur, donum perseverantiae in actu primo esse commune omnibus iustis, etiam non praedestinatis.
Secundo respondetur, quod donum perseverantiae in actu primo potest accipi dupliciter. Uno modo pro actu primo incompleto; scilicet pro ipso posse perseverare; sive pro auxilio, quo potest quis perseverare, si velit, et in hac acceptione commune est omnibus iustis, etiam non perseverantibus. Sed haec perseverantia non est simpliciter perseverantia, et in actu, sed secundum quid, et in potentia, ut dictum est; nec loquitur de illa Christus Dominus cum ait: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.19 Alio modo accipitur pro ultimo complemento actus primi; scilicet pro auxilio, quo liberum arbitrium efficaciter praemovetur ad perseverandum, mox20 perseverat usque in finem; et in hac acceptione donum perseverantiae, etiam in ultimo complemento actus primi, nec est commune omnibus iustis, nec competit solis Apostolis, et aliis confirmatis in gratia; sed est omnium Praedestinatorum donum proprium.
Disputatio CVIII: Utrum existentibus in duobus hominibus, omnibus auxiliis praevenientis gratiae omnino aequalibus, fieri possit, et contingat aliquando, ut unus convertatur; perseveret in gratia, et salvetur: alter vero in peccato permaneat; et damnetur.
Utrum existentibus in duobus hominibus, omnibus auxiliis praevenientis gratiae omnino aequalibus, fieri possit, et contingat aliquando, ut unus convertatur; perseveret in gratia, et salvetur: alter vero in peccato permaneat, et damnetur.
I. PARTEM affirmativam sequuntur aliqui Theologi, et conantur defendere sententiam eorum, qui dicunt, in casu posito contingere aliquando pro sola utriusque libertate, ut unus credat, alius non credat. Verum est, quod limitant suam sententiam ad auxilia praevenientis gratiae, qua ratione praeveniens est: nam in eo, qui convertitur, fatentur esse novum influxum gratiae simultaneum, quo Deus simul cum libero arbitrio producit liberum consensum.
Probatur haec sententia. Primo ex illo Matth. 11. Si in Tyro, et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, olim in cilicio, et cinere poenitentiam egissent. Quibus verbis significatur, quod eisdem signis, et auxiliis, quibus non fuerunt conversi Iudaei, conversi fuissent Tyrii, et Sidonii: ergo.
Secundo arguitur duobus testimoniis sancti Augustini, in quibus videtur expresse tenere hanc sententiam. Primum testimonium habetur lib. de praed. et grat. cap. 15. ubi loquens de Pharaone, et Nabuchodonosor, sic ait: Quantum ad naturam ambo homines erant; quantum ad dignitatem, ambo Reges; quantum ad causam, ambo captivum populum Dei possidentes; quantum ad poenam, ambo flagellis admoniti. Quid ergo fines eorum fecit esse diversos, nisi quod unus manum Dei sentiens in recordatione propriae iniquitatis ingemuit; alter libero contra Dei misericordiosissimam veritatem pugnavit arbitrio? Quibus verbis videtur expresse fateri, quod, stantibus auxiliis gratiae omnino aequalibus, unus conversus est, quia voluit; alter non est conversus, quia noluit. Alterum testimonium habetur lib. 12. de Civit. Dei, cap. 6. ubi loquens de duobus hominibus aequaliter affectis animo, et corpore, et eadem tentatione tentatis, ait: Si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat, atque consentiat, alter idem, qui fuerat, perseveret, quid aliud apparet, nisi unum voluisse, alterum noluisse a castitate deficere? Unde, nisi propria voluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis, et animae affectio? Ecce docet, ex illis duobus hominibus aequaliter affectis, unum perseverasse in bono, quia voluit; alterum peccato consensisse, quia similiter voluit: ergo cum aequalibus auxiliis praevenientis gratiae continget aliquando, unum converti ad Deum, perseverare in gratia, et salvari: alium vero peccare, in peccato persistere, et damnari.
Tertio. Auxilia praevenientis gratiae non praedeterminant voluntatem ad alteram partem, atque adeo quicumque movetur huiusmodi auxiliis, libera sua facultate potest illis consentire, et dissentire, si velit, ut colligitur ex Concil. Trident. sess. 6. de iustificat. cap. 5. et can. 4. Tunc est argumentum. Possibili posito in esse, nullum sequitur inconveniens: ergo nullum sequitur inconveniens, si ponatur, quod in casu posito unus convertatur, sicut revera potest converti cum illis auxiliis; alter vero non convertatur, sicut revera etiam potest non converti: ergo continget aliquando, cum eisdem auxiliis praevenientis gratiae quatenus gratiae praevenientis auxilia sunt, unum converti, alterum autem in peccato persistere.
Quarto. Ex duobus hominibus aequaliter a Deo iustificatis contingit, quod unus perseveret in gratia, et salvetur; alter cadat in peccatum mortale, et damnetur: ergo similiter evenire potest, quod ex duobus habentibus aequalia auxilia praevenientis gratiae, unus convertatur, et perseveret usque in finem, alter non.
Quinto. Id ipsum comprobatur omnibus argumentis, quibus supra contendebamus probare, idem auxilium sufficiens, quod in uno est inefficax, quia non vult illo bene uti, in alio esse efficax, eo quod recte utitur tali auxilio.
Pro resolutione huius difficultatis supponendum est, quod in praesenti possumus loqui de omnibus auxiliis praevenientis gratiae, tam externis, quam internis: secundo possumus loqui solum de auxiliis externis, aut de internis sufficientibus.
II. Auxiliis cum aequalibus externis, et internis sufficientibus stat unum hominem salvari, alium damnari1.— PRima conclusio. Si sermo sit de auxiliis externis praevenientis gratiae, aut etiam de internis sufficientibus tantum, evenire potest, et multoties contingit, quod ex duobus hominibus aequaliter a Deo vocatis, unus convertatur, alter perseveret in peccato; immo aliquando contingit, quod ille, qui minori suffultus est auxilio sufficienti, convertatur; alter, cui maiora donata sunt auxilia externa, vel interna sufficientia, in peccato persistat: In hac conclusione omnes conveniunt, quam probant efficaciter argumenta facta a principio, praesertim auctoritas inducta ex cap. 11. Matthaei.
Auxiliis omnibus aequalibus existentibus in duobus, non stat unum salvari, alium damnari.— Secunda conclusio. Si loquamur universaliter de omnibus auxiliis praevenientis gratiae, etiam internis; impossibile est, quod, existentibus in duobus hominibus auxiliis gratiae omnino aequalibus, unus convertatur, alter non; sed semper ille, qui convertitur, accipit aliquod maius auxilium praevenientis gratiae, quod non accepit ille, qui non convertitur: et idem dicendum de eo, qui perseverat in gratia usque in finem. Haec conclusio est S. August. lib. de praedestinat. Sanctorum, cap. 5. et 6. Eamdem conclusionem docent omnes Thomistae. Et probatur ex dictis in superioribus: etenim ille, qui convertitur, habet auxilium efficax, ille vero, qui non convertitur, non habet auxilium efficax: si enim illud haberet, infallibiliter converteretur, ut docet S. Tho. 1. 2. q. 79. ar. 2. in corp. et 1. 2. q. 112. art. 3. ergo semper, qui convertitur, habet aliquod auxilium praevenientis gratiae, quod non habet ille, qui non convertitur. Patet consequentia: nam, ut supra ostensum est, auxilium efficax praevenientis gratiae, secundum aliquam realem virtutem, distinguitur ab auxilio, quod est tantum sufficiens.
Confirmatur primo. Auxilium efficax est multo maius auxilium, quam cetera omnia auxilia sine auxilio efficaci: cum ergo ille, qui convertitur, habeat auxilium efficax; quod tamen non habet, qui non convertitur, manifeste sequitur, quod, qui convertitur, habeat maius aliquod auxilium praevenientis gratiae.
III. Gratia discernit iustum a peccatore.— Confirmatur secundo: nam alias unus homo se discerneret ab alio per aliquid, quod non accepit ex dono gratiae; contra illud Apostol. 1. Corinth. 4. Quis enim te discernit? Sequela probatur: nam, ut supponimus, auxilia sunt aequalia, et tamen unus discernitur ab alio: ergo non per auxilia, sed per seipsum, sive per innatam libertatem discernit se ab alio; quod repugnat Apostolo, ut patet ex Augustino lib. de praedestin. Sanctor. cap. 5. ubi praedictum locum Apost. expendens ait: Numquid enim per haec dona, quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit. Quis enim te discernit? et deinde addidit. Quid autem habes, quod non accepisti? posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum: Discernit me fides mea, iustitia mea; vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor: Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo nisi ab illo, qui te discernit ab alio, cui non donavit, quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris, quasi non acceperis? Et post pauca: Gratia discernit bonos a malis, non quae communis est bonis, et malis: ergo secundum August. bonus discernitur a peccatore per gratiam, quae non est data alteri peccatori.
IIII. Auxilium maius in ratione beneficii, quod dicatur.— Nec satisfacit solutio, quam adhibent; respondent enim, quod ille, qui convertitur, habet maius auxilium in ratione beneficii, et in ratione doni; sicut gladius donatus alicui tempore belli, in quo eo est usurus, ut vitet mortem, quamvis physice sit idem; tamen moraliter in ratione beneficii, et doni maius est, quam si eidem daretur tempore pacis, quando eo non indiget, nec est illo usurus: Haec enim solutio non videtur evacuare vim argumenti: nam, quod illud sit maius beneficium, et maius donum, tandem desumitur ex eo, quod liberum arbitrium pro innata sua libertate sit bene usurum tali auxilio, et cooperaturum cum illo: ergo tandem differentia refunditur ad innatam libertatem huius hominis, et non ad aliquid acceptum ex gratia.
AD primum argumentum respondetur, quod Tyrii, et Sidonii non fuissent conversi solum istis signis exterioribus, et auxiliis sufficientibus, sed auxilio efficaci, quod Deus illis misericorditer dedisset si illa signa apud eos facta fuissent, ut disp. 7. n. 23. explicatum est.
V. Nabuchodonosor poenitentia unde processerit.— Ad secundum argumentum ex auctoritate S. Aug. respondetur, sanctum Doctorem expresse tenere nostram sententiam lib. de praedest. Sanctor. superius allegato; immo etiam in locis adductis in argumento, eam tradit in verbis subsequentibus: etenim post verba illa adducta ex lib. de praedest. et grat. c. 15. inquirens rationem; quare ex illis duobus regibus, unus fuerit conversus, sic ait: Hic quicumque respondet, illi nempe Nabuchodonosor, ut mutaretur, adfuisse divinum, huic, ut induraretur, defuisse praesidium; et hoc contendit iniustum, propter quod rerum ipsarum fines in Dei voluntate constituens Apostolus dixit: Cuius vult, miseretur, et quem vult, indurat: dicente Domino: Sine me nihil potestis facere; intelligat illa omnia, vel adiuvante Domino perfici, vel deserente permitti. Quibus verbis aperte docet, Nabuchodonosor, ut converteretur, habuisse divinum praesidium, idest auxilium efficax sibi collatum, gratuita Dei voluntate; quod tamen, iusto Dei iudicio, non est datum Pharaoni, qui in peccato permansit.
Ad alium locum ex lib. 12. de Civitate Dei, respondetur, in illis verbis solum docere, ex illis duobus hominibus unum voluntarie peccare, alterum etiam voluntarie in castitate persistere, quod verissimum est. Sed statim sanctus Aug. in c. 7. et 8. primam radicem inquirit; unde mala voluntas oriatur, et unde bona. Et in cap. 7. docet, quod prima, et sola causa defectus, et peccati est ex nostro arbitrio, quia ex nihilo factum est; unde et peccabile est. Et in cap. 9. subdit, quod bona voluntas non est ex nobis, sed ex Deo, a quo est voluntas: id quod probat in Angelis, dicens: Si autem boni Angeli fuerunt prius sine bona voluntate; eamque in se ipsis, Deo non operante, fecerunt: ergo meliores a seipsis, quam ab illo facti sunt. Quam doctrinam confirmat lib. 1. retract. cap. 9. ubi ait: Et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna, et media, et minima ex Deo sunt; sequitur, ut ex Deo sit et bonus usus liberae voluntatis; quae virtus est, et in magnis numeratur bonis. Et lib. de gratia Christi, contra Pelag. et Caelest. c. 13. inquit: Si data est, non dicitur iustitia nostra, sed Dei; quia sic fit nostra, ut sit nobis ex Deo, et idem dicit lib. de dono persev. cap. 14. et lib. 2. de peccat. merit. et remiss. cap. 14.
Gratia efficax praedeterminat lib. arb. ad pie operandum.— Ad tertium argumentum respondetur, quod Deus per gratiam efficacem praedeterminat voluntatem ad pie operandum, non quidem ex necessitate, sed secundum modum potentiae liberae, ut explicat S. Th. 3. cont. Gentes cap. 90. et 1. p. q. 23. art. 1. ad 1. et de veritate q. 5. art. 5. ad 1. et in aliis locis a nobis adductis disput. 25. ubi de hoc egimus ex professo. Unde, qui movetur a Deo auxilio efficaci, etiam in ipso instanti, in quo movetur, potest dissentire, si velit; sed non dissentiet: nam ipsa gratia efficit, quod, cum homo per liberum arbitrium possit dissentire, non dissentiat, sed libere, et infallibiliter consentiat, sicut praedestinatus potest damnari, sed numquam damnabitur. Et cum arguitur: nam possibili posito in esse, nullum sequitur inconveniens;2 respondetur cum S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 6. ad 2. quod si possibile ponatur in esse, supposito alio incompossibili, sequitur magnum inconveniens, scilicet unum impossibile, quod scilicet de eodem verificentur simul contradictoria, aut contraria, ut patet manifestissimo exemplo. Nam possibile est, quod Petrus sit albus: si hoc possibile ponatur absolute in esse, nullum sequitur inconveniens, aut impossibile, quia tantum sequitur, quod Petrus sit albus: si autem ponatur in esse, supposito, quod nigredo maneat in Petro, quae incompossibilis est cum albedine, sequitur unum impossibile, quod videlicet idem Petrus simul sit albus, et niger. Proportionabiliter dicimus in praesenti, quod si absolute ponatur in esse istud possibile: Petrus verbi gratia potest non converti, nullum sequitur inconveniens: si autem poneretur in esse, supposito quod habet motionem Dei efficacem, sequitur unum impossibile, quod videlicet motio efficax non sit efficax, aut vero, quod voluntas Dei absoluta sit inefficax, et impotens, quod est impossibile.
Ad quartum respondetur, negando consequentiam. Et ratio discriminis est: nam gratia habitualis non tribuit homini, quod perseveret usque in finem, sed solum, quod possit perseverare. Unde contingit, quod ex duobus aequaliter iustificatis, unus cadat in peccatum pro sua libertate, et damnetur; alter vero per Dei misericordiam perseveret usque in finem; quoniam Deus tribuit illi donum perseverantiae, quod non dedit alteri occulto iudicio, sed aequissimo. Ceterum auxilium efficax tribuit homini bene operari, aut perseverare usque in finem. Unde ille, qui bene operatur, aut perseverat, semper habet aliquod auxilium actuale praevenientis gratiae, quod non habet alter, qui in peccatum labitur, aut persistit in peccato.
Sed urget argumentum. Habitibus utimur, cum volumus:3 ergo si iustus, ut potest, utatur illis usque in finem, salvabitur, si autem non utatur, dum tenetur illis uti, peccabit, et damnabitur: ergo cum aequalibus auxiliis ex parte Dei continget aliquando, unum hominem salvari, alium damnari. Respondetur,4 habitibus quidem nos uti, cum volumus: sed, ut velimus illis uti, praerequiritur motio Dei efficax, praemovens liberum arbitrium, ut utatur habitu ad operandum, et operetur bonum, praesertim quando habitus sunt supernaturales: quia, cum pertineant ad superiorem ordinem, habent specialem rationem, propter quam potentia mere naturalis non utitur eisdem habitibus, nisi auxilio Dei speciali moveatur, ut eisdem habitibus utatur, eo quod res superioris ordinis non subiiciuntur rebus ordinis inferioris. Neque obstat illud 1. Corint. 14. Et spiritus prophetarum prophetis subiectus est: non enim est sensus, quod interior cognitio prophetica subiiciatur prophetis, vel sit in eorum potestate: etenim prophetia non datur per modum habitus, sed per modum motionis transeuntis; sed sensus est, quod spiritus prophetiae est subiectus prophetis, quantum ad pronunciationem, ut explicat sanctus Thomas,5 quia possunt sibi revelata pronunciare, et non pronuntiare. Sed tamen ut pronuncient, etiam moventur a Deo, sicut et ad alias operationes bonas.
Ad quintum argumentum, disput. 73 et 90. responsum est.
Finis Libri Decimi.