De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Prooemium

Disputatio LXXXI: Quid sit gratia operans, quid cooperans, et quomodo inter se distinguantur.

Disputatio LXXXII: Utrum gratia cooperans, inquantum cooperans, sit praeveniens, seu praemovens liberum arbitrium ad consensum; an solum pariter, et simultanee cum illo in piam operationem influens.

Disputatio LXXXIII: Quid sit Auxilium Efficax praeoperantis gratiae, et in quo eius efficacia formaliter consistat.

Disputatio LXXXIV: Quotuplex sit Auxilium Efficax Praevenientis Gratiae.

Disputatio LXXXV: Utrum Deus, seu auxilium efficax, et liberum arbitrium sint duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim.

Disputatio LXXXVI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.

Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae vere efficienter faciat, ut faciamus; an solum suadendo, invitando, et alliciendo, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo.

I. CUM non solum apud S. Augustinum, sed etiam in sacris litteris, et Conciliis habeatur expressum, Deum facere, ut faciamus; et operari, ut operemur, ut luce clarius loca inferius alleganda convincunt; nullus Catholicus est, qui verbis neget, Deum per auxilium gratiae facere, ut faciamus, et operari, ut cooperemur. Differentia tamen est inter Theologos circa modum, quo Deus id faciat.

Quidam namque licet fateantur, Deum per auxilium efficax gratiae vere efficienter, ac physice efficere una cum libero arbitrio actum supernaturalem; negant tamen, ipsum Deum per auxilium efficax gratiae praevenientis vere efficienter facere, ut nostrum arbitrium influat, et cooperetur Deo vocanti, et moventi; unde omnia loca Scripturae, Conciliorum, et Sanctorum Patrum, quae asserunt, Deum per suam gratiam praevenientem facere, ut faciamus, quatenus aliqua ratione soli Deo, et gratiae praevenienti tribuitur; explicant de efficientia tantum morali, seu metaphorica, quae fit tantummodo suadendo, alliciendo, invitando, et proponendo interius congrue, et opportune obiectum, eo modo, quo Deus praescit, voluntatem creatam praestituram consensum. Potissimum fundamentum eorum est: nam alias existimant, arbitrii nostri libertatem illaesam conservari non posse: quia si, antequam voluntas creata eliciat suum actum, aut cooperetur Deo moventi, necesse est, ut prius ratione, et causalitate Deus efficiat, ut ipsa voluntas velit; non erit in potestate eiusdem voluntatis velle, aut nolle, quando sibi placuerit; sed solum in potestate Dei, qui efficit nos velle, aut nolle, quando sibi placet, et ita libertas erit solum in Deo, non autem in voluntate creata.

Praeterea probari potest haec sententia: nam Deus facit, ut faciamus, operando in nobis sine nobis initium bonae voluntatis, quae non perficitur sine nobis: dicit enim Augustinus lib. de gratia, et lib. arb. c. 17. Sine nobis operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens: sed Deus non operatur in nobis sine nobis initium bonae voluntatis, nisi tantum moraliter suadendo, alliciendo, invitando: nam physice efficere non potest sine nobis initium actus voluntatis; quia, cum sit actus vitalis, produci a solo Deo non potest sine concursu, et cooperatione creatae voluntatis: ergo Deus solum moraliter facit, ut faciamus: non autem vere efficienter, seu physice.

Confirmatur. Quia initium physicum actus bonae voluntatis est homini liberum; alias totus actus non esset homini liber; cum enim actus voluntatis sit instantaneus, si eius initium non esset liberum respectu hominis, etiam totus actus non esset eidem homini liber, sed solum Deo; sed impossibile est, quod actus liber, vel aliquod eius physicum initium producatur sine libero consensu, et cooperatione nostrae voluntatis: ergo impossibile est, quod Deus per gratiam operantem, seu praevenientem, qua ratione praeveniens est, physice, seu vere efficienter faciat, ut faciamus: ergo solum id efficit moraliter.

Secundo. Tota causalitas praevenientis gratiae, qua Deus facit, ut faciamus, reducitur ad motionem finis: nam per hanc gratiam facit Deus, ut obiectum, quod amandum proponitur, honestius appareat, et amore dignius; et quod timendum, horribilius; et quod odio habendum, turpius: et sic de ceteris: sed causalitas finis solum est moralis, non autem vere, et proprie efficiens; alias causa efficiens, et finalis confunderentur, et coinciderent: ergo Deus per gratiam praevenientem solum moraliter facit, ut faciamus; non autem vere efficienter.

Confirmatur: nam per gratiam praevenientem, qua Deus facit, ut faciamus; movet Deus hominem, ut homo est, ad operandum, ac per consequens eum movet, ut operetur libere, iuxta modum suae naturae; sed homo, ut homo, movetur ad operandum ex fine praeconcepto, ut 1.2. quaest. 1. art. 1. docet S. Thomas: unde actiones humanae sumunt suam speciem a fine, ut in eadem quaest. art. 3. ostendit: ergo per gratiam praevenientem solum moraliter facit Deus, ut faciamus.

II. Tertio. Operari, ut velimus, seu facere, ut velimus, nihil aliud est, quam operari in nobis aliquid, quo disponamur, vel inclinemur ad volendum, et eo animo, et intentione, ut velimus: sed hoc totum pertinet ad genus causalitatis moralis, nec includit intrinsece veram efficientiam, comparatione actus volendi: ergo ex eo, quod, iuxta Scripturam sacram, Concilia, et Patres, Deus operetur in nobis, ut velimus, et faciat, ut faciamus; non sequitur, quod vere efficienter faciat, nos velle; sed omnes illae loquutiones, quatenus soli Deo tribuuntur, possunt, et debent intelligi de efficientia morali, seu metaphorica. Minor probatur: nam excitans, et praemovens interius hominem ad diligendum, aliquid operatur, quo voluntatem disponit, et inclinat ad amandum: operatur enim illustrationem intellectus, et inspirationem, per quam praeparatur voluntas, et movetur ad diligendum: nam etiam diabolus praeparat voluntatem, et eam suadendo movet ad peccandum, illi proponendo amabilitatem obiecti; et similiter unus homo potest suadendo praeparare, et inclinare voluntatem alterius, ad aliquid faciendum, et tamen diabolus non facit vere efficienter, ut homo peccet, sed solum moraliter, sicut etiam unus homo solum moraliter facit, ut alius homo velit: ergo.

Confirmatur. Aliud est facere in nobis velle; aliud vero facere, ut velimus; qui enim rogat, vel praecipit alteri, ut velit, facit, ut ille velit; non tamen operatur in illo actum volendi: ergo similiter per gratiam praevenientem, ut praeveniens est, facit Deus, suadendo, ut velimus, absque eo, quod per eamdem gratiam, ut praevenit liberam cooperationem nostri arbitrii, efficiat in nobis ipsum velle.

Quarto. Actionis non est actio, alias ad illam priorem actionem necessaria esset alia actio, et ad illam alia, et sic in actionibus, et in causis efficientibus daretur processus in infinitum: ergo ante actionem, et cooperationem liberi arbitrii nulla praeintelligitur actio divina, per quam Deus physice, seu vere efficienter faciat liberum arbitrium cooperari, ac per consequens per gratiam praevenientem efficacem solum moraliter facit, ut faciamus.

Quinto. Idipsum probari potest omnibus argumentis suprapositis, quibus auctores huius sententiae suadere contendunt, Deum suo auxilio efficaci non praedeterminare liberum arbitrium ad operandum, sed actualem determinationem eiusdem arbitrii procedere a sola, et innata eius libertate. Ex hoc enim principio (si esset verum) evidenter deducitur, Deum per auxilium efficax praevenientis gratiae solum moraliter facere, ut faciamus; non autem physice, seu vere efficienter.

III. Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae et moraliter, et efficienter facit nos cooperari.— HIs tamen non obstantibus, certissime tenendum est, Deum per auxilium efficax praevenientis gratiae facere, ut faciamus, et operari, ut operemur, non solum suadendo, alliciendo, invitando, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo, sed etiam vere efficienter, atque efficaciter faciendo, ut ipsum arbitrium a Deo motum, et excitatum se libere determinet ad bene operandum, et operetur. Haec est expressa sententia S. Augustini, et S. Thomae, ut patet ex locis supra adductis, et ex iis, quae adducentur infra.

Probatur. Primo manifestissimis testimoniis sacrarum litterarum, inter quae praecipuum est illud Ezech. 36. Et dabo vobis cor novum, et spiritum novum ponam in medio vestri; et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum ponam in medio vestri: et faciam, ut in praeceptis meis ambuletis, et iudicia mea custodiatis, et operemini. Quo testimonio S. Augustinus saepe urgebat Pelagianos, et Semipelagianos, contra eos concludens, Deum facere, ut faciamus, et operari, ut operemur, idque non solum suadendo, alliciendo, invitando, aut aliter, etiam interius moraliter attrahendo, sed etiam vere efficienter, et efficaciter faciendo, ut nostrum arbitrium cooperetur. Sed praesertim in lib. de praedest. SS. cap. 11. Ideo, inquit, haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur, ut intelligatur, quod et nos ea faciamus, et Deus facit, ut illa faciamus; sicut per Prophetam Ezechielem apertissime dicit: Quid enim apertius, quam, ubi dicit: Ego faciam, ut faciatis? Locum ipsum scripturae, fratres charissimi, attendite, et videbitis, illa Deum promittere facturum se, ut faciant, quae iubet, ut fiant. Et lib. de gratia, et lib. arb. c. 16. Certum est nos mandata servare, si volumus; sed quia praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est, ut tantum velimus, quantum sufficit, ut volendo faciamus. Certum est, nos velle, cum volumus, sed ille facit, ut velimus bonum, de quo dictum est, quod paulo ante posui, quod praeparatur voluntas a Domino, de quo dictum est: A domino gressus hominis dirigentur, et viam eius volet: de quo dictum est: Deus est, qui operatur in vobis et velle, et operari. Certum est, nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: Faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis, et iudicia mea observetis, et faciatis. Cum dicit, faciam, ut faciatis, quid aliud dicit, nisi auferam a vobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo cor carneum, unde faciatis? Et hoc quid est, nisi auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor obediens, unde faciatis? ille facit, ut faciamus, cui dicit homo: Pone Domine custodiam ori meo; hoc est enim dicere, fac, ut ponam custodiam ori meo: quod beneficium Dei iam fuerat consequutus, qui dixit: Posui ori meo custodiam. Eumdem locum Ezechielis in eodem sensu explicat contra Collatorem Sanctus Prosper, et Sanctus Fulgentius, ex verbis Prophetae sic concludens: Dat ergo Deus cor novum, ut in iustificationibus eius ambulemus, quod pertinet ad bonae voluntatis initium. Dat etiam, ut iudicia eius observemus, et faciamus, quod pertinet ad bonae operationis effectum. Unde cognoscimus Dei esse, ut bonum facere velimus; et ut bonum facere valeamus. Et paulo inferius, explicans illud: In Deo faciemus virtutem, subdit: Hoc autem in Deo facimus, quod Deo in nobis faciente datur nobis, ut faciamus. Quod evidenter in epistola ad Hebraeos ostenditur: ubi cum de Deo dictum esset: Aptet vos in omni bono, ut faciatis voluntatem eius, continuo sequitur: Faciens in vobis, quod placeat coram se per Iesum Christum. Omne igitur opus, quod in Deo fit, Deus in nobis facit. Ex ipso enim, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Ex ipso ergo est et voluntas bona, et operatio bona. Quod Doctor gentium his verbis affirmat: Deus est enim, qui operatur in vobis et velle, et perficere pro bona voluntate. Eamdem sententiam docuit S. Thom. locis superius allegatis; praesertim 3.cont.Gent.cap.88. ubi ex loco inducto ad Philippenses 2. Deus est, qui operatur in vobis et velle, et perficere pro bona voluntate: et Proverbior. 21. Cor regis in manu Domini, quocumque voluerit, vertet illud, probat solum Deum posse movere voluntatem per modum agentis, idest vere efficienter, ut distinguitur contra solam motionem moralem, ut colligitur ex quinta ratione, ubi explicans, quid sit moveri per modum agentis, ait: Dico autem moveri ab extrinseco principio, quod moveat per modum agentis, et non per modum finis. Et in cap. 89. referens, et impugnans intelligentiam eorum, qui male interpretabantur loca inducta Scripturae, ait: Quidam vero non intelligentes, qualiter motum voluntatis Deus in nobis causare possit; absque praeiudicio libertatis voluntatis, conati sunt has auctoritates male exponere; ut scilicet dicerent, quod Deus causat in nobis velle, et perficere, inquantum dat nobis virtutem volendi; non autem sic, quod faciat nos velle hoc, vel illud: sicut Origenes exponit in 3. Periarchon, liberum arbitrium defendens contra auctoritates praedictas. Et ex hoc processisse videtur opinio quorumdam, qui dicebant, quod providentia non est de his, quae subsunt libero arbitrio, scilicet de electionibus: sed providentia refertur ad exteriores eventus. Non enim qui elegit aliquod consequi, vel perficere, puta aedificare, vel ditari, semper poterit ad hoc pervenire: et sic eventus actionum nostrarum non subiacent libero arbitrio, sed providentia disponuntur. Quibus quidem auctoritatibus sacrae Scripturae resistitur evidenter. Dicitur enim Isai. 26. Omnia opera nostra operatus es in nobis Domine. Unde non solum virtutem volendi a Deo habemus, sed etiam operationem. Praeterea, hoc ipsum, quod Salomon dicit: Quocumque voluerit, inclinabit illud; ostendit, non solum divinam causalitatem ad potentiam voluntatis extendi, sed etiam ad actum ipsius. Item, Deus non solum dat rebus virtutem, sed etiam nulla res potest propria virtute agere, nisi agat in virtute ipsius, ut supra ostensum est: ergo homo non potest virtute voluntatis sibi data uti, nisi inquantum agit in virtute Dei. Illud autem, in cuius virtute agens agit, est causa non solum virtutis, sed etiam actus: quod in artifice apparet, in cuius virtute agit instrumentum, etiam quod ab hoc artifice propriam formam non accipit, sed solum ab ipso applicatur ad actum. Deus igitur est causa nobis non solum voluntatis, sed etiam volendi. In quo testimonio expendat Lector verba illa S. Thomae, non autem sic, quod faciat nos velle hoc, vel illud: quibus impugnat asserentes, quod Deus non facit nos velle hoc, vel illud: quia non intelligebant, qualiter hoc facere posset absque praeiudicio libertatis. Sentit ergo, Deum vere efficienter facere nos velle hoc in particulari, vel illud. Nam, si intelligeretur tantum de efficientia morali, seu metaphorica, nulla poterat esse ratio etiam levissima, quae moveret Origenem, et alios, per talem Dei causalitatem praeiudicari arbitrii nostri libertati: loquitur ergo S. Thom. de vera efficientia, quae physica appellari solet, qua Deus efficit non solum actum volendi cum homine volente, sed etiam efficit, ut velit; quod indicant verba illa S. Thomae: Deus igitur est causa nobis non solum voluntatis, sed etiam volendi.

Secundo probatur ex Concil. Arausican. can. 9. ubi dicitur: Quoties bona agimus, Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur, operatur. Quibus verbis non obscure docet, Deum non solum nobiscum efficienter operari bona opera, sed etiam in nobis, efficiendo videlicet, nos cooperari cum Deo. Si enim Deus solum influxu simultaneo operaretur nobiscum bona opera; non autem efficeret, ut nos cooperemur, solum dixisset: Quoties bona agimus, Deus nobiscum operatur: nec necessarium fuisset addere illud verbum, ut operemur, operatur. Et in can. 20. subditur: Multa in homine bona fiunt, quae non facit homo: nulla vero facit homo bona, quae non Deus praestet, ut faciat homo.

IIII. Ad haec omnia argumenta dupliciter respondent auctores oppositae sententiae. Respondent primo, Deum facere, ut faciamus, et operari, ut operemur, non quidem physice, seu vere efficienter praedeterminando voluntatem, ut bene operetur; sed interius suadendo, et alliciendo eamdem voluntatem, et moraliter attrahendo eo modo, quo praescit voluntatem esse consensuram, et in hoc sensu dicunt esse intelligenda loca Scripturae, Conciliorum, et SS. Patrum supra inducta.

Haec tamen solutio non videtur satisfacere testimoniis inductis. Primo: nam absolute docent, Deum operari, ut operemur. Operari autem solum moraliter suadendo, non est proprie operari, sed solum metaphorice, ut q. 3. de malo, ar. 3. in cor. docet S. Thom. Secundo: nam S. August. expresse loquitur de efficientia physica, ut distinguitur contra causalitatem, quae est tantum moralis, ut patet ex lib. de corrept. et grat. c. 11. et 12. cuius verba disp. 71. nu. 7. adduximus. Assignat enim differentiam inter gratiam, Adae collatam, et eam, quae nobis confertur per Christum: nam gratia primi status solum faciebat, ut homo haberet iustitiam, si vellet, et operaretur bonum, ac perseveraret in illo, si vellet: gratia autem Christi est potentior: nam per eam Deus efficit, ut homo velit. Et, ut S. Augustinus falsam intelligentiam de sola causalitate morali, superius assignatam excluderet, usus est verbo efficiendi, quod veram efficientiam significat. Tertio: nam, ut supra ostensum est, Pelagiani, et Semipelagiani admiserunt praevenientem gratiam interiorem, quae consistit in illuminatione intellectus, et suasione, atque excitatione stupentis voluntatis, per quam Deus moraliter tantum, seu metaphorice facit, ut velimus, et eam abnegarunt, quae vere efficienter id operatur: ut ex dictis in 1. et 2. disputatione constat: ergo cum S. Augustinus, et Concilia adversus Pelagianos docent, Deum per gratiam efficacem facere, ut faciamus, et operari, ut operemur; loquuntur de efficientia physica, et non de illa, quae est tantum moralis, seu metaphorica.

V. Respondent secundo, Augustinum, et Concilia etiam loqui de efficientia physica: nam cum Deus tribuit auxilium efficax, aliquid physicum influit, et causat vere efficienter in ipso intellectu, et voluntate, nempe illuminationem internam, quae est aliquid reale, et physicum, ac excitationem, piamque affectionem voluntatis, quae similiter est aliquid reale, et physicum in eadem voluntate receptum: et, si voluntas nostra pro innata sibi libertate voluerit seipsam determinare ad operandum actum pium, ad quem movetur per gratiam excitantem, etiam Deus per eamdem gratiam concursu simultaneo vere efficienter producit nobiscum piam operationem: et in hoc sensu fatentur, Deum physice, seu vere efficienter facere, ut faciamus, et operari, ut operemur.

Facile tamen impugnatur haec explicatio. Etenim Concilia, et Patres non solum intendunt statuere contra Pelagium, et Semipelagianos, Deum efficienter operari aliquid physicum in intellectu nostro, et voluntate, quando facit, ut faciamus: hoc enim Pelagiani, ut dictum est, non negarunt. Nec etiam intendunt solum docere, Deum simul cooperari physice actum pium cum voluntate nostra, si ipsa voluerit se ad operandum determinare; nam etiam hoc Pelagiani, ut supra dictum est, non negabant: ergo aliquid amplius definire voluerunt, Deum nempe sua gratia vere efficienter facere, ut ipsa voluntas libere se determinet, et cooperetur Deo vocanti, ita ut ipsa cooperatio, et determinatio, seu influxus creatae voluntatis sit effectus operationis divinae in genere causae vere efficientis, quia videlicet sua gratia Deus efficit nos cooperari, libere eidem gratiae assentiendo. Accedit ad hoc, quod, quamvis Deus efficienter aliquid causet in intellectu, et voluntate, cum excitat liberum arbitrium ad operandum, nempe illuminationes, et excitationes internas; per has tamen, solum moraliter suadendo facit, ut voluntas se determinet, non autem vere efficienter, sicut etiam unus homo cum suadet alteri, quod bonum est, operatur aliquid vere efficienter, et physice: nam illa suasio aliquid reale est, effective procedens a suadente: sed per illud non efficit, nisi moraliter, ut alter consentiat; nec facit illum volentem ex nolente, aut consentientem ex repugnante; quod tamen efficit Deus in nobis per gratiam praevenientem, ut saepe docet Augustinus.

VI. Nec satisfacit id, quod in eadem solutione addunt de influxu, seu concursu Dei simultaneo: nam per illum operatur Deus nobiscum, si volumus; non tamen efficit, nos velle. Sanctus autem Augustinus locis inductis contendit, Deum non solum nobiscum cooperari, cum volumus; sed etiam operari in nobis, ut velimus. Unde in libro de gratia, et libero arbitrio, capite 17. inquit: De operante illo, ut velimus, dictum est. Deus est enim, qui operatur in vobis et velle. De cooperante illo, cum iam volumus, et volendo, facimus: Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum. Et q. 2. ad Simplicianum ait: Deus enim est, qui operatur in vobis et velle, et operari pro bona voluntate: ubi satis ostendit, etiam ipsam bonam voluntatem in nobis operante Deo fieri: nam si propterea solum dictum est, non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei: quia voluntas hominis sola non sufficit, ut iuste, recteque vivamus, nisi adiuvemur misericordia Dei; potest et hoc modo dici: Igitur non miserentis est Dei, sed volentis est hominis: quia misericordia Dei sola non sufficit, nisi consensus nostrae voluntatis addatur. At illud manifestum est, frustra nos velle, nisi Deus misereatur. Illud autem nescio quomodo dicatur, frustra Deum misereri, nisi nos velimus. Si enim Deus miseretur, etiam volumus: ad eamdem quippe misericordiam Dei pertinet, ut velimus. Deus est enim, qui operatur in nobis et velle, et operari pro bona voluntate: ergo secundum August. ipsum operari nostrum est effectus operationis divinae, in eo genere, et tam proprio causalitatis, quo est a nostro libero arbitrio. Et lib. de praed. SS. cap. 8. Quare, inquit, non omnes docet? Si dixerimus, quia nolunt discere, quos non docet, respondebitur nobis, et ubi est, quod ei dicitur: Domine tu convertens vivificabis nos? aut si non facit volentes ex nolentibus Deus, quid orat Ecclesia secundum praeceptum Domini, pro persecutoribus suis? Est igitur ita manifestum in sententia Augustini, Deum adiutorio praeoperantis gratiae vere efficienter facere, ut faciamus, et operari, ut operemur, ut superfluum sit in hoc immorari. Videatur idem Augustinus lib. de gratia, et libero arbitrio cap. 20. et 21. ubi inter alia, quae ad nostrum propositum faciunt: Agit, inquit, omnipotens in cordibus hominum, etiam motum voluntatis eorum, ut per eos agat, quod per eos agere ipse voluerit, qui iniuste aliquid velle non novit.

VII. Tertio probatur ratione. Illuminationes internae intellectus, et excitationes voluntatis, et suasiones, quantumcunque sint perfectae, et multiplicentur, esse possunt in nolente: ergo per solam motionem moralem non facit Deus efficaciter, ut velimus: ergo, praeter huiusmodi excitationes, et suasiones constituendum est auxilium efficax, per quod Deus vere efficienter faciat, nos facere; et operetur, ut operemur.

Quarto. Deus per gratiam praevenientem operatur in nobis bona opera non permissive tantum, sed proprie, et per se; ut definit Concilium Tridentinum, eos anathematizans, qui dixerint mala opera ita ut bona Deum operari, non permissive solum, sed etiam proprie, et per se: adeo, ut sit proprium eius opus non minus perditio Iudae, quam vocatio Pauli. Quibus verbis constituit differentiam inter mala opera, et bona: quia, ut docet S. Thomas: Deus dicitur causa bonarum operationum, non solum quantum ad essentiam actus, sed etiam quantum ad perfectionem, secundum quam bonae dicuntur: utrumque enim agenti influit, et ut agat, et ut bene agat: sed in malis actionibus, quamvis sit causa earum, quantum ad essentiam, non tamen est causa, quantum ad defectum: et ideo absolute dicendus est causa bonorum operum, non autem peccatorum. Ergo, secundum definitionem Concilii, Deus proprie, et per se est causa efficiens influens agenti, ut bene operetur: ergo non solum moraliter, sed etiam vere efficienter facit, ut faciamus: causa enim moralis non est causa per se, sed metaphorice dicitur causa, ut docet Sanctus Thomas, cum ad illam non sequatur effectus, neque incipiat motus ab ea, nec influat agenti ipsum agere.

Quinto. Idipsum confirmari potest omnibus argumentis, quibus disputatione 96. et 97. manifestum fiet liberi arbitrii determinationem, et cooperationem non procedere efficienter a sola, et innata eius libertate; sed reducendam esse, tamquam in priorem causam per se efficientem, in decretum absolutum, et efficax voluntatis divinae, quamvis eam non efficiat sine nobis libere consentientibus, et cooperantibus.

Denique ad idem probandum adduci potest locus Apostoli 1. ad Cor. 4. Quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Si enim Deus per suam gratiam efficacem, vere efficienter non facit, ut faciamus: sed homo, supposita gratia excitante, pro sua, et sola innata libertate seipsum determinaret ad piam operationem, posset in seipso gloriari adversus alterum, in illa determinatione, et per illam seipsum discerneret ab eo, qui in peccato persistit, vel Deo vocanti, et excitanti non cooperatur. Ut S. Aug. arguit loco citato disput. 62. nu. 6.

AD fundamentum sententiae contrariae respondetur, solum concludere, ipsum velle non esse primo, et per se in potestate creatae voluntatis, sed in potestate Dei, qui solus habet primum, et absolutum dominium cuiuscumque actionis creatae, ut disp. 117. patebit. Nam libertas per essentiam solum reperitur in Deo: in creaturis autem intellectualibus invenitur libertas, et dominium per participationem a primo libero, et a primo domino, ut a causa efficiente dependens, etiam in usu eiusdem dominii.

VIII. Ad primum argumentum factum in confirmationem eiusdem sententiae respondetur, Deum non solum moraliter, sed efficienter operari in nobis prius natura initium bonae voluntatis, quamvis non prius tempore, sed simul influente, et libere cooperante eadem voluntate, ut supra dictum est. Et per haec patet solutio ad confirmationem.

Ad secundum respondetur, quod, quamvis tota causalitas moralis praevenientis gratiae ad motionem finis reducatur; non tamen reducitur ad solam motionem finis causalitas illa auxilii efficacis, qua Deus efficit, ut homo convertatur, sed vere pertinet ad genus causae efficientis, ut dictum est. Unde per gratiam praevenientem, non solum moraliter, seu motione ex parte obiecti, vel finis, sed et vere effective facit Deus, ut faciamus.

Ad confirmationem respondetur, quod homo, ut homo, ad operandum movetur tum moraliter ab obiecto, sive a fine praeconcepto, tum etiam efficienter a Deo, tamquam a primo movente, ut 1.2. q.9. ar.1. et 4. docet S. Thom. et utraque motione indiget ad operandum, ut disputatione 91. patebit.

Deum operari, ut velimus, quid sit.— Ad tertium argumentum respondetur, quod operari, ut velimus, est operari in nobis aliquid, quo disponamur, et efficaciter inclinemur, et determinemur ad volendum: hoc autem non pertinet solum ad genus causalitatis moralis, cum sola suasio non transmutet voluntatem ab uno in aliud, ut ex S. Augustino, et Thoma supra dictum est. Unde, praeter internam illustrationem intellectus, et excitationem stupentis voluntatis, requiritur, quod Deus vere efficienter faciat, ut faciamus; alias non inclinabit efficaciter liberum arbitrium ad volendum; sed solum sufficienter, sicut diabolus non facit efficaciter, hominem peccare, ut q.3. de malo, ar.3. in corp. docet S. Thomas: et assignat rationem: quia solum suadendo praeparat, et inclinat voluntatem eius ad peccandum.

Ad confirmationem respondetur. Aliud quidem esse facere, ut velimus, aliud facere ipsum velle; dicimus tamen, Deum vere efficienter per gratiam suam facere utrumque. Primum videlicet, sine nobis facientibus, nos velle: secundum autem operatur nobiscum simul tempore consentientibus, et cooperantibus, ut dictum est. Nec est eadem ratio de homine, vel Angelo, qui rogat, vel praecipit alteri, ut velit; ille enim non proprie, sed metaphorice facit eum velle, ut ex praemissis constat.

Ad quartum respondetur, quod auxilium efficax, quo Deus facit, ut faciamus; et operatur, ut operemur, non pertinet directe ad praedicamentum qualitatis, quia est motio, qua liberum arbitrium applicatur ad agendum, et dicetur motio virtuosa, ut disp. 19. ostensum est: unde non sequitur, quod in actionibus, vel in causis efficientibus detur processus in infinitum.

Ad quintum argumentum patet per ea, quae in disputatione 22. et duabus sequentibus dicta sunt.

Disputatio LXXXVII: Utrum auxilium efficax actuale subiaceat nostri arbitrii potestati, quantum ad usum, sicut subiacent habitus, quibus utimur, cum volumus.

Disputatio LXXXVIII: Utrum in eo, qui habet habitus infusos ad singulos actus supernaturales, sit necessarium auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, ab auxilio habitus infusi realiter distinctum.

Disputatio LXXXIX: Utrum liberum arbitrium creatum sit prima causa, vel prima radix suae determinationis.

Disputatio XC: Utrum auxilium gratiae, in ratione efficacis auxilii, dependeat ex libero influxu arbitrii creati cum illo; an vero sit efficax secundum se, et ut venit a Deo antecedenter ad liberam cooperationem eiusdem arbitrii.

Disputatio XCI: Utrum Deus per auxilium efficax praeoperantis gratiae ad modum causae physicae, idest vere efficienter, praedeterminet liberum arbitrium ad consensum.

Disputatio XCII: Utrum liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci possit in sensu composito eidem auxilio dissentire, et non converti.

Disputatio XCIII: Utrum Liberum Arbitrium creatum possit resistere auxilio efficaci, proprie loquendo de resistentia.

Disputatio XCIV: Quomodo explicandus sit, et intelligendus sensus compositus, et divisus, cum asseritur, liberum hominis arbitrium a Deo motum auxilio efficaci, non posse in sensu composito dissentire, aut non converti, sed solum in sensu diviso.

Disputatio XCV: Utrum, postquam Deus misericorditer excitavit Arbitrium creatum, expectet liberum eius consensum, ut purgari, aut iustificari velit.

Disputatio XCVI: Utrum Liberum Arb. ex se ipso aliquid operetur, quando consentit Deo excitanti, et vocanti.

Disputatio XCVII: Utrum bonus usus, seu cooperatio Liberi Arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, procedat a sola, et innata eius libertate.

Disputatio XCVIII: Utrum, supposita gratia excitante, consensus, vel cooperatio liberi arbitrii sit primo inchoanda a voluntate creata; an vero a voluntate divina, sive ab auxilio efficaci praeoperantis gratiae.

Disputatio XCIX: Utrum ista causalis sit vera: Quia homo praeventus gratia excitante, vult converti, ideo adiuvatur a Deo, et convertitur: an e contra, ideo convertatur, quia a Deo adiuvatur.

Disputatio C: Utrum collatio efficacis auxilii sit adaequata causa, quod liberum arbitrium convertatur.

Disputatio CI: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo non adiuvatur a Deo, ideo non convertitur.

Disputatio CII: Utrum haec causalis sit vera: Quia homo excitatus a Deo, non vult uti gratia sufficienti; ideo non adiuvatur a Deo, nec convertitur.

Liber Decimus

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work