De Ecclesia Christi

« Quamvis modo quo in superiori thesi dictum est, aliqui iustificari et salvari possint, quin in foro externo agnoscantur ad Ecclesiam visibilem pertinere; attamen 1°. illi ipsi non salvantur nisi per Ecclesiam, cuius est verbum fidei et cuius intuitu dantur gratiae salutiferae, et non salvantur nisi in Ecclesia, cuius non solum spiritu sed etiam visibilibus elementis coniunguntur voluntate, quae — apud Deum pro facto reputatur. — Haec enim elementa visibilia 2°. ex institutione divina non sunt de necessitate praecepti dumtaxat sed de necessitate medii ad iustificationem et salutem; quocirca iustificatio in novo Testamento numquam efficitur sine relatione ad illa et spirituali saltem hominis coniunctione cum iisdem elementis visibilibus, atque ita coram Deo et Ecclesia triumphante exsistit non sine unione cum Ecclesia in terris. Neque vero 3°. huiusmodi aliquorum membrorum unio cum Ecclesia et — sine visibilibus sacramentis sanctificatio — quidquam officit dogmati de visibilitate Ecclesiae Christi. »

Cum Ecclesia Christi, ut superius vidimus, una et sola divinitus constituta expressio sit ac velut incorporatio totius revelatae religionis, qua Deus vult omnes homines in hoc ordine reparato salvos fieri et sine qua nemo salvatur, eo ipso constat, uniri ac pertinere ad hanc Ecclesiam non solum esse aliquod medium, sed esse medium absolute necessarium ad salutem. Ecclesia ergo societas est non optioni hominum moraliter liberae permissa, sed necessaria. Hoc autem loco nexus cum hactenus disputatis omnino postulat, ut declaretur, qualis unio cum Ecclesia intelligi debeat ex dogmate catholico, dum profitemur « neminem extra Ecclesiam salvari. » Ex qua ipsa declaratione quaestio altera oritur, quomodo actualis unio cum Ecclesia dicatur non solum necessaria ex praecepto divino sed etiam ut necessarium medium salutis aeternae. Postremo umbra quaedam discutienda erit, quae ex ista doctrina circa ipsam visibilitatem Ecclesiae non nemini incidere posset.

I. Ex superius demonstratis certum est, catechumenos et excommunicatos antequam illi per baptismum « incorporentur, » hi per absolutionem restituantur Ecclesiae, supposita vera fide, quae nempe explicita sit saltem in articulos necessarios et implicita in omnes veritates revelatas, posse per Dei gratiam pervenire ad actum charitatis et contritionis, qua cum charitate tamquam proxima dispositione iustificatio, et cum hac, si ita ante actualem unionem cum Ecclesia Christi visibili decedent, salus aeterna infallibiliter connectitur. « Quicumque enim Spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei..... Si autem filii, et haeredes » Rom. VIII. 14. 17. Manifestum est autem, hoc perinde valere, si haeretici baptizati aut sine baptismo infideles sive interna propositione cum interna gratia sive modo extraordinario sola interna illustratione, quae suppleat verbum externum (vide ad Tract. de Trad. et Script. Append. ed. 2. c. 3. p. 609; c. 5. p. 691. et doctrinam ibi citatam s. Thomae de Verit. q. 14. a. 11; 3. dist. 25. q. 2. a. 1. sol. 1.), convertantur ad veram fidem; huiusmodi enim haeretici iam fidelibus excommunicatis, infideles vero catechumenis pares essent. Haec simul consistunt in sua veritate et concilianda sunt cum altera doctrina catholica in Concilio Lateranensi IV. adversus Albigenses et alias saepius definita: « Una est fidelium universalis Ecclesia, extra quam nullus omnino salvatur » (cap. Firmiter credimus). Ne vero in huiusmodi definitionibus nomen Ecclesia latiori sensu accipiatur, quo fides assumitur ut unicum essentiale ac sufficiens vinculum membrorum Ecclesiae (cf. th. II.), tum alia multa faciunt tum etiam diserta declaratio Pii IX. in solemni allocutione (habita ad Cardinales et Episcopos 9. Decemb. 1854, qui ex toto orbe interfuerant definitioni de immaculata conceptione B. Virginis); his enim verbis Pontifex dogma enuntiavit: « Tenendum quippe ex fide est, extra Apostolicam Romanam Ecclesiam salvum fieri neminem posse. » Conciliatio tota eo reducitur, ut ex indubia doctrina catholica explicentur vincula et connexiones cum Ecclesia, quibus fiat ut illi ipsi qui tantummodo « ex parte » et secundum quid cum Ecclesia Christi cohaerent, salvi fieri possint, iidemque misericordi gratia Christi per Ecclesiam et non sine intuitu eorum relationis ad Ecclesiam salventur.

1. Vera fides, quae in illis omnibus, de quibus loquimur, supponenda est ut fundamentum, cui charitas et iustificatio et proinde salus aeterna innititur, considerari potest secundum propositionem externam « (fides ex auditu) » et secundum gratiam internam illuminationis et motionis « (nemo venit ad me, nisi Pater traxerit eum). »

a) Verbum Dei obiectum fidei in praesenti oeconomia secundum Christi institutionem primitus Christo et Spiritu Sancto revelante per Ecclesiam promulgatum, ab eadem Ecclesia Spiritu veritatis assistente per saeculorum decursum custoditum est sincerum et integrum ut depositum sibi commissum. Credibilitas ipsa verbi constituitur per charismata Ecclesiae; ad ipsam enim in qua divinitus revelata religio incorporata est, referuntur et ex ipsa progrediuntur omnia motiva credibilitatis, adeo ut Ecclesia sit horum quidam complexus, et ipsamet in se magnum ac perfectum credibilitatis motivum. (Concil. Vatican. Const. Dei Filius cap. 3. Cf. Tract. de Traditione Append. cap. V.). Ad eos igitur omnes, qui veram fidem « ex auditu verbi Dei » concipiunt, praedicatio non pervenit, nec eis (ipsis etiam insciis) verbum ut credibile ac credendum proponitur, nisi quatenus conservatum est per veram Ecclesiam Christi; minime vero haec propositio verbi credibilis et credendi fit aut fieri potest per sectas ab Ecclesia hoc est a sola divinitus constituta custode et praecone veritatis atque a magno illo semper conspicuo motivo credibilitatis lapsas et extorres, de quibus non solum valet exprobratio: « an a vobis verbum Dei processit? » sed illa multo gravior sententia: « veritatem Dei in iniustitia detinent. » (Rom. I. 18; 1. Cor. XIV. 36.)¹

b) Gratia interna illuminationis et motionis latius utique patet quam Ecclesia visibilis; secus enim omnis conversio ad ipsam Ecclesiam esset impossibilis, cum fides et ipsum initium fidei sine hac gratia a nemine, sicut oportet, suscipi queat (Conc. Arausic. II. can. 5.). Unde etiam propositiones Quesnelli (26. 27. 29.) et Pistoriensium (22.) damnatae sunt, quibus gratiae adiutoria ad solos fideles restringebantur: « Extra Ecclesiam nulla conceditur gratia »². At vero sicut finis ultimus, quem Deus ex sese in omnibus gratiis largiendis intendit, est salus aeterna, ita omnium gratiarum quae extra Ecclesiam conceduntur, finis propinquior est conversio ad ipsam Ecclesiam. Duo enim stadia, regnum Dei inchoatum in terris quod est Ecclesia, et regnum Dei consummatum in coelis sese invicem excipiunt et in divina oeconomia connectuntur ad unam communionem sanctorum: « qui crediderit et baptizatus fuerit (in regno sanctificationis), salvus erit; » « vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis (in regno veritatis) venire. » (Marc. XVI. 16; 1. Tim. II. 4.). Sicut ergo gratiae extra Ecclesiam conceduntur ad formanda membra Ecclesiae, si homines cooperari voluerint, ita gratiae eaedem omnes verissime dici possunt donari intuitu Ecclesiae. Quicumque igitur extra corpus Ecclesiae ad fidem et ad charitatem perducuntur, atque ita videntur salvari posse extra Ecclesiam, re ipsa ad supernaturales illas dispositiones et consequenter ad iustificationem et salutem non perveniunt nisi per verbum Ecclesiae tamquam custodis depositi et per gratiam Ecclesiae non quidem tamquam dispensatricis sed tamquam proximi finis, pro quo et cuius intuitu a Deo gratiae conceduntur. Hic primus sensus est isque fundamentalis, quo dici debet omnino neminem salvari nisi per Ecclesiam³

2. Iste sensus verissimus quidem, supplendus tamen est per aliam considerationem, ut intelligamus dogma, quo neminem atque adeo neque illos ipsos, de quibus modo diximus, extra Ecclesiam salvari profitemur. Vidimus in thesi XIX. totam Ecclesiam et singula eius instituta, ad exemplar capitis sui Verbi incarnati, componi duplici elemento, uno visibili ac per se naturali, altero invisibili et essentialiter ex sese supernaturali, quo illud prius informatur et supernaturaliter elevatur: « unum corpus et unus spiritus. » Finis autem horum institutorum omnium et totius Ecclesiae militantis est transformatio ac sanctificatio mundi eiusdemque glorificatio ad Ecclesiam triumphantem, et in his omnibus gloria Christi ac Dei: « ut sit Deus omnia in omnibus » (th. XX.). Coniunctio porro utriusque elementi, visibilis et invisibilis, corporis et spiritus in Ecclesia ita est intima, ut sanctificatio et consequenter salus aeterna seu glorificatio sicut omnium ita singulorum hominum nulla sperari aut haberi possit, nisi per unionem cum ipsa Ecclesia, quatenus est non spiritus tantummodo sed corpus et spiritus: « Christus caput est Ecclesiae, ipse salvator corporis eius... et se ipsum tradidit pro ea, ut illam sanctificaret... et exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam. » Sicut ergo corpus seu elementa visibilia in Ecclesia nec sanctificant nec salvant sine spiritu h. e. sine informantibus elementis divinis et invisibilibus, ita spiritus non operatur sanctificationem et salutem sine unione et relatione ad corpus Ecclesiae. Verumtamen in modo necessario huius unionis cum corpore, atque adeo in usu necessario elementorum visibilium distingui debet iustificatio ex opere operato et ex opere operantis. De opere operato nihil hoc loco necesse est dicere; constat enim illud non perfici nisi per visibile sacramentum baptismi, quo ipso completur (fide supposita) incorporatio in Ecclesiam, aut per sacramenta alia quae iam supponunt iustificandos esse actu Ecclesiae membra. Unde pro illis qui operis operantis sunt incapaces, alia praeter hanc in Ecclesia iustificationem via salutis nulla est reliqua. Si vero de opere operantis agitur, necessitas usus elementorum visibilium et generatim unionis cum corpore Ecclesiae manet quidem, non eandem tamen habet rationem.

Ad aliquam huius rei eliquationem consideremus primum iustificationem peccatoris in ipsa Ecclesia. Potestas iurisdictionis sacramentalis seu potestas clavium in foro interno atque adeo sacramentum poenitentiae ex divina Christi institutione medium est necessarium ad remissionem peccatorum pro ipsis fidelibus in Ecclesia; nihilominus peccator remissionem peccatorum iustificationemque ex opere operantis consequi potest et toties consequitur, quoties perfectae charitatis et in ea contritionis actum elicit, quin potestate clavium in sacramento a peccatis absolvatur.

Attamen in hac iustificatione manet non solum divinum praeceptum sed ea necessitas sacramenti quae dicitur necessitas medii, de qua ratione paulo post dicemus; atque ideo manet non solum obligatio peccata omnia subiiciendi clavibus sed etiam ipsius iustificationis intestina relatio ad eandem clavium potestatem et ad sacramentum⁴, quae ipsa causa est, cur in omni actu perfectae contritionis de peccatis nondum absolutione remissis implicita sit voluntas sacramenti suscipiendi. Haec doctrina catholica certissima demonstrat, actualem usum medii externi et visibilis posse suppleri per actus internos charitatis in iustificatione ex opere operantis, in hoc tamen ipso peccatorem ex divino iure positivo ligamen et coniunctionem habere cum visibili sacramento ut medio necessario iustificationis⁵.

Iam vero in ratione medii necessarii ad iustificationem et consequenter ad salutem par est conditio peccatoris in Ecclesia quoad sacramentum poenitentiae, ac est eorum qui sunt extra Ecclesiam, in ordine ad baptismum et universim ad unionem cum Ecclesia visibili. Sicut ergo in illo ita etiam in his perfecta dispositio ex opere operantis ad iustificationem potest supplere actu susceptum sacramentum fidei et actualem unionem cum visibili Ecclesia, ita ut haec unio perficiatur in foro interno et coram Ecclesia triumphante, quin sit in foro externo coram Ecclesia militante. Hanc appellat Augustinus (l. qq. 50. in Levitic. cap. 84.). « invisibilem sanctificationem sine visibilibus sacramentis. » Quamvis autem verissimum quidem sit, huiusmodi homines uniri cum elementis invisibilibus, cum spiritu, et ut dici solet, cum anima Ecclesiae; hoc tamen ipsum non perficitur sine relatione ad ipsum corpus h. e. ad Ecclesiam in terris visibilem. Sicut enim iustificatio peccatoris in Ecclesia, quae sit ex opere operantis, non est adscribenda contritioni sine voto sacramenti poenitentiae, propter quod peccator habet necessariam relationem et, quantum ex se est et ex suo voto, coniunctionem cum sacramento; ita in iis qui foris sunt, iustificatio non est adscribenda contritioni sine voto baptismi et per hunc unionis cum corpore Ecclesiae, si non sint baptizati ⁶; et si sint baptizati, iustificatio eadem non perficitur sine voto sacramenti poenitentiae atque hoc ipso reconciliationis et reintegrationis in visibili Ecclesia. Habent ergo illi necessariam pro iustificatione relationem, et quantum in ipsis est atque ex suis actibus, coniunctionem non solum cum anima sed cum ipso corpore Ecclesiae. Valet enim, quemadmodum multis prosequitur s. Bernardus (Tract. ad Hugon. Victorin. de baptism. et aliis qq. c. 2. n. 8.), sicut de malis ita de bonis et per se necessariis actibus externis, « quod voluntas (apud Deum) pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas. » Qui igitur ita iustificantur et salvantur, non solum per Ecclesiam ratione qua supra diximus, sed etiam (quatenus in ipsis est), in Ecclesia et certe non extra Ecclesiam salvantur. Noti illi sunt semper coram Deo et Ecclesia triumphante; aliquando etiam actibus externis manifestis, ut martyrio pro fide et unione catholica, possunt cognosci et agnosci etiam ab Ecclesia militante. « Prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cuiusdam fidei indubitata probatio est, non Deo tamen sed hominibus... Pro certo cum non aliunde martyrium nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice baptismi secure suscipiatur; non video, cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. » S. Bernard. l. c.

His quae diximus, iam fere praeoccupavimus solutionem alterius quaestionis, quomodo coniunctio cum Ecclesia non solum exigatur necessitate praecepti sed omnino necessitate medii ad salutem.

1°. Medium in modo loquendi theologorum hic habet significationem causae. Necessaria ergo ad salutem necessitate medii sunt et dicuntur ea omnia et sola, quae per modum causae vel formalis vel efficientis ac disponentis conducunt ad salutem ita, ut sine illis salus obtineri non possit. Ista autem sunt in triplici ordine. a) Fundamentaliter ac per modum causae formalis medium necessarium est gratia sanctificans. Huius inquam medii in praesenti ordine supernaturali necessitas est fundamentalis, quoniam haec gratia sola sufficit et sine ea nihil sufficit ad salutem; quae vero sunt alia media, ea necessaria sunt, quatenus requiruntur ad hoc ipsum fundamentum gratiae sanctificantis construendum. Itaque b) pro adultis in ordine ad ipsam gratiam sanctificantem et per hanc ad salutem media necessaria sunt gratiae actuales per modum causae disponentis. Utraque haec causa necessaria est ex ipsa propria ratione supernaturalis beatitudinis, et eatenus ex ipsa rei natura citra specialem aliam institutionem Dei sanctificatoris et beatificatoris. Sed c) sunt in praesenti ordine media necessaria quaedam alia per modum causae efficientis ad acquirendam gratiam sanctificantem atque idcirco ad salutem aeternam ex speciali positiva Dei institutione, sacramentum nimirum baptismi atque per hunc unio cum regno Christi Ecclesia, et pro peccatoribus qui adscripti iam sunt Ecclesiae, sacramentum poenitentiae. Haec sacramenta sunt instituta ita, ut baptismus quidem pro iis qui operis operantis sunt incapaces, et sacramentum utrumvis pro iis qui per opus operantis removerunt obicem gratiae non tamen pervenerunt ad perfectam dispositionem charitatis, sint necessaria media in se ipsis h. e. in actuali applicatione, qua gratiam sanctificantem, et baptismus simul formationem membri Ecclesiae, instrumentaliter efficiunt ex opere operato. Verumtamen quia haec gratiae instrumenta externa sunt, et quia (ut Patres Ambrosius, Augustinus, Bernardus ceterique in hac re docent) apud Deum perfecta « voluntas pro facto reputatur; » hinc fit, quod Deus perfectam dispositionem per actum charitatis, quatenus includit voluntatem sacramenti in Ecclesia instituti et ex hac institutione per se necessarii ad iustificationem, suscipiat « pro facto sacramenti » ad effectum iustificationis et (quoad voluntatem baptismi) ad effectum unionis cum Ecclesia coram Deo et coram Ecclesia triumphante. Deus ergo iustificat et (modo explicato) invisibiliter format Ecclesiae membrum non propter solum actum charitatis per se et praecise spectatum, sed simul propter voluntatem seu votum baptismi, quod in actu charitatis includitur, « reputando voluntatem pro facto » sacramenti a se instituti et necessarii ad effectum iustificationis et unionis cum Ecclesia.

Ita sine dubio habet doctrina Concilii Tridentini superius commemorata. Ex verbis Salvatoris, « nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei, » Concilium probat, translationem in statum gratiae et filiorum Dei « post Evangelium promulgatum sine lavacro regenerationis aut eius voto fieri non posse. » Docet ergo s. Synodus, in verbis Christi quibus ipse actus lavacri regenerationis seu baptismi exprimitur atque adeo ut necessarium medium instituitur, includi tamen etiam votum baptismi (perfectum scilicet charitate), quia voluntas apud Deum pro facto reputatur; ac proinde etiam tum fieri sanctificationem intuitu baptismi, quatenus homo coram Deo spiritualiter ipso voto participem se reddit « aquae et Spiritus Sancti, » ut semper maneat verum, neminem⁷ posse introire in regnum Dei sive inchoatum in terris sive consummatum in coelis, et transferri in statum filiorum Dei, nisi renatus fuerit ex aqua et Spiritu S. per se quidem actuali, veluti autem per accidens saltem spirituali applicatione baptismi per votum perfectae voluntatis. Idem igitur valet de translatione in statum filiorum Dei quoad non baptizatos, quod expressis verbis docet Concilium de iustificatione peccatorum baptizatorum, in utrisque nimirum fieri quidem iustificationem per actum perfectae charitatis seu contritionis, attamen post Evangelium h. e. post institutionem utriusque sacramenti tamquam medii necessarii ad iustificationem et salutem, « ipsam reconciliationem nihilominus ipsi contritioni sine sacramenti voto, quod in illa includitur, non esse adscribendam. » Hoc ergo sensu intelligi debet, quod dixit s. Thomas, per actus poenitentis posse obtineri remissionem peccatorum « tamen prout hi actus aliqualiter ordinantur ad claves Ecclesiae; » prout videlicet homo per votum sacramenti baptismi vel poenitentiae, quod in contritione includitur, spiritualiter coniungitur cum sacramento tamquam medio ex institutione Christi necessario ad iustificationem. Hic sensus in doctrina synodi Tridentinae videtur omnino clarissime expressus, eumque disputatione paulo subtiliori defendit Card. de Lugo (de Sacram. Eucharistiae disp. III. sect. 1.).

2°. Ne vero importunae difficultates ingerantur, tria sunt animadvertenda. a) Votum sacramenti in actu perfectae charitatis seu contritionis includitur, quatenus generalis est voluntas adimplendi omnia divina praecepta et adhibendi omnia media a Deo instituta ut necessaria ad reconciliationem. Unde non requiritur, ut illud votum sacramenti concipiatur speciale et explicitum; sed imo in actu charitatis elicito etiam ab homine, qui nec quidquam novit vel non cogitat de necessitate sacramenti, voluntas illa seu illud votum necessario implicite continetur. b) Adeoque discrimen inter iustificationem per actum charitatis in veteri et in novo Testamento non est ex parte hominis, quasi in novo Testamento requireretur alius et magis explicitus actus quam in oeconomia veteri; sed discrimen est in ipsa obiectiva diversa oeconomia, quod nunc sunt aliqua praecepta et necessaria instituta, quae prius non erant; atque ideo generalis voluntas observandi et praestandi omnia necessaria nunc continet implicitum votum sacramenti baptismi vel poenitentiae, quod antea non continebat. Ex parte vero Dei actus condonandi peccata et sanctificandi per infusionem gratiae nunc, post institutionem sacramenti tamquam medii necessarii ad iustificationem, respicit coniunctionem spiritualem hominis cum ipso sacramento per eius votum implicitum. c) Hoc non ita intelligendum est, ac si sacramentum, quod actu non confertur efficaciam et virtutem aliquam exerceret ex opere operato; sed tota virtus est in perfectione dispositionis ex opere operantis. Deus autem (ut dictum est et ex doctrina Concilii constat) hoc opus operantis eatenus habet pro ultima dispositione ad gratiam infundendam, quatenus charitas perfecta includit votum baptismi et per hunc unionis cum Ecclesia, atque ita « voluntatem pro facto reputans » hominem iustificat et spiritualiter coram se unit Ecclesiae non sine relatione ad visibile sacramentum, ut medium necessarium, a se institutum.

3°. Ex dictis manifestum est, quomodo differat necessitas medii ab ea quae est tantummodo necessitas praecepti, non solum quoad internam gratiam, de qua res est per se clara, sed etiam quoad media externa sacramenti baptismi ac poenitentiae. Nam a) ea quae habent dumtaxat necessitatem praecepti, non sunt instituta ut causae ad gratiam infundendam, sed sunt necessaria tantummodo ad vitandum peccatum et ad removendum obicem gratiae; quae vero sunt de necessitate medii, ea ex institutione divina habent rationem causae ad infusionem gratiae. Quamvis igitur in actu charitatis et contritionis implicite contineatur voluntas e. g. restituendi bona aliena sicut voluntas baptismi, illa tamen includitur dumtaxat ad excludendam voluntatem peccati atque ita ad removendum obicem gratiae, quin restitutio per se sit causa gratiae; votum contra baptismi est voluntas rei non solum praeceptae sed etiam institutae, ut sit per se instrumentalis causa gratiae. Hinc est, quod Concilium Tridentinum numquam dixit, iustificationem non esse adscribendam contritioni sine voluntate adimplendi omnia praecepta, hoc enim iam per se intelligitur et ipso nomine contritionis continetur, qua excluditur voluntas peccati; contra vero quamvis inter omnia illa praecepta contineatur etiam praeceptum sacramenti baptismi et poenitentiae, s. Synodus expresse tamen haec distinxit docuitque, neminem posse transferri in statum filiorum Dei sine baptismo vel eius voto, non iam solum quia sicut in aliis praeceptis excludenda est voluntas peccandi, sed quia Christus instituit baptismum ut causam regenerationis: « nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei; » et ex pari ratione iustificationem peccatoris in Ecclesia « non esse adscribendam ipsi contritioni sine sacramenti voto, quod in ea includitur » (vide supra n. I.). b) Propter hanc rationem causae alterum oritur discrimen; quia nimirum illa, quae habent tantummodo necessitatem praecepti,⁸ necessaria sunt, ne quis peccet et ponat obicem gratiae, non autem quasi ipsa per se essent efficacia gratiae; idcirco conditiones omnes quae excusant a peccato, e. g. ignorantia inculpabilis, etiam efficiunt, ut non sint nec dici possint necessaria ad iustificationem et salutem; at vero in iis quae sunt de necessitate medii, conditiones huiusmodi excusant quidem a novo peccato, minime tamen efficiunt, quominus illa maneant adhuc media necessaria ad gratiam, cuius sunt causa, et consequenter ad salutem. Licet igitur invincibiliter ignorans existentiam aut necessitatem sacramenti propter hanc suam ignorantiam excusetur a peccato, non tamen a peccatis aliunde contractis iustificatur nec salvatur nisi per implicitum, ut diximus, sacramenti votum, « quod coram Deo pro facto reputatur. »

III. Ex declarata distinctione, dum aliquos in foro dumtaxat interno « coram Deo et Ecclesia triumphante, » non tamen in foro etiam externo coram Ecclesia militante, atque ita non visibiliter sed « invisibili sanctificatione sine visibilibus sacramentis, » atque sacramenti voto dumtaxat, « quod apud Deum pro facto reputatur, » Ecclesiae Christi coniungi dicimus, dubium oriri posset, quomodo haec doctrina componatur cum visibilitate Ecclesiae.

Sed 1°. proprietas Ecclesiae qua est conspicua, potissimum consistit in conspicuo magisterio, ministerio, sacerdotio, et consequenter in visibili exsertione authenticae doctrinae, sacri regiminis, sacrificii et sacramentorum (th. XXI.) quae omnia integra manere nec quidquam detrimenti pati ex doctrina in hac thesi proposita, per se constat.

2°. Quoad membra Ecclesiae nequaquam in eo est visibilitas eiusdem, quasi de singulis distributive certitudine infallibili constare deberet, eos vere et coram Deo pertinere aut non pertinere ad Ecclesiam, quum tali certitudine neque de singulorum charactere baptismali neque de eorum interna fide neque de immunitate ab excommunicatione constet. Non enim de singulorum membrorum sed de Ecclesiae visibilitate exstat divina promissio et revelatio, qua generatim et cumulative de universitate eorum, qui signis externis distinguuntur, certi reddimur eos non ficte tantum sed vere et coram Deo ad Ecclesiam Christi in terris pertinere ea certitudine infallibili, qua Deus pollicitus est se suam Ecclesiam in terris, quae non est alia quam visibilis et ex fidelibus hominibus congregata, conservaturum usque ad consummationem saeculi, hocque ipso numquam permissurum esse, ut in ea vera fides, vera sacramentorum et sacrificii administratio, vera sub sacro regimine communio deficiat. Huic autem visibili unioni et communioni sicut ex eo, quod in illa singuli aliqui non vera sed simulata fortasse sint membra, nihil decedit; ita multo adhuc minus quidquam ei officit, quod singuli aliqui in foro interno dumtaxat et coram Deo, non etiam in foro externo coram Ecclesia militante membra Ecclesiae eiusdem constituantur. Salva visibilitate corporis Ecclesiae singuli aliqui possunt videri esse, et non vere coram Deo esse membra Ecclesiae; vicissim singuli aliqui possunt coram Deo vere esse et coram Ecclesia militante non videri membra eiusdem, quia sicut in malis ita in bonis coram Deo non autem coram hominibus « voluntas pro facto reputatur. »