De Ecclesia Christi

« In Ecclesia iam Apostolica conspicitur potestatis in Apostolis institutae ad pascendam Ecclesiam perpetua successio per seriem singulorum in singulis Ecclesiis Episcoporum, ex quibus constat unus in Apostolis divinitus institutus cumque eis successione cohaerens episcopatus. Quae quidem divina Ecclesiae constitutio tum 1°. in scriptis Apostolicis exhibetur; tum 2°. in monumentis Patrum aetati Apostolicae proximorum distinctius manifestatur. »

Ex iis quae in superiori thesi demonstrata sunt, apparet Ecclesiam ut ea erat sub Apostolis, societatem esse in se inaequalem, in qua nempe sint superiores vera iurisdictione instructi et subditi illi iurisdictioni obnoxii. Cum porro haec dispositio et subordinatio instituta a Christo Domino et conditore Ecclesiae ad ipsam pertineat internam constitutionem et ad regimen Ecclesiae, fieri nequit, ut ea sit potestas extraordinaria, personalis solis Apostolis; sed necessario intelligitur potestas ordinaria et propaganda, quamdiu ipsa Ecclesia persistit. Et sane haec communicatio potestatis, atque inde perenniter duratura relatio superiorum et subditorum seu inaequalitas societatis in ipsa iam Ecclesia apostolica luculenter sese prodit.

I. Considerabimus potestatem verae iurisdictionis, prout in scriptis Apostolicis exhibetur, tum secundum modum, quo ea describitur in Episcopis successoribus Apostolorum, tum secundum modum propagationis, tum secundum singularitatem in singulis Ecclesiis particularibus, in qua re iam etiam ordo hierarchicus potestatum continetur.

1°. Sicut Apostoli vi suae potestatis, paulo ante a nobis consideratae in eorum magisterio et iurisdictione, erant praepositi Ecclesiae; ita videmus hoc ipsum munus praepositorum ab eis deferri et communicari aliis, quibus propterea ceteri fideles « obedire et subiacere » teneantur. Hoc itaque officium obedientiae et subiectionis respondet potestati in praepositis collatae et ordinatae ad salutem animarum. « Mementote praepositorum vestrorum ¹, qui vobis locuti sunt verbum Dei, quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem... Obedite praepositis vestris et subiacete eis. Ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris redditur... ². Salutate omnes praepositos vestros et omnes sanctos » Heb. XIII. 7. 17. 24.

Qui hic generaliori appellatione dicuntur fidelium praepositi (ἡγούμενοι) ³, iidem multis aliis in locis Actuum et epistolarum apostolicarum vocantur nomine speciali ac proprio presbyteri et Episcopi. Munus eorum et superior potestas in Ecclesiam significatur iam ipso nomine, ut duces sint fidelium, unde sensu eodem etiam dicuntur vi muneris praeesse (προεστῶτες) 1. Tim. V. 17. cf. Rom. XII. 8. Duces et praesides exhibentur ita, ut « Spiritus Sanctus posuerit Episcopos regere Ecclesiam Dei; » ut eorum munus sit « attendere universo gregi, in quo positi sunt » Act. XX. 28; « pascere qui in ipsis est, gregem Dei, providendo » (ἐπισκοποῦντες) 1. Pet. V. 2; « Ecclesiae Dei diligentiam habere » (ἐπιμελεῖσθαι) comparatione facta cum patrefamilias, qui domui praeest 1. Tim. III. 5; pervigilare pro animabus, pro quibus rationem sunt reddituri » Heb. XIII. 17.

Ad regimen, ad pastoralem providentiam, diligentiam, vigilantiam pro Ecclesia Dei speciatim pertinet a) magisterium: « praecipe et doce; attende doctrinae; praedica verbum ministerium tuum imple; collabora evangelio secundum virtutem Dei; qui laborant in verbo et doctrina; commone testificans coram Domino; exhibe te ipsum operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum Dei; serva mandatum (τὴν ἐντολήν) sine macula usque ad adventum Domini N. I. C.; formam habe sanorum verborum, bonum depositum custodi per Spiritum Sanctum; quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere; oportet Episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere » 1. Tim. IV. 6. 11. 13. 16; V. VI; VI. 14. 20; 2. Tim. I. 13. 14. II. 2. 14. 15; IV. 2–5; Tit. I. 9.

b) Nec minus eodem munere pastorali comprehenditur potestas iudicii et correptionis etiam in invitos, quam ab Apostolo superius audivimus esse « ultionem inobedientiae » (ἐκδίκησιν τῆς παρακοῆς). « Adversus presbyterum accusationem noli recipere nisi sub duobus aut tribus testibus; peccantes coram omnibus argue, ut et ceteri timorem habeant. » « Huius rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt, corrigas » (ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ). « Sunt enim multi inobedientes... quos oportet redargui... increpa eos dure, ut sint sani in fide. » « Argue cum omni imperio; nemo te contemnat » 1. Tim. V. 19. 20; Tit. I. 5. 13; II. 15.

Sunt igitur Episcopi in pascendo gregem Dei, in regendo Ecclesiam potestate magisterii et imperii (iurisdictionis) successores Apostolorum ea ratione, quae continetur in ipsa institutione apostolatus: « docete observare omnia, et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi » (supra th. XIV.) ⁴. Hos post commemorata aliquot munera extraordinaria nominat Paulus ex Christi institutione ordinaria ac perpetua « pastores et doctores » ⁵, quos Christus dedit « ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi donec occurramus omnes in societatem fidei » Eph. IV. 11. Munus esse homogeneum in successoribus sicut in Apostolis Paulus etiam indicat, ubi praepositis Apostolis subiungit praepositos successores Heb. XIII. 7. 17. Et Petrus consenior sibi consociat seniores (πρεσβυτέρους τοὺς ἐν ὑμῖν ὁ συμπρεσβύτερος) ⁶. Fons autem supremus totius potestatis est Christus princeps pastorum: « Seniores qui in vobis sunt, obsecro consenior... pascite qui in vobis est, gregem Dei providentes (ἐπισκοποῦντες)... et cum apparuerit princeps pastorum, percipietis immarcescibilem gloriae coronam » 1. Pet. V. 1–4; unde Christus etiam appellatur « pastor et episcopus animarum » ib. II. 25.

2°. Successio haec perennis non, sicut in veteri Testamento, generatione carnali sed generatione spiritali propagatur per sacramentalem manuum impositionem, qua confertur gratia sanctificationis et virtutis ipsi muneri respondens. « Resuscites gratiam Dei, quae est in te per impositionem manuum mearum; non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis (δυνάμεως) et dilectionis et sobrietatis (σωφρονισμοῦ); noli itaque erubescere testimonium Domini nostri » 2. Tim. I. 6. « Praecipe haec et doce. Nemo adolescentiam tuam contemnat...; attende lectioni, exhortationi et doctrinae. Noli negligere gratiam, quae est in te, quae data est tibi per prophetiam cum impositione manuum presbyterii... ⁷. Attende tibi et doctrinae » 1. Tim. IV. 14. Eandem ordinationis et propagationis potestatem vicissim in successore a se ordinato agnoscit Apostolus. Primum enim agit de modo iudicii adversus presbyteros; tum vero in relatione ad constituendos presbyteros commendat Timotheo: « manus cito nemini imposueris » 1. Tim. V. 19. 22. Unde quamvis significatio impositionis manuum multiplex sit, his tamen locis non potest intelligi alia quam ordinationis, in Scripturis atque inde in universali usu ecclesiastico per excellentiam dicta manuum impositio (ἡ χειροτονία).

3°. Discrimen in eo obtinet maximum, quod Apostoli singuli non modo in singulis Ecclesiis sed in Ecclesiis omnibus, in universa Ecclesia potestatem habent « ad obediendum fidei in omnibus gentibus » ⁸ (Rom. I. 5. 13. sq.; Act. IX. 15; 1. Cor. VII. 17. etc.); successores autem singuli in singulis dumtaxat Ecclesiis constituuntur Episcopi. In Apostolis igitur universalis potestas apostolatus includebat quidem potestatem episcopatus particularis; sed potestas apostolatus quatenus universalis residebat in Apostolis eratque extraordinaria, non propaganda (quod ex ipsa institutione longe diversum erat in Petro ut in capite perenni Ecclesiae perennis th. XI.), sola vero potestas episcopatus intelligitur perpetuo duratura et ideo ordinaria. Paulus et Barnabas (in prima sua missione per Asiam) « constituerunt illis (manuum impositione) per singulas Ecclesias presbyteros » ⁹ Act. XIV. 23. « Reliqui te (Titum) Cretae, ut... constituas per (singulas) civitates (κατὰ πόλιν) presbyteros, sicut et ego disposui tibi... Oportet enim Episcopum, sine crimine esse » etc. Tit. I. 5. 7. Hinc tum Petrus tum Paulus diserte restringunt potestatem singulorum Episcoporum ad illum particularem gregem, qui ipsis est commissus. « Pascite qui in vobis est, gregem Dei providentes » 1. Pet. V. 2. « Attendite vobis et universo gregi, in quo vos posuit Spiritus Sanctus Episcopos regere Ecclesiam Dei » Act. XX. 28. ¹⁰

Singulos Episcopos singulis Ecclesiis fuisse ab Apostolis ordinatos certissime praeterea constat ex Apocalypsi. « Septem stellae angeli sunt septem Ecclesiarum » Apoc. I. 20. Numerantur deinde angelus Ephesi, Smyrnae, Pergami, Thyatirae, Sardium, Philadelphiae, Laodiciae. Ipsis attribuuntur tum bona tum mala opera, quae patrantur in Ecclesiis eorum curae commissis, utpote qui vigilant tamquam rationem Deo pro animabus reddituri. Singulorum est in singulis Ecclesiis tenere et servare quae acceperant ab Apostolis III. 3; examinare, damnare et arcere doctrinas contrarias et falsos doctores II. 2. 14. 15. 20; vigilare, confirmare, exigere subiectionem III. 2. 9.

4°. Ex ipsis Scripturis novi Testamenti constat, praeter unum illum singularum Ecclesiarum Episcopum seu presbyterum fuisse plures sacrorum ministros in iisdem Ecclesiis, non modo diaconos evidenter diversi ordinis ac subordinatos Episcopis (Act. VI. 5. 6. 9; VIII. 5. 12. 38; Phil. I. 1; 1. Tim. III. 8. 12.); sed etiam alios presbyteros appellatos hoc nomine quidem communi cum illo, qui positus erat regere totam Ecclesiam (particularem) et pascere totum illum gregem Dei, cui proinde regendi et pascendi suberant etiam hi nominati presbyteri (cf. 1. Tim. V. 19.); imo constat, plures fuisse huiusmodi presbyteros in Ecclesiis, quae personaliter et immediate ab ipsis Apostolis regebantur (Act. XI. 30; XV. 2. 4. sqq.; XVI. 4.; XXI. 18; Iac. V. 14.). Habemus igitur iam in ipsis Scripturis sufficienti indicio designatos duos ministrorum ordines, diaconos et presbyteros, ipsos quoque cum universo grege regendos ac pascendos ab ordine supremo Episcoporum, qui soli in potestate magisterii et regiminis successores sunt Apostolorum.

II. Quae in sacris litteris modo expressius declarata modo obscurius indicata vidimus, de successione Apostolica et de sacra hierarchia; ea in reliquis monumentis aetati Apostolicae coaevis aut supparibus manifeste et distincte exhibentur; adeoque commentarium constituunt ad illustranda et intelligenda ea, quae in scripturis per se forte obscuriora essent:

1°. Clemens Romanus tempore apostolico et saltem s. Ioanne adhuc superstite declaravit Corinthiis ordinem divinorum ministeriorum, quomodo et a quibus peragenda sint. Sermo ei est non sane de veteris sed de novi Testamenti institutis observandis; quoniam vero veteri hierarchiae tamquam typo respondet ut antitypus hierarchia novi Testamenti; idcirco s. Pontifex unam explicat ex altera, et iisdem nominibus quibus describitur ordo sacerdotii antiqui, simul designat ordines hierarchiae christianae. « Omnia ordine debemus facere (nos Christiani), quae Dominus statutis temporibus peragi iussit. Oblationes scilicet et officia sacra (τάς τε προσφορὰς καὶ λειτουργίας) praecepit perfici non temere et inordinate, sed statutis temporibus et horis; ubi et a quibus celebrari vult, ipse suprema sua voluntate definivit... Qui ergo assignatis temporibus oblationes suas faciunt, accepti et beati sunt; Domini enim statuta sequentes non aberrant. Summo namque sacerdoti propria munera attributa sunt, et sacerdotibus proprius locus assignatus est, et Levitis propria ministeria incumbunt, homo laicus laicis praeceptis obligatur. Unusquisque vestrum, fratres, in suo ordine gratiarum actiones offerat Deo, in bona conscientia permanens, non transgrediens constitutum sui ministerii canonem, in sanctitate.... ¹¹ Missus est Christus a Deo, et Apostoli a Christo; factum est utrumque ordinatim ex voluntate Dei... Per regiones igitur et urbes praedicantes constituerunt primitias illarum, Spiritu cum probassent, in Episcopos et diaconos eorum, qui credituri erant. » Comparatione facta cum designatione sacerdotii in familia Aaronica, ut de eodem contentio inter Israëlitas excluderetur, transit Clemens ad successionem ratam ac perennem in sacerdotio novi Testamenti, « Apostoli quoque nostri per Iesum Christum D. N. cognoverunt, contentionem de nomine episcopatus oborituram; ob eam ergo causam perfecta praescientia praediti constituerunt praedictos, et deinceps ordinationem dederunt, ut, cum illi decessissent, ministerium eorum alii probati viri exciperent » ¹² Clem. ep. I. ad Corinth. n. 40–44.

Cum Clementis testimonio conferenda est Eusebii narratio, qui postquam Episcopi Apostolici Quadrati meminit, ita prosequitur. « Praeter hos alii quoque plures praestabant, primum ordinem successionis Apostolorum obtinentes. Qui tantorum virorum Deo digni discipuli cum essent, Ecclesiarum fundamenta in omni loco ab Apostolis antea posita provenerunt¹³, praedicationem magis ac magis promoventes et salutaria semina regni coelorum per totum orbem late spargentes... Hi iactis tantummodo fundamentis fidei in peregrinis regionibus, constituebant alios pastores hisque committebant culturam eorum qui recenter conversi erant (οὗτοι δὲ θεμελίους τῆς πίστεως ἐπὶ ξένοις τισὶ τόποις αὐτὸ μόνον καταβαλλόμενοι, ποιμένας τε καθιστάντες ἑτέρους, τούτοις τε αὐτοῖς ἐγχειριζόντες τὴν τῶν ἀρτίως εἰσαχθέντων γεωργίαν); ipsi vero alias porro regiones ac gentes adibant comitante Dei gratia et cooperatione » Euseb. H. E. l. III. c. 37.

Ipsis paene verbis Clementi consonat Irenaeus: « Valde perfectos et irreprehensibiles in omnibus eos volebant (Apostoli), quos et successores relinquebant suum ipsorum locum magisterii tradentes » Iren. III. c. 3. n. 1.

Quamvis posteriori hoc loco explicite solos Episcopos et diaconos nominet, sub Episcopis tamen qui sunt singuli per singulas regiones et urbes (κατὰ χώρας καὶ πόλεις), comprehendi etiam alios sacerdotes secundi ordinis, ut superius ex veteri Testamento distinxerat summum sacerdotem et sub illo sacerdotes alios, apparet si recte intelligatur, ex capite 57, ubi diserte commemorat presbyteros in Corinthiorum Ecclesia. « Subditi estote presbyteris... melius siquidem vobis est in ovili Christi parvos et probatos inveniri, quam sublimius elatos spe illius eiici. »

2°. Quam sollicite gradus isti hierarchici et subordinatio divinitus instituta commendetur ab Ignatio Apostoli Ioannis discipulo, nemo ignorat.

a) Quoad regimen ecclesiasticum statum singularum Ecclesiarum post ascensionem Christi in coelum generatim comparans cum collegio apostolico sub ipso Christo adhuc versante in terris, ita illum exhibet. « Quum Episcopo subiecti sitis ut Iesu Christo, videmini mihi non secundum hominem sed secundum Iesum Christum vivere... Necessarium itaque est, quemadmodum facitis, ut sine Episcopo nihil agatis; sed et presbyterio subditi sitis ut Apostolis Iesu Christi... Oportet autem et eos qui sunt diaconi mysteriorum Iesu Christi ¹⁴, omni modo omnibus placere. Non enim ciborum ac potuum diaconi sunt, sed ministri Ecclesiae Dei... Cuncti similiter revereantur diaconos ut mandatum Dei (ὡς θεοῦ ἐντολὴν legendum ex ep. ad Smyrn. n. 8.), et Episcopum ut Iesum Christum Filium Patris, et presbyteros ut synedrium Dei (ὡς συνέδριον θεοῦ quemadmodum apud Clementem hic ab Ignatio comparatio videtur institui cum veteri Testamento) atque ut collegium Apostolorum. Sine his Ecclesia non nominatur » Ignat. ep. ad Trall. n. 2. 3; ad Magnes. n. 6. 13; ad Smyrn. n. 8. cf. ad Ephes. n. 2; ad Magnes. n. 2; ad Philad. Inscript. et n. 10; ad Smyrn. n. 12; ad Polycarp. n. 6.

b) Presbyteri ipsi et cum presbyteris omnes fideles uniti ac subiecti sunt Episcopo, qui missus est a Christo ad regendam Ecclesiam. Haec unio et subiectio sicut in regimine disciplinae ita non minus valet quoad magisterium doctrinae, si videlicet « episcopatus » (Ignat. ad Polycarp. n. 8.) seu corpus Episcoporum « per fines terrae » universim spectetur; ita enim spectati semper sunt in sententia Christi. Quapropter haec unio cum Episcopis instituta est et est necessaria, ad fugiendam haeresim. « Decet vos omnibus modis glorificare Iesum Christum, qui glorificavit vos, ut in obedientia una sitis perfecti (κατηρτισμένοι) in eodem sensu et in eadem sententia, atque idem de eodem dicatis omnes, ut subiecti Episcopo et presbyterio per omnia sanctificati sitis... Unanimes sitis in sententia Dei. Etenim Iesus Christus, inseparabilis vita nostra, Patris sententia (Verbum) est, ut et Episcopi per fines terrae constituti in sententia Iesu Christi sunt; unde decet vos uniri Episcopi sententiae, quod et facitis. Nam memorabile vestrum presbyterium, dignum Deo, ita coaptatum est Episcopo, ut chordae citharae... Quemcumque enim paterfamilias mittit ad regendam domum suam (πρὸς ἰδίαν οἰκονομίαν), hunc ita suscipere debemus ut ipsum, qui mittit. Manifestum est igitur, quod Episcopum respicere oportet ut ipsum Dominum. Et ipse quidem Onesimus (Episcopus) supra modum laudat vestrum ordinem in Deo, quod omnes secundum veritatem vivitis et quod apud vos nulla haeresis locum habet » Ephes. n. 2–6. « Obsecro vos ab aliena herba abstinere, quae est haeresis... Hoc autem fiet, si nec inflati fueritis, et indivulsi a Deo Iesu Christo, et ab Episcopo, et a praeceptis Apostolorum ¹⁵. Qui intra altare est, mundus est; qui vero extra est, non est mundus, hoc est, qui sine Episcopo et presbyterio et diacono (pro διακόνου probabiliter legendum διακόνων, ut habet interpolator) aliquid agit, is non est mundus in conscientia » Trall. n. 7; Philadelph. n. 2. 3. 7.

c) Aeque necessaria commendatur unitas per subordinationem sub Episcopo in functionibus sacerdotii et liturgiae. « Illa rata (βεβαία) habeatur Eucharistia, quae sub Episcopo peragitur, vel cui Episcopus commiserit. Ubi comparuerit Episcopus, ibi et multitudo sit; sicut ubi fuerit Christus Iesus, ibi est catholica Ecclesia (ἡ καθολικὴ ἐκκλησία). Non fas est sine Episcopo baptizare, neque agapen facere; sed quod ille probaverit, hoc et Deo est beneplacitum, ut securum ac ratum (ἀσφαλὲς καὶ βέβαιον) sit omne, quod peragitur... Qui clam Episcopo aliquid facit, diabolo servit » Smyrn. n. 8. 9; Ephes. n. 20; Philadelph. n. 4. ¹⁶

Eadem hierarchia comparet in epistola Polycarpi. Nam in ipsa inscriptione nominantur Polycarpus Episcopus « et presbyteri qui cum ipso sunt, » sicut in textu epistolae commendantur diaconi et presbyteri; et fideles iubentur « subiici presbyteris et diaconis » n. 5. 6.

In Pastore Hermae Ecclesia sub symbolo matronae spectabilem sese sistens commonstrat una cum Apostolis « Episcopos et doctores et ministros, qui et episcopatum gesserunt et docuerunt et ministraverunt, qui dormierunt quique adhuc sunt » l. I. vis. 3. n. 5. cf. vis. 2. n. 4; l. III. similit. 9. n. 27. ¹⁷

3°. Post Patres Apostolicos eorum discipuli secundae et tertiae successionis hanc formam Ecclesiae non solum describunt in universo orbe constitutam; sed etiam ut per se manifestum ubique supponunt ac diserte declarant, hanc secundo et tertio saeculo per fines terrae ita constitutam Ecclesiam esse eam ipsam, quam hac forma Christus fundavit et quae continuo velut flumine per successionum seriem ab Apostolis descendit. Unde singulas Ecclesias ab Apostolis fundatas non alio argumento demonstrant quam exhibendo singularium Episcoporum sibi continuo succedentium seriem usque ad primum ab ipsis Apostolis institutum; posterius autem conditas Ecclesias ostendunt membra esse eiusdem unius Ecclesiae eo, quod in his quoque singularium Episcoporum successio derivata est ex illo ipso Episcopatu constituto ab Apostolis secundum hierarchiam a Christo praescriptam.

Hegesippus « Romam usque profectus plurimos se adiisse Episcopos » narrat, inter quos praeter Anicetum Romanum Pontificem eiusque successores Soterem et Eleutherium nominat « Primum Corinthiorum Ecclesiae Episcopum, » atque « in singulis successionibus et in singulis civitatibus » unam eamdemque doctrinam se reperisse testatur (apud Euseb. H. E. l. IV. c. 22.).

Eusebius in sua historia hoc maxime propositum habuit, ut ex vetustis monumentis Ecclesiarum apostolicarum originem demonstraret per successionem Episcoporum ab Apostolis derivatam.

« Romanae Ecclesiae episcopatum post Pauli Petrique martyrium primus sortitur Linus, » Secundo anno Titi « Linus Episcopus Romanae Ecclesiae cum duodecim annis administrationem (τὴν λειτουργίαν) tenuisset, hanc tradit Anencleto. » Hoc modo deinceps secundum annos et imperia numerat singulos Pontifices in perenni successione usque ad quartum saeculum. Euseb. H. E. l. III. 2. 13. 15. 34; IV. 1. 4. 5. 10. 11. 19. 22; V. 22; VI. 21. 23. 29. 39; VII. 2. 5. 27. 30. 32.

« Thronus Hierosolymitani episcopatus ab Apostolis traditus erat Iacobo fratri Domini. » Post martyrium Iacobi consultatum est, « quis iudicandus esset dignus eius successione » (τῆς Ἰακώβου διαδοχῆς ἄξιος). « Omnes vero una sententia Symeonem Cleopae patruelem Domini, ut ferunt, cuius etiam Scriptura Evangelica meminit, sede illa episcopali dignum iudicarunt. » Euseb. II. 1. 23; III. 11; IV. 22. Numerantur deinde quindecim Episcopi ex circumcisione sibi continua serie succedentes usque ad excidium ab Hadriano imperatore illatum; ac subinde Episcopi ex gentibus, quorum primus Marcus, usque ad tempora Eusebii. Ib. III. 35; IV. 5. 6; V. 12; VI. 10; VII. 5. 14. Aetate adhuc Eusebii episcopalis cathedra Iacobi, « qui primus ab ipso Salvatore et ab Apostolis episcopatum acceperat, » ex constanti traditione conservabatur Hierosolymis. Ibid. VII. 19.

« In Antiochena successione Petri secundus Ignatius (defuncto Evodio, qui primus fuerat constitutus) episcopatum sortitus est » ¹⁸ Euseb. III. 22. 36. Porro texitur series continua viginti successorum Ignatii usque ad quartum saeculum. Ibid. IV. 20. 24; V. 22; VI. 11. 21. 23. 29; VII. 14. 30. 32.

« Alexandrinae Ecclesiae administrationem, Nerone octavum annum imperii agente, primus post Marcum Apostolum et Evangelistam suscipit Anianus » Euseb. II. 24. Successores in episcopatu nominatim recensentur alii quindecim usque ad Petrum, qui ineunte IV. saeculo in persecutione Maximini martyrium fecit. Ibid. III. 14. 21; IV. 1. 4. 5. 10. 19; V. 9. 22. 26. 35; VII. 28. 32; IX. 6.

4°. Multo distinctius hierarchicam Ecclesiae constitutionem huiusque divinam originem per Apostolos declarat Irenaeus Polycarpi auditor, quoniam nimirum non solum obiter commemorare sed iam data opera demonstrare necesse habuit fundamentum ad custodiendam unitatem, integritatem et securitatem christianae professionis positum in ipsa hac divina constitutione Ecclesiae.

Postquam dixit, ante adventum Christi ac regni eius non potuisse plene intelligi Scripturas porro demonstrat, quomodo in hoc regno Christi tota veritas ex divina institutione per successores Apostolorum conservetur. « Quapropter eis qui in Ecclesia sunt, presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab Apostolis, sicut ostendimus; qui cum Episcopatus successione charisma veritatis certum secundum placitum Patris acceperunt; reliquos vero qui absistunt a principali successione, et quocumque loco colligunt, suspectos habere vel quasi haereticos... vel quasi scindentes (schismaticos)... aut rursus ut hypocritas quaestus gratia et vanae gloriae hoc operantes. Omnes autem hi deciderunt a veritate... Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet veritatem, apud quos est ea quae est ab Apostolis Ecclesiae successio, et id quod est sanum et irreparabile¹⁹ conversationis (disciplinae), et inadulteratum et incorruptibile sermonis (doctrinae) constat. Hi enim et eam quae est in unum Deum, qui omnia fecit, fidem nostram custodiunt, et eam quae est in Filium Dei, dilectionem adaugent, qui tantas dispositiones propter nos fecit, et Scripturas sine periculo nobis exponunt. » Iren. l. IV. c. 26. n. 2-5. Cf. l. I. c. 10. n. 2; III. c. 2. n. 2. c. 4; c. 24. n. 1; l. V. praef. et c. 20.

Omnes autem Ecclesiae, in quibus singulis est ista Apostolica Episcoporum successio, unam constituunt in toto mundo Ecclesiam, cuius unitatis principium ac vinculum Irenaeus declarat esse successionem Petri in Ecclesia Romana. Quoniam vero unitas ipsa Ecclesiae intrinsecus constituitur integritate totius fidei et communione charitatis, idcirco visibile principium unitatis necessario est etiam visibile principium ad conservandam perenniter incorruptibilem doctrinam et conversationem, fidem et dilectionem. « Traditionem itaque Apostolorum in toto mundo manifestatam, in omni Ecclesia adest respicere omnibus, qui vera velint videre: et habemus annumerare eos qui ab Apostolis instituti sunt Episcopi in Ecclesiis et successores eorum usque ad nos... quos et successores relinquebant suum ipsorum locum magisterii tradentes... Sed quoniam valde longum est in hoc tali volumine omnium Ecclesiarum enumerare successiones, maximae et antiquissimae (ἀρχαιοτάτης non aetate, quod verum non esset, sed τῇ ἀρχῇ hoc est principalitate) et omnibus cognitae a gloriosissimis Apostolis Petro et Paulo Romae fundatae et constitutae Ecclesiae, eam quam habet ab Apostolis traditionem et annuntiatam hominibus fidem, per successiones Episcoporum pervenientem usque ad nos indicantes, confundimus omnes, qui quoquo modo... praeterquam oportet, colligunt. Ad hanc enim Ecclesiam propter potentiorem principalitatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, hoc est, eos qui sunt undique fideles, in qua semper ab his qui sunt undique, reservata est ea, quae est ab Apostolis traditio. Fundantes igitur et instruentes ²⁰ beati Apostoli Ecclesiam, Lino episcopatum administrandae Ecclesiae (τὴν τῆς ἐπισκοπῆς λειτουργίαν) tradiderunt..... Succedit autem ei Anacletus (Ἀνέγκλητος); post eum tertio loco ab Apostolis episcopatum sortitur Clemens, qui et vidit ipsos Apostolos... Huic autem Clementi succedit Evaristus (Εὐάρεστος)... ²¹ Nunc duodecimo loco episcopatum ab Apostolis habet Eleutherius (Ἐλεύθερος). Hoc ordinatione et successione ea quae est ab Apostolis traditio, pervenit usque ad nos. » Id. l. III. c. 3. n. 1-3. ²²

In universis igitur Ecclesiis, quae omnes sunt una Ecclesia per unum perennem in potentiori principalitate successorem Petri, ad conservandam veram agnitionem positam in doctrina Apostolica, ita, quemadmodum in superioribus descriptus est, sese habet antiquus Ecclesiae status in universo mundo ²³ et character corporis Christi secundum successionem Episcoporum, quibus illi eam quae in unoquoque loco est, Ecclesiam tradiderunt: « quae pervenit usque ad nos custoditione Scripturarum tractatio plenissima neque additamentum neque ablationem recipiens, et lectio sine falsatione, et secundum Scripturas expositio legitima et diligens et sine periculo et sine blasphemia, et praecipuum dilectionis munus..... Quod est omnibus reliquis charismatibus supereminentius » Id. l. IV. c. 33. n. 8. Nimirum vera γνῶσις, quae explicatur tractatio plenissima seu integra doctrina, et integra tum littera tum interpretatio Scripturae, et praecipuum munus charitatis, pervenit ad nos, tamquam per organon, per antiquum Ecclesiae statum seu per Ecclesiam a Christo constitutam. Haec Ecclesia per successionem Episcoporum, tamquam unum prae ceteris corporis Christi characteribus maxime conspicuum, perpetuo manet Christo coniuncta et agnoscitur corpus Christi. (Cf. Eph. IV. 15. 16. ubi « iuncturae subministrationis in corpore Christi » indicantur).

5°. Non secus ac Clemens, Ignatius, Irenaeus hunc antiquum Ecclesiae statum in universo mundo per successiones Episcoporum describit primus inter ecclesiasticos scriptores latinos Tertullianus velut characterem corporis Christi.

In primis hierarchia constat tribus distinctis ordinibus ita, ut presbyteri et diaconi plures ab uno pendeant Episcopo. « Dandi quidem (baptismi) habet ius summus sacerdos qui est Episcopus; dehinc presbyteri et diaconi, non tamen sine Episcopi auctoritate propter Ecclesiae honorem ²⁴, quo salvo salva pax est » Tertul. de Baptism. c. 17.

Potissimum vero spectanda est perennis successio Episcopatus inde ab Apostolis. « Edant ergo (haeretici) origines Ecclesiarum suarum; evolvant ordinem Episcoporum suorum ita per successiones ab initio decurrentem, ut primus ille Episcopus aliquem ex Apostolis vel Apostolicis viris qui tamen cum Apostolis perseveraverit, habuerit auctorem et antecessorem. Hoc enim modo Ecclesiae Apostolicae census suos deferunt. Sicut Smyrnaeorum²⁵ Ecclesia Polycarpum ab Ioanne conlocatum refert; sicut Romanorum, Clementem a Petro ordinatum edit; proinde utique et ceterae exhibent, quos ab Apostolis in episcopatum constitutos Apostolici seminis traduces habeant. Confingant tale aliquid haeretici... Sed etsi confinxerint, nihil promovebunt. Ipsa enim doctrina eorum cum Apostolica comparata, ex diversitate et contrarietate sua pronuntiabit neque Apostoli alicuius auctoris esse neque Apostolici... Ad hanc itaque formam probabuntur ab illis Ecclesiis, quae licet nullum ex Apostolis vel Apostolicis auctorem suum proferant, ut multo posteriores, quae denique quotidie instituuntur; tamen in eadem fide conspirantes non minus Apostolicae deputantur pro consanguinitate doctrinae. » Tertull. Praescript. c. 32. Conferatur etiam ibidem caput 36, ubi nominantur Ecclesiae, « apud quas ipsae adhuc cathedrae Apostolorum suis locis praesident. »

Quod sibi vult Tertullianus, hoc est. Successio Episcoporum pertingens usque ad Apostolos universim in Ecclesia necessaria est ad conservationem doctrinae Apostolicae, et tamquam character corporis Christi; sed non est necesse nec fieri potest, ut singulae Ecclesiae per se spectatae ac proinde in eis sedes Episcopales pertingant usque ad Apostolos. Attamen in singulis necessarium est, ut traducem seminis Apostolici habeant tum in connexione Episcoporum suorum cum serie successionis Apostolicae, tum in consanguinitate doctrinae, hoc est, ut habeant successionem Apostolicam saltem mediatam tum personarum tum doctrinae seu (quemadmodum Tertullianus loquitur) sacramenti. Unde haereses quae successione episcopali etiam se inserant aetati Apostolicae, « nec recipiuntur in pacem et communicationem ab Ecclesiis quoquomodo Apostolicis, scilicet ob diversitatem sacramenti nullo modo Apostolicae » Tertull. ibi c. 32. Contra vero de singulis Ecclesiis etiam posterius institutis in uno corpore Ecclesiae catholicae verum est, quod idem Tertullianus ait: « constat omnem doctrinam quae cum illis Ecclesiis Apostolicis, matricibus et originalibus fidei, conspiret, veritati deputandam, sine dubio tenentem, quod Ecclesiae ab Apostolis, Apostoli a Christo, Christus a Deo accepit....... Communicamus cum Ecclesiis Apostolicis quod nulli doctrina diversa: hoc est testimonium veritatis » Ibid. c. 21.

6°. Clemens Alexandrinus obiter quidem sed satis luculenter doctrinam de Ecclesia tradit ad finem libri VII. Stromatum. Sicut unus est Deus et unus Dominus Christus, ita res maxime veneranda in terris, Ecclesia nimirum « participans de natura unius Dei; » una est in primis numerice, quod non est alia Ecclesia vera quam catholica. Hoc probatur, quia vera Ecclesia illa est, quae a Christo in suo adventu mediis Tiberii temporibus est instituta et ab ipso atque ab eius Apostolis doctrinam ac fidem accepit. « Est igitur vera Ecclesia illa, quae est vere antiqua » ²⁶, hoc est a Christo et Apostolis derivata in omne tempus futurum. Et deinde una Ecclesia etiam intrinsecus unitate fidei et institutorum Christi ²⁷. Haereses omnes « circa Adriani tempora » primum exortae, defecerunt ab Ecclesia una, antiqua, vera, quae sola est catholica, et ipsi defectioni originem debent; non sunt ergo in Ecclesia, nec ipsae sunt vera Ecclesia, quia non sunt a Christo et ab Apostolis derivatae, sed contra Christi et Apostolorum Ecclesiam rebelles per defectionem ab intestina unitate fidei. Stromatum VII. ed. Sylb. p. 325.

In hac Ecclesia visibili in terris regimen exstat secundum gradus diversos. Quemadmodum gradus sunt diversi in sanctitate et in vera γνώσει, atque iterum gradus diversi in hierarchia angelorum, ita « hic quoque in Ecclesia gradus sunt Episcoporum, presbyterorum, diaconorum; imitationes arbitror gloriae angelicae » ²⁸ Ib. l. VI. p. 283. In sacris libris Clemens reperit diversa iisdem tribus ordinibus attributa officia « alia presbyteris, alia Episcopis, alia diaconis » Paedag. l. III. p. 114.

Origenes discipulus Clementis hanc in Ecclesia hierarchiam praedicat ut « ecclesiasticum ordinem qui in episcopatus vel presbyteratus sedibus habetur, diaconorum ordinem adstantium divino ministerio » Orig. in. Cantic. l. II. T. III. p. 48. (ed. De la Rue). « Episcopus et presbyter et diaconus rerum his nominibus significatarum symbola » ²⁹ in Matth. tom. 14. n. 22. ib. p. 646; tom. 11. n. 15. p. 501; tom. 16. n. 22. p. 753.

7°. Descriptionem constitutionis tam luculenter expressam porro reperimus eamdem apud s. Cyprianum; non pro Africa solum aut quibusdam tantum partibus Ecclesiae, sed sicut apud Patres antecedentes pro tota Ecclesia in orbe terrarum; non humano dumtaxat iure, sed lege et institutione omnino divina.

Ecclesia per orbem terrarum ex divina institutione est unum corpus; haecque unitas corporis constituitur unitate episcopatus, quem participant (quatenus consideratur ut munus ac potestas) et componunt (quatenus consideratur ut unum corpus) singuli legitimi Episcopi in singulis Ecclesiis. Qui ab hac unitate scinditur, ille foris cum sit extra Ecclesiam Christi, nec christianus est nec salutem potest adipisci.

« Quod vero ad Novatiani personam pertinet.... scias nos primo in loco nec curiosos esse debere, quid ille doceat, cum foris doceat. Quisquis ille est et qualiscumque est, christianus non est, qui in Christi Ecclesia non est... Cum sit a Christo una Ecclesia per totum mundum in multa membra divisa, item episcopatus unus episcoporum multorum concordi numerositate diffusus, ille post Dei traditionem, post connexam et ubique coniunctam catholicae Ecclesiae unitatem humanam conatur Ecclesiam facere... Qui ergo se ab Ecclesiae vinculo atque a sacerdotum collegio separat, Episcopi nec potestatem potest habere nec honorem, qui episcopatus nec unitatem voluit tenere nec pacem » Cyprian. ep. 52. p. 73. ed. Paris. 1726. « Unum corpus et unus spiritus (Eph. IV. 4. 5.)... Quam unitatem firmiter tenere et vindicare debemus maxime Episcopi, qui in Ecclesia praesidemus, ut episcopatum quoque ipsum unum atque indivisum probemus... Quisquis ab Ecclesia segregatus adulterae iungitur, a promissis Ecclesiae separatur. Nec perveniet ad Christi praemia, qui relinquit Ecclesiam Christi, alienus est, profanus est, hostis est. Habere iam non potest Deum patrem, qui Ecclesiam non habet matrem..... Quis ergo sic est sceleratus et perfidus, quis sic discordiae furore vesanus, ut aut credat scindi posse aut audeat scindere unitatem Dei, vestem Domini, Ecclesiam Christi? Monet ipse in Evangelio suo et docet dicens: et erit unus grex et unus pastor. Et esse posse uno in loco aliquis existimat aut multos pastores aut plures greges? » Id. De unit. Eccl. p. 195. 196.

« Etsi contumax et superba obaudire nolentium multitudo discedat, Ecclesia tamen a Christo non recedit, et illi sunt Ecclesia plebs sacerdoti adunata et pastori suo grex adhaerens. Unde scire debes, Episcopum in Ecclesia esse et Ecclesiam in Episcopo, et si quis cum Episcopo non sit, in Ecclesia non esse³⁰, et frustra sibi blandiri eos, qui pacem cum sacerdotibus Dei non habentes obrepunt, et latenter apud quosdam communicare se credunt, quando Ecclesia quae catholica et una est, scissa non sit neque divisa, sed sit utique connexa et cohaerentium sibi invicem sacerdotum glutino copulata » Id. ep. 69. p. 123. « Copiosum corpus est sacerdotum concordiae mutuae glutino atque unitatis vinculo copulatum, ut si quis ex collegio nostro haeresim facere et gregem Christi lacerare et vastare tentaverit, subveniant ceteri, et quasi pastores utiles et misericordes oves dominicas in gregem colligant³¹. ... Nam etsi pastores multi sumus, unum tamen gregem pascimus³², et oves universas quas Christus sanguine suo et passione quaesivit, colligere et fovere debemus. » Id. ep. 67. p. 116. Confer ep. 40. p. 53; ep. 2. p. 56; ep. 44. p. 58; ep. 46. p. 61. 62.

Haec unitas et episcopatus et totius Ecclesiae, quatenus est visibilis unitas corporis, habeat necesse est glutinum et vinculum visibile, quod quidem Cyprianus sicut Patres ceteri in sede Apostolica hoc est in Petro et in singulis pro tempore successoribus eius ex divina institutione positum esse agnovit ac professus est. Sicut enim de Ecclesia quavis particulari dicit, Ecclesiam esse plebem sacerdoti adunatam et Ecclesiam esse in Episcopo tamquam in causa tum efficiente tum quodammodo formali unitatis; ita tota Ecclesia catholica una est glutino sibi invicem cohaerentium sacerdotum. Et hoc glutinum unde unitas et sacerdotum et Ecclesiae exorta est ac perpetuo continetur, ex Christi institutione Petrus est ipse per se in exordio, ipse in suo successore perenniter, una persistit Christi Ecclesia. Qua de re diximus, quantum satis est, in thesi XIV.

Nunc quaeso paulisper mentem convertamus ad praesentem statum Ecclesiae catholicae. In toto terrarum orbe singulis Ecclesiis praesunt cum vera ordinis ac iurisdictionis potestate singuli Episcopi; sub his pastoribus ordines sunt distincti presbyterorum et ministrorum; tum laici fideles qui non pertinent ad ordinem sacri ministerii sed eius recipiunt actionem ad salutarem doctrinam, directionem, sanctificationem. Omnes Episcopi cum suo Clero et cum suis fidelibus in toto orbe unitatem visibilem atque unam Ecclesiam catholicam constituunt per subordinationem sub potestate iurisdictionis universali unius visibilis capitis totius Ecclesiae, quod est successor Petri Romanus Pontifex. Hanc Ecclesiae constitutionem credimus ab ipso Christo Verbo incarnato per suos Apostolos revelatam esse et ordinatam, proindeque eius existentiam esse iuris divini incommutabilis, eius veritatem esse articulum fidei revelatae, cui ceterarum veritatum fidei conservatio integra et explicatio sincera innititur. Atqui hanc ipsam doctrinam et Ecclesiae constitutionem reperimus tum verbis Christi Domini et Apostolorum expressam; tum (ut hac thesi demonstratum est) hac constitutione videmus Ecclesiam facto ipso ab Apostolis fundatam et ordinatam. Ergo Ecclesiae interna constitutio totaque forma regiminis, prout ea nemine sani capitis diffitente saltem iam inde a multis saeculis se habet, non solum argumento praescriptionis sed demonstratione directa convincitur eadem esse, quae primitus a Christo ordinata et inchoata atque ab Apostolis propagata est. Catholica itaque Ecclesia in hac constitutione, qua viget et vivit, ipsa est et ipsa sola quam Christus Dominus divino et incommutabili iure instituit et secundum suas infallibiles promissiones usque ad consummationem saeculi conservat.