De Ecclesia Christi

«Quamvis regnum Dei et regnum coelorum in Scripturis non uno semper sensu accipiatur, in Evangeliis tamen 1°. hoc nomine annuntiatur regnum Iesu Christi in terra, ut societas in se et per se consistens in propria sua forma, ab aliis societatibus distincta et diversa, ordinis nempe non terreni sed supernaturalis, quamvis in terra ex hominibus constituta; quae eadem unitas in se constituta et propria forma regni 2°. a Christo fundatore aliis nominibus ac symbolis parabolarum describitur et annuntiatur.»

I. Regnum Dei est quidem etiam regnum creatoris in ordine naturali. «Domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et universi qui habitant in eo, quia ipse super maria fundavit eum» Ps. XXIII. 1; XLIX. 12. «Dominus in coelo paravit sedem suam, et regnum ipsius omnibus dominabitur.... benedicite Domino omnia opera eius in omni loco dominationis eius» Ps. CII. 19. 22; CXLIV. 11. 12; 1. Paral. XXIV. 11. 12; Tob. XIII. 1; Dan. III. 100; IV. 31. At phrasis complexa regnum Dei, regnum coelorum, et regnum simpliciter in relatione ad Deum in novo Testamento non appellatur nisi regnum supernaturale, quod Christus Redemptor sanguine suo acquisivit et hominibus comparavit, atque, qua parte illud in terris est, ipsemet suis legibus, institutis ac dotibus efformavit «sibique gloriosum exhibuit.» Consideratur autem hoc regnum supernaturale Iesu Christi secundum triplicem rationem.

1°. Directe spectantur gratiae, virtutes, dona ac ornamenta spiritualia interna, dum horum manifestatio in conspicuis regni institutis externaque visibili forma indirecte tantum significatur vel supponitur. Pharisaeis regnum Messiae fingentibus externum in prosperitate et gloria mundana Christus Dominus respondet: «regnum Dei non venit cum observatione; neque dicent; ecce hic, aut ecce illic; ecce enim regnum Dei intra vos est» (ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν) Luc. XVII. 20. 21. cf. XII. 31. «Non est enim regnum Dei esca et potus; sed iustitia et pax et gaudium in Spiritu Sancto» Rom. XIV. 17¹; 1. Cor. IV. 20. cf. Matth. XIX. 12.

2°. Saepe directe significatur regnum consummatum in vita aeterna, ubi Deus regnat in omnibus sanctis, et omnes sancti regnant cum ipso; in plurimis tamen locis simul includitur etiam regnum in terris tamquam praeparatio ad ipsum regnum consummatum. «Multi ab oriente et occidente venient et recumbent cum Abraham, Isaac et Iacob in regno coelorum; filii autem regni (primum vocati Iudaei ad regnum in terris) eiicientur in tenebras exteriores» Matt. VIII. 11; Luc. XIII. 28; «vocavit vos in regnum suum et gloriam» 1. Thess. II. 12; «ut digni habeamini in regno Dei, pro quo (ὑπὲρ ἧς) et patimini» 2. Thess. I. 5; «salvum faciet in regnum suum coeleste» 2. Tim. IV. 18. cf. Matth. V. 3. 10; VII. 21; XXVI. 29; Marc. IX. 46; X. 23-25; Luc. XXII. 16. 18. 29. 30; XXIII. 42; Io. III. 3. 5; Act. XIV. 21; 1. Cor. VI. 9. 10; XV. 50; Gal. V. 21; Eph. V. 5; Iac. II. 6; 2. Pet. I. 11; Apocal. V. 10.

Quandoque celebratur hoc regnum, quatenus completo iam numero sanctorum et corporibus etiam glorificatis civitas Dei erit in omnibus suis partibus perfecta. Descripto secundo suo adventu «cum potestate magna et maiestate,» eiusque signis enumeratis subdit Dominus: «cum videritis haec fieri, scitote quoniam prope est regnum Dei» Luc. XXI. 31. «Deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri... oportet autem illum regnare (in regno in terris), donec ponat omnes inimicos sub pedibus eius» 1. Cor. XV. 23-28. «Testificor autem coram Deo et Iesu Christo, qui iudicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius et regnum eius» 2. Tim. IV. 1; Matth. XIII. 43; XXV. 34; Apocal. XXII. 5.

Si vera esset plurium Patrum interpretatio Matth. XVI. 28; Marc. VIII. 39; Luc. IX. 27. ipsa Christi glorificatio corporea in sua vita adhuc mortali diceretur regnum Christi, regnum Dei. «Proprie signanterque promiserat, quosdam de adstantibus discipulis non prius gustare mortem, quam viderent Filium hominis venientem in regno suo, idest in regia claritate, quam specialiter ad naturam suscepti hominis pertinentem his tribus viris (Apostolis) voluit esse conspicuam» s. Leo M. serm. 51. c. 2; Chrysostomus in Matth. hom. 56. al. 57. n. 1. et alii. Sed praeferenda est significatio regni Dei (ut habent Marcus et Lucas), de qua statim dicturi sumus; ut intelligatur cum s. Gregorio M. aliisque regnum Dei haec Ecclesia Christi constituta et late propagata in terris (s. Greg. in Evang. hom. 32. num. 6.).

3°. Haec significatio regni Dei, regni Christi, regni coelorum in novo Testamento frequentissima est, ut directe his nominibus designetur regnum visibile proprii nominis propriaeque formae a Christo in hominibus et ex hominibus in terra instituendum ubi de promissione annuntiante, aut institutum ubi de facto iam completo sermo est. In visibili hoc regno utique includitur tamquam dos et proprietas intima id, quod primo loco vidimus designari nomine regni Dei, et connectitur tamquam terminus ac finis id, quod loco altero significari diximus, regnum scilicet Dei consummatum; attamen regnum tertio hoc loco directe significatum distinguitur (distinctione inadaequata) ab illo priori quidem ut totum a sua parte formali; ad alterum vero se habet ut inchoatum ad perfectum vel etiam ut medium ad suum finem. De regni ita considerati institutione hic agimus, non ut iam facta sed ut annuntiata in Evangeliis.

II. Sicut in propheticis praenuntiationibus Messiae venturi vidimus tamquam opus eius cum ipso designari universale et incorruptibile regnum, ita in annuntiatione exsecutionis ac implementi declaratur finis et opus adventus Christi constitutio regni eius perenniter inter homines perstituri. Haec igitur constitutio regni Christi compendio complectitur totum opus ac finem magni sacramenti incarnationis, redemptionem mundi, expiationem peccati, sanctificationem et salvationem generis humani, atque supremam Dei glorificationem in hoc regno, in mundo redempto, sanctificato, salvato, qui est Ecclesia unita suo capiti Christo Redemptori et Salvatori.

1°. Sane in annuntiatione incarnationis per angelum tria haec declarantur tamquam summa totius mysterii: persona quae est Filius Altissimi et Filius simul natus ex Virgine matre, adeoque Deus et homo, Emmanuel Nobiscum Deus secundum Isaiae prophetiam in hac ipsa annuntiatione declaratam verbis et adimpletam facto (vide de Incarnat. th. XV.); tum nomen Iesu atque in eo implicite finis ac munus Redemptoris; postremo hoc munus et hic finis descriptus explicite in regno aeterno Redemptoris constituendo in redemptis et ex redemptis secundum typos et prophetias antecedentes in veteri oeconomia praeparationis. «Ecce concipies in utero et paries Filium (Spiritus Sanctus superveniet in te et virtus Altissimi obumbrabit tibi); et vocabis nomen eius Iesum; hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur (quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei); et dabit illi Dominus Deus sedem (τὸν θρόνον) David patris eius, et regnabit in domo Iacob in aeternum, et regni eius non erit finis» Luc. I. 31-35. In declaratione angeli ad s. Ioseph ipsum nomen Iesu Salvatoris comprehendit ea omnia, quae in annuntiatione ad beatissimam Matrem explicite praedicantur. Utraque autem angeli annuntiatio a s. Evangelista adhuc collustratur expresse in illa contestando complementum prophetiae de Emmanuele. «Quod in ea natum est, de Spiritu Sancto est; pariet autem Filium, et vocabis nomen eius Iesum ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem: ecce Virgo in utero habebit, et pariet Filium, et vocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus» Matth. I. 20-23.

Per thronum David et regnum in domo Iacob directe significari regnum visibile in terris tamquam complementum typorum antecedentium in populo Israel ex verbis ipsis clarum est, quamvis connexio cum regno consummato in coelis simul indicetur. Unde etiam duratio in aeternum (εἰς τοὺς αἰῶνας) pro utraque forma regni secundum subiectam materiam accipienda est, ut in una forma sit usque ad consummationem saeculi et sine fine corruptionis (Dan. II. 44; VII. 14.) quamvis non sine fine perfectionis; in altera simpliciter sine fine in aeternum.

Supernaturalis autem indoles huius regni aeterni, ac proinde diversitas et eminentia prae regnis et societatibus ordinis naturalis, atque hoc ipso propria eius forma et in se consistentia evidens est tum ex persona fundatoris ac regis, qui est Filius Altissimi et Filius hominis, Nobiscum Deus; tum ex fine, et intima ratione ipsius regni, quae est salvatio a peccatis, ut sit regnum sanctificationis in plenitudine temporis, sanctitatis in aeternitate.

2°. Praedicatio praecursoris ad parandam viam Domini haec erat: «poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum» Matth. III. 2. Teste ipso Christo post oeconomiam praeparationis in lege et prophetis inde a Ioanne incipit evangelium oeconomiae adimpletionis, quae dicitur et est regnum Dei. «Lex et prophetae usque ad Ioannem; ex eo regnum Dei evangelizatur» Luc. XVI. 16. cf. Matth. XI. 12. 13. Hinc evangelium ipsius Iesu Christi et discipulorum eius comprehenditur hoc compendio, ut sit Evangelium seu verbum regni. «Venit Iesus in Galilaeam praedicans Evangelium regni Dei, et dicens, quoniam impletum est tempus et appropinquavit regnum Dei;» «circuibat Iesus praedicans Evangelium² regni;» «qui audit verbum regni;» «praedicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe in testimonium omnibus gentibus;» «et aliis civitatibus oportet me evangelizare regnum Dei, quia ideo εἰς τοῦτο missus sum;» Iudaeis Messiam promissum et missum repudiantibus ait ipse: «auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti (gens una quia regnum unum) facienti fructus eius» Matth. IV. 23; IX. 35; XIII. 11. 19; XXI. 43; XXIV. 14; Marc. I. 14; Luc. IV. 43; VIII. 1; IX. 2. 11. 60; XVIII. 17; Act. I. 3; VIII. 12; XIX. 8; XX. 25; XXVIII. 23. 31.

3°. Regnum Messiae in terris secundum prophetarum praenuntiationes expectabant Iudaei non solum carnales, sed omnes etiam pii et spirituales; imo haec expectatio regni coincidebat cum exspectatione adventus Messiae; unum enim ex solemnibus nominibus ad designandas proprietates ac notas Messiae erat, Filius David, seu Israel Io. I. 49; Matth. II. 2; XXVII. 11; Io. XIX. 19-22. Hinc ad celebrandas prophetias in Iesu Nazareno adimpletas velut synonymae habentur acclamationes: «benedictus qui venit rex Israël» Io. XII. 13-16; Luc. XIX. 38; «qui venit Filius David» Matth. XXI. 9; et «benedictum quod venit regnum patris nostri David» Marc. XI. 10.

Haec autem regni Messiani exspectatio, quamvis quoad eius indolem in hominibus carnalibus fuerit erronea, quoad rem tamen regni visibilis propriaeque constitutionis ac formae inter homines fundandi, quo regnum typicum veteris Testamenti perficeretur et transferretur in regnum praefiguratum Testamenti novi, a Christo ipso et a sacris scriptoribus manifestissime approbatur et confirmatur tum modo, quo vidimus Christum et Apostolos totam suam praedicationem declarasse Evangelium regni a populo exspectati; tum modo quo hoc regnum, in veteri Testamento praefiguratum et promissum, exhibebant ut sedem David, regnum aeternum Filii David, regnum Emmanuelis; tum modo quo exspectationem Israëlitarum approbando referunt et describunt. «Ioseph ab Arimathaea et ipse (ut alii discipuli cf. Matth. XXVIII. 57.) erat exspectans regnum Dei» Marc. XV. 43; Luc. XXIII. 51; «ut sedeant hi duo filii mei in regno tuo... ait illis: non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo» Matth. XX. 21; «si in tempore hoc restitues regnum Israël? dixit autem eis: non est vestrum nosse tempora vel momenta (huius restitutionis certae, verum regni supernaturalis et universalis); sed accipietis virtutem Spiritus supervenientis in vos, et eritis mihi testes.... usque ad ultimum terrae» Act. I. 6.

4°. In ipsa proxima praeparatione sacrificii crucis, quo regnum erat acquisiturus, Christus Redemptor se regem et regnum sibi, regnum suum verissimum in hoc mundo professus est; de visibili enim regno in hoc mundo tota quaestio erat tum Iudaeorum tum Pilati; et hoc regnum ab eis negatum vindicavit esse suum, sed alterius ordinis ac ipsi fingebant, ordinis nempe supernaturalis. «Regnum meum non est de hoc mundo... nunc autem regnum meum non est hinc.» Verba satis per se clara Augustinus commentatur: «non ait regnum meum non est in hoc mundo, sed non est de hoc mundo.... non ait: nunc autem regnum meum non est hic, sed non est hinc; hic est enim regnum eius usque in finem saeculi» Aug. in Ioan. tract. 115. n. 2. De se ipso regni acquisitore et fundatore Christus ait: «vos de deorsum estis, ego de supernis sum; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo» Io. VIII. 23; XVII. 13-16. Erat verus homo in hoc mundo, sed homo qui persona divina per alteram suam divinam naturam est Deus; ita et eius regnum splendor relucens et expressa imago Dei-hominis est verum regnum visibile in hoc mundo sed ex omnibus suis causis suisque dotibus regnum supernaturalis ordinis, et hoc sensu spirituale licet visibile ex hominibus et in hominibus constitutum, non de hoc mundo regnum divino-humanum. Hancque ipsam ad exemplar Christum expressam imaginem regni ut discipuli, cives regni, singuli in se referant, ipsemet in oratione illa testamentaria post ultimam coenam mandavit et Patrem rogavit. «Cum dilexisset suos qui erant in mundo... et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, sicut ego non sum de mundo» Io. XIII. 1; XV. 19; XVI. 11. 12. 16.

Porro ordinem supernaturalem sui regni non solum negative quod non sit de hoc mundo, sed etiam positive in illa responsione ad Pilatum Christus declarat velut ex prima et essentiali regni proprietate, quod sit regnum veritatis; fundat enim suum regnum in veritate, quam ipse rex veritas de supernis affert hominibus in mundo et revelat. «Tu dicis (h. e. verum dicis cf. Matth. XXVI. 64.), quia rex sum ego: ego in hoc natus sum et ad hoc veni in mundum (cf. Io. XVI. 28. etc.), ut testimonium perhibeam veritati, qui est ex veritate, audit vocem meam» Io. XVIII. 36. 37. Sicut praedicta est Ierusalem civitas veritatis et Sion mons sanctitatis (th. VI.), ita hoc fundamentum regni Iesu Christi, qui est ipsa veritas et ipsa vita (ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή) Io. XIV. 6. in novo Testamento in primis praedicatur, quod suo loco videbimus. «Gratia et veritas per Iesum Christum facta est;» «alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum Spiritum veritatis;» «Spiritus veritatis docebit vos omnem veritatem;» «Ecclesia Dei vivi columna et firmamentum veritatis» Io. I. 17; XIV. 16; XVI. 13; 1. Tim. III. 15. Haec veritas est, quae sanctificat cives in regno veritatis. «Vere discipuli mei eritis et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos;» «sanctifica eos in veritate» (ἐν τῇ ἀληθείᾳ); «genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius» (ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμάτων) Io. VIII. 32; XVII. 17. 19; Iac. I. 18.

Declaratur itaque in ipsis initiis Evangelii et in proxima praeparatione regnum Dei, regnum coelorum, regnum Iesu Christi, vel etiam regnum simpliciter ab ipso Redemptore constituendum ex hominibus et pro hominibus in terra, substituendum regno Israelis imperfecto praefiguranti hoc regnum novi Testamenti, adeoque regnum visibile in sua propria forma et unitate consistens, perpetuo duraturum «(regnabit in aeternum),» universale ex omnibus gentibus «(Evangelium regni in universo orbe),» regnum supernaturale veritatis et sanctitatis, cuius cives sunt discipuli et filii veritatis, sicut regnum ipsum et sicut ipse rex ac fundator, in hoc mundo sed non de hoc mundo.

III. Hoc ipsum regnum Iesu Christi in terris exhibetur sub alio schemate unius gregis ab ipso Christo bono pastore constituendi ex omnibus gentibus tamquam ovibus eius sanguine redimendis et ab ipso magno pastore pascendis, etiam per pastores ministros ad aeternam salutem ovium Christi. Multiplicibus item parabolis Evangelium regni, quo vidimus comprehendi compendium evangelicae praedicationis et proximae praeparationis, Dominus ipse illustrare voluit, et velut oculis exhibere, cuiusmodi hoc regnum Dei in terris unum et universale futurum sit.

1°. In veteri Testamento populus Israël peculium veri Dei saepe describitur velut grex ovium Domini. «Ipse est Dominus Deus noster, et nos populus pascuae eius et oves manus eius» Ps. LXXIII. 1; LXXVIII. 13; XCIV. 7; XCIX. 3; Ierem. XXIII; Ezech. XXXIV; Mich. VII. 14. et alibi saepe. Pastores autem Israël sacerdotes nempe et principes theocratiae veteris Testamenti Dominus arguit, qui dispergebant gregem, eisque reprobatis praedicit substituendum novum Israel, gregem Dei ex omnibus gentibus, super quem suscitabit Dominus ovium «pastorem unum, servum suum David, qui pascat eas et ipse erit eis in pastorem.» «Et servus meus David rex super eos, et pastor unus erit omnium eorum... et percutiam illis foedus pacis, pactum sempiternum erit eis» Ezech. XXXIV. 23; XXXVII. 24. 26; Zach. XI. 7. Sub hoc uno pastore, qui est «germen David,» Deus promittit, «suscitabo super eos pastores, et pascent eos; non formidabunt ultra et non pavebunt» «Ier. XXIII. 4. 5. Pastores isti promittuntur pro nova Ierusalem non unius populi sed omnium gentium. «Et dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina... In tempore illo vocabunt Ierusalem solium Domini, (non arca Testamenti veteris sed nova civitas Dei tota erit solium Domini), et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in Ierusalem» Ier. III. 15. 17. (Vide th. VI.).

Iam hunc unum gregem, hoc promissum unum ovile ex omnibus gentibus sub uno pastore Christus Dominus declarat gregem esse suarum ovium, et se ipsum esse unum pastorem.

a) Ut pastorem bonum se annuntiat, quia effusione sanguinis sui pro salute ovium suarum ipse eas congregat imo efficit suas oves. «Ego sum pastor bonus; bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis;» «et animam meam pono pro ovibus meis;» «et vitam aeternam do eis» Io. X. 10. 11. 15. 28.

Congregat oves ac pascit eas doctrina sui magisterii, et regit potestate sui imperii; atque ita homines constituuntur oves Christi auditu fidei eius magisterium, sanctitate morum ductum eius imperii sequentes. «Vos non creditis, quia non estis de ovibus meis; oves meae vocem meam audiunt; et ego cognosco eas et sequuntur me;» «ego sum pastor bonus, et cognosco meas, et cognoscunt me meae» Io. X. 14. 26. 27.

Sicut pastor unus, ita non solum ex filiis Israel sed aeque etiam ex gentibus sub uno pastore unum erit ovile. «Et alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor» Io. X. 16.

b) Hic unus pastor (ὁ ποιμὴν ὁ καλός cum articulo) est Christus ipse; sed quoniam suum ovile in terris et ovile unum perenniter futurum esse voluit; promisit enim neminem, saltem ut collective sunt unus grex et unum ovile, oves rapturum de manu sua quae est ipsa manus seu potestas Patris (Io. X. 28-30.): propterea ab ipso, auctoritate propria uno pastore, instituendi sunt alii pastores ad eius ministerium, qui in relatione ad ovile eius nomine et auctoritate pascant, in relatione ad Christum ut oves eius et ipsi pascantur; alii ergo erunt pastores, sed nulli alia auctoritate quam eius, qui unus est pastor divinus. Verum quae forma futura sit gregis et pastorum, postquam Dominus et pastor bonus ovium propriarum visibilis in terris pascere ipse desierit, id multo amplius et distinctius tractandum est in declaratione ipsius iam exsecutionis, quae ad hunc locum non pertinet. Intelligemus tunc, quomodo divinus pastor totum suum ovile, quod modo ab ipso annuntiatum vidimus sacrificio vitae suae sanctificatum, doctrina et potestate sua gubernatum, ex omnibus gentibus collectum ut sit unum sub uno pastore, commiserit cum potestate a se communicata uni supremo pastori vicario, ut visibili ministerio unitas ovilis visibilis perpetuo servetur: «pasce agnos meos, pasce oves meas» Io. XXI. 15-17. Sicut autem ad unitatem instituit unum pastorem supremum et universalem gregis totius, ita ob unitatem simul et universalitatem gregis voluit sub illo uno esse pastores multos, qui singuli non sane totum gregem, sed «qui in ipsis est pascant gregem Dei providentes» (ἐπισκοποῦντες) 1. Pet. V. 2. Omnes uno pastores³ Christo ministrantes in terris membra sunt, ut s. Augustinus loquitur, pastoris divini cuius oves sunt propriae, atque ita unus pastor et unum ovile. «Habeat ovile Domini praepositos, et filios et mercenarios. Praepositi autem qui filii sunt, pastores sunt. Si pastores sunt, quomodo unus pastor, nisi quia sunt illi omnes unius membra pastoris, cuius sunt oves propriae?» Aug. in Io. Tract. 46. n. 5.

2°. Dum Christus Dominus regnum Dei in terris a se constituendum annuntiat, illud cuiusmodi futurum sit, saepe describit parabolis, in quibus hoc suum regnum veteri regno typico, in propria sua forma ac constitutione conspicuum, substituendum vel explicite declarat vel indicat implicite ipsa regni sui universalitate, in quo non unus populus peculiaris, sicut typica illa oeconomia a Deo instituta erat, sed sine discrimine nationis et generis omnes gentes, mundus transformatus comprehendantur.

Veteris Testamenti regnum Dei in populo peculiari describitur a prophetis sub symbolo vineae plantatae a Domino Deo, quae a sylvis et desertis incultis seu ab omnibus gentibus alienis separata constituebat regnum Dei utique visibile sui nominis propriaeque formae. «Vineam de Aegypto transtulisti; eiecisti gentes, et plantasti eam... plantasti radices eius et implevit terram» Ps. LXXIX. 9. sqq.; Is. V. 1. sqq.; Ier. II. 21; XII. 10; Ezech. XIX. 10. sqq.; Iam vero eandem parabolam assumit Christus Dominus pro suo regno in terris, et ad declarandam translationem regni Dei ad gentes, quae erunt gens una quia regnum unum, simulque describit causam huius translationis seu potius ablationis regni a populo Iudaico per prophetas praenuntiatam, quia «occidetur Christus, et non erit eius populus qui eum negaturus est... Confirmabit autem pactum multis» Dan. IX. 26. 27. Descriptio Salvatoris haec est. «Homo erat paterfamilias (οἰκοδεσπότης), qui plantavit vineam, et sepem circundedit ei, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam agricolis.» Iisdem paene verbis fundatio regni Dei in populo Israel describitur Is. V. 2. concludendo: «vinea enim Domini exercituum domus Israel est.» Paterfamilias Dominus vineae, quam omnibus praesidiis et subsidiis abunde instruxerat, misit continua quadam successione servos suos (prophetas aliosque ministros fideles), ut ab agricolis fructus reciperet. Hi vero alium ceciderunt, alium occiderunt, alium lapidaverunt. «Novissime autem misit ad eos Filium suum (unum habens Filium carissimum Marc. Filium dilectum Luc.) dicens: verebuntur Filium meum. Agricolae autem... apprehensum eum eiecerunt extra vineam et occiderunt» ⁴. Quid iam faciet Dominus vineae agricolis illis? «Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis (dabit aliis Marc. Luc.), qui reddant ei fructus temporibus suis... Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus eius» Matth. XXI. 33. sqq.; Marc. XII. Luc. XX.

Cum hac parabola vineae intime cohaeret altera, in qua regnum coelorum in terris repraesentatur convivio nuptiarum Filii regis. De nuptiis Filii Dei incarnati cum Ecclesia et de Ecclesia sponsa suo loco agemus, ubi etiam videbimus iam in veteri Testamento descriptam desponsationem cum uno populo Dei peculiari, sed ita ut sponsa infidelis esset repudianda, ac illi priori substituenda «desponsatio in sempiternum,» in qua ait Dominus: «dicam non populo meo: populus meus; et ipse dicet: Deus meus es tu» Os. II.

Singulae partes huius symboli nuptiarum respondent singulis partibus prioris parabolae, ita ut manifesta sit una utriusque significatio. «Simile factum est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo. Et misit servos suos vocare invitatos (καλέσαι τοὺς κεκλημένους) ad nuptias, et nolebant venire. Iterum misit alios servos.... illi autem neglexerunt... reliqui vero tenuerunt servos eius, et contumeliis affectos occiderunt.» Quod coloni, quibus primum locata erat vinea repraesentans regnum Dei in terris, fecerunt servis successione temporum missis ad requirendum fructum, hoc idem servis regis simili successione missis fecerunt primum et ante alios invitati atque ita ab ipso rege praeparati ad nuptias. Quod vero in priori parabola est missio Filii quem occiderunt, hic sunt nuptiae Filii quas spreverunt. Unde sicut ibi malos male perdet, vinea regni Dei datur aliis, et hoc regnum transfertur ad gentes: ita eadem omnia repetuntur in convivio nuptiarum Filii, quae ipsae sunt regnum coelorum in terris. «Rex autem.... perdidit homicidas illos et civitatem illorum succendit (Ierusalem centrum regni typici)..... Ite ergo ad exitus viarum, et quoscumque inveneritis, vocate ad nuptias. Et egressi servi eius in vias, congregaverunt omnes quos invenerunt, malos et bonos ⁵, et impletae sunt nuptiae discumbentium. » Additur illud magnum discrimen inter discumbentes, quod pro praesenti statu nuptiarum regni inter ornatos veste nuptiali sunt etiam non habentes vestem iustitiae, cum iustis in uno regno visibili commixti etiam peccatores. « Intravit autem rex ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali » Matth. XXII. 2-14. Sed de hoc stadio unius, universalis, visibilis regni coelorum in terris, in quo sint cum iustis etiam peccatores, Evangelia proponunt aliam seriem parabolarum Christi Salvatoris, quas duce Augustino Episcopi Africae potissimum urgebant adversus Donatistas, quare illae reservandae nobis sunt ad alium locum, ubi data opera tractabimus de membris Ecclesiae.

Quod vinea locata gentibus, collecti ex viis et plateis discumbentes in nuptiis Filii regis significant, hoc ipsum exhibetur per regnum coelorum sub symbolo grani sinapis verbis licet paucissimis adumbratum. « Simile est regnum coelorum grano sinapis..... cum autem creverit maius est omnibus oleribus, et fit arbor, ita ut volucres coeli veniant et habitent in ramis eius » Matth. XIII. 31. 32. Regnum nempe coelorum fundandum in terris a Iesu Christo ex initiis humana aestimatione minimis et contemptis crescit multo sublimius omnibus regnis terrenis comprehendens omnes gentes ad vitam earum et salutem. Ita etiam transformatio mundi in regno et per regnum Iesu Christi adumbratur, dum dicitur « simile regnum coelorum fermento, » quod quantitate minimum atque absconditum totam massam farinae pervadit et transformat: « abscondit in farinae satis tribus (cf. Gen. XVIII. 6.), donec fermentatum est totum » Matth. XIII. 33.

Quin ulterius progrediamur, ex dictis in thesi satis clarum est, qua forma suam divinam religionem, veritatem a se revelatam sanctitatem a se praescriptam, instituendam ac fundandam esse, Christus Salvator inde a sua manifestatione in carne et a primis initiis praedicationis ac praeparationis declaraverit. Nempe non religionem tantummodo velut in abstracto revelare consilium erat divinum, quam singuli fidei persuasione et moribus vitae sibi permissi ac nullis auctoritatis et potestatis, obedientiae et subiectionis vinculis colligati tamquam in schola philosophica privatim sequerentur; sed imo sicut a prophetis vidimus praenuntiatum, ita a promisso et misso Redemptore in exsecutionis ipsis initiis est annuntiatum, ex omnibus gentibus fundari regnum, regnum coelorum, regnum Dei in terris unum et universale, quod ipsum regnum informetur fide et professione revelatae veritatis, disciplina et institutis supernaturalis sanctitatis, atque ita in hoc regno unitate sociali per auctoritatem et potestatem tum universitas omnium tum per se singuli conserventur et regantur in professione revelatae veritatis et in assecutione supernaturalis sanctitatis. Regnum igitur coelorum, regnum Dei, regnum Iesu Christi, cuius fundatio ab ipso annuntiata est modo, quo vidimus, est ipsa in concreto religio Iesu Christi, quae citra et extra hanc formam regni esse non potest.