De Ecclesia Christi

Post praenotiones et generales considerationes Ecclesiae Dei, quas praestruximus, iam unice de Ecclesia Iesu Christi sanguine eius acquisita et tamquam complexione novi Testamenti secundum propriam suam formam in terris constituta, ut ea ab ipso Deo verbis et factis proposita est, in toto hoc tractatu erimus solliciti, primum quidem acturi de ipsa huius Ecclesiae Christi institutione.

« Ecclesia novi Testamenti constituenda a Christo ex omnibus gentibus universalis ac perennis praenuntiata est in prophetiis veteris Testamenti atque descripta ut unum regnum potestatis in proprio regimine, regnum veritatis in proprio magisterio, regnum sanctificationis in proprio sacerdotio, quae omnis potestas originaliter et tamquam in fonte sit in Christo institutore, per participationem in eius ministris ad regendam, docendam, sanctificandam Ecclesiam in suis membris. »

1°. Sicut in veteri Testamento typi et prophetiae obiectum princeps habent ipsum Messiam Salvatorem, ita fere ubique una cum Christo praefiguratur et praenuntiatur opus eius: « ecce merces eius cum eo, et opus illius coram illo; sicut pastor gregem suum pascet, in brachio suo congregabit agnos » Is. XL. 10; LXII. 11. Hoc autem Messiae opus in effectu, simul merces et fructus operis merentis, quemadmodum illud prophetae cum ipso Redemptore humani generis, intime coniunctum et in unitate cum ipso praeviderunt, est eius regnum universale in omnibus gentibus. « Reminiscentur et convertentur ad Dominum omnes fines terrae, et adorabunt in cospectu eius omnes familiae gentium; quoniam Domini est regnum et ipse dominabitur gentium. » Ps. XXI. 28. 29. « Deus iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis... orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec auferatur luna; et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum ¹... et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei. » Ps. LXXI. 1. sqq.; Zach. IX. 10.

Hoc regnum fundandum a Filio Dei qui idem est Filius hominis sicut universale omnium gentium, ita praedicitur futurum perenne omnium temporum. « In diebus autem regnorum illorum suscitabit Deus coeli regnum quod in aeternum non dissipabitur, et regnum eius alteri populo non tradetur (non substituetur aut succedet ei umquam aliud regnum, sicut quatuor regna mundana, unum alteri substituentur, et sibi succedent); comminuet autem et consumet universa regna haec, et ipsum stabit in aeternum. Secundum quod vidisti, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et comminuit testam et ferrum, et aes, et argentum, et aurum (quatuor imperia mundana numerantur ascendendo a testa et ferro ultimi Romani usque ad aurum Assyro-babylonici), Deus magnus ostendit regi, quae ventura sunt postea. » « Aspiciebam ergo in visione noctis, et ecce cum nubibus coeli quasi filius hominis veniebat, et usque ad antiquum dierum pervenit, et in conspectu eius obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem et honorem et regnum, et omnes populi et tribus et linguae ipsi servient; potestas eius potestas aeterna quae non auferetur, et regnum eius quod non corrumpetur » Dan. II. 44; VII. 13. 14. 27; Agg. II. 7. 8. 22. 23.

2°. Hoc regnum universale omnium gentium et perenne omnium temporum promittitur regnum unum, ut in cognitione, adoratione, cultu veri Dei sit populus unus, una civitas sancta tamquam novus Israel et nova Ierusalem novumque templum in Sion. « Consurge, consurge, induere fortitudine tua Sion, induere vestimentis gloriae tuae Ierusalem, civitas sancti... quia consolatus est Dominus populum suum, redemit Ierusalem: paravit Dominus brachium suum in oculis omnium gentium, et videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. » Is. LII. 1. sqq. « Surge, illuminare Ierusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est... et ambulabunt gentes in lumine tuo... et dilatabitur cor tuum, quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi..... et aperientur portae tuae iugiter, die ac nocte non claudentur, ut afferatur ad te fortitudo gentium, et reges earum adducantur..... et vocabunt te civitatem Domini, Sion Sancti Israel » ². Is. LX. 1. sq.; XL. 8-23. « Et erit in novissimo dierum ³, erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium et sublimis super colles, et fluent ad eum populi, et properabunt gentes multae, et dicent: venite ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Iacob, et docebit nos de viis suis, et ibimus in semitis eius, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de Ierusalem... et regnabit Dominus super eos in monte Sion ex hoc et usque in aeternum » Mich. IV. 1. sqq.; Is. II. 2. sqq.; Zach. VIII. 3-8. « Et erit in illa die, exibunt aquae vivae de Ierusalem, medium earum ad mare orientis, et medium earum ad mare novissimum (occidentis), in aestate et hieme erunt. Et erit Dominus rex super omnem terram; in die illa erit Dominus unus, et erit nomen eius unum... Et omnes qui reliqui fuerint de universis gentibus, quae venerunt contra Ierusalem (antea hostiles Ecclesiae), ascendent ab anno in annum, ut adorent regem Dominum exercituum » Zach. XIV. 8. sqq.

3°. Novus hic populus Israel, nova Ierusalem, civitas Domini, nova Sion, ut in prophetis promittitur, constituetur in sua propria forma regiminis, magisterii, sacerdotii, quae ab uno summo rege, magistro, sacerdote Christo derivatur.

a) Christus erit summus rex in supernaturali hoc regno pacis; quoniam vero est regnum perenne et visibile in terris eius imperii participes constituentur ab ipso alii pastores et principes, qui eius nomine et potestate regant populum Dei super omnem terram. « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius. Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. » Ps. II. 6. « Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super humerum eius; et vocabitur nomen eius Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi ⁴, Princeps pacis; multiplicabitur eius imperium, et pacis non erit finis; super solium David et super regnum eius (typo translato ad antitypum) sedebit, ut confirmet illud et corroboret in iudicio et iustitia, amodo et usque in sempiternum » Is. IX. 6. 7. « Et suscitabo super eas (oves Domini) pastorem unum, qui pascat eas, servum meum David; ipse pascet eas, et ipse erit eis in pastorem; ego autem Dominus ero eis in Deum, et servus meus David in medio eorum; ego Dominus locutus sum » Ez. XXXIV. 23. sqq.; XXXVII. 24-28. « Ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus terris... et crescent et multiplicabuntur; et suscitabo super eos pastores et pascent eos... Ecce dies veniunt dicit Dominus, et suscitabo David germen ⁵ iustum, et regnabit rex, et sapiens erit, et faciet iudicium et iustitiam » Ier. XXIII. 3-6. In mirabili Psalmo XLIV. post insignem descriptionem Christi sponsi et sponsae eius Ecclesiae, verba diriguntur ad Christum: « pro patribus tuis ⁶ nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram » ib. 17.

b) Idem rex et pastor super solium et super regnum David sempiternum promissus est ut propheta fidelis, unde regnum eius est sicut regnum pacis ita veritatis et iustitiae. Iam in institutione antiqui et typici populi Israel Deus pollicetur Moysi legislatori et prophetae populi: « prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui (similitudine principalis praefigurati ad figuram et imaginem adumbrantem, filii in domo sua ad famulum fidelem in domo Dei), et ponam verba mea in ore eius; » nuntiatque Moyses promissionem populo: « prophetam de gente tua et de fratribus tuis sicut me suscitabit tibi Dominus Deus tuus; ipsum audies » Deut. XVIII. 15-19. (cf. Matth. XVII. 5; Io. VI. 14; Act. III. 22. 23; VII. 36.). Ad hunc Moysi et per Moysen promissum prophetam respicitur, quando populus in ultimo stadio veteris oeconomiae regnum et summum sacerdotium commisit familiae Asmonaeorum, « donec surgat propheta fidelis » ⁷ 1. Macch. XIV. 41.

« Filii Sion exultate et laetamini in Domino Deo vestro, quia dabit vobis doctorem iustitiae, et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum (autumnalem et vernum), sicut in principio » ⁸ Ioel. II. 23. Hinc « de Sion exibit lex et verbum Domini de Ierusalem » Mich. l. c.⁹; eidemque Ierusalem promittit Deus: « ponam universos filios tuos doctos a Domino, et multitudinem pacis filiis tuis, et in iustitia fundaberis » Is. LIV. 13; Ier. XXXI. 33. 34; XXXII. 38-40. Quia porro divinum hoc magisterium perenne sit necesse est, « dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent eos scientia et doctrina... et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in Ierusalem, et non ambulabunt post pravitatem cordis sui pessimi » Ier. III. 15. sqq.

Quapropter nomen novae huius Ierusalem erit civitas veritatis, et Sion vocabitur mons sanctitatis. « Habitabo in medio Ierusalem, et vocabitur Ierusalem civitas veritatis et mons Domini exercituum mons sanctificatus (in textu hebraico mons-sanctitatis)... Ecce ego salvabo populum meum de terra orientis et de terra occasus solis... et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum in veritate et in iustitia » Zach. VIII. 3. 7. 8.

c) Sicut Ecclesia praedicta est regnum pacis et regnum veritatis in Christo et sub Christo summo rege et magistro, a quo homines ab eo constituti perenniter potestatem regni et magisterii participent, ita idem regnum praenuntiatum est fore sacerdotale per summum sacerdotem sanctificatorem Christum, a quo in homines ab ipso assumptos ministeriale sacerdotium derivetur.

α) Ex prophetarum visionibus in Christo diadema regis et diadema sacerdotis intime uniuntur pro perenni eius regno, et ideo utriusque unio valet iugiter in hoc regno, ut sit sacerdotale. Iesus filius Iosedec summus sacerdos dicitur diserte typus portendens Messiam: « audi Iesu sacerdos magne, tu et amici tui... viri portendentes sunt: ecce enim ego adducam servum meum Orientem » (צֶמַח nomen indubitatum Messiae) Zach. III. 8. Iam vero in hoc viro portendente propheta iubetur unire sacerdotale regio diademati, ut iugiter sit « consilium pacis, » i. e. unitatis inter potestatem utramque. « Sumes aurum et argentum, et facies coronas (cf. Apoc. XIX. 12.), et ponas in capite Iesu filii Iosedec sacerdotis magni; et loqueris ad eum dicens: haec ait Dominus exercituum, ecce vir oriens nomen eius... et ipse extruet templum Domino; et ipse portabit gloriam et sedebit et dominabitur super solio suo, et erit sacerdos super solio suo, et consilium pacis erit inter illos duos ¹⁰... et qui procul sunt, venient et aedificabunt in templo Domini. » Zach. VI. 11. sqq. De unione regiae et sacerdotalis dignitatis in Christo, et per Christum in Ecclesia multis disserit s. Epiphanius Haeres. XXIX. n. 2-4.

β) Christus proprio sensu sacerdos praedicitur suo cruento sacrificio acquisiturus sibi Ecclesiam omnium gentium. « Oblatus est, quia ipse voluit, et non aperuit os suum; sicut ovis ad occisionem ducetur.... si posuerit pro peccato animam suam ¹¹, videbit semen longaevum.... in scientia sua iustificabit iustus servus meus multos, et iniquitates eorum ipse portabit; ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit in mortem animam suam » Is. LIII. Hoc sacrificio Christi abolenda sunt omnia typica sacrificia antiqua. « Sacrificium et oblationem noluisti; aures autem perfecisti mihi. Holocausta et pro peccato non postulasti: tunc dixi, ecce venio... Annuntiavi iustitiam tuam in Ecclesia magna.... non abscondi misericordiam tuam et veritatem tuam a concilio multo » ¹² Ps. XXXIX. 7. sqq.

γ) Sacerdotium Christi praedicitur «aeternum secundum ordinem Melchisedech,» qui sacerdos altissimi in typo sacrificium obtulit panem et vinum Ps. CIX. 4. (Gen. XIV. 18.). Secundum hunc ordinem sacerdotii Christi praenuntiatur in eius Ecclesia futurum iuge sacrificium incruentum «ab ortu solis usque ad occasum» ad magnificationem nominis Dei «in gentibus» Mal. I. 11, de qua prophetia egimus in Tract. de Euch. sacrif. th. X.

Hinc porro consequitur et a prophetis praenuntiatur etiam iuge sacerdotium in Ecclesia, utique a summo sacerdote secundum ordinem Melchisedech institutum et derivatum. «Venio, ut congregem cum omnibus gentibus et linguis (heb. omnes gentes et linguas), et venient, et videbunt gloriam meam. Et ponam in eis signum ¹³, et mittam ex eis qui salvati fuerint, ad gentes, in mare (תרשיש Tartessum), in Africam, et Lydiam tendentes arcum, in Italiam ¹⁴ et Graeciam, ad insulas longe, ad eos qui non audierunt de me, et non viderunt gloriam meam. Et annuntiabunt gloriam meam gentibus..... Et assumam ex eis sacerdotes et levitas, dicit Dominus. Quia sicut coelum novum et terra nova... sic stabit semen vestrum et nomen vestrum» Is. LXVI. 18. sqq.; Mal. III. 3. 4. «In diebus illis et in tempore illo germinare faciam David germen iustitiae (nomen Messiae cf. Is. IV. 2; Ier. XXIII. 5; Zach. III. 8; VI. 12.)...quia haec dicit Dominus: non interibit de David vir, qui sedeat super thronum domus Israel; et de sacerdotibus et de levitis non interibit vir a facie mea (ministrans coram me), qui offerat holocautomata et incendat sacrificium et caedat victimas omnibus diebus... Si irritum potest fieri pactum meum cum die et pactum meum cum nocte, ut non sit dies et nox¹⁵ in tempore suo, et pactum meum irritum esse poterit cum David servo meo, ut non sit ex eo filius, qui regnet in throno eius, et levitae et sacerdotes ministri mei. Sicut enumerari non possunt stellae coeli et metiri arena maris, sic multiplicabo semen David (eos qui sunt a Christo, quem germinare faciet Davidi germen iustitiae), et levitas ministros meos.» Ier. XXXIII. 15. sqq.

Manifestum est, sicut hic promittitur praefiguratum aeternum regnum Christi alterius ordinis sublimioris, quam fuerat regnum typicum Davidis, ita promitti in hoc regno sacerdotium alterius ordinis ipsi indoli regni respondens, sicut terra nova et coelum novum, ita novum sacerdotium sublimius, quam fuerat in typo sacerdotium leviticum (cf. Heb. VIII. IX. XIII. 10.). Sicut Paulus (Heb. VII. 11-14.) ex eo inter alia, quod Christus non est ex tribu Levi, demonstrat eius sacerdotium alterius ordinis et non leviticum esse, ita etiam sacerdotes et levitae in regno Christi a prophetis ll. cc. promittuntur futuri non ex genere levitico, sed assumendi ex omnibus gentibus, multiplicandi et oblaturi sacrificia usque ad consummationem saeculi quamdiu erunt dies et nox ¹⁶. Translato autem et mutato sacerdotio, utique fieri necesse est translationem et mutationem legis, cultus externi, et nominatim sacrificii (Heb. VII. 12.), quod alibi praedictum esse vidimus futurum unicum secundum ordinem typi in Melchisedech. Quando igitur Ieremias diversas species sacrificiorum veteris oeconomiae, in qua ipse propheta, et illi erant, quibus proxime prophetabat, videtur transferre ad sacerdotes in regno Christi ¹⁷, non aliud intelligendum est, nisi quod omnibus illis typicis sacrificiis successurum sit unum sacrificium per illa omnia praefiguratum. «Carnalium sacrificiorum varietate cessante omnes differentias hostiarum una corporis et sanguinis tui implet oblatio... ut sicut unum est pro omni victima sacrificium, ita unum de omni gente sit regnum» s. Leo serm. 59. c. 7. cf. serm. 68. c. 3. «Mensam sacerdos ipse mediator Testamenti novi exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo; id enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis veteris Testamenti, quae immolabantur in umbra futuri. Propter quod etiam vocem illam in psalmo tricesimo et nono eiusdem mediatoris per prophetiam loquentis intelligimus, sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi; quia pro illis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus eius offertur, et participantibus ministratur» Aug. Civ. Dei XVII. c. 20. n. 2. «Unus verus mediator.... et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius rei sacramentum quotidianum esse voluit Ecclesiae sacrificium; quae cum ipsius capitis corpus sit, se ipsam per ipsum discit offerre ¹⁸. Huius veri sacrificii multiplicia variaque signa erant sacrificia prisca sanctorum, ut hoc unum per multa figuraretur, tamquam verbis multis res una diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo veroque sacrificio cuncta sacrificia falsa (imperfecta in umbra et figura cf. Heb. VIII. 7.) cesserunt.» Ibid. l. X. c. 20.

Pauca quae citavimus, sufficiunt, ut indefectibile regnum Christi in terris proprio regimine, magisterio, et sacerdotio in se cohaerens a Christo ipso Redemptore acquirendum suo sanguine, et ex omnibus gentibus ad aeternam omnium gentium salutem fundandum, clarissime in prophetis praenuntiatum esse intelligamus, adeo ut aeternum hoc et universale regnum constituat unum ex insignioribus characteribus et illustrioribus notis promissi Messiae. Multa alia prophetarum oracula huc pertinentia facile induci possent, quae non minori luce splendent. Is. XI. 1. 11. 12, XL. 2. 9; XLII. 6. 10; LI. 3-7; LIV; LXII; LXV. 16. sqq.; Hos. II. 16. sqq.; III. 5; Ioel. II. 27-32; III. 16-21. Amos III. 16. sqq.; IX. 11; Soph. III. 14; Zach. II. 10; XIV. 8. 9. Norma aliqua ad discernendas prophetias, quae vel sensu immediato vel typico ad Christum et¹⁹ eius Ecclesiam referuntur, ex modo citandi s. Pauli Rom. XV. 8-12. deduci potest.

Prophetiae promissionum et complementum executionis sese mutuo collustrant, ac manifesto divinitatis sigillo confirmant; ad ipsius igitur complementi considerationem nobis transeundum est.

«Quamvis regnum Dei et regnum coelorum in Scripturis non uno semper sensu accipiatur, in Evangeliis tamen 1°. hoc nomine annuntiatur regnum Iesu Christi in terra, ut societas in se et per se consistens in propria sua forma, ab aliis societatibus distincta et diversa, ordinis nempe non terreni sed supernaturalis, quamvis in terra ex hominibus constituta; quae eadem unitas in se constituta et propria forma regni 2°. a Christo fundatore aliis nominibus ac symbolis parabolarum describitur et annuntiatur.»

I. Regnum Dei est quidem etiam regnum creatoris in ordine naturali. «Domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et universi qui habitant in eo, quia ipse super maria fundavit eum» Ps. XXIII. 1; XLIX. 12. «Dominus in coelo paravit sedem suam, et regnum ipsius omnibus dominabitur.... benedicite Domino omnia opera eius in omni loco dominationis eius» Ps. CII. 19. 22; CXLIV. 11. 12; 1. Paral. XXIV. 11. 12; Tob. XIII. 1; Dan. III. 100; IV. 31. At phrasis complexa regnum Dei, regnum coelorum, et regnum simpliciter in relatione ad Deum in novo Testamento non appellatur nisi regnum supernaturale, quod Christus Redemptor sanguine suo acquisivit et hominibus comparavit, atque, qua parte illud in terris est, ipsemet suis legibus, institutis ac dotibus efformavit «sibique gloriosum exhibuit.» Consideratur autem hoc regnum supernaturale Iesu Christi secundum triplicem rationem.

1°. Directe spectantur gratiae, virtutes, dona ac ornamenta spiritualia interna, dum horum manifestatio in conspicuis regni institutis externaque visibili forma indirecte tantum significatur vel supponitur. Pharisaeis regnum Messiae fingentibus externum in prosperitate et gloria mundana Christus Dominus respondet: «regnum Dei non venit cum observatione; neque dicent; ecce hic, aut ecce illic; ecce enim regnum Dei intra vos est» (ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν) Luc. XVII. 20. 21. cf. XII. 31. «Non est enim regnum Dei esca et potus; sed iustitia et pax et gaudium in Spiritu Sancto» Rom. XIV. 17¹; 1. Cor. IV. 20. cf. Matth. XIX. 12.

2°. Saepe directe significatur regnum consummatum in vita aeterna, ubi Deus regnat in omnibus sanctis, et omnes sancti regnant cum ipso; in plurimis tamen locis simul includitur etiam regnum in terris tamquam praeparatio ad ipsum regnum consummatum. «Multi ab oriente et occidente venient et recumbent cum Abraham, Isaac et Iacob in regno coelorum; filii autem regni (primum vocati Iudaei ad regnum in terris) eiicientur in tenebras exteriores» Matt. VIII. 11; Luc. XIII. 28; «vocavit vos in regnum suum et gloriam» 1. Thess. II. 12; «ut digni habeamini in regno Dei, pro quo (ὑπὲρ ἧς) et patimini» 2. Thess. I. 5; «salvum faciet in regnum suum coeleste» 2. Tim. IV. 18. cf. Matth. V. 3. 10; VII. 21; XXVI. 29; Marc. IX. 46; X. 23-25; Luc. XXII. 16. 18. 29. 30; XXIII. 42; Io. III. 3. 5; Act. XIV. 21; 1. Cor. VI. 9. 10; XV. 50; Gal. V. 21; Eph. V. 5; Iac. II. 6; 2. Pet. I. 11; Apocal. V. 10.

Quandoque celebratur hoc regnum, quatenus completo iam numero sanctorum et corporibus etiam glorificatis civitas Dei erit in omnibus suis partibus perfecta. Descripto secundo suo adventu «cum potestate magna et maiestate,» eiusque signis enumeratis subdit Dominus: «cum videritis haec fieri, scitote quoniam prope est regnum Dei» Luc. XXI. 31. «Deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri... oportet autem illum regnare (in regno in terris), donec ponat omnes inimicos sub pedibus eius» 1. Cor. XV. 23-28. «Testificor autem coram Deo et Iesu Christo, qui iudicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius et regnum eius» 2. Tim. IV. 1; Matth. XIII. 43; XXV. 34; Apocal. XXII. 5.

Si vera esset plurium Patrum interpretatio Matth. XVI. 28; Marc. VIII. 39; Luc. IX. 27. ipsa Christi glorificatio corporea in sua vita adhuc mortali diceretur regnum Christi, regnum Dei. «Proprie signanterque promiserat, quosdam de adstantibus discipulis non prius gustare mortem, quam viderent Filium hominis venientem in regno suo, idest in regia claritate, quam specialiter ad naturam suscepti hominis pertinentem his tribus viris (Apostolis) voluit esse conspicuam» s. Leo M. serm. 51. c. 2; Chrysostomus in Matth. hom. 56. al. 57. n. 1. et alii. Sed praeferenda est significatio regni Dei (ut habent Marcus et Lucas), de qua statim dicturi sumus; ut intelligatur cum s. Gregorio M. aliisque regnum Dei haec Ecclesia Christi constituta et late propagata in terris (s. Greg. in Evang. hom. 32. num. 6.).

3°. Haec significatio regni Dei, regni Christi, regni coelorum in novo Testamento frequentissima est, ut directe his nominibus designetur regnum visibile proprii nominis propriaeque formae a Christo in hominibus et ex hominibus in terra instituendum ubi de promissione annuntiante, aut institutum ubi de facto iam completo sermo est. In visibili hoc regno utique includitur tamquam dos et proprietas intima id, quod primo loco vidimus designari nomine regni Dei, et connectitur tamquam terminus ac finis id, quod loco altero significari diximus, regnum scilicet Dei consummatum; attamen regnum tertio hoc loco directe significatum distinguitur (distinctione inadaequata) ab illo priori quidem ut totum a sua parte formali; ad alterum vero se habet ut inchoatum ad perfectum vel etiam ut medium ad suum finem. De regni ita considerati institutione hic agimus, non ut iam facta sed ut annuntiata in Evangeliis.

II. Sicut in propheticis praenuntiationibus Messiae venturi vidimus tamquam opus eius cum ipso designari universale et incorruptibile regnum, ita in annuntiatione exsecutionis ac implementi declaratur finis et opus adventus Christi constitutio regni eius perenniter inter homines perstituri. Haec igitur constitutio regni Christi compendio complectitur totum opus ac finem magni sacramenti incarnationis, redemptionem mundi, expiationem peccati, sanctificationem et salvationem generis humani, atque supremam Dei glorificationem in hoc regno, in mundo redempto, sanctificato, salvato, qui est Ecclesia unita suo capiti Christo Redemptori et Salvatori.

1°. Sane in annuntiatione incarnationis per angelum tria haec declarantur tamquam summa totius mysterii: persona quae est Filius Altissimi et Filius simul natus ex Virgine matre, adeoque Deus et homo, Emmanuel Nobiscum Deus secundum Isaiae prophetiam in hac ipsa annuntiatione declaratam verbis et adimpletam facto (vide de Incarnat. th. XV.); tum nomen Iesu atque in eo implicite finis ac munus Redemptoris; postremo hoc munus et hic finis descriptus explicite in regno aeterno Redemptoris constituendo in redemptis et ex redemptis secundum typos et prophetias antecedentes in veteri oeconomia praeparationis. «Ecce concipies in utero et paries Filium (Spiritus Sanctus superveniet in te et virtus Altissimi obumbrabit tibi); et vocabis nomen eius Iesum; hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur (quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei); et dabit illi Dominus Deus sedem (τὸν θρόνον) David patris eius, et regnabit in domo Iacob in aeternum, et regni eius non erit finis» Luc. I. 31-35. In declaratione angeli ad s. Ioseph ipsum nomen Iesu Salvatoris comprehendit ea omnia, quae in annuntiatione ad beatissimam Matrem explicite praedicantur. Utraque autem angeli annuntiatio a s. Evangelista adhuc collustratur expresse in illa contestando complementum prophetiae de Emmanuele. «Quod in ea natum est, de Spiritu Sancto est; pariet autem Filium, et vocabis nomen eius Iesum ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem: ecce Virgo in utero habebit, et pariet Filium, et vocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus» Matth. I. 20-23.

Per thronum David et regnum in domo Iacob directe significari regnum visibile in terris tamquam complementum typorum antecedentium in populo Israel ex verbis ipsis clarum est, quamvis connexio cum regno consummato in coelis simul indicetur. Unde etiam duratio in aeternum (εἰς τοὺς αἰῶνας) pro utraque forma regni secundum subiectam materiam accipienda est, ut in una forma sit usque ad consummationem saeculi et sine fine corruptionis (Dan. II. 44; VII. 14.) quamvis non sine fine perfectionis; in altera simpliciter sine fine in aeternum.

Supernaturalis autem indoles huius regni aeterni, ac proinde diversitas et eminentia prae regnis et societatibus ordinis naturalis, atque hoc ipso propria eius forma et in se consistentia evidens est tum ex persona fundatoris ac regis, qui est Filius Altissimi et Filius hominis, Nobiscum Deus; tum ex fine, et intima ratione ipsius regni, quae est salvatio a peccatis, ut sit regnum sanctificationis in plenitudine temporis, sanctitatis in aeternitate.

2°. Praedicatio praecursoris ad parandam viam Domini haec erat: «poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum» Matth. III. 2. Teste ipso Christo post oeconomiam praeparationis in lege et prophetis inde a Ioanne incipit evangelium oeconomiae adimpletionis, quae dicitur et est regnum Dei. «Lex et prophetae usque ad Ioannem; ex eo regnum Dei evangelizatur» Luc. XVI. 16. cf. Matth. XI. 12. 13. Hinc evangelium ipsius Iesu Christi et discipulorum eius comprehenditur hoc compendio, ut sit Evangelium seu verbum regni. «Venit Iesus in Galilaeam praedicans Evangelium regni Dei, et dicens, quoniam impletum est tempus et appropinquavit regnum Dei;» «circuibat Iesus praedicans Evangelium² regni;» «qui audit verbum regni;» «praedicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe in testimonium omnibus gentibus;» «et aliis civitatibus oportet me evangelizare regnum Dei, quia ideo εἰς τοῦτο missus sum;» Iudaeis Messiam promissum et missum repudiantibus ait ipse: «auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti (gens una quia regnum unum) facienti fructus eius» Matth. IV. 23; IX. 35; XIII. 11. 19; XXI. 43; XXIV. 14; Marc. I. 14; Luc. IV. 43; VIII. 1; IX. 2. 11. 60; XVIII. 17; Act. I. 3; VIII. 12; XIX. 8; XX. 25; XXVIII. 23. 31.

3°. Regnum Messiae in terris secundum prophetarum praenuntiationes expectabant Iudaei non solum carnales, sed omnes etiam pii et spirituales; imo haec expectatio regni coincidebat cum exspectatione adventus Messiae; unum enim ex solemnibus nominibus ad designandas proprietates ac notas Messiae erat, Filius David, seu Israel Io. I. 49; Matth. II. 2; XXVII. 11; Io. XIX. 19-22. Hinc ad celebrandas prophetias in Iesu Nazareno adimpletas velut synonymae habentur acclamationes: «benedictus qui venit rex Israël» Io. XII. 13-16; Luc. XIX. 38; «qui venit Filius David» Matth. XXI. 9; et «benedictum quod venit regnum patris nostri David» Marc. XI. 10.

Haec autem regni Messiani exspectatio, quamvis quoad eius indolem in hominibus carnalibus fuerit erronea, quoad rem tamen regni visibilis propriaeque constitutionis ac formae inter homines fundandi, quo regnum typicum veteris Testamenti perficeretur et transferretur in regnum praefiguratum Testamenti novi, a Christo ipso et a sacris scriptoribus manifestissime approbatur et confirmatur tum modo, quo vidimus Christum et Apostolos totam suam praedicationem declarasse Evangelium regni a populo exspectati; tum modo quo hoc regnum, in veteri Testamento praefiguratum et promissum, exhibebant ut sedem David, regnum aeternum Filii David, regnum Emmanuelis; tum modo quo exspectationem Israëlitarum approbando referunt et describunt. «Ioseph ab Arimathaea et ipse (ut alii discipuli cf. Matth. XXVIII. 57.) erat exspectans regnum Dei» Marc. XV. 43; Luc. XXIII. 51; «ut sedeant hi duo filii mei in regno tuo... ait illis: non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo» Matth. XX. 21; «si in tempore hoc restitues regnum Israël? dixit autem eis: non est vestrum nosse tempora vel momenta (huius restitutionis certae, verum regni supernaturalis et universalis); sed accipietis virtutem Spiritus supervenientis in vos, et eritis mihi testes.... usque ad ultimum terrae» Act. I. 6.

4°. In ipsa proxima praeparatione sacrificii crucis, quo regnum erat acquisiturus, Christus Redemptor se regem et regnum sibi, regnum suum verissimum in hoc mundo professus est; de visibili enim regno in hoc mundo tota quaestio erat tum Iudaeorum tum Pilati; et hoc regnum ab eis negatum vindicavit esse suum, sed alterius ordinis ac ipsi fingebant, ordinis nempe supernaturalis. «Regnum meum non est de hoc mundo... nunc autem regnum meum non est hinc.» Verba satis per se clara Augustinus commentatur: «non ait regnum meum non est in hoc mundo, sed non est de hoc mundo.... non ait: nunc autem regnum meum non est hic, sed non est hinc; hic est enim regnum eius usque in finem saeculi» Aug. in Ioan. tract. 115. n. 2. De se ipso regni acquisitore et fundatore Christus ait: «vos de deorsum estis, ego de supernis sum; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo» Io. VIII. 23; XVII. 13-16. Erat verus homo in hoc mundo, sed homo qui persona divina per alteram suam divinam naturam est Deus; ita et eius regnum splendor relucens et expressa imago Dei-hominis est verum regnum visibile in hoc mundo sed ex omnibus suis causis suisque dotibus regnum supernaturalis ordinis, et hoc sensu spirituale licet visibile ex hominibus et in hominibus constitutum, non de hoc mundo regnum divino-humanum. Hancque ipsam ad exemplar Christum expressam imaginem regni ut discipuli, cives regni, singuli in se referant, ipsemet in oratione illa testamentaria post ultimam coenam mandavit et Patrem rogavit. «Cum dilexisset suos qui erant in mundo... et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, sicut ego non sum de mundo» Io. XIII. 1; XV. 19; XVI. 11. 12. 16.

Porro ordinem supernaturalem sui regni non solum negative quod non sit de hoc mundo, sed etiam positive in illa responsione ad Pilatum Christus declarat velut ex prima et essentiali regni proprietate, quod sit regnum veritatis; fundat enim suum regnum in veritate, quam ipse rex veritas de supernis affert hominibus in mundo et revelat. «Tu dicis (h. e. verum dicis cf. Matth. XXVI. 64.), quia rex sum ego: ego in hoc natus sum et ad hoc veni in mundum (cf. Io. XVI. 28. etc.), ut testimonium perhibeam veritati, qui est ex veritate, audit vocem meam» Io. XVIII. 36. 37. Sicut praedicta est Ierusalem civitas veritatis et Sion mons sanctitatis (th. VI.), ita hoc fundamentum regni Iesu Christi, qui est ipsa veritas et ipsa vita (ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή) Io. XIV. 6. in novo Testamento in primis praedicatur, quod suo loco videbimus. «Gratia et veritas per Iesum Christum facta est;» «alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum Spiritum veritatis;» «Spiritus veritatis docebit vos omnem veritatem;» «Ecclesia Dei vivi columna et firmamentum veritatis» Io. I. 17; XIV. 16; XVI. 13; 1. Tim. III. 15. Haec veritas est, quae sanctificat cives in regno veritatis. «Vere discipuli mei eritis et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos;» «sanctifica eos in veritate» (ἐν τῇ ἀληθείᾳ); «genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius» (ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμάτων) Io. VIII. 32; XVII. 17. 19; Iac. I. 18.

Declaratur itaque in ipsis initiis Evangelii et in proxima praeparatione regnum Dei, regnum coelorum, regnum Iesu Christi, vel etiam regnum simpliciter ab ipso Redemptore constituendum ex hominibus et pro hominibus in terra, substituendum regno Israelis imperfecto praefiguranti hoc regnum novi Testamenti, adeoque regnum visibile in sua propria forma et unitate consistens, perpetuo duraturum «(regnabit in aeternum),» universale ex omnibus gentibus «(Evangelium regni in universo orbe),» regnum supernaturale veritatis et sanctitatis, cuius cives sunt discipuli et filii veritatis, sicut regnum ipsum et sicut ipse rex ac fundator, in hoc mundo sed non de hoc mundo.

III. Hoc ipsum regnum Iesu Christi in terris exhibetur sub alio schemate unius gregis ab ipso Christo bono pastore constituendi ex omnibus gentibus tamquam ovibus eius sanguine redimendis et ab ipso magno pastore pascendis, etiam per pastores ministros ad aeternam salutem ovium Christi. Multiplicibus item parabolis Evangelium regni, quo vidimus comprehendi compendium evangelicae praedicationis et proximae praeparationis, Dominus ipse illustrare voluit, et velut oculis exhibere, cuiusmodi hoc regnum Dei in terris unum et universale futurum sit.

1°. In veteri Testamento populus Israël peculium veri Dei saepe describitur velut grex ovium Domini. «Ipse est Dominus Deus noster, et nos populus pascuae eius et oves manus eius» Ps. LXXIII. 1; LXXVIII. 13; XCIV. 7; XCIX. 3; Ierem. XXIII; Ezech. XXXIV; Mich. VII. 14. et alibi saepe. Pastores autem Israël sacerdotes nempe et principes theocratiae veteris Testamenti Dominus arguit, qui dispergebant gregem, eisque reprobatis praedicit substituendum novum Israel, gregem Dei ex omnibus gentibus, super quem suscitabit Dominus ovium «pastorem unum, servum suum David, qui pascat eas et ipse erit eis in pastorem.» «Et servus meus David rex super eos, et pastor unus erit omnium eorum... et percutiam illis foedus pacis, pactum sempiternum erit eis» Ezech. XXXIV. 23; XXXVII. 24. 26; Zach. XI. 7. Sub hoc uno pastore, qui est «germen David,» Deus promittit, «suscitabo super eos pastores, et pascent eos; non formidabunt ultra et non pavebunt» «Ier. XXIII. 4. 5. Pastores isti promittuntur pro nova Ierusalem non unius populi sed omnium gentium. «Et dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina... In tempore illo vocabunt Ierusalem solium Domini, (non arca Testamenti veteris sed nova civitas Dei tota erit solium Domini), et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in Ierusalem» Ier. III. 15. 17. (Vide th. VI.).

Iam hunc unum gregem, hoc promissum unum ovile ex omnibus gentibus sub uno pastore Christus Dominus declarat gregem esse suarum ovium, et se ipsum esse unum pastorem.

a) Ut pastorem bonum se annuntiat, quia effusione sanguinis sui pro salute ovium suarum ipse eas congregat imo efficit suas oves. «Ego sum pastor bonus; bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis;» «et animam meam pono pro ovibus meis;» «et vitam aeternam do eis» Io. X. 10. 11. 15. 28.

Congregat oves ac pascit eas doctrina sui magisterii, et regit potestate sui imperii; atque ita homines constituuntur oves Christi auditu fidei eius magisterium, sanctitate morum ductum eius imperii sequentes. «Vos non creditis, quia non estis de ovibus meis; oves meae vocem meam audiunt; et ego cognosco eas et sequuntur me;» «ego sum pastor bonus, et cognosco meas, et cognoscunt me meae» Io. X. 14. 26. 27.

Sicut pastor unus, ita non solum ex filiis Israel sed aeque etiam ex gentibus sub uno pastore unum erit ovile. «Et alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor» Io. X. 16.

b) Hic unus pastor (ὁ ποιμὴν ὁ καλός cum articulo) est Christus ipse; sed quoniam suum ovile in terris et ovile unum perenniter futurum esse voluit; promisit enim neminem, saltem ut collective sunt unus grex et unum ovile, oves rapturum de manu sua quae est ipsa manus seu potestas Patris (Io. X. 28-30.): propterea ab ipso, auctoritate propria uno pastore, instituendi sunt alii pastores ad eius ministerium, qui in relatione ad ovile eius nomine et auctoritate pascant, in relatione ad Christum ut oves eius et ipsi pascantur; alii ergo erunt pastores, sed nulli alia auctoritate quam eius, qui unus est pastor divinus. Verum quae forma futura sit gregis et pastorum, postquam Dominus et pastor bonus ovium propriarum visibilis in terris pascere ipse desierit, id multo amplius et distinctius tractandum est in declaratione ipsius iam exsecutionis, quae ad hunc locum non pertinet. Intelligemus tunc, quomodo divinus pastor totum suum ovile, quod modo ab ipso annuntiatum vidimus sacrificio vitae suae sanctificatum, doctrina et potestate sua gubernatum, ex omnibus gentibus collectum ut sit unum sub uno pastore, commiserit cum potestate a se communicata uni supremo pastori vicario, ut visibili ministerio unitas ovilis visibilis perpetuo servetur: «pasce agnos meos, pasce oves meas» Io. XXI. 15-17. Sicut autem ad unitatem instituit unum pastorem supremum et universalem gregis totius, ita ob unitatem simul et universalitatem gregis voluit sub illo uno esse pastores multos, qui singuli non sane totum gregem, sed «qui in ipsis est pascant gregem Dei providentes» (ἐπισκοποῦντες) 1. Pet. V. 2. Omnes uno pastores³ Christo ministrantes in terris membra sunt, ut s. Augustinus loquitur, pastoris divini cuius oves sunt propriae, atque ita unus pastor et unum ovile. «Habeat ovile Domini praepositos, et filios et mercenarios. Praepositi autem qui filii sunt, pastores sunt. Si pastores sunt, quomodo unus pastor, nisi quia sunt illi omnes unius membra pastoris, cuius sunt oves propriae?» Aug. in Io. Tract. 46. n. 5.

2°. Dum Christus Dominus regnum Dei in terris a se constituendum annuntiat, illud cuiusmodi futurum sit, saepe describit parabolis, in quibus hoc suum regnum veteri regno typico, in propria sua forma ac constitutione conspicuum, substituendum vel explicite declarat vel indicat implicite ipsa regni sui universalitate, in quo non unus populus peculiaris, sicut typica illa oeconomia a Deo instituta erat, sed sine discrimine nationis et generis omnes gentes, mundus transformatus comprehendantur.

Veteris Testamenti regnum Dei in populo peculiari describitur a prophetis sub symbolo vineae plantatae a Domino Deo, quae a sylvis et desertis incultis seu ab omnibus gentibus alienis separata constituebat regnum Dei utique visibile sui nominis propriaeque formae. «Vineam de Aegypto transtulisti; eiecisti gentes, et plantasti eam... plantasti radices eius et implevit terram» Ps. LXXIX. 9. sqq.; Is. V. 1. sqq.; Ier. II. 21; XII. 10; Ezech. XIX. 10. sqq.; Iam vero eandem parabolam assumit Christus Dominus pro suo regno in terris, et ad declarandam translationem regni Dei ad gentes, quae erunt gens una quia regnum unum, simulque describit causam huius translationis seu potius ablationis regni a populo Iudaico per prophetas praenuntiatam, quia «occidetur Christus, et non erit eius populus qui eum negaturus est... Confirmabit autem pactum multis» Dan. IX. 26. 27. Descriptio Salvatoris haec est. «Homo erat paterfamilias (οἰκοδεσπότης), qui plantavit vineam, et sepem circundedit ei, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam agricolis.» Iisdem paene verbis fundatio regni Dei in populo Israel describitur Is. V. 2. concludendo: «vinea enim Domini exercituum domus Israel est.» Paterfamilias Dominus vineae, quam omnibus praesidiis et subsidiis abunde instruxerat, misit continua quadam successione servos suos (prophetas aliosque ministros fideles), ut ab agricolis fructus reciperet. Hi vero alium ceciderunt, alium occiderunt, alium lapidaverunt. «Novissime autem misit ad eos Filium suum (unum habens Filium carissimum Marc. Filium dilectum Luc.) dicens: verebuntur Filium meum. Agricolae autem... apprehensum eum eiecerunt extra vineam et occiderunt» ⁴. Quid iam faciet Dominus vineae agricolis illis? «Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis (dabit aliis Marc. Luc.), qui reddant ei fructus temporibus suis... Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus eius» Matth. XXI. 33. sqq.; Marc. XII. Luc. XX.

Cum hac parabola vineae intime cohaeret altera, in qua regnum coelorum in terris repraesentatur convivio nuptiarum Filii regis. De nuptiis Filii Dei incarnati cum Ecclesia et de Ecclesia sponsa suo loco agemus, ubi etiam videbimus iam in veteri Testamento descriptam desponsationem cum uno populo Dei peculiari, sed ita ut sponsa infidelis esset repudianda, ac illi priori substituenda «desponsatio in sempiternum,» in qua ait Dominus: «dicam non populo meo: populus meus; et ipse dicet: Deus meus es tu» Os. II.

Singulae partes huius symboli nuptiarum respondent singulis partibus prioris parabolae, ita ut manifesta sit una utriusque significatio. «Simile factum est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo. Et misit servos suos vocare invitatos (καλέσαι τοὺς κεκλημένους) ad nuptias, et nolebant venire. Iterum misit alios servos.... illi autem neglexerunt... reliqui vero tenuerunt servos eius, et contumeliis affectos occiderunt.» Quod coloni, quibus primum locata erat vinea repraesentans regnum Dei in terris, fecerunt servis successione temporum missis ad requirendum fructum, hoc idem servis regis simili successione missis fecerunt primum et ante alios invitati atque ita ab ipso rege praeparati ad nuptias. Quod vero in priori parabola est missio Filii quem occiderunt, hic sunt nuptiae Filii quas spreverunt. Unde sicut ibi malos male perdet, vinea regni Dei datur aliis, et hoc regnum transfertur ad gentes: ita eadem omnia repetuntur in convivio nuptiarum Filii, quae ipsae sunt regnum coelorum in terris. «Rex autem.... perdidit homicidas illos et civitatem illorum succendit (Ierusalem centrum regni typici)..... Ite ergo ad exitus viarum, et quoscumque inveneritis, vocate ad nuptias. Et egressi servi eius in vias, congregaverunt omnes quos invenerunt, malos et bonos ⁵, et impletae sunt nuptiae discumbentium. » Additur illud magnum discrimen inter discumbentes, quod pro praesenti statu nuptiarum regni inter ornatos veste nuptiali sunt etiam non habentes vestem iustitiae, cum iustis in uno regno visibili commixti etiam peccatores. « Intravit autem rex ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali » Matth. XXII. 2-14. Sed de hoc stadio unius, universalis, visibilis regni coelorum in terris, in quo sint cum iustis etiam peccatores, Evangelia proponunt aliam seriem parabolarum Christi Salvatoris, quas duce Augustino Episcopi Africae potissimum urgebant adversus Donatistas, quare illae reservandae nobis sunt ad alium locum, ubi data opera tractabimus de membris Ecclesiae.

Quod vinea locata gentibus, collecti ex viis et plateis discumbentes in nuptiis Filii regis significant, hoc ipsum exhibetur per regnum coelorum sub symbolo grani sinapis verbis licet paucissimis adumbratum. « Simile est regnum coelorum grano sinapis..... cum autem creverit maius est omnibus oleribus, et fit arbor, ita ut volucres coeli veniant et habitent in ramis eius » Matth. XIII. 31. 32. Regnum nempe coelorum fundandum in terris a Iesu Christo ex initiis humana aestimatione minimis et contemptis crescit multo sublimius omnibus regnis terrenis comprehendens omnes gentes ad vitam earum et salutem. Ita etiam transformatio mundi in regno et per regnum Iesu Christi adumbratur, dum dicitur « simile regnum coelorum fermento, » quod quantitate minimum atque absconditum totam massam farinae pervadit et transformat: « abscondit in farinae satis tribus (cf. Gen. XVIII. 6.), donec fermentatum est totum » Matth. XIII. 33.

Quin ulterius progrediamur, ex dictis in thesi satis clarum est, qua forma suam divinam religionem, veritatem a se revelatam sanctitatem a se praescriptam, instituendam ac fundandam esse, Christus Salvator inde a sua manifestatione in carne et a primis initiis praedicationis ac praeparationis declaraverit. Nempe non religionem tantummodo velut in abstracto revelare consilium erat divinum, quam singuli fidei persuasione et moribus vitae sibi permissi ac nullis auctoritatis et potestatis, obedientiae et subiectionis vinculis colligati tamquam in schola philosophica privatim sequerentur; sed imo sicut a prophetis vidimus praenuntiatum, ita a promisso et misso Redemptore in exsecutionis ipsis initiis est annuntiatum, ex omnibus gentibus fundari regnum, regnum coelorum, regnum Dei in terris unum et universale, quod ipsum regnum informetur fide et professione revelatae veritatis, disciplina et institutis supernaturalis sanctitatis, atque ita in hoc regno unitate sociali per auctoritatem et potestatem tum universitas omnium tum per se singuli conserventur et regantur in professione revelatae veritatis et in assecutione supernaturalis sanctitatis. Regnum igitur coelorum, regnum Dei, regnum Iesu Christi, cuius fundatio ab ipso annuntiata est modo, quo vidimus, est ipsa in concreto religio Iesu Christi, quae citra et extra hanc formam regni esse non potest.

« Christus Dominus in ipsa forma suae praedicationis velut in exemplari exhibuit formam suae Ecclesiae; hancque formam constitutam in visibili ac vivente auctoritate ex una parte et in obedientia fidei erga eandem auctoritatem ex parte altera transfudit in Ecclesiam, dum huius institutionem initiavit discipulorum fidelium vocatione, atque ex his omnibus duodecim Apostolorum electione, quibus in unum corpus sub se uno capite constitutis auctoritatem communicavit ad postulandam obedientiam fidei, simul praeparando plenioris potestatis participationem perennem et sub uno visibili capite hierarchicam unitatem pro tempore oblatae suae visibilis praesentiae. »

I. Christus Dominus, ut ex toto Evangelio manifestum est, inde ab exordio suae praedicationis in primis se ipsum demonstravit legatum divinum ac Messiam promissum, et a Iudaeis eo ipso tempore secundum prophetarum oracula expectatum (cf. P. Patritii in Evangel. dissert. 26. n. 7. et dissert. 27. c. 4. p. 4.), qui proinde in doctrina, in cultu, in regno Dei completurus sit, quod de Messia eiusque regno in tota patriarchali, Mosaica, et prophetica oeconomia fuerat praenuntiatum ac praefiguratum. Post supernaturales Messiae promissi manifestationes in ipsa eius nativitate (Luc. II. 8-19; 25-38. Matth. II. 1. sqq.), ad demonstrandum eum iam praesentem, et ad viam Domini praeparandam missus est Ioannes in spiritu Eliae et plus quam propheta (Matth. III. 1-14; Marc. I. 1-8; Luc. I. 15-17. 68-79; III. 1-17; Io. I. 15. 36; III. 27. sqq.). In ipsa solemni praedicationis initiatione visibilis species Spiritus Sancti et vox Patris declarantis universo populo eum « Filium suum dilectum, in quo sibi complacuit » (Matth. III. 16. 17. cf. XVII. 5; Io. XII. 28. 30.); miracula per totam vitam publicam continua, et ex manifesta directione atque etiam diserta declaratione ad eumdem finem conciliandae fidei in divinam missionem patrata ¹; prophetiae in eius nativitate, vita, doctrina adimpletae ²; divina vitae sanctitas repugnans falsitati doctrinae et rapinae seu usurpationi divinitatis (cf. Phil. II. 6); ipsa doctrina docendique modus, ubi lucebat lux veritatis in mysterii sanctitate et sublimitate, maiestas in ineffabili suavitate, divinitas in humanitate ³, haec omnia (deinceps per passionem et mortem in singulis suis adiunctis praenuntiatam, per resurrectionem, per missionem Spiritus Sancti et aedificationem Ecclesiae completa et confirmata) totidem radii erant luminis externi collustrantes divinitatem doctrinae et personae, quibus accedente interno lumine gratiae Iesus Nazarenus evidenter credibilis et credendus demonstrabatur secundum prophetias Scripturarum Messias promissus et missus a Patre, rex Israel salvator et pastor unus populi Dei, sponsor pacti novi et aeterni, pater futuri saeculi, desideratus cunctis gentibus, in quo benedicendae erant omnes generationes, Filius Dei genitus in die aeterno, cuius egressus tum ab initio a diebus aeternitatis tum novissime ex Bethlehem, Deus ipse veniens ad salvandum, Emmanuel Deus-nobiscum.

Sua autem missione a Patre, et sua suprema auctoritate demonstrata Christus plenam « obedientiam fidei » postulat in suam doctrinam veritatis et in sua praecepta ac instituta sanctitatis sub sanctione vitae vel mortis aeternae. « Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Qui credit in eum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei » Io. III. 16. 18. 36. « Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea; sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in eius dilectione » Io. XIV. 15. 21. 24; XV. 10. 14; 1. Io. II. 3. etc.

II. Hanc formam auctoritatis divinitus datae in magisterio et sacro imperio ex una parte, et ei respondentis « obedientiae fidei » ex parte altera, voluit Christus non solum pro tempore suae visibilis praesentiae in divina sua persona, cui auctoritas divina veritatis et legislationis in docendo et praecipiendo originaliter et essentialiter inerat « (via, veritas, et vita); » sed formam eandem voluit intestinam ac propriam totius regni sui in terris. Manifestum id reddidit in ipsa prima initiatione regni sui tum factis eam formam futuram praeparando tum verbis promittendo.

1°. Re sane vera Christus Dominus cum primum coepit praedicare regnum Dei in terris a se instituendum, continuo vocavit ac perpetua vitae consuetudine in unam societatem sibi « Domino ac magistro » (Io. XIII. 14.) coniunxit discipulos, atque ex his ipsis elegit duodecim, quos constituit unum speciale collegium multis praerogativis distinctum ab aliis suis fidelibus, idque solemnitate diserte adnotata in Evangelio. « Factum est autem in illis diebus, exiit in montem orare, et erat pernoctans in oratione Dei. Et cum dies factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis, quos et Apostolos nominavit: Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem eius » etc. Luc. VI. 12. sqq. ⁴ (cf. Io. VI. 67-69; Act. I. 21. 22.).

Memoratu dignissimum est, quod inde iam nomine collegiali eis proprio, ut unum corpus morale constanter appellantur illi duodecim cum articulo, οἱ δώδεκα Matth. X. 1; XI. 1; XX. 17. 24; XXVI. 14. 20. 47; Marc. III. 14.; IV. 10; VI. 7; IX. 34; X. 32; XI. 11; XIV. 10. 17. 20. 47; Act. VI. 2. Imo idem nomen duodecim retinent ut proprium etiam post interitum proditoris et ante electionem Mathiae Io. XX. 24; 1. Cor. XV. 5. (in textu graeco), quando alibi undecim οἱ ἕνδεκα dicti reperiuntur Matth. XXVIII. 16; Marc. XVI. 14; Luc. XXIV. 9; Act. I. 26. Hoc ipso nomine οἱ ἕνδεκα appellatur collegium, etiam ubi soli decem sunt Luc. XXIV. 33. coll. Io. XX. 24. Vicissim conservatur nomen duodecim ad designandum totum collegium etiam pro tempore, quo assumpto Mathia et Paulo iam sunt tredecim vero sensu Apostoli Matth. XIX. 28; Apoc. XXI. 14.

Iam hos duodecim excellentiori munere ab aliis omnibus discipulis discretos fuisse, clarum est ex ipso facto et modo electionis, ex nomine indito Apostolorum seu legatorum Christi in eius regno, ex locutionibus hoc distinctum collegium comparantibus cum aliis Christi discipulis et fidelibus, e. g. « undecim et qui cum ipsis erant » (οἱ ἕνδεκα καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς) cf. Luc. XXIV. 9. 33., ex modo quo diserte munus Apostolorum ad testificationem authenticam etiam ante adventum Spiritus Sancti omnino distinguitur in oppositione ad testes quosvis alios quantumvis fide et scientia idoneos: « oportet ex his viris qui nobiscum sunt congregati omni tempore... testem resurrectionis eius nobiscum fieri unum ex istis... ostende quem elegeris accipere locum ministerii huius et apostolatus (κλῆρον τῆς οἰκονομίας ταύτης καὶ ἀποστολῆς)... et annumeratus est cum undecim Apostolis » Act. I. 21. sq. Verum his omnibus opus non est, tota enim Christi oeconomia luculenter demonstrat specialem relationem, quam habent Apostoli in regno Dei tum ad Dominum, a quo mittuntur, tum ad alios discipulos universos sive unitos sive uniendos, pro quibus mittuntur.

2°. Considerando itaque Apostolos in priori isto stadio praeformationis, de quo nunc agimus, in primis videmus dominum hos duodecim selectos erudire prae reliqua multitudine discipulorum in mysteriis regni Dei ad ministerium legatorum suorum ipso nomine apostolatus expressum. Huius rei testimonium exhibet tota historia evangelica. « Quia vobis datum est nosse mysteria regni coelorum, illis autem in parabolis... Vestri autem beati oculi quia vident, et aures quia audiunt » Matth. XIII. 11. 16. « Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecumque audivi a Patre meo (revelanda hominibus), nota feci vobis » (ἐγνώρισα ὑμῖν vel in se explicite vel saltem implicite in promissione Spiritus Sancti) Io. XV. 15. cf. XVI. 12. Finis huius peculiaris institutionis declaratur praecepto, ut quod ipsi Apostoli seorsum et velut in tenebris audierunt, « dicant in lumine et praedicent super tecta » Matth. X. 27.

Hinc primum quidem videmus eos in intimo comitatu Iesu per civitates et castella praedicantis et evangelizantis regnum Dei: « ipse iter faciebat... evangelizans regnum Dei, et duodecim cum illo » Luc. VIII. 1. Tum vero ipsos duodecim dominus mittit « praedicare regnum Dei, » eandem qua ipse utebatur, formam iniungens, ut scilicet demonstrata signis et virtutibus missione divina auctoritati praedicationis ac magisterii respondeat ex altera parte officium obedientiae fidei sub sanctione damnationis aeternae in die iudicii, forma, demonstratio, auctoritas, sanctio praedicationis Apostolorum eadem est, quae in praedicatione Christi ipsius, nisi quod in Christo, quia unigenitus missus a Patre, potestas et auctoritas est ut in fonte, in Apostolis eadem est derivata a Christo, quia homines missi ab ipso. De Christi praedicatione dictum est: « tunc coepit exprobrare civitatibus, in quibus factae sunt plurimae virtutes eius, quia non egissent poenitentiam... Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam vobis; et tu Capharnaum... dico vobis, quia terrae sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi » Matth. XI. 20. sqq. de Apostolis: « Hos duodecim misit Iesus praecipiens eis... euntes praedicate dicentes, quia appropinquavit regnum coelorum; infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones eiicite... et quicumque non receperit vos neque audierit (ἀκούσῃ - ἀκοὴ τῆς πίστεως;) sermones vestros... amen dico vobis, tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum in die iudicii quam illi civitati » Matth. X. 5-15; Luc. IX. 1-6.

Principium auctoritatis Christi derivatae in suos legatos, quod diximus, generale statuit divinus magister. Primum et per se illud enuntiatum reperitur in electione et missione duodecim Apostolorum. « Hos duodecim misit Iesus, praecipiens eis... euntes praedicate... qui recipit vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum qui me misit » Matth. X. 5. 7. 40. Ut autem a potestate quae originaliter et exemplariter est in ipso Christo rege, magistro et sacerdote, per participationem derivata intelligatur omnis potestas quae est in regno Christi, simulque adumbrata iam exhibeatur distinctio graduum hierarchiae in eodem regno; Dominus post collegium duodecim Apostolorum in illa legatorum auctoritate iam institutum ⁵, «designavit et alios septuaginta duos, et misit illos binos ante faciem suam in omnem civitatem et locum, quo erat ipse venturus.» Hos itaque, quamvis a se missos, nec Apostolos creavit, nec Apostolis aequavit, sed tamen idem derivationis principium, et consequenter reductio auctoritatis ad ipsum fontem Christum sane etiam pro ipsis valet: «qui vos audit, me audit, et qui vos spernit me spernit; qui autem me spernit, spernit eum qui me misit» Luc. X. 1. 16.

3°. Ipsum collegium duodecim Apostolorum licet nondum in ultima sua forma et perfectione plene constitutum, huic tamen plenae constitutioni a Christo Domino iam in vita sua mortali praeparabatur in primis quoad ordinem hierarchicum.

a) Quamdiu visibilis ipse Dominus ac Magister cum Apostolis versabatur, alii visibili capiti aut centro ac glutino unitatis nec locus nec opus erat. At vero omni oblata occasione Christus ipse monet et praenuntiat, pro tempore futuro post suum discessum, aliquem ex ipsis et super ipsos constituendum esse maiorem, primum, praecessorem (ἡγούμενον) in regno Dei super terram. Ubi sermonem habet de suo abitu ab Apostolis, fere semper coniungitur quaestio inter ipsos, «quis eorum videretur esse maior?» Nullum ergo adhuc noverant iam tunc «maiorem» inter ipsos, aliquem tamen futurum pro tempore constituti regni Christi in terris omnino certum habebant. In responsionibus Domini ad has eorum quaestiones, explicite vel implicite haec tria solent contineri: nullum adhuc esse constitutum inter ipsos maiorem, seque solum esse eis ducem ac magistrum (ὁ καθηγητής); esse tamen sui loco non amplius cum eis visibiliter versaturi aliquem ex ipsis constituendum maiorem ac praecessorem; hoc a se impertiendum ministerium in exercenda potestate longe diversum esse ab ambitiosa dominatione principum inter gentes, ita ut praecessor licet potestate maior, humilitate tamen sentiat se omnium ministrum ad exemplum ipsius Domini ac Magistri, videlicet exercendo potestatem maioris non ad suum commodum et ambitionem, sed ad fructum et salutem communem in regno Dei. «Facta est autem et contentio inter eos, quis eorum videretur esse maior (pro eo tempore nempe, quando futurum sit, quod Christus dixit, Filius hominis secundum quod definitum est, vadit, ex qua praenuntiatione contentio ista exorta est). Dixit autem eis: reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent, benefici vocantur ⁶. Vos autem non sic; sed qui maior est in vobis, fiat sicut minor, et qui praecessor est, sicut ministrator. Nam quis maior est, qui recumbit an qui ministrat? nonne qui recumbit? ego autem in medio vestrum sum, sicut qui ministrat» Luc. XXII. 24. sqq.; cf. Matth. XX. 24-28; Marc. X. 42-45. «Dominus et Magister» (Io. XIII. 13. 14. 16.) se ipsum proponit exemplum quoad utrumque, primo quoad veram potestatem et auctoritatem; erit ergo in regno Dei aliquis inter Apostolos maior et praecessor (ὁ μείζων, ὁ ἡγούμενος) una potestate et auctoritate; quod etiam apparet ex oppositione inter praecessorem et ministratorem, maiorem et minorem, qui re ipsa maior et praecessor erit, sit non re et potestate sed modo eius exercitii sicut minor et ministrator; idem denique patet ex inducta comparatione maioris et praecessoris in regno Dei cum vera potestate eiusque perverso exercitio penes reges gentium. Ideo Dominus secundo se proponit exemplum quoad exercitium potestatis in regno suo. Eamdem tum promissionem tum monitionem de futuro unius primatu et de modo eius exercitii Dominus saepe repetit. «Si quis vult primus (πρῶτος) esse, erit omnium novissimus et omnium minister» Marc. IX. 33. 34. Dixerat de vera auctoritate pharisaeorum et scribarum, quatenus «sederunt super cathedram Moysi,» ex hoc enim infert: «omnia ergo quaecumque dixerint vobis (ὅσα ἐὰν εἴπωσιν ὑμῖν τηρεῖν), servate et facite;» tum vero reprobat modum exercendi auctoritatem et opera eorum, alligant enim onera gravia et importabilia, omnia opera eorum faciunt, ut videantur ab hominibus, amant (φιλοῦσι ambitu et fastu) primos recubitus, primas cathedras, salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi (καλεῖσθαι ῥαββί, ῥαββί). Inde transitum facit ad auctoritatem eiusque exercendi modum in regno suo. «Vos autem nolite vocari Rabbi, unus est enim Magister vester (ὑμῶν ὁ καθηγητής), omnes autem vos fratres estis; et patrem nolite vocare vobis super terram, unus est enim pater vester qui in coelis est; nec vocemini magistri (καθηγηταί), quia Magister (ὁ καθηγητής) vester unus est Christus. Qui maior est vestrum (ὁ δὲ μείζων ὑμῶν), erit minister vester» Matth. XXIII. 8-11. cf. XVIII. 1; Luc. IX. 46. sq. Unus videlicet est Magister Christus dupliciter, unus Magister visibilis pro tempore, quo loquebatur, visibilis suae praesentiae in terris; unus Magister ad omne tempus futurum, pro quo potissimum loquebatur; quia omne authenticum magisterium et omnis potestas (τὸ καθηγεμονικόν) in regno eius non est nisi participatio ab ipso derivata, et quia hoc magisterium externum efficaciam non habet nisi ab eius magisterio interno; ideo «omnes erunt docibiles Dei» (θεοδίδακτοι cf. Tract. de Trad. ed. 2. p. 107. sqq.). Sicut unus Magister Christus, ita unus pater in coelis, sensu nempe eminentiae (καθ' ὑπεροχήν). Hoc ipso non excluditur sed includitur, sicut in ordine naturali ita in regno Christi, paternitas et magisterium per participationem; ideo Dominus subiungit, «qui maior est vestrum,» hoc autem ipsum non est ad fastum pharisaicum «(nolite vocari Rabbi),» sed ad ministerium in salutem «(erit minister vester).»

b) Hunc maiorem, primum, praecessorem inter et super Apostolos Dominus in hoc stadio vitae suae mortalis et corporalis praesentiae nondum quidem constituit sed clare designavit Simonem, et rem ipsam istius primatus praeparavit eiusque rationem ac modum declaravit.

Haec praeparatio iam continetur in prima statim Simonis vocatione, qua nomen Petri seu fundamenti ei imposuit. «Intuitus eum Iesus dixit: tu es Simon filius Iona, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus» Ioann. I. 42. In electione et iterum in missione duodecim Apostolorum hoc nomen Petrus expressius notatur et ratione huius nominis et rei significatae non solum ordine ubique primus ponitur, sed etiam diserte primus inter Apostolos esse declaratur. «Elegit duodecim ex eis, quos et Apostolos nominavit: Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem eius, Iacobum, et Ioannem» etc. Luc. VI. 14. «Et convocatis duodecim discipulis suis dedit eis potestatem spiritum immundorum.... Duodecim autem Apostolorum nomina haec sunt. Primus Simon qui dicitur Petrus, et Andreas frater eius, Iacobus... Hos duodecim misit Iesus» Matth. X. 2. sqq.; Marc. III. 16. Factis ipsis eum Dominus tamquam praecessorem a reliquis Apostolis discrevit. Non solum inter eos, quos ad peculiarem confidentiam admisit, ubique primus notatur Petrus, sed fere cum ipso solo prae aliis divinus Magister agere videtur. In suscitatione filiae Iairi «non permisit intrare secum quemquam nisi Petrum, et Iacobum, et Ioannem;» in transfiguratione «assumpsit Petrum, et Iacobum, et Ioannem... Petrus vero et qui cum illo erant (Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ) ⁷, gravati erant somno; et evigilantes viderunt maiestatem eius... ait Petrus ad Iesum, praeceptor bonum est, nos hic esse;» ad agoniam in monte oliveti «assumit Petrum, et Iacobum, et Ioannem secum... et venit et invenit eos dormientes; et ait Petro: Simon dormis, non potuisti una hora vigilare mecum? vigilate et orate» Luc. VIII. 51; IX. 28. sqq.; Marc. XIV. 33. sqq. Iubet Petrum laxare retia ad capturam piscium, et cum ad prodigium «stupor circumdederat eum, et omnes qui cum illo erant (πάντας τοὺς σὺν αὐτῷ), similiter autem Iacobum et Ioannem... Et ait ad Simonem Iesus: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens» ⁸ Luc. V. 10. Cum Apostoli videntes Iesum super mare ambulantem turbati dicunt, quia phantasma est; «respondens (ad verbum Domini, ego sum, nolite timere) Petrus dixit, Domine, si tu es, iube me ad te venire super aquas; et ipse ait, veni... et continuo Iesus extendens manum, apprehendit eum» Matth. XIV. 28. Cum colligentes didrachma (tributum templi) quaerunt: Magister vester non solvit didrachma? Filius Dei patrat miraculum, ut solvat pro se simul et Petro, tamquam una secum persona iuridica: tolle piscem «et aperto ore eius invenies staterem, illam sumens da eis pro me et te» ⁹ Matth. XVII. 27.

Istae maioris, primi, praecessoris inter Apostolos velut primae delineationes non seorsum singulae sed in complexu omnes spectandae sunt, ut convergere tandem intelligantur ad explicitam istius primatus declarationem. Dominus enim Christus ultimo anno praedicationis suae, quando primum coepit discipulis praenuntiare suum discessum, passionem ac mortem (Marc. VIII. 31-33.), paucisque diebus antequam transfiguratione in monte suam glorificationem praemonstraret, atque iterum in ultima coena cum iam transiturus esset ex hoc mundo, disertis verbis et solemni testimonio promisit, se aedificaturum in uno Petro ex omnibus Apostolis electo Ecclesiam suam, tunc primum in Evangeliis hoc nomine proprio appellatam; et in hac una civitate Dei ita aedificanda super petram, ut portae inferi nunquam praevaleant adversus eam, quoniam regnum est aeternum quod genti alteri non dabitur, et Christus ipse regnabit in domo Iacob in aeternum, se eidem Petro daturum supremam potestatem clavium ad solvenda et liganda, quaecumque pertinent ad istud regnum coelorum visibile in terris, ita ut quemadmodum ipsum hoc regnum inchoatum in terris sic et potestas tamquam finem respiciat regnum consummatum in coelis, et pro eo vigorem ac valorem habeat (Matth. XVI. 18.). Ratio petrae et promissae potestatis clavium in regno coelorum explicatur secundum unum aliquod¹⁰ intestinum elementum in ultima coena, dum Christus petra angularis et fundamentum ex se ipso promittit, se firmaturum fidem Petri ita, ut per Petrum confirmet fratres, totam scilicet fraternitatem, quae in mundo est confortanda in fide (1. Pet. V. 9.) seu totam Ecclesiam, sicque Ecclesia super petram fundata futura sit columna et firmamentum veritatis (Luc. XXII. 32.). Sed quoniam haec iam sunt declaratio intimae rationis regni Dei in terris, secundum formam suam monarchicam, de iis in explicatione ipsius constitutionis¹¹ Ecclesiae alio loco nobis agendum est.

4°. Quando Christus supremam potestatem in civitate Dei, in regno coelorum promisit et praeparavit futuram in uno primo et praecessore, huncque designavit Simonem Petrum, sane non dissolvit collegium duodecim Apostolorum, sed sicut tunc unum erat sub Christo visibili capite, ita eius unitatem in omne tempus futurum, quamdiu persistet Ecclesia adversus quam portae inferi non praevalebunt, atque adeo etiam in successione apostolica sub uno capite visibili, sibi potestate vicaria et participata substituto, firmam et conservandam esse voluit. Hinc brevi tempore post promissionem supremae illius potestatis clavium factam uni Petro prae omnibus et super omnes Apostolos Christus declarat etiam potestatem sacri imperii in Ecclesia, quatenus illa constituenda sit in collegio apostolico non seorsum a Petro sed una cum Petro et in subordinatione sub ipso, ut haec subordinatio iam continetur in promissione antea facta uni Petro ¹².

Manifestum est, a Christo Domino Matth. XVIII. 17. 18. designari potestatem iudicialem atque universim regiminis pro Ecclesia et in Ecclesia futuram; sed quaeritur, cuinam in Ecclesia sit illa potestas conferenda, quodnam sit, (ut loqui solent) illius determinatum subiectum? Totus sermo Christi in illo capite Matthaei (coll. Marc. IX. 34. sqq.) dirigitur ad Apostolos. «In illa hora accesserunt discipuli (οἱ μαθηταί) ad Iesum» Matth.; «residens vocavit duodecim» (τοὺς δώδεκα) Marc. Huic collegio duodecim discipulorum in progressu sermonis inter alia denuntiat ea, de quibus nunc sumus solliciti. «Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum... si te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos... Quod si non audierit eos, dic Ecclesiae; si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Amen dico vobis, quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo.» In verbis illis, dic Ecclesiae, si Ecclesiam non audierit, significatur iudicium et iuridica sententia pronuntianda ab Ecclesia, ut pervicaces excludantur tamquam ethnici et publicani, in oppositione ad correctionem privatam ex officio charitatis, de quo in proxime antecedentibus agitur; sed huiusmodi potestas iuridica iam per se supponit non totam Ecclesiam ut subiectum potestatis, sed aliquos in Ecclesia, qui eo iure et officio sint insigniti idque non ab alio nisi ab auctore ipso Ecclesiae, qui hic loquitur et futuram in Ecclesia institutionem enunciat ¹³. Sed neque opus est hac deductione, cum significatio nominis Ecclesia luculenter ipsis verbis in proximo contextu determinetur: amen dico vobis (Apostolis, τοὺς δώδεκα), quaecumque alligaveritis, solveritis super terram, erunt ligata, soluta in coelo. In antecedentibus ligans et solvens minus explicite indicatur Ecclesia, hic explicite ea potestas promittitur solis illis duodecim, collegio nempe Apostolico in Ecclesia, hoc est pro omnibus futuris temporibus quamdiu persistit Ecclesia; de potestate ergo agitur ordinaria et propaganda ad successionem collegii Apostolici, prouti hoc iam ab institutore Christo promissum erat ordinandum et disponendum cum Petro et sub Petro; de potestate enim extraordinaria quae fuerit in singulis Apostolis et sine successione non ex hoc et huic similibus locis sed aliunde constare debet. Porro verba Christi, quaecumque alligaveritis, solveritis, referuntur utique ad iudicialem etiam potestatem in proxime antecedentibus indicatam, eamque includunt, multo tamen latius patent ad regimen Ecclesiae, de quo suis locis dicemus.

Sicut igitur hierarchia sub uno capite visibili ad conservandam unitatem in ipso collegio Apostolico praeparata est a Christo Domino adhuc in mortali vita versante cum Apostolis, ut paulo ante vidimus, ita in eodem vitae mortalis stadio tota Ecclesia praedisposita est, ut ipsa una Ecclesia ad unitatis conservationem distinguatur secundum eam partem quae habet potestatem ligandi et solvendi, atque secundum eam partem quae non est subiectum sed obiectum tantummodo et finis potestatis eiusdem. Ecclesia quae regit et Ecclesia quae regitur, non duae sed una Ecclesia in membra tamen iuribus et officiis inaequalia ab ipso institutore Christo distincta.

III. Oeconomia in praedicatione ipsius Christi Domini apparet manifesto ita disposita, ut quemadmodum hierarchica auctoritas et unitas in Ecclesia, de qua diximus, sic etiam universalitas, synagogae unius populi Iudaici abolitio et Ecclesiae omnium gentium substitutio praepararetur et praeformaretur in vita Christi mortali, non tamen consummaretur ante novi Testamenti sanctionem per mortem testatoris et eius sanguinis effusionem (cf. Luc. XXII. 20; Heb. IX. 15. sqq.). De ipsa personali sua praedicatione Dominus protestatur: « non sum missus nisi ad oves, quae perierunt, domus Israel » Matth. XV. 24. Simul vero de morte sua declarat: « animam meam pono pro ovibus meis, et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere » Io. X. 16. Hanc universalitatem ovilis futuram praeformat rebus et factis vitae suae mortalis, in vocatione Magorum ad adorandum regem Iudaeorum, cuius stellam viderant in oriente, Matth. II; in commendatione, confirmatione, exauditione fidei tum Samaritanorum Ioann. IV; Luc. XVII. 18., tum mulieris Syrophoenissae Matth. XV. 28., tum centurionis rogantis sanationem servi Matth. VIII. 5. sqq., tum aliorum gentilium Io. XII. 20. 23. in primitiis confessionis gentilium (centurionis et qui cum eo erant) in ipsa iam morte Christi secundum symbolicam praedicationem, in linguis gentium orbis Romani et per eum orbis universi, inscriptam vexillo crucis Matth. XXVII. 54; Luc. XXIII. 38.

Insuper pro tempore vitae suae mortalis tam verbis quam factis Dominus commendat sanctitatem templi Hierosolymitani, observationem legis ceremonialis, auctoritatem docentium legem Moysis in cathedra Moysis Matth. XXI. 12. 13; XXIII. 2. 3. 17-21. 23; XXVI. 18; Io. II. 16; V. 35; XVIII. 20. At simul annuntiat, instare iam tempus, quo templum Hierosolymitanum non amplius futurum sit sanctuarium publici cultus et sacrificiorum, domum veteris istius oeconomiae fore desertam, urbem cum templo ut sedem cultus Mosaici perpetua vastitate delendam, regnum Dei a Iudaeis auferendum. Hinc declarat et promittit, particulari oeconomiae veteri substituendam esse novam universalem; publicus cultus enim non erit restrictus ad unum locum, sed ubique celebrandus; regnum Dei dabitur genti facienti fructus eius; evangelium praedicabitur in testimonium cunctis gentibus; multi venient ab oriente et occidente in regnum coelorum, filii autem regni eiicientur in tenebras exteriores Matth. VIII. 11. 12; XXI. 43; XXIII. 38; XXIV. 2. 14. 15; Io. IV. 21-24. Quam Christus verbis praenuntiat, specialibus factis praemonstrat synagogae transformationem. Legi iudiciali Mosaicae substituit misericordiam paratam poenitentibus in absolutione adulterae Io. VIII. 8. 11. Eiectum a synagoga suscipit inter fideles in suam communionem Io. IX. 22. 35-38. (cf. XVI. 2.). Legem liturgicam et ceremonialem veterem ostendit sibi legislatori subiectam, mutabilem ac mutandam, quia ipse est « templo maior, » et « Dominus etiam Sabbathi » (Matth. XII. 6. 8.).

Eadem ratione, qua ipsius Salvatoris praedicatio proxime directa ad oves domus Israel, simul praeformabat Ecclesiam universalem, Apostolorum quoque missio in priori hoc stadio adhuc particularis quidem erat, sed ita ut praeparationem contineret futurae post consummatam redemptionem missionis universalis ad stabiliendum regnum Dei in omnibus gentibus. « Hos duodecim misit Iesus, praecipiens eis dicens: in viam gentium ne abieritis et in civitates Samaritanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israel. » Praedicatio haec iniungitur: « appropinquavit regnum coelorum; » quoniam vero hoc regnum erit non inter oves tantummodo domus Israel, sed inter gentes, et regnum erit Filii hominis promissum, mox subiungit Dominus: « ad praesides et ad reges ducemini propter me in testimonium illis et gentibus... amen dico vobis, non consummabitis civitates Israel, donec veniat Filius hominis » Matth. X. 5-7. 18. 23. Hunc adventum Filii hominis ipsemet ubi praenuntiat suam mortem ad redemptionem mundi, declarat esse adventum regni sui. « Amen dico vobis, sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo, » vel ut est penes Lucam, « donec videant regnum Dei, » et penes Marcum, « donec videant regnum Dei veniens in virtute » Matth. XVI. 28; Marc. VIII. 39; Luc. IX. 27. « Quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant, ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent et contra mundi huius gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei » s. Gregor. M. in Evang. hom. 32. n. 6.

IV. Sicut forma externa auctoritatis et distinctionis hierarchicae visibilis unitatis et universalitatis Ecclesiae, qualis in omne futurum tempus constituenda erat, adhuc in promissione et praeparatione continebatur, ita etiam charismata interna et dona Spiritus Sancti sive singulis sive omnibus in unitate spectatis Apostolis in priori hoc stadio nondum erant in sua plenitudine collata, sed tamquam pretium sanguinis Christi adhuc promissa, et ante completam redemptionem non nisi ex parte ac velut per modum arrhae praelibata. « Nondum enim erat Spiritus datus (in plenitudine promissa), quia Iesus nondum erat glorificatus » Io. VII. 39. « Expedit vobis, ut ego vadam; si enim non abiero, Paraclitus non veniet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos... Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo, cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem » ibid. XVI. 7. sqq. s. Gregorius Nazianzenus hanc per quosdam veluti gradus Spiritus Sancti donationem ita declarat. « Spiritus discipulis datus est trifariam et quantum capere poterant, secundum tria tempora, antequam Christus per passionem glorificatus esset, postquam fuit glorificatus per resurrectionem, post eius ascensionem ad coelos. » Prima donatio, ut Gregorius ibi prosequitur, erat occultior ad morborum et daemonum expulsionem (Matth. X.), altera expressior per insufflationem ad remittenda et retinenda peccata (Io. XX.), tertia quodammodo substantialis (οὐσιωδῶς ὡς ἄν εἴποι τις) visibili nempe specie in linguis igneis die pentecostes, et cum effectu plenitudinis donorum (Gregor. Naz. orat. 41. al. 44. num. 11.).

In oeconomia itaque redemptionis Christus Salvator ipsam mundi sanctificationem ac proinde Ecclesiae suae, quae est mundus sanctificatus, plenam constitutionem primum promeruit pretio sanguinis sui; atque ideo eam reservavit operae Spiritus Sancti, cuius missio tamquam causa proxima ad plenam illam aedificationem Ecclesiae hoc ipso intelligitur effectus principalis meritorum Christi continens in se tamquam in principio omnes alios effectus pro regno gratiae et veritatis. « Sicut Salvator veniens factus est impletio legis et prophetarum, ita impletio Evangelii est Spiritus Sanctus. Christus adveniens stabilivit, quae sunt a Patre, dicta nempe in lege et prophetis; ideo Paulus ait, plenitudo legis Christus. Spiritus Sanctus veniens adimplevit, quae sunt Evangelii. Quaecumque sunt in lege, Christus implet; quaecumque sunt in Christi doctrina, Spiritus implet... Adimplet Filius quae sunt Patris, et a se ipso non loquitur; adimplet Spiritus, quae sunt Filii, et a se ipso non loquitur » ¹⁴ Serm. de Spir. S. inter Opp. Chrys. ed. Maurin. T. III. p. 808. 809. Mundi expiatio antecedit in opere misericordiae per mortem Filii Dei incarnati, mundi redempti sanctificatio per plenam constitutionem Ecclesiae in omnibus gratiis ac donis consequitur ex illa morte ut opus dilectionis atque ideo appropriatum Spiritui sanctitatis et sanctificationis. « Cur non venit Spiritus, antequam ille abierat? Quia nondum maledictum sublatum erat, nondum peccatum solutum, sed omnes adhuc erant poenae obnoxii, propterea ille non venit. Poterat ipse (Christus) haec operari, sed illum (Spiritum) sinit operari prodigia, ut discant eius dignitatem... Idcirco ipse incarnatus est, Spiritui operationem reservans » ¹⁵. Chrys. in Ioan. hom. 78. al. 77. n. 3.

Ab ipso itaque Christo capite in vita sua adhuc mortali et ante effusum sanguinem tamquam pretium acquisitionis (Act. XX. 28.), videmus Ecclesiae institutionem inchoatam et praeformatam, tum secundum formam eius externam et conspicuam tum secundum formam internam et spiritualem, sive ut Paulus loquitur (Eph. IV. 4.), secundum unitatem corporis et spiritus. Forma quidem visibilis constituitur a Christo ipso in auctoritate visibili (qua nempe viventes homines fungantur) ex una parte, hocque ipso obedientia fidei (quae in fide fundatur et fide exercetur) erga eandem auctoritatem ex parte altera, quibus totum corpus ac societas fidelium contineatur ac regatur; illi enim ipsi qui auctoritate sibi a Christo communicata funguntur, etiam inter se in unum corpus constituti vicissim erga superiorem auctoritatem obedientia fidei obstringuntur. Versans adhuc visibilis in terris ipse Christus totum corpus docentium et obedientium unus dux et magister (εἷς ὁ καθηγητής) docet, regit, et continet sua suprema auctoritate, hancque totam in se concludit, Apostolis vero nondum nisi ad fines particulares et velut per intervalla communicat. Verum his ipsis factis communicationis et disertis promissionibus Apostolos totamque Ecclesiam praeparat ac praeformat pleniori ac perenni suae auctoritatis communicationi, qua sibi non amplius visibiliter conversaturo cum hominibus substituat tum unum vicarium in suprema potestate, tum in potestate hierarchice disposita Apostolos omnes et in unitate coniunctum collegium Apostolicum. Hac autem substitutione et communicatione fit, ut unus magister Christus per auctoritatem visibilem in suis legatis institutam (2. Cor. V. 20.) ipsemet perenniter doceat, regat, et contineat Ecclesiam suam. Ad hanc plenam Ecclesiae Christi institutionem, cuius praeparationem hactenus consideravimus, ipso ordine doctrinae nunc deducimur.