De Ecclesia Christi

« Ecclesia Dei secundum amplissimam notionem spectata est supernaturalis societas seu civitas eorum omnium, qui sive angeli, sive homines ab Adam usque ad consummationem sub capite Christo fide in via, visione beatifica in termino adhaerentes Deo uniti sunt ad communionem sanctorum. »

I. Creaturae rationales omnes ex ipso quidem naturae ordine essentiali factae sunt ad Deum, principium et ultimum finem, primam veritatem et summum bonum, modo facultatibus naturalibus congruo cognoscendum et amandum, atque ad suam perfectionem et beatitudinem naturalem (h. e. non supra sed iuxta exigentiam naturae rationalis) in Deo ultimo fine cognito et amato obtinendam. Unde etiam in ordine naturali omnes creaturae rationales haberent seu deberent habere naturalem unionem cum Deo principio ac fine atque hoc ipso inter se invicem, cognitione et amore sive in via adhuc ad terminum sive iam in termino constitutae. Hic ordo communionis naturalis creaturarum rationalium dici posset regnum Dei creatoris, non tamen Ecclesia Dei in significatione nobiliori, quae nunc est propria regni Dei sanctificatoris secundum usum nempe loquendi sacrum includens creaturarum vocationem supernaturalem (τὴν ἐκκλησιν) per dona superaddita ad finem, qui est supra exigentiam et potentiam naturae creatae.

Iam vero ad ipsum hunc ordinem supernaturalem universitas creaturae rationalis, angeli videlicet et homines evecti sunt, et vel per dona gratiae in via ducendi ad finem supernaturalis visionis et fruitionis Dei, vel iam perducti ad hanc finalem visionem et fruitionem in donis gloriae.

a) Qui ex angelis cum essent in via, per peccatum ceciderunt, ii a suo fine, intellectus et voluntatis perversione delapsi, omnibusque donis supernaturalibus spoliati in aeternum manent ex hoc ordine exclusi; qui vero in veritate et charitate perstiterunt, ii iam finem ultimum assecuti in aeterna visione et glorificatione coelestem constituunt vel potius complent hierarchiam.

b) Humanum genus peccato in primo genitore, sua nempe radice secundum ordinem physicum suaque origine (originante) secundum ordinem moralem quatenus ille in originali iustitia constitutus totum suum genus repraesentabat ad eorundem donorum hereditatem vel privationem, gratia sanctificante ceterisque donis gratuitis privatum, ac proinde exulans a fine supernaturali, non tamen secundum iustitiam derelictum est, sed ex gratuita Dei misericordia restauratum. Deus Verbum enim ex hoc ipso genere primi Adam assumere voluit naturam humanam et nasci secundus Adam, ut tamquam caput pro membris satisfaciendo et merendo repararet gratiam et gloriam. In ipso igitur aeterno divino consilio incarnationis Verbi Redemptoris patet decretum esse opus redemptionis seu mundum redemptum, qui per applicationem redemptionis in actu secundo (ut suo loco videbimus) est Ecclesia acquisita sanguine Dei (Act. XX. 28.) «Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te: postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae» Ps. II. 7. 8; CIX. (Heb. CX.).

Quamobrem sicut omnes homines secundum naturam ex primo Adam nascuntur filii irae in statu lapso, ita ex gratia redemptionis secundo Adam inserendi sunt per fidem, spem et charitatem. «Quod scriptum est, non esse aliud nomen sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri, ex illo tempore valet ad salvandum genus humanum, ex quo in Adam vitiatum est genus humanum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita in Christo omnes vivificabuntur. Quia sicut in regno mortis nemo sine Adam, ita in regno vitae nemo sine Christo» Aug. ep. 190. al. 157. Donorum vero et subministrationum a Christo capite dimanantium fundamentum et radix est fides (Conc. Trid. sess. VI. c. 8), qua velut prima iunctura (Eph. IV. 16.) inseruntur membra Christo capiti status reparati. Fide ergo destituti sub Christo capite totius ordinis reparati membra sunt destinatione tantum ac debito; re autem manent ab eo avulsi secundum habitum, non tamen secundum omnes gratias actuales et transeuntes¹.

Porro totius humani generis reparandi et Christo secundo Adam inserendi duo praecipua velut stadia distincta sunt ex eo, quod magnum pietatis sacramentum initio statim post lapsum erat in promissione quidem et per decursum aetatum in continua praeparatione, sed non nisi in plenitudine temporis manifestatum est in carne (1. Tim. III. 16; Colos. I. 26; Gal. IV. 4.). In stadio priori praeformabantur membra Christo capiti, qui erat exspectatio gentium; in altero formantur eidem capiti Christo, qui iam «consummatus factus est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis aeternae» (Heb. V. 9.); ibi praeformatio per fidem in Redemptorem promissum, hic formatio per fidem in eundem Redemptorem iam missum; unde ibi sacrificia, sacramenta, instituta omnia typi erant et paedagogia ad Christum, hic sunt res ipsa et causa coniunctionis seu insertionis actualis in Christum; ibi umbrae, hic corpus (Coloss. II. 17.); ibi prophetia praenuntians, hic evangelium adimplens; gratia vero eadem, sed ibi ex meritis Christi adhuc futuris et ideo parcior, hic ex meritis eisdem iam consummatis et hinc abundantior. «Non itaque novo consilio, ait s. Leo, Deus rebus humanis nec sera miseratione consuluit; sed a constitutione mundi unam eamdemque omnibus causam salutis instituit. Gratia enim Dei qua semper est universitas iustificata sanctorum, aucta est Christo nascente non coepta; et hoc magnae pietatis sacramentum quo totus iam mundus impletus est, tam potens etiam in suis significationibus fuit, ut non minus adepti sint, qui illud credidere promissum, quam qui suscepere donatum» s. Leo serm. 23. (de Nativ. 3.) n. 4. cf. serm. 24. n. 1. Eadem luculentius in libris de vocat. gent. «Nec praeteritis quidem saeculis eadem gratia, quae post Domini nostri I. Christi resurrectionem ubique diffusa est, defuit mundo... Sed cum in illo populo cui utraque eruditio praefuit (per legem scriptam et per totius creaturae testimonia), nemo nisi gratia iustificatus sit per spiritum fidei, quis ambigat, eos qui de quibuscumque nationibus quibuslibet temporibus Deo placere potuerunt, spiritu gratiae Dei fuisse discretos? Quae etsi parcior ante atque occultior fuit, nullis tamen saeculis se negavit, virtute una, quantitate diversa: consilio incommutabili, opere multiformi» De vocat. gent. L. II. c. 4. 5. Fide igitur et gratia ab exordio usque ad finem saeculorum fideles omnes coniunguntur in Christo et ad Christum, unamque formant Ecclesiam sensu latiori, quo nunc eam consideramus. «Praecesserunt iusti sic in eum credentes venturum, quomodo nos credimus in eum qui venit... eadem tamen fides utrosque coniungit et eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt» Aug. in Io. tract. 45. n. 9. «Sancti ante legem, sancti sub lege, sancti sub gratia, omnes hi perficientes corpus Domini in membris sunt Ecclesiae constituti» s. Greg. L. V. ep. 18. ad Io. Ep. C. P. «Conditor noster habet vineam, universalem scilicet Ecclesiam, quae ab Abel iusto² usque ad ultimum electum qui in fine mundi nasciturus est, quot sanctos protulit, quasi tot palmites misit.» Enumerat deinde omnes aetates, quibus «ab huius mundi initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores congregare non destitit.» Ab Adam usque ad Noe, a Noe usque ad Abraham, ab Abraham usque ad Moysen, a Moyse usque ad adventum Domini, ab adventu Domini usque ad finem mundi «prius per patres, et postmodum per legis doctores et prophetas, ad extremum vero per Apostolos quasi per operarios in vineae (universalis scilicet Ecclesiae) cultura laboravit» Id. in Evang. hom. 19. n. 1.

Haec sunt commentarii instar ad doctrinam Apostoli, ubi veterem oeconomiam remissionis «praecedentium delictorum» per fidem in propitiatione Christi adhuc futura, coniungit cum oeconomia in praesenti tempore iustificationis per fidem in eadem propitiatione iam praestita. «Iustificati gratis per gratiam ipsius per redemptionem quae est in Christo Iesu, quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius ad ostensionem iustitiae suae (iustitiae iustificantis) propter remissionem praecedentium delictorum in sustentatione Dei (ἐν τῇ ἀνοχῇ τοῦ Θεοῦ) in longanimitate Dei), ad ostensionem iustitiae eius in hoc tempore (satisfactionis iam praestitae), ut sit ipse iustus, et iustificans eum qui est ex fide Iesu Christi» (tum praesenti tum antecedenti tempore) Rom. III. 25. 26; Heb. IX. 15.

Si ergo gratia redemptionis in Christo Iesu spectatur, quae iustificat per fidem (tamquam radicem et fundamentum) in sanguine ipsius, omnes qui per veram fidem pertinent ad caput Christum, constituunt sub capite Christo unum populum Dei, in oeconomia praeparationis ab Adam usque ad adventum Christi, in oeconomia perfectionis a Christo usque in finem saeculorum (cf. Tract. de Trad. th. XXVI.). Hinc saepe in Psalmis et in Prophetis de filiis Abraham patris omnium credentium, de Israel, Ierusalem, Sion sermo ita est, ut spectetur unus populus Dei secundum duplicem oeconomiam, et quae in illis oraculis dicuntur, ei conveniant partim secundum unam partim secundam alteram, vel in sensu minus pleno secundum priorem, in sensu pleniori secundum posteriorem. Lege e. g. postrema capita Isaiae 41. sqq. Imo plerumque non solum duplex istud stadium Ecclesiae in via sed simul etiam status eius glorificationis in termino includitur, de quo nunc paucis dicemus.

II. Sicut oeconomia antiqua inchoationis cohaeret cum oeconomia nova perfectionis, ita haec coniungitur cum statu finali glorificationis (cf. Tract. de Sacram. in genere th. II.). Christus satisfactione, redemptione, meritis suis, subministratione omnium gratiarum, fide, spe et charitate non modo in unum populum Dei coniungit homines utriusque oeconomiae, ipse summus angularis lapis, in quo omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino, de quibus diximus; sed populus Dei in via qua tenditur ad terminum, manet coniunctus cum fratribus suis, qui iam sunt in termino per eadem Christi merita consummati, ubi fides et spes transeunt in visionem et fruitionem, charitas autem numquam excidit, sed perficitur secundum perfectionem visionis in fruitione. Eadem ratione iam in stadio viae facti cives sanctorum et domestici Dei (Eph. II. 19.) habent communionem cum angelis sanctis, qui omnes sunt administratorii spiritus in ministerium missi propter eos, qui hereditatem capiunt salutis (Heb. I. 14.) «Una civitas Dei, cuius pars in nobis peregrinatur, pars in illis opitulatur» Aug. Civ. Dei L. X. c. 7; Enchirid. c. 56.

Omnes igitur fideles ab Adam usque ad finem huius mundi in multiplici varietate charismatum, gratiarum, virtutum et meritorum dum versantur in via, quibus accenseantur oportet etiam animae iustae post mortem adhuc poenis purgandae et ita perducendae ad terminum, omnes sanctorum iam consummatorum ordines et angelorum chori in tanta distinctione graduum sanctitatis et gloriae a Virgine matre Dei, coelestis et terrestris hierarchiae regina, usque ad ultimum sanctorum civem ibi regnantem constituunt unam civitatem Dei supernaturalem vocatione, gubernatione, beatificatione, gratia et gloria, sub uno capite Christo qui sicut in sua persona unitam habet divinae humanam naturam, ita mediator Dei et hominum ipse Deus-homo reconciliavit terrena coelestibus.

Hoc modo Paulus per Christum et sub Christo capite, quae sunt in coelo et quae in terra, coniuncta esse docet in unam Ecclesiam. «Ipse est caput corporis, Ecclesiae, qui est principium, primogenitus ex mortuis, ut sit in omnibus ipse primatum tenens; quia in ipso complacuit omnem plenitudinem inhabitare: et per eum reconciliare omnia in ipsum pacificans per sanguinem crucis eius, sive quae in terris sive quae in coelis sunt» Col. I. 18. Hanc pacificationem terrestrium et coelestium in uno capite Christo Apostolus alibi appellat omnium quae in coelis et quae in terra sunt, recapitulationem in Christo, seu restaurationem ad unum caput Christum, ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ. Quae quidem recapitulatio perficitur per redemptionem generis lapsi in terra instaurando ruinam quae lapsu angelorum facta erat in hierarchia coelesti, ut vulgatus interpres vertit: «instaurare omnia in Christo, quae in coelis et quae in terra sunt in ipso» Eph. I. 10. Ita Augustinus explicat verba Apostoli: «Ideo etiam pro angelis fit, quidquid hominum per eius mortem redimitur et liberatur a malo, quoniam cum eis quodam modo redit in gratiam, post inimicitias quas inter homines et sanctos angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius angelicae detrimenta reparantur. Et utique noverunt angeli sancti docti de Deo, cuius veritatis aeterna contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus: instaurare omnia in Christo, quae in coelis sunt et quae in terris in ipso. Instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur; instaurantur autem (finaliter) quae in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt ad aeternam vitam, a corruptionis vetustate renovantur» August. Enchirid. c. 61. 62. Haec est Ecclesia Dei secundum amplissimam significationem qua nunc loquimur, in triplici suo statu militantis, purgantis et triumphantis, quorum duo priores peregrinantium sunt temporanei, tertius finalis est aeternus; iidemque omnes recapitulantur in Christo et sub Christo, qui est caput corporis, Ecclesiae, in omnibus ipse primatum tenens. Ambrosius explicans descriptionem Ecclesiae Eph. IV. ita disserit. «Unum templum Dei in omnibus, et unum domicilii coelestis habitaculum in spiritu universorum. In quo non solum sanctorum hominum, sed omnium credentium, omnium etiam superiorum rationabilium Virtutum ac Potestatum connexionem fidei spiritusque accipiendam arbitror, ut per harmoniam quamdam virtutum et ministeriorum corpus unum ex omnibus rationabilis naturae spiritibus adhaereat capiti suo Christo» Ambros. ep. 76. n. 13. ad Irenaeum. Saepe hanc amplissimam universitatem Ecclesiae sub Christo explicat Augustinus. «Caput nostrum Christus est, corpus capitis illius nos sumus (Ecclesia militans). Numquid soli nos, et non etiam illi qui fuerunt ante nos. Omnes qui ab initio saeculi fuerunt iusti, caput Christum habent. Illum enim venturum esse crediderunt, quem nos venisse iam credimus, et in eius fide et ipsi sanati sunt, in cuius et nos: ut esset et ipse totius caput civitatis Hierusalem, omnibus connumeratis fidelibus ab initio usque in finem, adiunctis etiam legionibus et exercitibus angelorum, ut fiat illa una civitas sub uno rege, et una quaedam provincia sub uno imperatore, felix in perpetua pace et salute, laudans Deum sine fine, beata sine fine» Aug. in Ps. 36. serm. 3; in Ioan. tract. 45; ep. 102. al. 49; de catechiz. rudib. cf. s. Th. 3. q. 8. a. 4.

Verbum itaque incarnatum Christus Iesus, etiam spectatus ut homo, caput est huius totius Ecclesiae ad unitatem coniungens angelos et homines secum ipso, inter se ipsos, cum Deo uno et trino³. Ideo civitas Dei, Ierusalem coelestis describitur formis dicendis quibus cum illa consummatorum in coelo connectatur, ut penes Paulum, vel saltem connotetur, ut penes Ioannem, civitas supernaturalis in terra cum omnibus donis suis spiritualibus; nam «Deus benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus» (Eph. I. 9.) seu supernaturalibus (ἐν τοῖς ἐπουρανίοις). Membris Ecclesiae adhuc in terra peregrinantis dicit Paulus: «accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis, Ierusalem coelestem⁴, et multorum millium angelorum frequentiam, et Ecclesiam primitivorum qui conscripti sunt in coelis, et iudicem omnium Deum, et (ad) spiritus iustorum perfectorum πνεύμασι δικαίων τετελειωμένων et Testamenti novi mediatorem Iesum, et sanguinis aspersionem» Heb. XII. 22-24. Ioannes vidit Ierusalem coelestem descendentem in terras, ubi coelum et terra coniunguntur, et in hac coniunctione status militantium in terra transformatur in statum triumphantium in coelo: una civitas sancta Ierusalem nova, et tabernaculum Dei cum hominibus et habitabit cum eis, quod etiam Paulus Corinthiis scripsit: «vos enim estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus, quoniam inhabitabo in illis et inambulabo inter eos, et ero illorum Deus et ipsi erunt mihi populus» (2. Cor. VI. 16.); sed praecedit praeparatio novitatis in luctu et dolore, quae sunt prima, succedit novitas plena, ubi prima abierunt et ultra non erunt⁵. «Et ego Ioannes vidi sanctam civitatem Ierusalem novam descendentem de coelo a Deo, sicut sponsam ornatam viro suo; et audivi vocem magnam de throno dicentem: ecce tabernaculum Dei cum hominibus et habitabit cum eis, et ipsi populus eius erunt, et ipse Deus cum eis erit eorum Deus; et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum, et mors ultra non erit, neque luctus neque clamor neque dolor erit ultra, quia prima abierunt» Apoc. XXI. 2-5.

Haec est Ierusalem coelestis, Ecclesia una in coelo et in terra. «Coelestis Hierusalem dicitur, cuius cives sunt omnes sanctificati homines, qui fuerunt et qui sunt et qui futuri sunt, et omnes sanctificati spiritus etiam, quicumque in excelsis coelorum partibus pia devotione obtemperant Deo... Huius civitatis rex est Dominus Iesus Christus Verbum Dei, quo reguntur summi angeli, et Verbum hominem assumens, ut eo regerentur et homines « Aug. de catechiz. rudib. c. 19. Pulcherrime in hymno dedicationis Ecclesiae celebratur coelestis urbs Ierusalem, in beata pacis visione ut coeli corusca civitas cincta mille angelorum millibus; sed simul in aedificatione, ut scalpri ictibus et tunsione plurima fabri polita malleo hanc saxa molem construunt.

III. Ex omnibus hactenus declaratis notio Ecclesiae Dei ampliori isto sensu spectatae satis liquida est. Constituunt eam omnes rationales creaturae, quae dono supernaturali, habituali, pertinente ad sanctificationem subsunt Christo capiti, eoque vel in via ordinantur vel in termino pervenerunt ad finem aeternae glorificationis. Haec igitur dona supernaturalia sunt vinculum uniens et causa formalis, qua eaedem creaturae, pro diversitate donorum gradu diverso, velut membra cum Christo capite, in Christo cum Deo sanctificatore, in Christo et Deo inter se invicem coniunguntur ad societatem Ecclesiae Dei: « ut et vos societatem (κοινωνίαν) habeatis nobiscum, et societas nostra sit cum Patre et cum Filio eius Iesu Christo » 1. Io. I. 3; 1. Cor. I. 9. Inter ista dona habitualia pro peregrinantibus in terra omnium radix et fundamentum est fides ut prima habitualis dispositio ad sanctitatem, omnium consummatio et corona est visio beatifica ut ultimus terminus sanctitatis. Si ergo dona ab infimis usque ad suprema, quatenus sunt forma huius supernaturalis societatis, appellemus communi nomine sanctitatem, hanc ut informantem rationales creaturas concrete exprimendo, Ecclesia Dei dicenda erit supernaturalis societas sanctorum, vel formula in symbolis solemni, communio sanctorum. Quamvis enim sancti pleniori sensu et per excellentiam sint illi, qui per inhabitantem Spiritum Sanctum et per habitum gratiae sanctificati sunt in coelo et in terra; nihilominus usu loquendi biblico fideles omnes, inter quos sunt etiam peccatores privi gratia iustificante, appellantur sancti, atque adeo ipsa fides ut prima dispositio ad illam perfectam sanctitatem, assumitur tamquam forma, per quam fideles nondum iustificati participant nomen sanctorum Act. IX. 32; Rom. I. 7; XII. 13; XV. 25. sqq.; 1. Cor. I. 2; XIV. 33; XVI. 1; 2. Cor. I. 1; 1. Tim. V. 10. et alibi. Catechismus Romanus loquens de ipsa Ecclesia novi Testamenti, « sancti vocantur fideles, inquit, qui populum Dei effecti sunt, quive se fide et baptismate suscepto, Christo consecrarunt, quamquam in multis offendunt, et quae polliciti sunt, non praestant » (Part. I. c. 10. §. 15.).

Definitioni, qua Ecclesia Dei dicatur communio sanctorum, non officit, quod in symbolis sancta Ecclesia et communio sanctorum distingui videntur. Nam a) Ecclesia in symbolis saltem directe non sumitur in ampliori illo sensu, quo nunc eam consideramus, sed secundum statum determinatum quo in terris a Christo est instituta, et de quo toto hoc tractatu deinceps nobis agendum erit. b) Si Ecclesia in professione symboli cum s. Augustino (Enchir. c. 56.) intelligatur sensu ampliori, articulus de communione sanctorum a praecedenti de sancta Ecclesia catholica non differt subiecto; sed ut in Catechismo Romano dicitur (l. c. §. 24.), est illius « velut explicatio quaedam. »

Ex sensu declarato quo forma sanctitatis in definitione supernaturalis societatis vel communionis sanctorum intelligitur, patet oppositio contra Quesnellianam doctrinam in Constitutione Unigenitus damnatam, qua nomine sanctorum qui soli sint membra Ecclesiae, ex toto orationis complexu designantur soli iusti charitate perfecti et praedestinati (Proposs. 72. 73. 74. 75. 78.), adeoque pertinet ad errores Protestantium de Ecclesia invisibili suo loco a nobis confutandos.

Si definitio simpliciter et sine declaratione ponenda est, ad excludendam ambiguitatem potest id, quod diximus sanctitatem, a vera fide in terris usque ad visionem beatam in coelis, ab actu denominari verus et supernaturalis cultus Dei, ubi etiam habitus ut dispositio ad actum includitur. Unde Ecclesia Dei sensu, quo nunc loquimur, dicetur societas vel communio vero supernaturali cultu adhaerentium Deo. Vide Gregor. de Valentia Analysis Fidei l. IV. c. 2; Wirceburgens. T. I. disp. II. n. 79. Ita etiam s. Augustinus « Ecclesiam totam non solum ex parte quae peregrinatur in terris, verum etiam ex illa quae in coelis semper cohaesit Deo » simul complectens, « quae, inquit, tota instituta est ad colendum unum Deum » (Enchirid. c. 56.).

Corollarium. Quandoquidem Christus, ut in sequentibus thesibus declarabitur, suam Ecclesiam in terris specialibus legibus specialique forma instituit, praeter hanc Ecclesiam Christi alia in terris iam nulla est aut esse potest. Plura ergo requiruntur, ut quis tamquam membrum simpliciter pertineat ad Ecclesiam Christi, quae una et sola est Ecclesia in terris, quam quae ad generaliorem notionem Ecclesiae sufficiunt, cuius formam essentialem et sufficientem pro peregrinantibus in terra veram fidem esse diximus. Unde quod Suarez (de Fide disp. IX. sect. 1. n. 3. 13–19.) cum aliis theologis in ipsa Ecclesia Christi fidem tamquam solam formam essentialem ab aliis proprietatibus et institutis a Christo in sua Ecclesia determinatis distinguit ita, ut illa forma essentialis sufficiat non solum ad notionem generaliorem Ecclesiae Dei in terris, quod nos diximus, sed etiam ad rationem Ecclesiae Christi, atque idcirco catechumeni, excommunicati, ipsique schismatici quamdiu fidem retinent, simpliciter sint ac censeri debeant membra Ecclesiae Iesu Christi, hic inquam sive doctrinae sive locutionis modus, ut suo loco data opera demonstrabitur, admittendus non est, quamquam dissensio inter catholicos theologos sit potius in modo loquendi quam in re ipsa.

Ex distinctione ista inter notionem generalem Ecclesiae Dei in terris, cuius formam fidem esse diximus, et inter statum specialem Ecclesiae in novo Testamento intelligitur, neminem umquam fuisse salvatum aut salvari posse, qui non actu ipso pertinuerit aut pertineat ad Ecclesiam secundum illam notionem generalem: « sine fide impossibile est placere Deo » Heb. XI. 6, et « iustus ex fide vivit » Rom. I. 17; Gal. III. 11. Salvati tamen sunt in veteri Testamento « iuxta fidem defuncti » et « testimonio fidei probati » Heb. XI. 13. 39, quin pertinerent ad statum specialem Ecclesiae a Christo determinatum; et salvari adhuc possunt, qui perfecta dispositione animi sunt aptati huic statui Ecclesiae, licet inculpabiliter impediti, non sint actu et simpliciter eius membra. Hanc distinctionem Suarezius (l. c. n. 18.) deflexit ad confirmandum illum suum modum considerandi et loquendi parum commodum. Postquam probare conatus est, catechumenos esse simpliciter membra « praesentis Ecclesiae, » ad difficultates oppositas respondet. « In contrarium adducta, inquit, solum probant, catechumenos non esse in Ecclesia quantum ad eas peculiares conditiones et velut accidentia, quae Christus Ecclesiae superaddidit, non vero non esse quoad ea, quae sunt quasi substantia Ecclesiae, quae semper eadem fuit; quae duo sunt in Ecclesia, prout nunc est, distinguenda. » Cum scilicet ex una parte videret, posse homines per fidem charitate perfectam salvari, qui actu non participant statum Ecclesiae in novo Testamento determinatum, ex parte vero altera saltem ibi n. 18. praeferret modum dicendi, non solum voto (ut dixerat Bellarminus de Eccles. l. III. c. 3.) ⁶ sed in actu coniunctionem cum vera Ecclesia esse necessariam necessitate medii ad salutem: hinc conclusit, substantiam et formam essentialem Ecclesiae pro quovis statu esse unice veram fidem, sicque reliqua, quae Ecclesiam Iesu Christi in propria speciali forma constituunt et ab Ecclesia veteris Testamenti distinguunt, retulit « velut ad accidentia. » Qui quidem modus loquendi nobis probari non potest; imo simili argumentatione suaderi etiam posset, eos omnes articulos fidei qui non quovis tempore in veteri etiam Testamento explicite credendi erant, esse « accidentalia » in professione christiana, atque adeo Tertullianum (cont. Prax. c. 31.) et Patres alios professionem e. g. ss. Trinitatis immerito dixisse « substantiam novi Testamenti, » quod opinari fas esse non putabimus, etiamsi forte explicita fides huiusmodi articulorum, ut multi theologi et cum illis Suarez docent, ne pro novo quidem Testamento sit simpliciter de necessitate medii sed tantum praecepti divini (cf. Suarez disp. XII. sect. 4.).