De Ecclesia Christi

« Christus Iesus regnum suum in terris ita instituit, ut tum in proxima praeparatione Matth. XVI. Luc. XXII. tum in respondente illi exsecutione Io. XXI. unum Simonem Petrum ex ceteris et super ceteros Apostolos elegerit, quem potestate instruxit suprema et universali tum super singulas partes et singula membra Ecclesiae tum super totum corpus Ecclesiae; quae quidem potestas sit vicaria a Christo derivata, immediata immediatione virtutis in totum et in partes, plena quoad obiectum proprium regni coelorum in terris. Propterea hac ipsa potestate constituitur principium formans et continens visibilem unitatem Ecclesiae ex ipsa institutione Christi fundatoris ac iure proinde divino. »

Postquam universim in prima apparitione Io. XX. 21. missio a Christo data est Apostolis secundum analogiam missionis Christi a Patre, atque ita in complexu potestas apostolica instituta in regno Dei super terram, Dominus in duabus epiphaniis subsequentibus, ut ab Evangelistis referuntur, distincte iam ordinem et modum potestatis in Ecclesia atque hoc ipso formam suae Ecclesiae visibilis determinat ae declarat.

Penes Evangelistas Matth. XXVIII. 7. 10; Marc. XVI. 7. discipuli, et apud Marcum quidem expresse Petrus, iubentur exspectare Domini manifestationes in Galilaea: « dicite discipulis eius et Petro, quia praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis, sicut dixit vobis » l. c.; ex qua monitione iam coniici merito potest, has in Galilaea apparitiones pro Apostolis et nominatim pro Petro insigniores et momenti maximi futuras esse¹. Re ipsa, quoniam scopus longe praecipuus harum manifestationum erat perficere institutiones et constitutionem regni Dei, videmus hoc regnum quoad fundamentalia principia plene constitutum in duabus hisce epiphaniis, quas in Galilaea factas referunt Evangelia Io. XXI. Matth. XXVIII. instituto uno supremo pastore super omnes oves Christi, et tradita collegio Apostolorum atque explicata potestate in omnes gentes.

Ioannes consulto adnotat, manifestationem istam a se c. XXI. narratam, fuisse tertiam inter eas, quae discipulis (τοῖς μαθηταῖς) factae sunt. Ex hoc in primis intelligitur, Evangelistam habuisse specialem rationem apparitionum, quae fiebant collegio Apostolorum; si enim etiam aliae in Evangeliis narratae computarentur omnes, haec non tertia fuisset sed septima. Praeterea discimus, connumerari apparitiones tamquam factas toti collegio, sive Apostoli omnes adessent, ut in secunda, sive aliqui abessent, ut in prima et hac tertia. Unde iterum tum collegium Apostolicum constitutum ut unum corpus, tum (quod inde consequitur) principium repraesentationis² demonstratur, quatenus nimirum non solum praesentes sed etiam absentes includuntur in iuribus collatis et officiis impositis, quod iam superius ex ss. Cyrillo et Augustino adnotavimus. Postremo ex hac numeratione Ioannis constat, manifestationem istam ad visibile caput tum Apostolis tum toti ovili Christi Iesu instituendum directam, priorem fuisse altera Matth. XXVIII. in qua posteriore proinde potestas et missio ad omnes gentes collegio Apostolico iam sub uno capite constituto et non nisi in unione et subordinatione sub eodem hoc capite impertita intelligi potest. Hunc eumdem ordinem constanter in promissione quoque potestatis Matth. XVI. XVIII. ab Ecclesiae conditore observatum fuisse, animadversione sane dignissimum est. Unde etiam patet, in missione collegio Apostolico facta incluso Petro, de qua in thesi superiori egimus, constitutionem internam et subordinationem in ipso collegio a Salvatore ex promissione anteoedenti (Matth. XVI.) et ex institutione mox secutura (Io. XXI.) suppositam fuisse et reservatam, ut eam in missione quam ibi solum generatim ex sua a Patre missione determinaverat, explicite enuntiare nihil opus fuerit.

His obiter praenotatis accedimus ad ipsam iam institutionem factam in hac tertia Christi manifestatione considerandam, quantum ad distinctiorem intelligentiam institutionis Ecclesiae postulatur; neque enim de Petri eiusque successorum principatu secundum totam suam amplitudinem nunc tractatum scribimus. Quoniam vero divinus fundator Ecclesiae rationes visibilis capitis a se in Petro instituti diserte declaravit non solum in ipsa institutione pro praesenti, de qua agimus, sed etiam explicatione realiter parallela sub alio tamen atque alio schemate in promissione pro futuro Matth. XVI. Luc. XXII. 31. 32., idcirco (ut iam superius praemonuimus) divina haec testimonia ad collustrationem pro nostro intellectu unius per alterum simul coniungamus necesse est.

Certe inter promissionem et ipsam institutionem rerum parallelismus manifestus est. Ubique eadem est persona testificans et instituens, Christus fundator Ecclesiae; eadem persona, ad quam unam prae aliis omnibus testimonium et institutio refertur, Simon Petrus; idem terminus personarum, prae quibus et super quas Petrus constituitur, nempe collegium Apostolorum et universa Christi Ecclesia sub aliis et aliis nominibus « Ecclesia mea, regnum caelorum; fratres tui, oves meae et agni mei; » idem obiectum reale, potestas scilicet eadem promissa ac instituta, sub diversa licet metaphora petrae Ecclesiae, clavium regni, firmamenti fidei, pastoratus ovilis Christi; idem prostremo utrobique finis in promissione et institutione; finis, inquam, est propria forma, indeficiens securitas, visibilis unitas Ecclesiae.

« Interrogabat discipulos suos.... vos autem quem me esse dicitis: Respondens Simon Petrus dixit..... Respondens autem Iesus dixit ei: beatus es Simon Bar Iona.... et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam... et tibi dabo claves regni coelorum » Matth. « Simon, Simon ecce Satanas expetivit vos... ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos » Luc. « Hoc iam tertio manifestatus est Iesus discipulis suis, cum surrexisset a mortuis. Cum ergo prandissent, dicit Simoni Petro Iesus: Simon Ioannis³: diligis me plus his?..... Dicit ei: pasce agnos meos... pasce oves meas » Ioan.

In considerationem veniunt haec quatuor, quae Christi fundatoris Ecclesiae promissione et institutione determinantur, subiectum potestatis, obiectum terminans sive extensio potestatis, obiectum formale sive intensio potestatis eiusdem, postremo et ad praesentem nostrum scopum maxime finis potestatis, qui est forma unitatis visibilis et indefectibilis per hanc ipsam supremam potestatem constituta a Christo atque inserta Ecclesiae universali.

I. Subiectum quod adtinet, ex verbis disertis tam promissionis quam institutionis clarius est, quam ut ulteriorem demonstrationem admittat, esse unum Simonem filium Ioannis, cui promittuntur et conferuntur, quae tribus illis locis citatis continentur, eumque formaliter Petrum constituunt, nempe « Petrum aedificandae Ecclesiae petram dictum, claves regni coelorum consecutum et solvendi et alligandi in coelis et in terris potestatem » (Tertull. Praescript. c. 22.). Aeque clarum est, illum unum esse subiectum prae ceteris Apostolis, quoniam evidenter unus eligitur ex omnibus simul per modum unius corporis seu collegii spectatis, coram quibus et in quo collegio ipsi uni Simoni Petro munus ibi expressum promittitur et confertur. Nihilominus illustrationem aliquam merentur, tum quae in duplici loco Matth. et Ioan. de congrua dispositione subiecti promissionis et institutionis habentur, tum dicta quaedam ss. Patrum quae praepostero sensu accepta obscuritatem inducere possent.

1°. Tamquam dispositio congrua ad promissionem ab ipso Salvatore provocatur Petri prae omnibus Apostolis edita professio fidei in Christum Filium Dei vivi, utique inclusa charitate. « Vos autem (Apostoli omnes una cum Petro spectati) quem me esse dicitis? » Prae aliis omnibus « respondens Simon Petrus dixit (ex speciali revelatione Patris qui est in coelis), tu es Christus Filius Dei vivi. » Pari modo ad ipsam collationem potestatis promissae antecedit trina solemnis provocatio Petri prae ceteris Apostolis ad professionem charitatis in Christum Filium Dei vivi, sane velut fundamento supposita fide. « Simon Ioannis diligis me plus his? Respondit ei, etiam Domine, tu scis, quia amo te. » Fides primum praestruitur ad promissionem, charitas deinde ad ipsam exsecutionem: « fides et charitas initium vitae et finis, initium quidem fides, finis vero charitas; duo haec in veritate coniuncta Dei sunt » (ἀρχὴ μὲν πίστις, τέλος δὲ ἀγάπη. τὰ δὲ δύο ἐν ἑνότητι γενόμενα θεοῦ ἐστιν) s. Ignatius M. ep. ad Ephes. n. 14. Huic itaque duplici professioni fidei in charitate et charitatis in fide ab uno Petro inter omnes et prae omnibus Apostolis proclamatae) Dominus directe respondit verbis suae promissionis et institutionis. » Tu es Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam. » « Tu scis, quia amo te: pasce agnos meos... oves meas. » Iam intelligis, quid valeat illa, quae induci solet, difficultas, Petrum professionem edidisse nomine omnium Apostolorum, et ideo illud quod a Christo retribuitur professioni aeque ad omnes spectare, ut quemadmodum pares erant professione, ita et pares constituantur potestate. At haec nomine aliorum supposita professio, diserte excluditur in muneris ipsa collatione penes Ioannem; ibi enim de solius Petri dilectione, et de dilectione super omnes alios Apostolos Dominus quaerit: « Simon Ioannis diligis me plus his? » Hinc cum promissio certe respondeat exsecutioni, sicut solius Petri professioni amoris confertur, etiam solius Petri professioni fidei munus promissum esse necessario tenendum est. Quoad ipsam vero professionem fidei penes Matth. Christus omnes quidem interrogaverat, « vos quem me esse dicitis, » et post professionem editam « praecepit discipulis suis, ut nemini dicerent (pro eo tempore), quia ipse est Christus; » attamen professio solius erat Petri, neque sicut paucos ante menses Io. VI. 70. respondit, « nos credidimus et cognovimus, quia tu es Christus Filius Dei » ⁴; sed simpliciter de firmitate et fervore suae, non etiam aliorum, fidei testatus est: tu es Christus Filius Dei vivi; » imo Christus ipse peculiare hoc donum fidei ex revelatione Patris esse, pro solo Petro tunc declaravit, et propter illud ipsum prae ceteris Apostolis beatum praedicavit: « beatus es Simon Bar Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. » Ceterum etiamsi, his omnibus insuper habitis, omnino eamdem dispositionem fidei in omnibus Apostolis supponeremus, concedendo praeterea, Petrum non modo suam sed omnium fidem exprimere voluisse tamquam praecessorem eorum in confessione ⁵; absurde omnino ex supposita aequalitate fidei concluderetur aequalitas muneris. Promissio enim muneris non est promissio mercedis debitae omnibus, qui forent in eadem dispositione; sed professio fidei non potest concipi nisi ut dispositio congrua, cui gratuito et evidenter non in omnibus sed in solo Petro, cum clara distinctione ab omnibus aliis, repromittitur (ut donum gratis datum) munus petrae et fundamenti Ecclesiae totius.

Quamvis vero hanc professionem, qua unus Petrus ab aliis omnibus Apostolis discernitur, ipseque disponitur ad muneris promissionem et collationem, theologi ex quibusdam etiam Patrum sententiis merito inducere soleant ut argumentum evidens ad demonstrandum, ipsum Petrum esse muneris immediatum subiectum; sine dubio tamen divinus Salvator, in ipsa Ecclesiae fundatione exigens tam solemnem professionem, maius aliquid significare voluit, quo muneris a se in Petro instituendi finis, dignitas et proprietas manifestaretur. « Dominus interrogat (amas me plus his), non ut disceret, sed ut doceret, quem elevandus in coelum amoris sui nobis velut vicarium relinquebat » Ambros. in Luc. l. X. n. 175. Fidei nimirum et charitatis professio postulatur, quia munus ipsum constituitur fundamentum ad unitatem fidei et ad communionem charitatis in regno Iesu Christi. Nam in petra fundatur « sanctae Ecclesiae congregatio, quae in unum connexum corpus atque compactum (cf. Eph. IV. 16.) unitate fidei et charitatis adsurgeret » Ambros. de Offic. III. c. 3. n. 19. Explicite de ipsa Petri professione docemur, illum Spiritu Patris operante in corde credentis confessum esse Christum Filium Dei vivi, « ut ad regimen totius Ecclesiae praeparatus primum disceret, quod doceret, et pro stabilitate fidei quam erat praedicaturus, audiret: tu es Petrus » etc. s. Leo M. serm. 60. al. 62. c. 2. « Ideo beatus Petrus, qui Christum vera fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni coelorum et principatum iudiciariae potestatis accepit, ut omnes per orbem credentes intelligant, quia quicumque ab unitate fidei vel societate illius quolibet modo se ipsos segregant, tales..... nec ianuam possint coelestis regni intrare » Beda in Matth. XVI. 19. Hoc ipsum de speciali Ecclesia Petri, utique propter Petrum, in quo sedente identificatur privilegium sedis in fide et charitate (de qua re postea dicemus), iam antiquissimi Patres dixerunt, in tradita fide « ad eam necesse esse omnem convenire Ecclesiam, » eamdemque « praesidere charitati » (προκαθημένη τῆς ἀγάπης) Ignat. ep. ad Rom. Iren. III. 3.

Probe enim distinguatur oportet personalis dispositio per professionem fidei et charitatis, atque eiusdem professionis exercitium, prout in ipso munere promisso et instituto continetur. Spectata nimirum fide et charitate, quatenus ad visibilem Ecclesiam refertur, atque adeo in visibili exercitio externo non personalis dispositio sed proprietas muneris est ex ipsa Christi institutione. Haec muneris proprietas declaratur, dum ita Ecclesia super petram aedificanda dicitur, ut ex hoc ipso effectus consequens sit quod « portae inferi non praevalebunt adversus eam; » pariter dum auctor fidei et consummator promittit Petro: « ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, » ad eum nempe finem, qui subditur, « et tu aliquando conversus confirma fratres tuos; » et dum denique instituit Petrum ad « pascendas oves suas, » quibus ovile numquam defecturum « (unum ovile et unus pastor) » constitui iam antea testatus erat: « non rapiet eas quisquam de manu mea..... de manu Patris mei » (Io. X. 16. 28. 29.).

2°. Ex dictis subiectum promissionum penes Matth. sicut institutionis penes Ioannem esse unum Petrum ita clarum est, ut nullo modo credi possit fuisse inter Patres, qui negarent verba promissionis pertinere ad eumdem Simonem filium Iona, ex suo munere nominatum et constituendum Petrum Ecclesiae Iesu Christi, si qui ergo aliud quandoque dixisse videntur, eos non in re ipsa sed ad peculiarem suum aliquem scopum in modo explicandi discrepasse, facile demonstrari potest.

Sunt Patres plurimi, qui dicunt Ecclesiam promitti aedificandam super fidem aut confessionem Petri (vide Patres apud Ballerinium de Primatu c. 12.). Nimirum non fidem generatim aut abstracte spectatam sed in concreto fidem Petri eamque confessione et doctrina propositam dicunt constitui Ecclesiae fundamentum, quod perinde est ac dicere, Petrum sub formali ratione fidem profitentis et docentis constitui petram, super quam aedificetur Ecclesia, regnum veritatis, cuius forma intestina uniens ac vivificans est ipsa fides. Non homo, filius Iona, in suo ordine naturali, sed Petrus in supernaturali ordine fidei ponitur fundamentum Ecclesiae in primis fide aedificandae, ut ex soliditate ab aedificatore Christo impertita fundamento portae inferi non praevaleant adversus ipsam Ecclesiam. « Fides ergo est Ecclesiae fundamentum; non enim de carne Petri sed de fide dictum est, quia portae mortis ei non praevalebunt; sed confessio vicit infernum (confessio nempe Petri, propter quam dictum est ei, tu es Petrus, et portae inferi non praevalebunt).... nam cum Ecclesia multis tamquam bona navis saepe fluctibus tundatur, adversus omnes haereses debet valere Ecclesiae fundamentum » Ambros. de Incarn. c. 5. Non abstracta confessio, tu es Christus Filius Dei vivi, est fundamentum valens adversus omnes haereses, sed confitens Petrus in hac confessione⁶ factus petra Ecclesiae. « Petrus eum confessus erat Filium Dei, et in illa confessione appellatus erat petra, supra quam fabricaretur Ecclesia » August. in Ps. 69. n. 4. « Qui ad horam negaverat, sanctus Petrus et supremus Apostolorum princeps factus est nobis vere solida petra fundans fidem Domini; in qua aedificata est Ecclesia per omnem modum (Petrus factus petra fundamentum fidei, in qua fide ita firmata aedificatur Ecclesia, h. e. aedificatur in petra fundamento fidei utique derivato et ministeriali). Primo quidem, quia confessus est Christum Filium Dei vivi, et audivit, super hanc petram infallibilis fidei aedificabo Ecclesiam meam » ⁷ Epiphan. haeres. 59. n. 7. (T. I. p. 500. ed. Patav.). « Petram opinor denominative nihil aliud quam inconcussam et firmissimam discipuli fidem vocavit, supra quam Ecclesia Christi citra casus periculum fundata et firmata est, atque in perpetuum manens inexpugnabilis ipsis inferorum portis... Petrus tam praecellentibus donis ornatur (ut esset petra Ecclesiae, quod paulo ante dixit confessionis praemium ἀντέκτισιν), confessus ipsum esse Filium Dei ⁸ Cyrill. Al. de Trin. dial. IV. T. V. P. I. p. 507. « Cum ego sim inviolabilis petra... tamen tu quoque petra es, quia mea virtute solidaris... super hanc fortitudinem aeternum exstruam templum, et Ecclesiae meae coelo inferenda sublimitas in huius fidei firmitate consurget » s. Leo serm. 3. n. 2. in assumpt. sua.

Si quando a firmitate fidei et confessionis per quamdam consecutionem deductam ex verbis Christi quivis fidelis vocatur petra, non tamen dici potest petra, supra quam aedificatur Ecclesia, nisi transferendo nomen Ecclesiae ad aliam prorsus atque allegoricam significationem. Hoc quidem Origeni aliquando placuit ⁹; sed sane risu dignus foret, qui inde contenderet, hunc sensum proprium illis Christi verbis subesse, vel saltem ab Origene suppositum fuisse.

3°. Ubi Patres de potestate clavium agunt, quae Petro promissa est, ut eam ostendant non ita personalem Petro fuisse, ut in ipso desierit, quod Montanistae et cum ipsis Tertullianus asserebant, sed in Ecclesia perennem potestatem solvendi ac ligandi intelligi debere, aliquando dicunt Petrum in promissione et receptione clavium personam Ecclesiae gessisse. Hac in doctrina tria continentur a) Ecclesia accepit quidem claves sed non nisi in Petro, quatenus nempe Petro promissae et collatae sunt ut personam gerenti omnium suorum successorum, adeoque subiectum potestatis est Petrus et sunt aequo modo singuli in tota serie successores eius, quamdiu perstabit Ecclesia seu regnum Dei in terris. β) Potestas tota promissa et collata est pro Ecclesia, idest in bonum Ecclesiae. Propterea Ecclesia accepit eam dupliciter; si spectetur integra, corpus cum capite suo visibili, Ecclesia ut subiectum eam accepit, sed in suo capite ut in subiecto immediato, quemadmodum homo est subiectum intellectus et voluntatis, licet hae facultates ut in subiecto immediato sint in anima. Si deinde Ecclesia consideretur in distinctione a capite visibili, ipsa ut obiectum pro quo collata est, accepit potestatem, cuius subiectum est ipsum visibile caput Ecclesiae. Sic Deus regnum sempiternum promisit ac contulit Davidi et populo Israel, sed aliter atque aliter. Denique γ) potestas in Petro instituta est plenitudo et archetypus, cuius participationes et derivationes sunt omnes potestates inferiores in Ecclesia ab eodem divino fundatore institutae. Secundum has ergo rationes cum Patres dixerunt, Petrum in accipienda potestate personam Ecclesiae gessisse, non modo non negarunt sed expressius explicaverunt, unum Petrum et in Petro singulos eius successores fuisse et esse subiectum promissae et commissae potestatis clavium.

Repraesentationem Ecclesiae in Petro ut in Supremo pastore vetus auctor quaestionum in Nov. et Vet. Testamentum (q. 75.) comparat cum ea, qua ipse Christus ut caput in vita adhuc mortali repraesentabat Apostolos. « Sicut in Salvatore erant omnes causa magisterii, ita et post Salvatorem in Petro omnes continentur; ipsum enim constituit esse caput eorum, ut esset pastor gregis Dominici » (Aug. Opp. T. III. append. p. 61.) s. Leo M. recitatis verbis, « tibi dabo claves regni coelorum » etc., explicat, quomodo institutio archetypa et exemplaris in uno Petro extendatur ad participationem potestatis ab illo uno etiam in aliis. « Transivit quidem etiam in alios Apostolos ius potestatis istius, et ad omnes Ecclesiae principes decreti huius constitutio commeavit; sed non frustra uni commendatur, quod omnibus intimetur; Petro enim ideo hoc singulariter creditur, quia cunctis Ecclesiae rectoribus Petri forma praeponitur » serm. 3. assumpt. suae, cf. ep. 10. c. 1. ad Episc. prov. Vienn.

Augustinus aliquando in verbis Christi de clavium potestate duplicem sensum supponit, ita ut sensu litterali pertineant utique ad Petrum et « apostolatus eius primatum, » extensione vero quadam et sensu quodammodo typico referantur etiam ad Ecclesiam seu ad universitatem fidelium, cuius ille propter ipsum apostolatus primatum fuerit archetypus. Tum vero significationem verborum seu rem verbis significatam intelligit aliam sensu litterali in « primo Apostolo, » et aliam sensu illo extensivo in universitate fidelium. Sic tract. 124. in Ioann. considerat Petrum ut figuram Ecclesiae, in qua datur solutio peccatorum; Ioannem ut figuram beatae contemplationis. Petro promittuntur claves ad solvenda peccata, sed alio sensu pertinent etiam ad universitatem fidelium significatam in Petro, quatenus hi oratione et bonis operibus concurrunt ad solvenda peccata. At huiusmodi interpretandi rationem quis non videt esse affinem illi accommodationi, quam superius penes Origenem animadvertimus? « Quia in ipsa quoque via ambulantes non sunt sine peccatis, quae de huius vitae infirmitate surrepant, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adiuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit: dimitte nobis debita nostra... Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumnosa, cuius Ecclesiae Petrus Apostolus propter apostolatus sui primatum gerebat figurata generalitate personam. Quod enim ad ipsum proprie pertinet, natura unus homo erat, gratia unus christianus, abundantiore gratia unus idemque primus Apostolus, sed quando ei dictum est (utique in suo apostolatus primatu): tibi dabo claves regni coelorum... universam significabat Ecclesiam... Ecclesia ergo quae fundatur in Christo, claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, idest ligandi solvendique peccata... Omnibus igitur sanctis ad Christi corpus inseparabiliter pertinentibus propter huius vitae procellosissimae gubernaculum ad liganda et solvenda peccata claves regni coelorum primus Apostolorum Petrus accepit; iisdemque omnibus sanctis propter vitae illius sacratissimae quietissimum sinum super pectus Christi Ioannes Evangelista discubuit. Quoniam nec iste solus sed universa Ecclesia (aliter tamen atque aliter) ligat solvitque peccata, nec ille in principio Verbum Deum apud Deum et cetera de divinitate... de fonte Dominici pectoris solus bibit, sed ipse Dominus ipsum Evangelium pro cuiusque capacitate omnibus suis bibendum toto terrarum orbe diffudit. » Simili fere interpretandi ratione, ut probet « in Petri persona significatos esse in Ecclesia bonos, sicut in Iudae persona in Ecclesia malos, » inducit claves, quibus in Ecclesia solvitur et ligatur: « si autem hoc fit in Ecclesia (licet modis diversis), Petrus quando claves accepit, Ecclesiam sanctam significavit » (in Ioan. tract. 50.).

4°. Postremo quod attinet ad verba illa Christi, « super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, » notum est, Augustinum (quem deinde nonnulli alii secuti sunt, ut Isidorus Hispal.; Origin. l. VII. c. 9; auctor homil. in natali s. Petri putatus aliquando Eucherius Lugdun.; synodus Foroiul. sub Paulino Aquil.) frequentius ea retulisse ad ipsum Christum, acsi diceretur: super hanc petram, quam tua fide confessus es Filium Dei, aedificabo Ecclesiam meam. Quae quidem interpretatio, si praescinderetur a modo, quo Augustinus ei insistit, reduci forte posset ad illam, qua Patres plurimos vidimus docere Ecclesiam aedificatam super fidem Petri. Ita haec coniunxit Hadrianus I. (ep. ad Episc. Hisp. Harduin. T. IV. p. 867.). « Super hanc, inquit, petram quam confessus es, et a qua vocabuli sortitus es dignitatem, super hanc soliditatem fidei Ecclesiam meam aedificabo. »

Augustinus ad suam illam interpretationem suadendam argumento etiam uti solet philologico sane minime idoneo ¹⁰; verum ratio praecipua s. Doctoris certe erat, quod in iis locis aedificationem Ecclesiae assumpsit et descripsit non secundum corpus visibile, sed secundum spiritum, agens nimirum de fide ex suo principe obiecto, de meritis redemptionis, de virtute sacramentorum et de gratia, quibus aedificatur in Christo ut in fundamento, praeter quod aliud nemo potest ponere. Propterea Petrus ipse cum tota Ecclesia, quam ille « apostolatus principatum tenens figurabat » aedificatur in petra Christo. « Quia tu dixisti mihi, tu es Christus Filius Dei vivi, et ego dico tibi, tu es Petrus... Hoc autem nomen ei, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est, et hoc, ut ea figura significaret Ecclesiam. Quia enim Christus petra, Petrus populus christianus. Petra enim principale nomen est; ideo Petrus a petra, non petra a Petro, quomodo non a Christiano Christus, sed a Christo Christianus vocatur. Tu es ergo, inquit, Petrus; et super hanc petram, quam confessus es, quam cognovisti....... aedificabo Ecclesiam meam; idest, super me ipsum Filium Dei vivi aedificabo Ecclesiam meam, super me aedificabo te, non me super te. Nam volentes homines aedificari super homines dicebant, ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ipse est Petrus; et alii qui nolebant aedificari super Petrum sed super petram; ego autem sum Christi. Apostolus autem Paulus, ubi cognovit, se eligi et Christum contemni, divisus est, inquit, Christus? Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? Quomodo non in Pauli, sic nec in Petri, sed in nomine Christi, ut Petrus aedificaretur super petram, non petra super Petrum. Idem ergo Petrus a petra cognominatus, beatus, Ecclesiae figuram portans, apostolatus principatum tenens... In illo ergo uno Apostolo, id est Petro, in ordine Apostolorum primo et praecipuo figurabatur Ecclesia » Aug. serm. 76. n. 1. (al. de verbis Dom. serm. 13. cf. in Ioan. tract. 124.).

De huiusmodi Augustini ratiociniis haec tenemus. α) Augustinus aperte agnoscit in Petro « apostolatus principatum » tum hoc tum aliis locis pluribus, quare theologice profitetur veritatem ipsam de aedificatione visibilis Ecclesiae super Petrum ut fundamentum relativum ex derivatione a Christo fundamento absoluto. Imo etiam hermeneutice plus semel interpretatus est, et alibi concessit posse intelligi atque a fidelibus intellecta esse verba Christi Matth. XVI. ita, ut Petrus sit petra, supra quam Christus promisit aedificandam Ecclesiam. « Numerate sacerdotes vel ab ipsa Petri sede, et in ordine illo patrum quis cui successerit videte; ipsa est petra, quam non vincunt superbae inferorum portae » Aug. Psalm. adversus partem Donati. Cf. ep. 53. n. 2. ad Generosum. « Petrus qui paulo ante confessus erat Filium Dei, et in illa confessione appellatus erat petra, supra quam fabricaretur Ecclesia. » Id. in Ps. 69. n. 4. Nimirum contra Schisma Novatiani et Donati Patres Cyprianus, Pacianus, Optatus et post eos Augustinus appellabant ad petram, in qua visibilis unitas Ecclesiae fundata est. Neque hanc sententiam correctione indignam vel alteri de Christo petra posthabendam esse, in libris Retractationum umquam indicat, quod ipsum argumento est, rem ipsam Augustino semper fuisse theologice ratam ac certam, eiusque dubia nonnisi ad hermeneuticam et modum interpretandi ob causas superius indicatas referri posse. « In libro (contra epistolam Donati nunc deperdito) dixi quodam loco de Apostolo Petro, quod in illo tamquam in petra fundata est Ecclesia, qui sensus etiam cantatur ore multorum in versibus beatissimi Ambrosii, ubi de gallo gallinaceo ait: hoc ipso petra Ecclesiae canente culpam diluit ¹¹. Sed scio me postea saepissime sic exposuisse.... ut super hanc intelligeretur, quem confessus est Petrus... ac si Petrus ab hac petra appellatus personam Ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur, et accepit claves regni coelorum. Non enim dictum est illi, tu es petra, sed tu es Petrus; petra autem erat Christus, quem confessus Simon, sicut eum tota confitetur Ecclesia, dictus est Petrus. Harum autem duarum sententiarum quae sit probabilior, eligat lector » Id. Retract. I. 21.

β) In illa interpretatione, qua Augustinus petram refert ad Christum, invertitur quidem verborum sensus directus in indirectum; hoc tamen ipso veritas theologica servatur licet mutato ordine enuntiationis. Profecto enim Augustinus sensit, non solum inane nomen Petri, sed rem nomine significatam « Apostolorum primo et praecipuo » esse a Christo tributam. Atqui ex doctrina toties repetita Augustini nomen Petri ac proinde res seu proprietas nomine expressa est derivatio seu proprietas derivata in Petrum ab Ecclesiae petra principali Christo. Verba sunt Augustini. « Quia tu dixisti mihi, tu es Christus: et ego dico tibi, tu es Petrus. » « Petra enim principale nomen est, ideo Petrus a petra. » Ergo in doctrina Augustini verbum Christi, « tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, » aequipollet huic sententiae: ego petra Ecclesiae ex propria virtute et principalis, pro tua confessione dico tibi, tu es petra Ecclesiae per participationem a me derivatam: « Petrus a petra. » Hoc ipsum postea clarissime explicuit s. Leo M.; qui verba Christi ita circumscribit. « Tu es Petrus, idest, cum ego sim inviolabilis petra... tamen tu quoque petra es, quia mea virtute solidaris, ut quae mihi potestate sunt propria, sint sibi mecum participatione (Petrus a petra) communia » s. Leo serm. IV. c. 2. Ita et alii Patres tum ante tum post Augustinum. « Petra est Christus..... etiam discipulo suo huius vocabuli gratiam non negavit, ut et ipse sit Petrus, quod de petra habeat soliditatem constantiae et fidei firmitatem » (in relatione nempe ad Ecclesiam super ipsum aedificandam) Ambros. in Luc. l. VI. n. 97. « Cum audisset, petra es, praeconio nobilitatus est. Quamquam autem petra est, non ut Christus petra, sed ut Petrus petra; Christus enim essentialiter petra inconcussa, Petrus vero per petram (Χριστὸς γὰρ ὄντως πέτρα ἀσάλευτος, Πέτρος δὲ διὰ τὴν πέτραν). Christus enim suas dignitates (ἀξιώματα) largitur, nec exhauritur, sed quae tribuit, retinet. Lux est: vos estis lux mundi; sacerdos est: sacerdotes facit... petra est, petram facit » Hom. de Poenit. n. 4. (inter Opp. s. Basilii T. II. p. 606.) « Sicut ipse lumen Apostolis donavit, ut lumen mundi appellarentur... ita et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen; ac secundum metaphoram petrae recte dicitur: aedificabo Ecclesiam meam super te » Hieronym. in Matth. l. III. c. 16. (T. VII. p. 124.). « Quis ignoret hanc fortissimam petram, quae ab illa principali petra communionem et virtutis sumpsit et nominis. » De vocat. gent. (inter Opp. s. Leonis T. II. p. 241.). « Quis enim nesciat, sanctam Ecclesiam in Apostolorum principis soliditate firmatam, qui firmitatem mentis traxit in nomine, ut Petrus a petra vocaretur » s. Gregor. M. l. VII. ep. 40. ad Eulog. Alex.

Neque vero huic nostrae commentationi de vero sensu Augustini quidquam obest, quod s. Doctor subinde rationem nominis Petri in eo collocare videtur, « ut ea figura significaret Ecclesiam; quia enim Christus petra, Petrus populus christianus. » Duo enim, ut ex omnibus hactenus dictis patet, inter se connexa considerat in Petro. Quod primo Simon in se constitutus est Petrus h. e. in proprietate petrae Ecclesiae participata et derivata a petra principali Christo, ut hac proprietate participata formaret unitatem visibilem Ecclesiae seu populi Christiani; quod deinde Petrus ratione huius principatus figurabat seu iuridice repraesentabat Ecclesiam una secum aedificandam supra petram principalem Christum. Alio itaque modo Ecclesia in sua visibili unitate aedificatur in Petro, « qui petra appellatus est, in qua fabricaretur Ecclesia; » et alio modo Petrus ipse cum Ecclesia in omnibus suis donis visibilibus et invisibilibus aedificatur in petra principali Christo: « ut Petrus aedificaretur super petram, non petra supra Petrum; idem ergo Petrus a petra cognominatus, Ecclesiae figuram portans, apostolatus principatum tenens; in illo ergo uno Apostolo, in ordine Apostolorum primo et praecipuo figurabatur Ecclesia. »

Nemo itaque ss. Patrum negavit illud, quod in ipsis verbis evangelicis est manifestissimum, unum Petrum esse subiectum immediatum promissionum, quae Matth. XVI. ad fundandam Ecclesiam a Christo Salvatore factae sunt; sed in locis quae opponi solent, vel considerarunt¹² firmitatem fidei et confessionem Petri, idque in relatione ad Ecclesiam, quae in Petro non secundum carnem et sanguinem spectato, sed formaliter ut fidem confitente ac docente aedificanda erat; vel spectarunt relationem et connexionem Petri cum Christo petra principali, atque ab huius petrae virtute propria ut a causa exemplari et efficiente docuerunt dependere omne illud, quo formatur petra per participationem.

II. Obiectum potestatis uni Petro commissae quoad extensionem, sive obiectum terminans, ad quod ut sibi obnoxium ille refertur, est perspicue ipsa Ecclesia Christi tum in singulis suis partibus ac membris tum tota simul spectata ut unum corpus. Potest quidem tradi cuipiam potestas in singulos constituentes unum corpus morale, quin ideo necessario sit consequens eamdem potestatem valere in omnes simul spectatos formaliter ut unum corpus; sed esse aut concipi nequit potestas tradita in ipsum corpus morale spectatum in sua plenitudine totius, quin eadem comprehendat omnes et singulos, qui velut membra inhaerent vel qui obstringuntur illi toti corpori, in quod dicitur tradita esse potestas. Iam vero in promissione aeque ac in ipsa institutione potestatis Petro traditae obiectum terminans diserte a Christo domino declaratur Ecclesia sua spectata ut unum corpus. Ergo haec potestas ex Christi institutione tum totam Ecclesiam in sua unitate tum omnes et singulos ad Ecclesiam pertinentes vel Ecclesiae obstrictos comprehendit. Sane simul comparatis verbis promissionis et institutionis primum Christus designat ut obiectum expresso nomine Ecclesiam suam; tum eamdem exhibet sub triplici schemate, quo etiam aliis locis Ecclesia significari solet, domus vel civitatis Dei, regni coelorum, ovilis sui; demum nominat unitatem fratrum (fraternitatem quae in mundo est postea appellavit Apostolus 1. Pet. V. 9.). Primo modo Ecclesia Christi simpliciter dicta ac propterea tota Ecclesia in terris ab ipso Christo fundatore aedificatur in petra, quae est unus Petrus; altero modo claves ad ligandum et solvendum omnia, quae pertinent ad regnum coelorum in terris, dantur eidem uni Petro, quae ergo potestas clavium obnoxium habet totum regnum coelorum in terris; tertio modo uni Petro committitur potestas et munus pascendi agnos et oves Christi nempe totum Christi gregem seu ovile in integritate spectatum. « Oves meas, inquit; cui non planum non designasse aliquas, sed assignasse omnes? nihil excipitur, ubi distinguitur nihil; et forte praesentes ceteri condiscipuli erant, cum committens uni, unitatem omnibus commendaret in uno grege et uno pastore » (Bernard. de Consid. II. 8.) Huic locutioni metaphoricae, pasce oves meas, saltem quoad extensionem de qua nunc agimus, patet respondere alteram propriam, confirma fratres tuos. Ita Chrysostomus (In Ioann. hom. 88. num. 1.) unam alteri aequipollentem habet: « pasce oves meas..... Eximius erat inter Apostolos, et os discipulorum ac caput istius chori..... negatione iam abolita fratrum ei praefecturam committit..... dicit autem ei, si amas me, fratribus praeesto » ¹³.

Ergo in primis tota Ecclesia spectata ut unum corpus (civitas vel domus Dei, regnum coelorum, fraternitas in mundo, ovile Christi) ex divini fundatoris institutione continetur petra tamquam fundamento, subest clavibus Petri, ut una fraternitas in fide confirmanda est a Petro, ut unius grex Christi ¹⁴ pascenda est a Petro. Hinc porro nullae sunt partes civitatis Dei in terris, nulla membra universalis Ecclesiae, quae non iure divino pendeant a petra, quia huic tamquam fundamento divinus aedificator totam Ecclesiam suam superstruxit; nemo pertinere potest ad regnum coelorum aut fraternitatem super terram, ad ovile Christi, vel huic regno et ovili esse obnoxius, quin hoc ipso ex divina institutione subiectus sit clavibus ad ligandum et solvendum Petro datis, iuri et officio confirmandi in fide atque pascendi eidem commisso.

Speciatim igitur ipsi Apostoli sive singuli sive in collegio spectati vel non erant pars et membra illius, quam Dominus dicit Ecclesiam suam, civitatis Dei, regni coelorum, fraternitatis, gregis Christi; vel cum tota Ecclesia pendebant institutore Christo a petra, et suberant clavibus ac muneri pastorali Petri. Quam ergo certum est, Apostolos Apostolorumque collegium fuisse partem longe praecipuam Ecclesiae a Christo aedificatae in petra, fuisse primitias inter oves Christi, quarum omnium ovium unus pastor Petrus prae omnibus Apostolis est constitutus, tam certum est, eos tum singulos tum omnes, tum in se tum eo magis in suis successoribus fuisse Petro eiusque successoribus subordinatos.

Apostolos ipsos quod spectat, dona extraordinaria apostolatus id est, non propaganda ad successores, cuiusmodi sunt revelatio veritatis, et missio gubernationis non restricta ad singulares Ecclesias sed extensa ad fundandas et regendas Ecclesias inter omnes gentes singulis impertita immediate a Christo et Spiritu Sancto, infallibilitas singulorum in fide contra errores, impeccabilitas in charitate, contra schismata, haec inquam dona apostolatus non tollebant ius divinitus institutum in visibili capite Petro, sed ob perfectionem membrorum exercitium directivum et coacticum iurium ex parte Petri minus necessarium et raro vel umquam in actum deducendum, ex parte Apostolorum agnitionem eorumdem iurium indefectibilem reddebant; fere ad analogiam eius iuris (si non dedeceret comparatio), quod Filius hominis in se concesserat Virgini Matri et s. Iosepho « subditus illis. » Hinc Apostoli ex divino iure in Petro instituto et ex indefectibili agnitione iuris instituti et se ipsos et Ecclesias omnes a se fundandas et regendas ut membra ad unam universalem Ecclesiam sub uno visibili capite Petro uniebant et subordinabant, « ut in una cathedra unitas ab omnibus servaretur, ne ceteri Apostoli singulas (divisas) sibi quisque defenderent, ut iam schismaticus et peccator esset, qui contra singularem cathedram alteram collocaret » s. Optat. cont. Parmen. l. II. c. 2. At desinentibus iam illis donis apostolatus extraordinariis in successione apostolica, cuius gratia potissimum perenne ius et officium petrae Ecclesiae est institutum, ut portae inferi numquam praevaleant adversus eam, sicut ius ipsum et officium perstitit, ita exercitii applicatio, licet diversis temporibus non uno semper modo, facta est debita et necessaria.

III. Quando uni super omnes tum singulos tum in unitate spectatos declaratur commissus principatus, ex hac extensione poterit quidem deduci, sed nondum satis explicatum est, qualis sit intensione ea potestas, ex qua formam visibilem ipsius Ecclesiae pendere manifestum est. Hoc ergo, quantum ad praesentem locum pertinet, adhuc manet inquirendum.

1°. Potestas communicata Petro primum tamquam in fonte, originaliter et exemplariter est in ipso Christo. Ipse est ac manet pastor bonus ovium suarum secundum triplicem modum sacerdotii in sacrificio redemptionis et in sacramentis sanctificationis: « et animam meam pono pro ovibus meis... et ego vitam aeternam do eis; » magisterii in doctrina salutaris veritatis: « et vocem meam audient, et erit unum ovile et unus pastor; » imperii in lege sanctae conversationis ¹⁵: « et ego cognosco eas, et sequuntur me... et non rapiet eas quisquam de manu mea. » Ipse est positus in Sion civitate Dei lapis summus angularis, pretiosus, in quo omnes fideles, tamquam lapides vivi, una domus spiritualis superaedificantur, idemque lapis offensionis: « qui ceciderit super lapidem istum (factum in caput anguli totius Ecclesiae), confringetur, super quem vero ceciderit, conteret eum » (1. Pet. II. 1-9; Matt. XXI. 42-44; Act. IV. 11. 12; Rom. IX. 32. 33; Eph. II. 20-22.). Ipse « sanctus et verus, qui habet clavem David, qui aperit, et nemo claudit; claudit, et nemo aperit » (Apoc. III. 7. cf. Is. XXII. 22.) ¹⁶

Consideranti patebit, has proprietates, quod Christus fundator et caput Ecclesiae dicitur lapis angularis totius domus spiritualis et tenens clavem domus David ad claudendum et aperiendum absoluta potestate, quatenus referuntur ad Ecclesiam in terris, tandem resolvi in eas, quas diximus esse Christi pastoris boni, quamvis in triplici diverso schemate alia atque alia notio praedominetur. Lapis enim angularis, in quo tota Ecclesia domus spiritualis superaedificatur et quo hostiles impugnatores conteruntur, Christus intelligitur, quatenus ab ipso originem ducit, in ipso indefectibilem firmitatem et unitatem habet Ecclesia in fide et doctrina, in sanctitate et mediis sanctificationis, in disciplina conversationis et regimine. Clavis porro ad claudendum et aperiendum absoluta potestate in domo David novi Testamenti generatim quidem supremum regimen seu imperium exprimit, speciatim vero pro ipso fine ac indole huius domus David significat potestatem claudendi et aperiendi in doctrina salutari et omnibus institutis sanctificationis. Haec autem ipsa sunt, quae vidimus Christum sibi ut munia pastoris boni assumpsisse.

Christus Verbum incarnatum pascit, sustentat, firmat et unit, claudit et aperit dupliciter: primum quidem secundum divinitatem opere invisibili illuminationis, directionis seu motionis, sanctificationis per Spiritum Sanctum, quem ideo promisit et misit ut alium paracletum, et quem hoc sensu Tertullianus (Praescript. c. 28.) « Christi vicarium, » Irenaeus (III. 24.) « communicationem Christi dixerunt; tum vero secundum humanitatem Christus perenniter manet pastor bonus, petra, confirmator fratrum, clavim David tenens « in domo sua » (Heb. III. 6.) opere visibili per visibilem vicarium ministrum.

Ad hunc enim finem ut eadem munia, quae originaliter et exemplariter semper ei manent propria, iugiter perseverent et manifestentur in forma etiam visibili pro exigentia visibilis Ecclesiae, participationem petrae, clavium regni coelorum, confirmatoris fratrum promisit, eamdemque omnem suae potestatis communicationem comprehendit et complevit per institutionem pastoratus omnium ovium suarum in uno Petro. « Verbum caro factum fuerat, et habitabat iam in nobis, ut reparando humano generi totum se Christus impenderet; nihil indispositum sapientia, nihil erat arduum potestati; famulabantur elementa, spiritus angelici serviebant... et tamen de toto mundo unus Petrus eligitur, qui et universarum gentium vocationi et omnibus Apostolis cunctisque Ecclesiae patribus praeponatur, ut quamvis in populo Dei multi sacerdotes sint, omnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliter regit et Christus..... Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, id est, cum ego sim inviolabilis petra, ego lapis angularis qui facio utraque unum, ego fundamentum praeter quod nemo aliud potest ponere, tamen tu quoque petra es, quia mea virtute solidaris, ut quae mihi potestate sunt propria, sint tibi mecum participatione communia » s. Leo serm. 3. c. 2. Firmitas haec petrae per Christum petram absque metaphora declaratur in promissione altera Luc. XXII. 31. 32: « ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua; » subditur deinde finis, ad quem haec indeficiens firmitas constituta est, functio nempe petrae, clavium, pastoratus erga fratres: et tu aliquando conversus confirma fratres tuos¹⁷ « Denique Petrus Ecclesiae praeponitur, postquam tentatus a diabolo est; ideoque ante significat Dominus, quid sit illud, quod postea eum pastorem elegit Dominici gregis; nam huic dixit: tu autem conversus confirma fratres tuos » Ambros. in Ps. 43. n. 40. (cf. Quaest. in N. T. q. 75. inter Opp. August. T. III. append. p. 61.). Verumtamen quod in schemate petrae, clavium, pastoratus generalius dicitur, hic directe de functione divinitus iniuncti magisterii ad confirmationem fidei et doctrinae enuntiatur. « Specialis a Domino Petri cura suscipitur et pro fide Petri proprie supplicatur, tamquam aliorum status certior sit futurus, si mens principis victa non fuerit: in Petro ergo omnium fortitudo munitur, et divinae gratiae ita ordinatur auxilium, ut firmitas quae per Christum Petro tribuitur (in suo munere perenni), per Petrum Apostolis conferatur » (repraesentantibus totam suam successionem) s. Leo serm. 4. cap. 3.

2°. Cum ex omnibus, quae diximus de congruentia et connexione diversarum formularum, quibus potestas Petri in Evangeliis describitur, et magis etiam ex eo, quod promissis omnibus Filii Dei, qui est « Amen, testis fidelis et verus » (Apoc. III. 14; 2. Cor. I. 19. 20.), necessario respondet complementum, abunde constet, omnia et singula quae de petra, de clavibus regni coelorum, de confirmatione fratrum promiserat, a divino fundatore plene comprehendi in ipsa iam institutione: « pasce agnos meos, pasce oves meas; » nunc reliquum est, ut verba ipsa institutionis distinctius consideremus.

a) Christus (ut iam praestruximus) pastor bonus erga oves suas et pastor unus erga unum ovile suum non modo invisibiliter ipse secundum divinitatem et per Spiritum Sanctum pascit Ecclesiam, sed voluit etiam hoc suum munus pascendi in Ecclesia visibili perpetuo exercere visibiliter per potestatem a se derivatam et institutam in Petro: « pasce oves meas. » Ergo hoc officium pastoris ovium Christi accipit Petrus potestate vicaria exercendum pro Christo pastore suarum ovium.

b) Quoniam ex superius demonstratis unus prae omnibus accipit munus pascendi erga omnes et super omnes oves Christi atque in totum ovile, ut unum est; ideoque tam singuli in toto quam totum in singulis seu tota unitas ei ut pastori subduntur: propterea haec Petri potestas soli Christo principi pastorum, prae quo ipse manet utique ovis pascenda, nulli vero ex ovibus nec toti ovili subiecta esse potest. Est ergo illa in toto ovili et in totum ovile visibilis potestas suprema.

c) Haec potestas pascendi est quidem « suprema, sed non sola » (s. Bernard. Consid. III. c. 4. n. 17.), nec ullo modo excludit potestates in aliis pastoribus sive singulis sive in unitate totius a Christo instituendas (ut in alia thesi mox videbimus), quae tamen tum in singulis tum in toto corpore pastorum, quatenus hoc distinguitur a suo visibili capite et pastore supremo, necessario subordinantur isti uni supremo pastori. Quoniam vero hic supremus pastoratus a Christo institutus est ut in omnes simul spectatas ita in singulas oves suas, idcirco pascendi potestates subordinatae licet gradu et amplitudine ex Christi institutione mediae inter supremum pastorem et gregem pascendum, non sunt tamen mediae mediatione virtutis hoc sensu, quasi illa potestas suprema non nisi per has inferiores in universum gregem pertingeret et exerceri posset, atque oves sive omnes sive singulae dumtaxat per has medias illi subiectae essent. « Pasce (tu quem interrogavi, amas me plus his? tu ergo tua potestate non per aliam dumtaxat) agnos meos, oves meas. » Ita Bernardus cum aliis (superius in nota citatis) ex his verbis ratiocinatur. « Habent Episcopi sibi assignatos greges, singuli singulos; tibi universi crediti, uni unus; nec modo ovium sed et pastorum tu unus omnium pastor. Unde id probem, quaeris? ex verbo Domini... pasce oves meas » Consid. l. II. c. 8. Ergo potestas pascendi in Petro sicut suprema et universalis ita institutore Christo est immediata super omnes et singulas oves Christi.

d) Ex his ipsis intelligitur esse potestas ordinaria sensu iuridico¹⁸, idque non solum quod non ex alterius hominis delegatione exercetur, sed tenetur vi muneris divinitus instituti, vice ac nomine Christi exercenda; verum etiam eo sensu, quod non solum ex adiunctis extraordinariis et in subsidium inferiorum potestatum, si forte deficiant; sed servatis normis divinis semper valide, et quoties bonum ovium postulet, officio debito sese exserit.

e) Amplitudo huius potestatis prae suis obiectis realibus seu intensive spectata determinatur ex eo ipso, quod est suprema potestas vicaria visibiliter pascendi oves Christi, communicata ab ipso, qui est et iugiter manet pastor bonus et pastor unus ovium suarum. Pascit autem Christus oves suas, ut superius vidimus, tum invisibiliter tum visibiliter doctrina veritatis in fide, lege conversationis in spe, donis sanctificationis in charitate. Sed nunc, saltem secundum oeconomiam ordinariam, hunc pastoratum ipse princeps pastorum visibiliter in visibili Ecclesia totum et unice exercet per potestates vicarias ac ministeriales a se institutas. Unde possunt quidem esse in Ecclesia potestates inferiores sicut extensive quoad terminum personarum, ita intensive quoad obiecta realia restrictae intra certos limites modo ampliores modo angustiores; verum universalis, suprema et immediata potestas vicaria Christi ad pascendum totum eius ovile nec esse nec concipi potest, quin ea comprehendat omnia, quibus Christus oves suas in Ecclesia visibili visibiliter pascit. Ergo vicaria potestas in Petro secundum triplex obiectum pastoratus Iesu Christi, in doctrina, lege, mediis sanctificationis comprehendit potestatem supremi magisterii ad pascendum totum ovile doctrina salutis, supremi regiminis ad gubernandum totum ovile¹⁹ supremi sacerdotii seu potestatem liturgicam ad custodiendam et regendam sanctam administrationem mysteriorum salutis in sacrificio et sacramentis ac cultu divino pro toto ovili²⁰. Est ergo potestas in Petro instituta etiam universalis obiecto reali, et in hoc suo obiecto non limitata per alias potestates inferiores, sed per se valida easque sibi subiectas habens, seu est potestas plena. « Haec est enim potestatis plenitudo omnia posse in aedificationem » (Robert. Lincolniens. anno 1253. apud Matthaeum Paris.).

f) Hinc eadem pastoralis potestas est et nomine a Scripturis derivato dicitur episcopalis (Act. XX. 28; 1. Pet. V. 2. textu graeco), sicut Christus ipse συνωνύμως dicitur ovium suarum pastor et episcopus, 1. Pet. II. 25. Perinde ergo est dicere in Petro institutam potestatem pascendi oves Christi ac dicere supremam, universalem, immediatam, ac plenam potestatem episcopalem; et quemadmodum Christus potestate sibi propria et principali, ita Petrus potestate derivata et vicaria constitutus est pastor et episcopus totius visibilis Ecclesiae. Vide Concil. Vatican. sess. IV. cap. 3.

IV. Omnia quae hactenus dicta sunt, simul spectata demonstrant id, quod a nobis potissimum quaeritur, quomodo scilicet supremus pastoratus Petro communicatus a Christo principe pastorum constituat centrum et principium uniens, atque ita determinet formam visibilem totius visibilis Ecclesiae.

1°. Dominus ipse diserte declaravit, Ecclesiam omnium gentium unum fore ovile eo, quod unus totius ovilis pastor sit futurus. « Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili (Israelis), at illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor » (μία ποίμνη, εἷς ποιμήν) Io. X. 16. Est quidem Christus ipse unus pastor et suo pastoratu effector tum visibilis tum invisibilis unitatis: « ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum » (ibid. XVII. 23.); sed sicut omnia munia visibilia in Ecclesia ita et pastoratum suum unum et unificantem, ut fiat et maneat unum ovile et unus pastor, nunc cum iam non est in mundo (ib. XVII. 11-13.), visibiliter non exercet nisi per potestates vicarias a se institutas ut elementa visibilitatis et principia unitatis Ecclesiae suae.

Est itaque Ecclesia unum corpus compactum et connexum in suo capite et ex suo capite Christo, at connexio subministratur per multiplices iuncturas visibiles (de quo inferius data opera dicemus): « ipse enim dedit quosdam quidem Apostolos, quosdam autem Prophetas, alios vero Evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem (καταρτισμόν) sanctorum in opus ministerii, ad aedificationem corporis Christi » (Eph. IV. 11-16; 1. Cor. XII. 12-28.). Hinc quoniam in toto organico partes singulae velut combibunt et praeseferunt naturam totius, in primis Ecclesiae particulares ut membra Ecclesiae universalis habent singulae in se unitatem per suum pastorem particularem: « pascite qui in vobis est, gregem Dei providentes » (ἐπισκοποῦντες) 1. Pet. V. 2. Singuli itaque pascunt singulos greges, in quibus sunt positi, et qui in ipsis sunt, eisque dant formam gregis et unitatem seu consummationem (καταρτισμόν intimam coniunctionem) propriam partibus ac membris totius corporis. Hoc autem ipso quod membra sunt totius, ipsi pastores omnes inter se unum constituant necesse est; non enim singuli seiuncti seiunctas formant Ecclesias; sed sicut singuli efformant unitatem partium, ita omnes simul cohaerentes tamquam corpus unum pastorum redigunt omnes partes in unam Ecclesiam universalem; atque ita spectati in unitate pastores et doctores dati sunt ad aedificationem totius corporis Christi; et hoc positi a Spiritu Sancto regere totam Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo (Act. XX. 28.). « Illi sunt Ecclesia, plebs sacerdoti adunata et pastori suo grex adhaerens; unde scire debes, Episcopum in Ecclesia esse et Ecclesiam in Episcopo, et si quis cum Episcopo non sit, in Ecclesia non esse; et frustra sibi blandiri eos, qui pacem cum sacerdotibus Dei non habentes obrepunt et latenter apud quosdam communicare se credunt, quando Ecclesia, quae catholica et una est, scissa non sit neque divisa, sed sit utique connexa et cohaerentium sibi invicem sacerdotum glutino copulata » Cyprian. ep. 69. ad Florent. Pupian. p. 123. « Ubi comparuerit Episcopus; ibi et multitudo sit; quemadmodum ubi fuerit Christus Iesus (in toto episcopatu, et in singulis Episcopis, quatenus cum toto uniuntur), ibi catholica est Ecclesia » Ignat. M. ep. Smyrn. c. 8.

Multi igitur pastores singuli sunt forma unitatis in suis quique Ecclesiis particularibus h. e. partibus totius; omnes simul glutinum ad efformandam visibilem unitatem totius Ecclesiae catholicae non sunt, nisi quatenus ipsi inter se habent unitatem visibilem, unumque corpus constituunt. Iam vero ad hanc pastorum inter se et gregum omnium partialium visibilem cohaesionem, qua constituant unam catholicam Ecclesiam, opus est tamquam forma et glutino visibili unitatis catholicae uno supremo pastore totius Ecclesiae, seu ut Cyprianus aliique Patres loquuntur, una cathedra. « Deus unus est et Christus unus, et una Ecclesia et cathedra una supra petram Domini voce fundata » Cypr. ep. 40. p. 53. Re ipsa in suprema potestate unius Petri hoc principium unitatis a Christo constitutum esse, ex superius demonstratis iam constat. Nam verbis promissionis in una petra declaratur aedificanda Ecclesia Christi simpliciter dicta, quae proinde universalis omnium gentium et hoc ipso una intelligitur. Quare sicut omnes fideles ita in primis omnes pastores tamquam iuncturae partiales uniuntur et continentur in unitate Ecclesiae catholicae ²¹ per illud unum fundamentum, cui Christus suam ipsius proprietatem petrae in ordine ad totam visibilem Ecclesiam communicat. Quod ipsum unitatis principium exhibetur tum suprema potestate clavium in totum regnum coelorum super terram, tum indefectibilitate fidei qua unus constituitur confirmator fratrum suorum, h. e. totius fraternitatis quae in mundo est (1. Pet. V. 9.). Haec vero omnia, quae continentur in promissionibus, complentur (ut superius ostensum est) quamvis sub alia verborum forma in ipsa institutione. Omnes enim oves Christi, quo nomine sane etiam illi veniunt, qui in ordine ad alias oves sunt pastores, ad unitatem gregis Christi subordinantur uni supremo et universali pastori.

Summa omnium haec est. Sicut singuli greges particulares habent suum vinculum uniens in suo quique pastore; ita hos greges omnes cum suis pastoribus particularibus in unum gregem et unum ovile coniungit instituta in Petro suprema et universalis potestas pastoralis secundum triplicem suam functionem magisterii, regiminis, sacerdotii: « pasce oves meas; » pastor originalis unus Christus cuius sunt oves propriae, pastor unus institutus a Christo Petrus cui eaedem omnes oves sunt commissae; nemo in uno ovili Christi, nemo ovis pascitur a Christo, qui non sit pascendus a Petro. Haec igitur universalis et suprema soli Christo subordinata potestas in Petro ex Christi institutione est « glutinum » et visibile principium, quo formatur et continetur sicut omnium gregum ita et pastorum unum corpus et grex unus. Habes hoc idem praeclare expressum citatis supra (n. III. c.) verbis Bernardi.

2°. Hoc sane modo visibilis forma unitatis Ecclesiae ex ipsis verbis Christi institutoris in tota antiquitate christiana intellecta est. Sed quia de Patrum doctrina nobis dicendum erit, ubi de perennitate potestatis Petri agemus, hic paucioribus nobis contentis esse licet.

Integra explicatio principii unitatis, quam dedimus, prostat in loco celebri Cypriani (de unit. Eccles. p. 194. 195.) ²². Declarat ibi Cyprianus non solum alicuius particularis sed universalis Ecclesiae unitatem ²³, quae manente unitate corporis « per orbem totum radios suos porrigit, et ramos suos in universam terram copia ubertatis extendit. » In ea sola, inquit, veram fidem christianam et salutem reperiri, quaerendum ergo esse, quomodo haec Ecclesia et unica et in se una constituta sit, ac ipsa sua unitate dignoscatur ab omnibus sectis tamquam ramis fractis ac rivis praecisis a fonte. Ad hanc et genuinitatem et unitatem Ecclesiae atque in ea ad totam fidei doctrinam cognoscendam « probatio est facilis compendio veritatis » ²⁴. Compendium vero istud facilis probationis Cyprianus in eo collocat, quod Christus tum promissione Matth. XVI. tum institutione Io. XXI. suam Ecclesiam totam fundavit in uno Petro tamquam in exordio et fundamento, ex quo dimanat et efficitur unitas tum omnium pastorum velut unius corporis, episcopatus unus, tum totius Ecclesiae in universam terram extensae, una mater fecunditatis successibus copiosa. Sicut ergo illis verbis Christi, quibus ad Apostolos omnes indiscriminatim directis apostolatum constituit, par omnibus potestas collata est, ita verbis pertinentibus ad unum Petrum ut exordium et fundamentum continens unitatem episcopatus et Ecclesiae, haec specialis potestas efformans et conservans visibilem unitatem instituta est non communis ceteris sed propria uni Petro. Hunc esse genuinum sensum verborum Cypriani, ex ipsa eorum lectione luculentum erit, dummodo non ad alienum et contextui repugnantem significationem detorqueantur. Ea ex recensione Marani ita habent.

« Hoc (quod haereses et schismata sub ipso christiani nominis titulo scindunt unitatem) eo fit, dum ad veritatis originem non reditur, nec caput (origo et fontale principium unitatis) quaeritur, nec magistri coelestis doctrina servatur. Quae (hic enumerata, originem, caput, doctrinam coelestis magistri) si quis consideret et examinet, tractatu longo et argumentis opus non est. Probatio est ad fidem facilis compendio veritatis. Loquitur Dominus ad Petrum: ego dico tibi, inquit, quia tu es Petrus... et tibi dabo claves regni coelorum... Et iterum eidem post resurrectionem suam dicit: pasce oves meas. Super illum unum aedificat Ecclesiam suam, et illi pascendas mandat oves suas. Et quamvis Apostolis omnibus post resurrectionem suam parem potestatem (apostolatus) tribuat et dicat: sicut misit me Pater, et ego mitto vos... tamen ut unitatem manifestaret (efficeret manifestam et visibilem), unitatis eiusdem originem ab uno incipientem sua auctoritate disposuit (non symbolum adumbrans unitatem velut theoretice exhibuit, sed actu suae auctoritatis disposuit seu instituit originem i. e. fontem et efficax principium unitatis). Hoc erant utique et ceteri Apostoli, quod fuit Petrus, pari consortio praediti et honoris et potestatis (apostolatus), sed exordium ab unitate proficiscitur (non exordium solum temporis in conferenda potestate, sed exordium permanens et efficax ad continendam unitatem Apostolorum et successorum et totius Ecclesiae, ut Cyprianus statim explicat), et primatus Petro datur, ut una Christi Ecclesia et cathedra una monstretur. Et pastores sunt omnes, et grex unus ostenditur (ostenditur efficienter per illud exordium unitatis), qui ab Apostolis omnibus unanimi consensione pascatur, ut Ecclesia Christi una monstretur... qui Ecclesiae renititur et resistit, qui cathedram Petri, super quem fundata est Ecclesia, deserit, in Ecclesia se esse confidit?... Quam unitatem firmiter tenere et vindicare debemus, maxime Episcopi qui in Ecclesia praesidemus, ut episcopatum quoque ipsum unum atque indivisum probemus... Episcopatus unus est, cuius a singulis in solidum pars tenetur ²⁵ Ecclesia quoque una est, quae in multitudinem latius incremento fecunditatis extenditur. Quomodo solis multi radii, sed lumen (mox dicit solis corpus) unum; et rami arboris multi, sed robur unum tenaci radice fundatum; et cum de fonte uno rivi plurimi defluunt, numerositas licet diffusa videatur exundantis copiae largitate, unitas tamen servatur in origine. Avelle radium solis a corpore, divisionem lucis unitas non capit; ab arbore frange ramum, fractus germinare non potest; a fonte praecide rivum, praecisus arescit. Sic et Ecclesia Domini luce perfusa per orbem totum radios suos porrigit (per particulares Ecclesias), unum tamen lumen est, quod ubique diffunditur, nec unitas corporis separatur; ramos suos in universam terram copia ubertatis extendit, profluentes largiter rivos latius expandit, unum tamen caput est et origo una, et una mater fecunditatis successibus copiosa. »

Agnoscit igitur Cyprianus duplicem seriem textuum biblicorum, in quarum una pertinente ad omnes Apostolos par omnibus tribuitur honor et potestas apostolatus; altera pertinet ad unum Petrum, ubi Christus super illum unum aedificat Ecclesiam suam et ei dat primatum, idque in hunc finem, ut sua auctoritate disponat in Petro originem et exordium, caput, tenacem radicem ad continendam unitatem tum collegii Apostolici in sua successione perenni seu totius episcopatus tum Ecclesiae universae, ut radii una origine in solis corpore, rivi uno capite in fonte, rami uno robore in radice redigantur ad unitatem.

Haec ratio unitatis ita haesit in mente Cypriani, ut vix umquam commemoret aut unitatem episcopatus et Ecclesiae universalis aut ex altera parte Petrum et cathedram Petri, quin simul praedicet istud principium unitatis constitutum in Petro eiusque cathedra perenni, et effectum unitatis perpetuae in episcopatu et Ecclesia. « Dominus noster Episcopi honorem et Ecclesiae suae rationem disponens in Evangelio loquitur Petro: ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super istam petram aedificabo Ecclesiam meam... inde per temporum et successionem vices Episcoporum ordinatio et Ecclesiae ratio decurrit, ut Ecclesia super Episcopos constituatur, et omnis actus Ecclesiae per eosdem praepositos gubernetur » ep. 27. ad lapsos p. 37. « Petro primum Dominus, super quem aedificavit Ecclesiam, et unde unitatis originem instituit et ostendit, istam potestatem dedit, ut id solveretur in coelis, quod ille solvisset in terris... Ecclesia quae una est, et super unum, qui et claves eius accepit, Domini voce fundata est » epist. 73. ad Iubai. p. 131. 132. « Deus unus est, et Christus unus, et una Ecclesia et cathedra una super petram Domini voce fundata » ep. 40: ad pleb. p. 53. « Baptisma unum, et Spiritus Sanctus unus, et una Ecclesia a Christo Domino super Petrum origine unitatis et ratione fundata » ep. 70. ad Ian. p. 125. ²⁶ cf. ep. 69. ad Florent. p. 123; de habit. virg. p. 176.

Cypriano consentiunt, et si quid in eo esset obscurius, verbis clarissimis collustrant hanc a Christo in Petro institutam rationem unitatis Ecclesiae Patres alii. « Ad Petrum locutus est Dominus, ad unum ideo ut unitatem fundaret ex uno » Pacian. ep. 3. ad Sympron. « Negare non potes (Donatista Parmenianus), scire te in urbe Roma Petro primum cathedram episcopalem esse collatam, in qua sederit omnium Apostolorum caput Petrus, unde et Cephas appellatus est, in qua una cathedra unitas ab omnibus servaretur, ne ceteri Apostoli singulas (divulsas ab unitate totius, seu a solido) sibi quisque defenderent, ut iam schismaticus et peccator esset, qui contra singularem cathedram alteram collocaret » Optat. l. II. c. 2. cont. Parmen. « Est lectio de persona beatissimi Petri, ex qua forma unitatis retinendae vel faciendae descripta recitatur... Bono unitatis beatus Petrus... et praeferri Apostolis omnibus meruit, et claves regni coelorum communicandas ceteris solus accepit... stant tot innocentes, et peccator accipit claves ²⁷, ut unitatis negotium formaretur » ibid. l. VII. c. 3. « Dicit Petro, in quo uno format Ecclesiam: Petre amas me? pasce oves meas » August. serm. 137. c. 3. Hanc formam unitatis et formationem Ecclesiae in uno Petro aliis verbis expressit Ambrosius: « Ipse est Petrus, cui dixit: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Ubi ergo Petrus, ibi Ecclesia » in Ps. 40. n. 30.

Quod Cyprianus dicit, a Petro super quem aedificata est Ecclesia, decurrere Episcoporum ordinationem et Ecclesiae rationem, et explicatius Optatus, Petrum solum bono unitatis accepisse claves ceteris communicandas; hoc ipsum alii Patres repetunt. « Per sanctum Apostolum Petrum et apostolatus et episcopatus in Christo cepit exordium » Siricius ep. 4. ad Episcopos Afric. Innoc. I. ep. 2. ad Victric. « Ab Apostolo (Petro) ipse principatus et tota auctoritas nominis huius emersit » Innoc. I. ep. 24. ad Conc. Carthag. ep. 25. ad Conc. Milev. « Huius muneris sacramentum ita Dominus ad officium omnium Apostolorum pertinere voluit, ut in beatissimo Petro Apostolorum omnium summo principaliter collocarit, et ab ipso quasi quodam capite dona sua velit in corpus omne manare » s. Leo M. ep. 10. ad Episcopos prov. Vienn. « Magnum et mirabile huic viro (Petro) consortium potentiae suae tribuit divina dignatio; et si quid cum eo commune ceteris voluit esse principibus numquam nisi per ipsum dedit, quidquid aliis non negavit » id. serm. 3. in assumpt. sua.

Postremo dignitatem apostolatus omnibus communem, quam Cyprianus simul cum potestate in uno Petro ad formandam unitatem praedicat, non minus confitentur Patres alii in illis ipsis locis, quibus primatum in Petro ut fundamentum unitatis studiosius demonstrant. « Connexio totius corporis unam sanitatem, unam pulchritudinem facit, et haec connexio totius quidem corporis unanimitatem requirit, sed praecipue exigit concordiam sacerdotum. Quibus etsi dignitas sit communis, non est tamen ordo generalis; quoniam et inter beatissimos Apostolos in similitudine honoris fuit quaedam discretio potestatis, et cum omnium par esset electio, uni tamen datum est, ut ceteris praemineret » s. Leo M. ep. 12. c. 11. ad Anast. Thessal. Citatis primum verbis promissionis et institutionis Matth. XVI. Luc. XXII. Io. XXI. s. Gelasius I. hanc infert conclusionem. « Quare igitur ad Petrum tam frequens Domini sermo dirigitur? Numquidnam reliqui sancti et beati Apostoli non erant simili virtute succincti? Quis hoc audeat affirmare? Sed ut capite constituto schismatis tolleretur occasio ²⁸, et una monstraretur compago corporis Christi (cf. Eph. IV. 16.), quae ad unum caput gloriosissima dilectionis societate concurreret, et una esset Ecclesia, cui fideliter crederetur... Duodecim certe erant Apostoli paribus meritis parique dignitate suffulti; cumque omnes aequaliter spiritali luce fulgerent, unum tamen principem esse ex illis voluit Christus » Gelas. ep. 8. seu Tractat. contra schisma Acacian. (Harduin. T. II. p. 893. sqq.).

3°. Omnia quae in thesi demonstravimus, ad hanc summam revocantur. Divinus Salvator in praeparatione fundandae Ecclesiae suae disertis promissionibus praemonstravit, in ipsa fundatione claris verbis promissiones complentibus instituit hanc et non aliam visibilem Ecclesiae formam, ut ea tota tum in omnibus suis partibus ac membris tum quatenus unum corpus constituit, subesset gubernanda et pascenda alicui supremae intensione, universali extensione, immediatae, ordinariae atque ex his ipsis plenae potestati, haecque in uno resideret, quem ipsemet ex omnibus et super omnes Apostolos ea potestate instruxit, non sane ut illi sua sivo extraordinaria sive ordinaria potestate et dignitate apostolatus privarentur, sed ut huic capiti supremo subordinati cum illo et inter se unirentur. In uno enim Petro tamquam petra aedificatur Ecclesia Christi simpliciter dicta, adeoque universalis et tota Ecclesia in terris tamquam una «domus spiritalis;» illi uni datur potestas clavium suprema, ut ligando atque solvendo administretur ab ipso regnum coelorum visibile tamquam una «gens sancta et regale sacerdotium;» ille denique unus instituitur, qui pascat oves et agnos forma etiam visibili «fiat unus pastor et unum ovile.» Hic ergo supremus et universalis pastoratus unius in ipsa fundatione et ab ipso divino fundatore insertus est Ecclesiae ad formandam et continendam visibilem eius unitatem in omnibus suis constituentibus elementis, ut sit «unum corpus et unus spiritus» sub unius capitis supremo regimine, «una fides» ac fidei doctrina sub eiusdem capitis supremo magisterio, «unum baptisma» et sacramentorum sacrique cultus administratio legitima sub eiusdem summo sacerdotio; haec enim sunt, quibus Ecclesia perenniter aedificatur et oves Christi pascuntur. Munera autem ista omnia tamquam participationes derivantur in caput visibile vicaria potestate institutum sibique substitutum ab ipso Iesu Christo, qui heri et hodie ipse et in saecula manet «lapis angularis,» tenens «clavim domus David,» auctor et consummator fidei,» «magnus sacerdos et mediator novi Testamenti,» «caput corporis sui, Ecclesiae.»

Quam certo igitur constat, Ecclesiam esse institutam a Christo, tam certum est, formam visibilem eiusdem non humanae dispositioni relictam sed a divino fundatore ipso fuisse determinatam, hancque esse formam monarchicam; coincidunt enim et in unum concurrunt institutio visibilis Ecclesiae et determinatio eius formae. Quatenus vero cum monarchia non commixta sed coniuncta sit aristocratia, inferius considerabimus. Interea ex demonstratis iam patet, formam de qua diximus, cum sit divini et incommutabilis iuris hocque ipso Ecclesiae Iesu Christi essentialis, necessario etiam esse perennem et tamdiu propagandam ac conservandam, quamdiu ipsa Ecclesia persistit omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Nihilominus haec perennis propagatio et propagationis modus specialem adhuc requirit considerationem.