De Ecclesia Christi

«Habitudines inter Christum et Ecclesiam praeclarissime exhibentur in ss. Scripturis sub ratione sponsae et corporis Christi, quibus Ecclesiae cum Christo intima unio secundum ipsam naturam a Verbo assumptam, et Christi in Ecclesiam dilectio ac efficientia, et Ecclesiae sublimatio declaratur. Est enim Ecclesia corpus Christi non solum, quatenus in se est corpus morale et ad Christum refertur ut ad finem et ad Dominum; sed est corpus mysticum Christi, quod per supernaturales iuncturas visibiles et invisibiles ipsi capiti unitur, ab eo existentiam et vitam haurit, eiusque est plenitudo.»

Ut iam ex antecedentibus apparet, omnia ornamenta omnesque proprietates Ecclesiae, immo ipsa eius formalis ratio et essentia tamquam ex fonte et origine dimanant ex intima Ecclesiae unione cum Christo. Christus enim si secundum humanitatem unitam divinitati spectetur, suas satisfactiones, sua merita completa in sacrificio crucis, suum corpus et sanguinem, se ipsum totum dat et testamento legat Ecclesiae «(hic sanguis novum testamentum);» eam sibi magistro, regi, sacerdoti coniungit, atque in ea participato magisterio, regno, sacerdotio perenniter manet. Si secundum divinitatem unitam humanitati consideretur, Ecclesiam omnesque proprietates et omnia eius elementa pervadit ac multiplici divisione gratiarum elevat, illuminat, roborat, sanctificat. Hac autem ipsa sui unione donorumque suorum communicatione format et quodammodo informat Ecclesiam.

Nunc vero distinctius considerandum nobis est, quomodo haec unio Christi cum Ecclesia in revelatione nobis exhibeatur.

I. Habitudo amoris, communicationis, unitatis intima inter homines est in matrimonio, ubi duo efficiuntur «caro una,» una moralis persona, unus fit alterius et ambo veluti partes totius ex indissolubili vitae societate; atque inde dilectio unius in alterum se habet ut dilectio sui ipsius, bona et mala unius aestimantur et sunt bona ac mala alterius.

1°. Iam hanc unitatem inter sponsum et sponsam Christus Dominus non solum assumpsit velut imaginem suae dilectionis erga Ecclesiam; sed ut suae unionis, communicationis, dilectionis et tutelae qua Ecclesiam complectitur, perpetua esset obiectiva repraesentatio, matrimonium superaddita gratia sublimavit ad ordinem supernaturalem sacramenti. Ipse igitur dignitate et sanctitate sacramenti instituit et effecit matrimonium supernaturalem similitudinem suae unitatis cum Ecclesia; ut nimirum non solum naturalibus proprietatibus quae sunt consertae matrimonio a Deo creatore, imaginem referret, quemadmodum in veteri Testamento; sed ut supernaturalis sanctitas unitatis indissolubilis inter sponsum et sponsam esset «magnum sacramentum in Christo et Ecclesia»¹.

Mysterium data opera explicat s. Paulus Eph. V. 23-32. Secundum divinam hanc doctrinam ab Apostolo declaratam Christus per sui ipsius unitionem et donorum coelestium communicationem efformans, sanctificans, conservans, glorificans Ecclesiam suam est archetypus; sanctificata unitas viri cum uxore est sacrum signum et similitudo, qua ille archetypus repraesentetur.

a) Apostolus primum enuntiat propositionem complexam deinceps per partes explicandam: in sacramento «vir caput est mulieris; » in archetypo « Christus caput est Ecclesiae, ipse Salvator corporis eius » ². Sub hoc schemate capitis et corporis tum intima unitas tum effusa communicatio iam comprehenditur, de qua inferius seorsum dicemus. Hic Paulus istud symbolum solummodo considerat in comparatione cum altero sponsi et sponsae, ad cuius explicationem per singulas proprietates continuo progreditur.

b) Ex ratione capitis est habitudo non aequalitatis sed subordinationis: in archetypo « Ecclesia subiecta est (ὑποτάσσεται) Christo, ita (in repraesentatione) et mulieres viris suis in omnibus. »

c) Subiectio non est servilis, sed est habitudo summae dilectionis. Haec dilectio in Christo non iam supponit Ecclesiam realiter existentem et ex sese antecedenter dignam, sed est ad Ecclesiam formandam, ut ex dilectione faciat Ecclesiam sponsam dignam dilectione sponsi ³. Quo est maior dilectio in sponso divino ut in principio harum sanctarum nuptiarum, eo est maior in suo effectu, in sanctitate videlicet et immaculata pulchritudine sponsae. Ibi dilectio, cuius imago sanctus amor sponsi erga sponsam, progreditur usque ad traditionem sui ipsius in mortem pro Ecclesia: « viri diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea; » finem vero habet et effectum ipsam Ecclesiam, ut sit sancta et immaculata: « ut illam sanctificaret mundans lavacro aquae in verbo vitae, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam. »

d) Inter virum et uxorem unitas non est tantummodo moralis per dilectionem, sed est unitas quaedam physica, quae postulat unitatem dilectionis et per hanc consecranda est. Haec quoque unitas physica consecrata per efficacissimam dilectionem coniungit Christum cum Ecclesia sponsa eo sublimius et sanctius, quo archetypus est suo symbolo praestantior; praestantior inquam tum in sponso Christo, tum in sponsa Ecclesia, tum in modo unionis, tum in donis omnium gratiarum, quibus Ecclesiam velut carnem suam perpetuo nutrit et fovet. « Qui suam uxorem diligit, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit: sed nutrit et fovet eam, sicut et Christus Ecclesiam: quia membra sumus corporis eius, de carne eius et de ossibus eius. »

Hoc ultimum incisum v. 30. cum sequenti v. 31. declarat, quomodo sit inter Christum et Ecclesiam unitas velut physica, quae simul divina dilectione sponsi erga sponsam informatur. Prima nempe unio, fundamentum totius reparationis, est unio hypostatica Verbi cum natura humana, qua haec facta est natura Verbi, ut « quo attolleretur altius, non haberet » (Aug. Praed. ss. c. 15.), et Verbum caro factum est. In hac autem natura assumpta ex genere humano « ei tota virtualiter comtemperata est massa » (Gregor. Nyss. cont. Eun. T. II. p. 45. vide de Incarnat. th. XLVI.), totius scilicet generis humani reparandi per naturam ex hoc genere assumptam constitutus est Adam secundus mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, ut ipse « Pater futuri saeculi » hoc idem humanum genus sibi formaret in Ecclesiam reparatam ⁴. Unde sicut ipse Iesus Christus in ordine suae temporariae generationis nascitur « de carne et de ossibus » generis humani (vide de Incarnat. th. XIV. n. III.), ita in ordine regenerationis ex secundo Adam Ecclesia est de carne eius et de ossibus eius seu de sancta eius humanitate: « ecce ego et pueri mei, quos dedit mihi Deus (cf. Io. XVII. 6.); quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortis imperium » (Heb. II: 13.).

Totus locus Apostoli Eph. 30. 31. de quo agimus, exhibet interpretationem sensus mystici et sublimioris comprehensi in loco altero Gen. II. 23. 24. In creatione prima et in institutione matrimonii ut radicis humani generis propagandi Heva creatur non solum eiusdem naturae, sed ad constituendam intimam unitatem, primum quidem creatur ex substantia viri: « aedificavit Dominus Deus costam quamtulerat de Adam, in mulierem... Dixitque Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; » tum vero in hoc fundamento non solum pro primis parentibus, sed in omne tempus futurum ut matrimonium semper respondeat primitivae illi unitati, constituitur relatio sponsi et sponsae dilectione et indissolubili unione: « quamobrem (quia os ex ossibus, caro de carne) relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. » Iam vero primam partem, quae sensu litterali est de Hevae in ordine naturali matris omnium viventium formatione ex substantia Adam, Apostolus directe enuntiat in suo sensu antitypo de formatione Ecclesiae ex secundo Adam, quae est mater nostra in ordine supernaturali ⁵. Partem deinde alteram, quae est de dilectione et indissolubili unione sponsi ac sponsae, enuntiat iisdem verbis, ut sunt in genesi, verum intelligendam sensu non solum litterali, sed simul typico de sponso Christo et sponsa Ecclesia, qui sensus ab Apostolo intentus manifesto apparet tum ex nexu secundae partis cum prima, tum ex diserta declaratione, sensum literalem et immediatum quo significatur vinculum matrimoniale, continere magnum mysterium in Christum et in Ecclesiam. « Nutrit et fovet (velut carnem suam) Christus Ecclesiam: quia membra sumus corporis eius, de carne eius et de ossibus eius. Propter hoc ⁶ relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia » (εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν). Haec itaque ea est quam dico ratione incarnationis coniunctionem Christi cum Ecclesia secundum unitatem (specificam) naturae et quodammodo physicam.

2°. Ex hac Apostoli doctrina intelligemus alia loca Scripturarum, in quibus tam frequenter laudantur nuptiae sanctae Christi sponsi cum Ecclesia sponsa. Ubi scilicet cum nostra natura unio hypostatica in incarnatione, et per naturam a nobis assumptam velut per « primitias nostras » coniunctio cum Ecclesia, tum ex Verbo incarnato origo Ecclesiae, tum eius ad Ecclesiam indissolubilis communicatio per dilectionem suam et per dona sua, tum ex hac communicatione fecunditas Ecclesiae hisce nuptiis adumbrantur. Totus liber Cantici Canticorum non aliud sonat sensu, saltem in plerisque locis, omnino literali quam Christum et Ecclesiam anhelantes ad has nuptias spirituales tum adhuc futuras. Unde Concilium V. damnavit Theodorum Mopsuestenum etiam in eo quod negaret « codicem Cantici Canticorum habere propheticorum dictationem bonorum Ecclesiae » Hard. III. p. 86. sq. Psalmus XLIV. eandem celebrat desponsationem. In prophetis saepe quidem synagoga exhibetur ut sponsa, sed ut repudianda, quo cum divortio connecti solet descriptio unionis indissolubilis futurae cum Ecclesia. « Et recordabor ego pacti mei tecum in diebus adolescentiae tuae, et suscitabo tibi pactum sempiternum » Ez. XVI. 60. « Et erit in die illa, ait Dominus, vocabit me (populus meus), vir meus, et non vocabit me ultra Baali (Dominus meus) ⁷; et auferam nomina Baalim de ore eius... » « et sponsabo te mihi in sempiternum, et sponsabo te mihi in iustitia et iudicio et misericordia et miserationibus et sponsabo te mihi in fide » Os. II. 16. sq. cf. Is. LIV. 5. 6. (in textu hebraico).

In libris N. T. Christus « sponsus » est, « habens sponsam Ecclesiam » Io. III. 29. Matth. IX. 15; XXII. 2. Ecclesia etiam particularis « despondetur uni viro » et « virgo casta exhibetur Christo » 2. Cor. XI. 2. Nam sicut unus sponsus, ita una quidem sponsa est regina Ecclesia, per se tamen spectatae singulae Ecclesiae, constituentes simul omnes unam illam sponsam, significantur velut virgines quae ad Christum sponsum adducuntur (παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ): « astitit regina a dexteris tuis... omnis gloria eius filiae regis ab intus (in aedibus regalibus coram rege)..... adducentur virgines post eam, proximae eius ⁸ afferentur tibi » Ps. XLIV. 10. sq. Victoria et glorificatio Ecclesiae est solemnitas nuptialis, ubi sponsa Ecclesia ornatur sponso suo Christo: « demus gloriam ei; quia venerunt nuptiae Agni, et uxor eius praeparavit se; et datum est illi, ut cooperiat se byssino splendenti et candido; byssinum enim iustificationes sunt sanctorum... beati qui ad coenam nuptiarum Agni vocati sunt » Apoc. XIX. 7-9. (cf. Matth. XXII. 2. sq.). Sanctam civitatem Ierusalem novam vidit Ioannes « descendentem de coelo a Deo, paratam sicut sponsam ornatam viro suo » ibid. XXI. 2.

II. Huic schemati sponsi et sponsae affine est, et ab ipso Apostolo Eph. V. connexum alterum sed adhuc expressius ad declarandam ineffabilem sublimationem Ecclesiae, quo haec exhibetur velut corpus Christi ⁹. Secundum hanc rationem s. Paulus data opera Ecclesiam describit 1. Cor. Eph. Coloss.; unde hic modus considerandi Ecclesiam non solum apud ss. Patres et Doctores communis est, sed etiam populo christiano familiaris, eoque manifestior eius praestantia, ut fere dici possit christiana definitio Ecclesiae. Quare magni sane momenti est distinctam notionem informare, quomodo Ecclesia sit et quo sensu determinato dicatur corpus Christi seu plenius corpus Christi mysticum.

In primis ex omnibus locis quibus Apostolus hac de re agit, et ex ipsa rei evidentia manifestum est, expressionem esse translatam et quidem a corpore organico humano; eodemque modo manifestum est, hoc sensu quia translatus est non intelligi corpus, quod sit pars physice componens naturam humanam Christi; unde ad hoc discrimen a corpore Christi physico indicandum (non tamen unice nec praecipue ex hac ratione, ut paulo post patebit) addi solet epitheton: corpus Christi mysticum. Si tantummodo negative spectetur haec distinctio, quod non sit corpus Christi physicum, posset etiam dici corpus Christi sensu morali; sed expressio foret minus apta minusque efficax ad positive significandum modum supernaturalis unionis Ecclesiae cum Christo et per Christum in se ipsa. Hoc igitur discrimen primo declarandum est, quomodo praestet et quid superaddat id quod corpus sit ac dicatur mysticum prae corpore dumtaxat sensu morali.

Dantur utique tum societates in ordine civili tum communiones particulares in ordine ecclesiastico, quae ex similitudine cum corpore organico physico appellantur corpora, quod et pluribus hominibus componuntur tamquam membris in gradibus et functionibus diversis, et membra omnia communi fine communibusque mediis diversimode distributis sicque conspirantibus viribus inter se colligantur, et ab uno vel a pluribus per modum unius tamquam a capite in usu mediorum, in assecutione finis, in vita sociali (per potestatem et exercitium regiminis) conservantur ac diriguntur. Unde quoniam haec omnia vincula non constituunt intrinsecus et physice unum (sicut corpus physicum ex sibi intimo principio vitae habet unitatem organicam), sed tantummodo plurium hypostasi et natura individua distinctorum conspirationem et directionem ad communem finem atque ita organismum quemdam potestatum et functionum; et quoniam praeterea haec omnia fundata in iuribus et officiis et in libertate personali pertinent ad ordinem morum, ideo huiusmodi communiones dicuntur corpora moralia. Ex hac ratione unionis etiam patet, in huiusmodi corporibus moralibus ordinis naturalis unum membrum ab alio et ab ipso capite non pendere physice in suo esse et in suis insitis viribus, sed tantummodo morali obligatione et in assecutione finis, quatenus is unitis viribus plurium obtinendus est. Propterea licet analogice dicantur caput et membra corporis unius moralis, nemo tamen dicet corpus aut¹⁰ membra esse capitis, totam civitatem esse corpus regis, singulos cives regis membra, exercitum ac milites corpus et membra ducis. Atqui haec omnia multis in locis ab Apostolo et ex Apostolo in universali praedicatione ac professione ecclesiastica affirmantur de corpore Ecclesia et de fidelibus velut membris in relatione ad caput Christum, ita, ut ratio unionis et habitudinis ad caput in corporibus moralibus nullatenus sufficiat ad declarandum modum, quo Ecclesia est corpus Christi. Formae enim loquendi disertaeque explicationes Apostoli ita comparatae sunt, ut licet Ecclesia corpus sit collectivum singulique fideles sint personae per se consistentes natura individua distinctae tum inter se tum a Christo capite, atque adeo Ecclesia non sit pars componens humanam Christi naturam et hoc sensu non physice sed moraliter corpus Christi, intelligi tamen debent unio non solum exterior sed omnino intima per continuam realem communicationem et conservationem omnium munium et institutionum, omnium potestatum et sacramentorum, omnium gratiarum et virium supernaturalium, vitae supernaturalis, totius denique esse secundum elementa invisibilia et visibilia, quo formaliter est et existit Ecclesia Christi. Quod vero maximum est, istae omnes habitudines recapitulantur velut in fonte, et velut in fastigio absolvuntur perenni sacrificio et perenni sacramentali praesentia Christi secundum divinitatem et secundum humanitatem in Ecclesia et in Ecclesiae membris, atque haec per sacrificium et sacramentum unio, et, ut PP. loquuntur, commixtio et insertio Christi in suam Ecclesiam efficax ad diffusionem vitae et gratiae ab iisdem Patribus appellatur unio physica, qua reddimur Christo « concorporales et consanguinei » (vid. Tract. de Euch. ed. 2. p. 91. 96. 102.). Ista igitur unio intima, realis, secundum quid physica Christi capitis cum Ecclesia corpore suo sane est in mysterio credenda per fidem et recte dicitur mystica, ac propterea Ecclesia corpus Christi mysticum (cf. de Euch. p. 146. in nota).

Vera haec notio corporis Christi mystici ipsis verbis Apostoli demonstranda est, qui eam nobis tradidit.

1°. Ecclesia in se spectata est unum corpus morale in ordine supernaturali, et corpus vivificatum uno spiritu; nimirum spectari debet secundum elementum visibile et secundum elementum in se quidem invisibile, quod tamen per visibile tamquam huius forma sese manifestat, sicut spiritus et vita in corpore humano vivente. Haec unitas corporis et spiritus, quamdiu Ecclesia adhuc spectatur ut corpus morale in se ipsa, est primo per ordinationem ad unum omnium finem supernaturalis vocationis. « Unum corpus et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae. » Porro haec unitas perficitur eo, quod « unus Dominus (Iesus Christus), una fides, unum baptisma: » unus Dominus, cui omnes subordinantur et hoc ipso in unum corpus et uno spiritu ordinantur, idque per fidem unam tum in se tum in fidei sacramento, secundum invisibile et visibile elementum. « Etenim in uno Spiritu (ἐν ἑνὶ πνεύματι) omnes nos in unum corpus (εἰς ἓν σῶμα) baptizati sumus, sive Iudaei sint gentiles sive servi sive liberi; et omnes in uno Spiritu (εἰς ἓν πνεῦμα) potati sumus » 1. Cor. XII. 13. Postremo haec unitas corporis et spiritus suum habet et principium et finem, quia « unus Deus et Pater omnium. » Unus Deus et Pater « super omnes » tamquam principium et finis elevans, a quo et ad quem omnes elevandi sumus; « per omnia (per omnes) » tamquam principium et finis pervadens omnes et per se ipsum uniens ad corpus unum in unitate spiritus; « in omnibus nobis » ¹¹ inhabitando tamquam principium et finis beatificans nunc in spe, postmodum in re. Eph. IV. 4-6.

2°. Tota haec unitas « corporis et spiritus » est per Iesum Christum a) tamquam per causam meritoriam et sanctificantem. Per eius enim merita infunduntur charismata et gratiae omnibus membris, sed ut convenit corpori organico, singulis pro diversitate membrorum diversa. « Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi » ¹². Tum b) ipsa persona Iesu Christi suis meritis, gratia et gloria suae maiestatis « implens » coelum et terram et inferiores partes terrae est veluti centrum uniens totius Ecclesiae, fidelium in terra, iustorum in inferioribus partibus terrae tum in limbo veteris Testamenti tum in purgatorio poenae residuae, ac denique Angelorum et sanctorum omnium in coelo. « Quia descendit primum in inferiores partes terrae... ipse est qui ascendit super omnes coelos, ut impleret omnia » ibid. 7-10. Per hanc descriptionem ipsius personae Iesu Christi ut centri unientis totam Ecclesiam fit transitus a consideratione corporis moralis in se ad distinctius describendam rationem, qua Ecclesia est corpus mysticum Christi capitis.

3°. Ecclesia itaque est corpus Christi, Christus caput huius corporis sui. Hanc iam rationem corporis mystici, quomodo sit, Apostolus nos docet.

a) In primis a Christo capite ordiuntur et per totum corpus diffunduntur organice dispositae iuncturae quaedam veluti nervi et arteriae, per quas totum corpus et coniungitur cum suo capite et in se suisque membris disponitur, unitur, continetur: « est caput Christus, ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem iuncturam subministrationis. » Habemus hic utique metaphoram, nominibus quae immediate significant organa corporis physici, translatis ad significandum organismum corporis mystici, sed metaphoram apostolicam adeoque aptam exprimendae veritati, quomodo Christus caput, Ecclesia Christi corpus, Ecclesiae origo et vita et conservatio a Christo promanans, et cum Christo atque in membris unio et intestina dispositio intelligi debeat. Ceterum Apostolus ipse metaphoram resolvit in locutionem propriam. Iuncturae illae subministrationis, per quas Ecclesia corpus Christi cum Christo unitur atque a Christo vitam haurit et interiorem dispositionem, sunt ministeria a Christo instituta seu in concreto ab ipso instituti in sua Ecclesia ministri ¹³, et cum his ministeriis connexa charismata et sacramenta et media sanctificationis. In his ministeriis et mysteriis visibilibus Christus ipse invisibiliter suis meritis suaque divina virtute et in mysterio principali etiam substantialiter residet suaeque Ecclesiae tamquam caput unitur, et in eam tamquam in suum corpus per illa organa ministeriorum et mysteriorum vitam supernaturalem, nempe veritatem et charitatem, gratiam et sanctificationem active seu « secundum operationem » diffundit, auget et conservat in mensuram uniuscuiusque membri. Etenim « ipse dedit quosdam quidem Apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum in opus ministerii... ut iam non simus parvuli fluctuantes et circumferamur omni vento doctrinae... veritatem autem facientes in charitate » ibid. 11. sq.

b) Unde virtute huius subministrationis a capite per multiplices iuncturas dimanantis tum singula membra crescunt in sanctitate, tum totum corpus facit augmentum. Quod quidem incrementum in singulis seorsum sumptis deberet esse, sed non est in effectu ipso infallibile, quia liberum; in toto corpore, quantumvis liberum, est infallibile, quia caput Christus prospicit, ut subministratio secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri numquam in omnibus careat effectu, quantum opus est ad augmentum corporis. Est vero augmentum tum in extensione fidei ut Ecclesia universalis crescat usque ad ultimos fines terrae, tum maxime in intensione charitatis, ut singula membra pro mensura operationis et cooperationis conformentur, ac totum corpus semper sit conforme et (si ita loqui fas est) homogeneum capiti Christo, atque ita in singulis et in toto exprimatur imago Christi et formetur Christus (cf. Rom. VIII. 29; Gal. IV. 19.). Hoc modo dicitur corpus crescere in Christo sive (ex textu graeco) in Christum caput. « Veritatem autem facientes in charitate crescamus in illo (εἰς αὐτόν) per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem iuncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri, augmentum corporis facit ¹⁴ in aedificationem sui in charitate » ibid. 15. sq.

c) Hinc Ecclesia ita est corpus Christi, ut sit plenitudo Iesu Christi redemptoris, fundatoris, sanctificatoris. Ita nimirum Christus habet Ecclesiam tamquam suam et cum ea constituit aliquid unum, ut non hypostatice quidem verumtamen moralis persona una sit et unum subiectum iuris. « Christus enim totus cum membris suis est propter Ecclesiam quae est corpus eius » Aug. de dono persev. c. 7. Huius unitatis fundamentum non est solum externum, ut quadam iuris fictione in humanis inter dominum et servum, sed est reale et intestinum. Ipse enim primum in natura sua humana « mediator Dei et hominum, » secundus Adam in ordine reparationis repraesentat totum genus humanum, tum vero meritis suis, « pater futuri saeculi » et « mediator novi Testamenti » Ecclesiam sibi formavit et « acquisivit sanguine suo » (th. IV.). In hac sua Ecclesia ipse perpetuo exercet suam potestatem sacerdotii in sacrificio et sacramentis, magisterii in doctrina, imperii in regimine per suos ministros velut per instrumenta, quorum potestas est participatio ab ipso dimanans (cf. Tract. de Sacram. in genere th. X.); omnis gratia et vita supernaturalis, omnia dona omnesque virtutes ab ipso perenniter derivantur in Ecclesiam « secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri. »

Quapropter dum effectu ipso plenus redemptor, sanctificator, consummator spectatur, includit in hac sua plenitudine Ecclesiam corpus suum redemptum, sanctificatum, consummatum; atque ideo Christus in suis membris, in suo corpore formari, crescere dicitur, et tandem consummari, quando Deus erit omnia in omnibus ¹⁵; « quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis; » « in aedificationem corporis Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi ¹⁶; « omnia subiecit sub pedibus eius, et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam, quae est corpus ipsius et plenitudo eius, qui omnia in omnibus adimpletur; » « cum autem subiecta fuerint illi omnia, tunc et ipse Filius (caput cum corpore) subiectus ei erit, qui subiecit ei omnia, ut sit Deus omnia in omnibus » Gal. IV. 19; Eph. I. 23. IV. 13; 1. Cor. XV. 28. Perfectio itaque, augmentum et gloria Ecclesiae est gloria Christi ipsius, et plenitudo qua Christus adimpletur: « crescamus in illum per omnia; » sicut ex adverso persecutio Ecclesiae est persecutio Christi in suo corpore suaque plenitudine: « Saule, Saule quid me persequeris » Act. IX. 4. Videlicet Christus consideratur cum Ecclesia tamquam una persona moralis et unum subiectum iuris ¹⁷, ita ut simpliciter Christus caput ponatur pro capite simul et corpore in iis proprietatibus praedicandis; quae conveniunt tantum ratione corporis mystici. « Sicut..... omnia membra corporis cum sint multa, unum tamen corpus sunt: ita et Christus » 1. Cor. XII. 12.

d) Postremo sacramentaliter Ecclesia non solum significatur sed efficitur corpus mysticum unum in se et intime unitum cum Christo capite per unionem eucharisticam substantialis corporis et sanguinis totiusque Christi in sacrificio et in sacramento. « Calix benedictionis cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est? et panis quem frangimus, nonne participatio (κοινωνία) corporis Domini est? Quoniam unus panis, unum corpus multi sumus, omnes qui de uno pane participamus » 1. Cor. X. 16.

De hac Ecclesiae corporis mystici unitate in se et cum capite per corpus Christi substantiale in sacramento inexhausta est praedicatio ss. Patrum latinorum, graecorum et syrorum, quorum doctrinam exposuimus in Tract. de Euchar. th. VIII. coll. th. X. n. III. « Si vere Verbum caro factum est, et vere nos Verbum carnem cibo dominico sumimus, quomodo non naturaliter manere in nobis existimandus est?..... Si vere nos sub mysterio carnem corporis sui sumimus, et per hoc unum erimus, quia Pater in eo est et ille in nobis, quomodo voluntatis (tantummodo) unitas asseritur, cum naturalis per sacramentum proprietas ¹⁸ perfectae sacramentum sit unitatis... ut cum ille in Patre per naturam divinitatis esset, nos contra in eo per corporalem eius nativitatem, et ille rursum in nobis per sacramentorum inesse mysterium crederetur? » Hilar. de Trin. VIII. n. 13-17. « Si ergo vos estis corpus Christi et membra, mysterium vestrum in mensa dominica positum est, mysterium vestrum accipitis. » Aug. serm. 272. « Panis quem frangimus, nonne communicatio (κοινωνία) corporis Christi est? Cur non dixit (Apostolus) participatio (μετοχή)? Quia voluit aliquid amplius significare, et magnam indicare coniunctionem. Non solum enim per participationem et sumptionem sed etiam per unitionem communicamus; sicut enim corpus illud unitur Christo, ita et nos ei per hunc panem unimur... Cum dixisset communicatio corporis, quaesivit denuo aliquid arctius (ἐγγύτερόν τι) dicere; propterea subiunxit: quoniam unus panis, unum corpus multi sumus. Quid enim, inquit, dico communicationem? sumus ipsum illud corpus. Quid enim est panis? corpus Christi; quid autem fiunt participantes? corpus Christi, non corpora multa, sed unum corpus. Quemadmodum enim panis ex multis granis compositus unitur.... ita et inter nos invicem et cum Christo coniungimur; non enim ex alio quidem corpore tu, ex alio autem alius nutritur, sed ex eodem omnes » Chrysost. in 1. Cor. hom. XXIV. « Paulus dicit: omnes enim unum corpus sumus in Christo, quoniam unus panis multi sumus, omnes enim de uno pane participamus. Dicat namque nobis aliquis causam et doceat aliter vim mysticae Ecclesiae. Nam cur in nobis inseritur? Nonne ut Christum in nobis inhabitare faciat etiam corporaliter participatione et communione sanctae suae carnis?...

Maxime animadvertere operae pretium est, Christum non dicere se in nobis futurum dumtaxat secundum relationem affectualem, sed et per participationem physicam (κατὰ μέθεξιν φυσικήν). » Cyrill. Alex. in Io. l. X. T. IV. p. 862. « Ad nuptias corporales vocatus stupendum miraculum (mutationis aquae in vinum) patravit, et non eum multo magis filiis thalami nuptialis (Ecclesiae) corpus suum et sanguinem fruendum donasse confitebimur?.... In figura panis datur tibi corpus et in figura vini datur tibi sanguis, ut sumpto corpore et sanguine Christi ei concorporalis (cf. Eph. III. 6.) et consanguineus (σύσσωμος καὶ σύναιμος αὐτοῦ) efficiaris. » Cyrill. Hier. Catech. IV. n. 3. « Quoties ad corpus et sanguinem accedimus et ea super manus nostras accipimus, sic credimus nos corpus amplecti, et esse nos de carne eius et de ossibus eius, sicut scriptum est. » Maruthas in Asseman. Bibl. Orient. T. I. p. 180.

Secundum doctrinam igitur divinam Apostoli et explicationem ss. Patrum Ecclesia non tantummodo morale corpus Christi dicenda est, sed est corpus Christi mysticum per unionem operationis charismatum et gratiarum ex Christo capite in corpus; hinc vicissim per augmentum in vita supernaturali corporis ad Christum caput; per unitatem personae moralis seu per unum subiectum iuris, quatenus honor et iniuriae referuntur a corpore ad caput (κατ' ἀναφορὰν), valor et efficacia ministeriorum a capite dimanat in corpus (κατ' ἐνέργειαν); communicatione denique et inhabitatione Christi capitis in Ecclesia suo corpore per sacrificium et sacramentum corporis et sanguinis realis, quam Patres dicunt « naturalem proprietatem » capitis cum membris; « physicam participationem, » « concorporationem et consanguinitatem » membrorum cum capite.