De Ecclesia Christi

Post praenotiones et generales considerationes Ecclesiae Dei, quas praestruximus, iam unice de Ecclesia Iesu Christi sanguine eius acquisita et tamquam complexione novi Testamenti secundum propriam suam formam in terris constituta, ut ea ab ipso Deo verbis et factis proposita est, in toto hoc tractatu erimus solliciti, primum quidem acturi de ipsa huius Ecclesiae Christi institutione.

« Ecclesia novi Testamenti constituenda a Christo ex omnibus gentibus universalis ac perennis praenuntiata est in prophetiis veteris Testamenti atque descripta ut unum regnum potestatis in proprio regimine, regnum veritatis in proprio magisterio, regnum sanctificationis in proprio sacerdotio, quae omnis potestas originaliter et tamquam in fonte sit in Christo institutore, per participationem in eius ministris ad regendam, docendam, sanctificandam Ecclesiam in suis membris. »

1°. Sicut in veteri Testamento typi et prophetiae obiectum princeps habent ipsum Messiam Salvatorem, ita fere ubique una cum Christo praefiguratur et praenuntiatur opus eius: « ecce merces eius cum eo, et opus illius coram illo; sicut pastor gregem suum pascet, in brachio suo congregabit agnos » Is. XL. 10; LXII. 11. Hoc autem Messiae opus in effectu, simul merces et fructus operis merentis, quemadmodum illud prophetae cum ipso Redemptore humani generis, intime coniunctum et in unitate cum ipso praeviderunt, est eius regnum universale in omnibus gentibus. « Reminiscentur et convertentur ad Dominum omnes fines terrae, et adorabunt in cospectu eius omnes familiae gentium; quoniam Domini est regnum et ipse dominabitur gentium. » Ps. XXI. 28. 29. « Deus iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis... orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis, donec auferatur luna; et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum ¹... et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei. » Ps. LXXI. 1. sqq.; Zach. IX. 10.

Hoc regnum fundandum a Filio Dei qui idem est Filius hominis sicut universale omnium gentium, ita praedicitur futurum perenne omnium temporum. « In diebus autem regnorum illorum suscitabit Deus coeli regnum quod in aeternum non dissipabitur, et regnum eius alteri populo non tradetur (non substituetur aut succedet ei umquam aliud regnum, sicut quatuor regna mundana, unum alteri substituentur, et sibi succedent); comminuet autem et consumet universa regna haec, et ipsum stabit in aeternum. Secundum quod vidisti, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et comminuit testam et ferrum, et aes, et argentum, et aurum (quatuor imperia mundana numerantur ascendendo a testa et ferro ultimi Romani usque ad aurum Assyro-babylonici), Deus magnus ostendit regi, quae ventura sunt postea. » « Aspiciebam ergo in visione noctis, et ecce cum nubibus coeli quasi filius hominis veniebat, et usque ad antiquum dierum pervenit, et in conspectu eius obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem et honorem et regnum, et omnes populi et tribus et linguae ipsi servient; potestas eius potestas aeterna quae non auferetur, et regnum eius quod non corrumpetur » Dan. II. 44; VII. 13. 14. 27; Agg. II. 7. 8. 22. 23.

2°. Hoc regnum universale omnium gentium et perenne omnium temporum promittitur regnum unum, ut in cognitione, adoratione, cultu veri Dei sit populus unus, una civitas sancta tamquam novus Israel et nova Ierusalem novumque templum in Sion. « Consurge, consurge, induere fortitudine tua Sion, induere vestimentis gloriae tuae Ierusalem, civitas sancti... quia consolatus est Dominus populum suum, redemit Ierusalem: paravit Dominus brachium suum in oculis omnium gentium, et videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. » Is. LII. 1. sqq. « Surge, illuminare Ierusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est... et ambulabunt gentes in lumine tuo... et dilatabitur cor tuum, quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi..... et aperientur portae tuae iugiter, die ac nocte non claudentur, ut afferatur ad te fortitudo gentium, et reges earum adducantur..... et vocabunt te civitatem Domini, Sion Sancti Israel » ². Is. LX. 1. sq.; XL. 8-23. « Et erit in novissimo dierum ³, erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium et sublimis super colles, et fluent ad eum populi, et properabunt gentes multae, et dicent: venite ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Iacob, et docebit nos de viis suis, et ibimus in semitis eius, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de Ierusalem... et regnabit Dominus super eos in monte Sion ex hoc et usque in aeternum » Mich. IV. 1. sqq.; Is. II. 2. sqq.; Zach. VIII. 3-8. « Et erit in illa die, exibunt aquae vivae de Ierusalem, medium earum ad mare orientis, et medium earum ad mare novissimum (occidentis), in aestate et hieme erunt. Et erit Dominus rex super omnem terram; in die illa erit Dominus unus, et erit nomen eius unum... Et omnes qui reliqui fuerint de universis gentibus, quae venerunt contra Ierusalem (antea hostiles Ecclesiae), ascendent ab anno in annum, ut adorent regem Dominum exercituum » Zach. XIV. 8. sqq.

3°. Novus hic populus Israel, nova Ierusalem, civitas Domini, nova Sion, ut in prophetis promittitur, constituetur in sua propria forma regiminis, magisterii, sacerdotii, quae ab uno summo rege, magistro, sacerdote Christo derivatur.

a) Christus erit summus rex in supernaturali hoc regno pacis; quoniam vero est regnum perenne et visibile in terris eius imperii participes constituentur ab ipso alii pastores et principes, qui eius nomine et potestate regant populum Dei super omnem terram. « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius. Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. » Ps. II. 6. « Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super humerum eius; et vocabitur nomen eius Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi ⁴, Princeps pacis; multiplicabitur eius imperium, et pacis non erit finis; super solium David et super regnum eius (typo translato ad antitypum) sedebit, ut confirmet illud et corroboret in iudicio et iustitia, amodo et usque in sempiternum » Is. IX. 6. 7. « Et suscitabo super eas (oves Domini) pastorem unum, qui pascat eas, servum meum David; ipse pascet eas, et ipse erit eis in pastorem; ego autem Dominus ero eis in Deum, et servus meus David in medio eorum; ego Dominus locutus sum » Ez. XXXIV. 23. sqq.; XXXVII. 24-28. « Ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus terris... et crescent et multiplicabuntur; et suscitabo super eos pastores et pascent eos... Ecce dies veniunt dicit Dominus, et suscitabo David germen ⁵ iustum, et regnabit rex, et sapiens erit, et faciet iudicium et iustitiam » Ier. XXIII. 3-6. In mirabili Psalmo XLIV. post insignem descriptionem Christi sponsi et sponsae eius Ecclesiae, verba diriguntur ad Christum: « pro patribus tuis ⁶ nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram » ib. 17.

b) Idem rex et pastor super solium et super regnum David sempiternum promissus est ut propheta fidelis, unde regnum eius est sicut regnum pacis ita veritatis et iustitiae. Iam in institutione antiqui et typici populi Israel Deus pollicetur Moysi legislatori et prophetae populi: « prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui (similitudine principalis praefigurati ad figuram et imaginem adumbrantem, filii in domo sua ad famulum fidelem in domo Dei), et ponam verba mea in ore eius; » nuntiatque Moyses promissionem populo: « prophetam de gente tua et de fratribus tuis sicut me suscitabit tibi Dominus Deus tuus; ipsum audies » Deut. XVIII. 15-19. (cf. Matth. XVII. 5; Io. VI. 14; Act. III. 22. 23; VII. 36.). Ad hunc Moysi et per Moysen promissum prophetam respicitur, quando populus in ultimo stadio veteris oeconomiae regnum et summum sacerdotium commisit familiae Asmonaeorum, « donec surgat propheta fidelis » ⁷ 1. Macch. XIV. 41.

« Filii Sion exultate et laetamini in Domino Deo vestro, quia dabit vobis doctorem iustitiae, et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum (autumnalem et vernum), sicut in principio » ⁸ Ioel. II. 23. Hinc « de Sion exibit lex et verbum Domini de Ierusalem » Mich. l. c.⁹; eidemque Ierusalem promittit Deus: « ponam universos filios tuos doctos a Domino, et multitudinem pacis filiis tuis, et in iustitia fundaberis » Is. LIV. 13; Ier. XXXI. 33. 34; XXXII. 38-40. Quia porro divinum hoc magisterium perenne sit necesse est, « dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent eos scientia et doctrina... et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in Ierusalem, et non ambulabunt post pravitatem cordis sui pessimi » Ier. III. 15. sqq.

Quapropter nomen novae huius Ierusalem erit civitas veritatis, et Sion vocabitur mons sanctitatis. « Habitabo in medio Ierusalem, et vocabitur Ierusalem civitas veritatis et mons Domini exercituum mons sanctificatus (in textu hebraico mons-sanctitatis)... Ecce ego salvabo populum meum de terra orientis et de terra occasus solis... et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum in veritate et in iustitia » Zach. VIII. 3. 7. 8.

c) Sicut Ecclesia praedicta est regnum pacis et regnum veritatis in Christo et sub Christo summo rege et magistro, a quo homines ab eo constituti perenniter potestatem regni et magisterii participent, ita idem regnum praenuntiatum est fore sacerdotale per summum sacerdotem sanctificatorem Christum, a quo in homines ab ipso assumptos ministeriale sacerdotium derivetur.

α) Ex prophetarum visionibus in Christo diadema regis et diadema sacerdotis intime uniuntur pro perenni eius regno, et ideo utriusque unio valet iugiter in hoc regno, ut sit sacerdotale. Iesus filius Iosedec summus sacerdos dicitur diserte typus portendens Messiam: « audi Iesu sacerdos magne, tu et amici tui... viri portendentes sunt: ecce enim ego adducam servum meum Orientem » (צֶמַח nomen indubitatum Messiae) Zach. III. 8. Iam vero in hoc viro portendente propheta iubetur unire sacerdotale regio diademati, ut iugiter sit « consilium pacis, » i. e. unitatis inter potestatem utramque. « Sumes aurum et argentum, et facies coronas (cf. Apoc. XIX. 12.), et ponas in capite Iesu filii Iosedec sacerdotis magni; et loqueris ad eum dicens: haec ait Dominus exercituum, ecce vir oriens nomen eius... et ipse extruet templum Domino; et ipse portabit gloriam et sedebit et dominabitur super solio suo, et erit sacerdos super solio suo, et consilium pacis erit inter illos duos ¹⁰... et qui procul sunt, venient et aedificabunt in templo Domini. » Zach. VI. 11. sqq. De unione regiae et sacerdotalis dignitatis in Christo, et per Christum in Ecclesia multis disserit s. Epiphanius Haeres. XXIX. n. 2-4.

β) Christus proprio sensu sacerdos praedicitur suo cruento sacrificio acquisiturus sibi Ecclesiam omnium gentium. « Oblatus est, quia ipse voluit, et non aperuit os suum; sicut ovis ad occisionem ducetur.... si posuerit pro peccato animam suam ¹¹, videbit semen longaevum.... in scientia sua iustificabit iustus servus meus multos, et iniquitates eorum ipse portabit; ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo quod tradidit in mortem animam suam » Is. LIII. Hoc sacrificio Christi abolenda sunt omnia typica sacrificia antiqua. « Sacrificium et oblationem noluisti; aures autem perfecisti mihi. Holocausta et pro peccato non postulasti: tunc dixi, ecce venio... Annuntiavi iustitiam tuam in Ecclesia magna.... non abscondi misericordiam tuam et veritatem tuam a concilio multo » ¹² Ps. XXXIX. 7. sqq.

γ) Sacerdotium Christi praedicitur «aeternum secundum ordinem Melchisedech,» qui sacerdos altissimi in typo sacrificium obtulit panem et vinum Ps. CIX. 4. (Gen. XIV. 18.). Secundum hunc ordinem sacerdotii Christi praenuntiatur in eius Ecclesia futurum iuge sacrificium incruentum «ab ortu solis usque ad occasum» ad magnificationem nominis Dei «in gentibus» Mal. I. 11, de qua prophetia egimus in Tract. de Euch. sacrif. th. X.

Hinc porro consequitur et a prophetis praenuntiatur etiam iuge sacerdotium in Ecclesia, utique a summo sacerdote secundum ordinem Melchisedech institutum et derivatum. «Venio, ut congregem cum omnibus gentibus et linguis (heb. omnes gentes et linguas), et venient, et videbunt gloriam meam. Et ponam in eis signum ¹³, et mittam ex eis qui salvati fuerint, ad gentes, in mare (תרשיש Tartessum), in Africam, et Lydiam tendentes arcum, in Italiam ¹⁴ et Graeciam, ad insulas longe, ad eos qui non audierunt de me, et non viderunt gloriam meam. Et annuntiabunt gloriam meam gentibus..... Et assumam ex eis sacerdotes et levitas, dicit Dominus. Quia sicut coelum novum et terra nova... sic stabit semen vestrum et nomen vestrum» Is. LXVI. 18. sqq.; Mal. III. 3. 4. «In diebus illis et in tempore illo germinare faciam David germen iustitiae (nomen Messiae cf. Is. IV. 2; Ier. XXIII. 5; Zach. III. 8; VI. 12.)...quia haec dicit Dominus: non interibit de David vir, qui sedeat super thronum domus Israel; et de sacerdotibus et de levitis non interibit vir a facie mea (ministrans coram me), qui offerat holocautomata et incendat sacrificium et caedat victimas omnibus diebus... Si irritum potest fieri pactum meum cum die et pactum meum cum nocte, ut non sit dies et nox¹⁵ in tempore suo, et pactum meum irritum esse poterit cum David servo meo, ut non sit ex eo filius, qui regnet in throno eius, et levitae et sacerdotes ministri mei. Sicut enumerari non possunt stellae coeli et metiri arena maris, sic multiplicabo semen David (eos qui sunt a Christo, quem germinare faciet Davidi germen iustitiae), et levitas ministros meos.» Ier. XXXIII. 15. sqq.

Manifestum est, sicut hic promittitur praefiguratum aeternum regnum Christi alterius ordinis sublimioris, quam fuerat regnum typicum Davidis, ita promitti in hoc regno sacerdotium alterius ordinis ipsi indoli regni respondens, sicut terra nova et coelum novum, ita novum sacerdotium sublimius, quam fuerat in typo sacerdotium leviticum (cf. Heb. VIII. IX. XIII. 10.). Sicut Paulus (Heb. VII. 11-14.) ex eo inter alia, quod Christus non est ex tribu Levi, demonstrat eius sacerdotium alterius ordinis et non leviticum esse, ita etiam sacerdotes et levitae in regno Christi a prophetis ll. cc. promittuntur futuri non ex genere levitico, sed assumendi ex omnibus gentibus, multiplicandi et oblaturi sacrificia usque ad consummationem saeculi quamdiu erunt dies et nox ¹⁶. Translato autem et mutato sacerdotio, utique fieri necesse est translationem et mutationem legis, cultus externi, et nominatim sacrificii (Heb. VII. 12.), quod alibi praedictum esse vidimus futurum unicum secundum ordinem typi in Melchisedech. Quando igitur Ieremias diversas species sacrificiorum veteris oeconomiae, in qua ipse propheta, et illi erant, quibus proxime prophetabat, videtur transferre ad sacerdotes in regno Christi ¹⁷, non aliud intelligendum est, nisi quod omnibus illis typicis sacrificiis successurum sit unum sacrificium per illa omnia praefiguratum. «Carnalium sacrificiorum varietate cessante omnes differentias hostiarum una corporis et sanguinis tui implet oblatio... ut sicut unum est pro omni victima sacrificium, ita unum de omni gente sit regnum» s. Leo serm. 59. c. 7. cf. serm. 68. c. 3. «Mensam sacerdos ipse mediator Testamenti novi exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo; id enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis veteris Testamenti, quae immolabantur in umbra futuri. Propter quod etiam vocem illam in psalmo tricesimo et nono eiusdem mediatoris per prophetiam loquentis intelligimus, sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi; quia pro illis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus eius offertur, et participantibus ministratur» Aug. Civ. Dei XVII. c. 20. n. 2. «Unus verus mediator.... et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius rei sacramentum quotidianum esse voluit Ecclesiae sacrificium; quae cum ipsius capitis corpus sit, se ipsam per ipsum discit offerre ¹⁸. Huius veri sacrificii multiplicia variaque signa erant sacrificia prisca sanctorum, ut hoc unum per multa figuraretur, tamquam verbis multis res una diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo veroque sacrificio cuncta sacrificia falsa (imperfecta in umbra et figura cf. Heb. VIII. 7.) cesserunt.» Ibid. l. X. c. 20.

Pauca quae citavimus, sufficiunt, ut indefectibile regnum Christi in terris proprio regimine, magisterio, et sacerdotio in se cohaerens a Christo ipso Redemptore acquirendum suo sanguine, et ex omnibus gentibus ad aeternam omnium gentium salutem fundandum, clarissime in prophetis praenuntiatum esse intelligamus, adeo ut aeternum hoc et universale regnum constituat unum ex insignioribus characteribus et illustrioribus notis promissi Messiae. Multa alia prophetarum oracula huc pertinentia facile induci possent, quae non minori luce splendent. Is. XI. 1. 11. 12, XL. 2. 9; XLII. 6. 10; LI. 3-7; LIV; LXII; LXV. 16. sqq.; Hos. II. 16. sqq.; III. 5; Ioel. II. 27-32; III. 16-21. Amos III. 16. sqq.; IX. 11; Soph. III. 14; Zach. II. 10; XIV. 8. 9. Norma aliqua ad discernendas prophetias, quae vel sensu immediato vel typico ad Christum et¹⁹ eius Ecclesiam referuntur, ex modo citandi s. Pauli Rom. XV. 8-12. deduci potest.

Prophetiae promissionum et complementum executionis sese mutuo collustrant, ac manifesto divinitatis sigillo confirmant; ad ipsius igitur complementi considerationem nobis transeundum est.

«Quamvis regnum Dei et regnum coelorum in Scripturis non uno semper sensu accipiatur, in Evangeliis tamen 1°. hoc nomine annuntiatur regnum Iesu Christi in terra, ut societas in se et per se consistens in propria sua forma, ab aliis societatibus distincta et diversa, ordinis nempe non terreni sed supernaturalis, quamvis in terra ex hominibus constituta; quae eadem unitas in se constituta et propria forma regni 2°. a Christo fundatore aliis nominibus ac symbolis parabolarum describitur et annuntiatur.»

I. Regnum Dei est quidem etiam regnum creatoris in ordine naturali. «Domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et universi qui habitant in eo, quia ipse super maria fundavit eum» Ps. XXIII. 1; XLIX. 12. «Dominus in coelo paravit sedem suam, et regnum ipsius omnibus dominabitur.... benedicite Domino omnia opera eius in omni loco dominationis eius» Ps. CII. 19. 22; CXLIV. 11. 12; 1. Paral. XXIV. 11. 12; Tob. XIII. 1; Dan. III. 100; IV. 31. At phrasis complexa regnum Dei, regnum coelorum, et regnum simpliciter in relatione ad Deum in novo Testamento non appellatur nisi regnum supernaturale, quod Christus Redemptor sanguine suo acquisivit et hominibus comparavit, atque, qua parte illud in terris est, ipsemet suis legibus, institutis ac dotibus efformavit «sibique gloriosum exhibuit.» Consideratur autem hoc regnum supernaturale Iesu Christi secundum triplicem rationem.

1°. Directe spectantur gratiae, virtutes, dona ac ornamenta spiritualia interna, dum horum manifestatio in conspicuis regni institutis externaque visibili forma indirecte tantum significatur vel supponitur. Pharisaeis regnum Messiae fingentibus externum in prosperitate et gloria mundana Christus Dominus respondet: «regnum Dei non venit cum observatione; neque dicent; ecce hic, aut ecce illic; ecce enim regnum Dei intra vos est» (ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν) Luc. XVII. 20. 21. cf. XII. 31. «Non est enim regnum Dei esca et potus; sed iustitia et pax et gaudium in Spiritu Sancto» Rom. XIV. 17¹; 1. Cor. IV. 20. cf. Matth. XIX. 12.

2°. Saepe directe significatur regnum consummatum in vita aeterna, ubi Deus regnat in omnibus sanctis, et omnes sancti regnant cum ipso; in plurimis tamen locis simul includitur etiam regnum in terris tamquam praeparatio ad ipsum regnum consummatum. «Multi ab oriente et occidente venient et recumbent cum Abraham, Isaac et Iacob in regno coelorum; filii autem regni (primum vocati Iudaei ad regnum in terris) eiicientur in tenebras exteriores» Matt. VIII. 11; Luc. XIII. 28; «vocavit vos in regnum suum et gloriam» 1. Thess. II. 12; «ut digni habeamini in regno Dei, pro quo (ὑπὲρ ἧς) et patimini» 2. Thess. I. 5; «salvum faciet in regnum suum coeleste» 2. Tim. IV. 18. cf. Matth. V. 3. 10; VII. 21; XXVI. 29; Marc. IX. 46; X. 23-25; Luc. XXII. 16. 18. 29. 30; XXIII. 42; Io. III. 3. 5; Act. XIV. 21; 1. Cor. VI. 9. 10; XV. 50; Gal. V. 21; Eph. V. 5; Iac. II. 6; 2. Pet. I. 11; Apocal. V. 10.

Quandoque celebratur hoc regnum, quatenus completo iam numero sanctorum et corporibus etiam glorificatis civitas Dei erit in omnibus suis partibus perfecta. Descripto secundo suo adventu «cum potestate magna et maiestate,» eiusque signis enumeratis subdit Dominus: «cum videritis haec fieri, scitote quoniam prope est regnum Dei» Luc. XXI. 31. «Deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri... oportet autem illum regnare (in regno in terris), donec ponat omnes inimicos sub pedibus eius» 1. Cor. XV. 23-28. «Testificor autem coram Deo et Iesu Christo, qui iudicaturus est vivos et mortuos, per adventum ipsius et regnum eius» 2. Tim. IV. 1; Matth. XIII. 43; XXV. 34; Apocal. XXII. 5.

Si vera esset plurium Patrum interpretatio Matth. XVI. 28; Marc. VIII. 39; Luc. IX. 27. ipsa Christi glorificatio corporea in sua vita adhuc mortali diceretur regnum Christi, regnum Dei. «Proprie signanterque promiserat, quosdam de adstantibus discipulis non prius gustare mortem, quam viderent Filium hominis venientem in regno suo, idest in regia claritate, quam specialiter ad naturam suscepti hominis pertinentem his tribus viris (Apostolis) voluit esse conspicuam» s. Leo M. serm. 51. c. 2; Chrysostomus in Matth. hom. 56. al. 57. n. 1. et alii. Sed praeferenda est significatio regni Dei (ut habent Marcus et Lucas), de qua statim dicturi sumus; ut intelligatur cum s. Gregorio M. aliisque regnum Dei haec Ecclesia Christi constituta et late propagata in terris (s. Greg. in Evang. hom. 32. num. 6.).

3°. Haec significatio regni Dei, regni Christi, regni coelorum in novo Testamento frequentissima est, ut directe his nominibus designetur regnum visibile proprii nominis propriaeque formae a Christo in hominibus et ex hominibus in terra instituendum ubi de promissione annuntiante, aut institutum ubi de facto iam completo sermo est. In visibili hoc regno utique includitur tamquam dos et proprietas intima id, quod primo loco vidimus designari nomine regni Dei, et connectitur tamquam terminus ac finis id, quod loco altero significari diximus, regnum scilicet Dei consummatum; attamen regnum tertio hoc loco directe significatum distinguitur (distinctione inadaequata) ab illo priori quidem ut totum a sua parte formali; ad alterum vero se habet ut inchoatum ad perfectum vel etiam ut medium ad suum finem. De regni ita considerati institutione hic agimus, non ut iam facta sed ut annuntiata in Evangeliis.

II. Sicut in propheticis praenuntiationibus Messiae venturi vidimus tamquam opus eius cum ipso designari universale et incorruptibile regnum, ita in annuntiatione exsecutionis ac implementi declaratur finis et opus adventus Christi constitutio regni eius perenniter inter homines perstituri. Haec igitur constitutio regni Christi compendio complectitur totum opus ac finem magni sacramenti incarnationis, redemptionem mundi, expiationem peccati, sanctificationem et salvationem generis humani, atque supremam Dei glorificationem in hoc regno, in mundo redempto, sanctificato, salvato, qui est Ecclesia unita suo capiti Christo Redemptori et Salvatori.

1°. Sane in annuntiatione incarnationis per angelum tria haec declarantur tamquam summa totius mysterii: persona quae est Filius Altissimi et Filius simul natus ex Virgine matre, adeoque Deus et homo, Emmanuel Nobiscum Deus secundum Isaiae prophetiam in hac ipsa annuntiatione declaratam verbis et adimpletam facto (vide de Incarnat. th. XV.); tum nomen Iesu atque in eo implicite finis ac munus Redemptoris; postremo hoc munus et hic finis descriptus explicite in regno aeterno Redemptoris constituendo in redemptis et ex redemptis secundum typos et prophetias antecedentes in veteri oeconomia praeparationis. «Ecce concipies in utero et paries Filium (Spiritus Sanctus superveniet in te et virtus Altissimi obumbrabit tibi); et vocabis nomen eius Iesum; hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur (quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei); et dabit illi Dominus Deus sedem (τὸν θρόνον) David patris eius, et regnabit in domo Iacob in aeternum, et regni eius non erit finis» Luc. I. 31-35. In declaratione angeli ad s. Ioseph ipsum nomen Iesu Salvatoris comprehendit ea omnia, quae in annuntiatione ad beatissimam Matrem explicite praedicantur. Utraque autem angeli annuntiatio a s. Evangelista adhuc collustratur expresse in illa contestando complementum prophetiae de Emmanuele. «Quod in ea natum est, de Spiritu Sancto est; pariet autem Filium, et vocabis nomen eius Iesum ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a Domino per prophetam dicentem: ecce Virgo in utero habebit, et pariet Filium, et vocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus» Matth. I. 20-23.

Per thronum David et regnum in domo Iacob directe significari regnum visibile in terris tamquam complementum typorum antecedentium in populo Israel ex verbis ipsis clarum est, quamvis connexio cum regno consummato in coelis simul indicetur. Unde etiam duratio in aeternum (εἰς τοὺς αἰῶνας) pro utraque forma regni secundum subiectam materiam accipienda est, ut in una forma sit usque ad consummationem saeculi et sine fine corruptionis (Dan. II. 44; VII. 14.) quamvis non sine fine perfectionis; in altera simpliciter sine fine in aeternum.

Supernaturalis autem indoles huius regni aeterni, ac proinde diversitas et eminentia prae regnis et societatibus ordinis naturalis, atque hoc ipso propria eius forma et in se consistentia evidens est tum ex persona fundatoris ac regis, qui est Filius Altissimi et Filius hominis, Nobiscum Deus; tum ex fine, et intima ratione ipsius regni, quae est salvatio a peccatis, ut sit regnum sanctificationis in plenitudine temporis, sanctitatis in aeternitate.

2°. Praedicatio praecursoris ad parandam viam Domini haec erat: «poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum» Matth. III. 2. Teste ipso Christo post oeconomiam praeparationis in lege et prophetis inde a Ioanne incipit evangelium oeconomiae adimpletionis, quae dicitur et est regnum Dei. «Lex et prophetae usque ad Ioannem; ex eo regnum Dei evangelizatur» Luc. XVI. 16. cf. Matth. XI. 12. 13. Hinc evangelium ipsius Iesu Christi et discipulorum eius comprehenditur hoc compendio, ut sit Evangelium seu verbum regni. «Venit Iesus in Galilaeam praedicans Evangelium regni Dei, et dicens, quoniam impletum est tempus et appropinquavit regnum Dei;» «circuibat Iesus praedicans Evangelium² regni;» «qui audit verbum regni;» «praedicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe in testimonium omnibus gentibus;» «et aliis civitatibus oportet me evangelizare regnum Dei, quia ideo εἰς τοῦτο missus sum;» Iudaeis Messiam promissum et missum repudiantibus ait ipse: «auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti (gens una quia regnum unum) facienti fructus eius» Matth. IV. 23; IX. 35; XIII. 11. 19; XXI. 43; XXIV. 14; Marc. I. 14; Luc. IV. 43; VIII. 1; IX. 2. 11. 60; XVIII. 17; Act. I. 3; VIII. 12; XIX. 8; XX. 25; XXVIII. 23. 31.

3°. Regnum Messiae in terris secundum prophetarum praenuntiationes expectabant Iudaei non solum carnales, sed omnes etiam pii et spirituales; imo haec expectatio regni coincidebat cum exspectatione adventus Messiae; unum enim ex solemnibus nominibus ad designandas proprietates ac notas Messiae erat, Filius David, seu Israel Io. I. 49; Matth. II. 2; XXVII. 11; Io. XIX. 19-22. Hinc ad celebrandas prophetias in Iesu Nazareno adimpletas velut synonymae habentur acclamationes: «benedictus qui venit rex Israël» Io. XII. 13-16; Luc. XIX. 38; «qui venit Filius David» Matth. XXI. 9; et «benedictum quod venit regnum patris nostri David» Marc. XI. 10.

Haec autem regni Messiani exspectatio, quamvis quoad eius indolem in hominibus carnalibus fuerit erronea, quoad rem tamen regni visibilis propriaeque constitutionis ac formae inter homines fundandi, quo regnum typicum veteris Testamenti perficeretur et transferretur in regnum praefiguratum Testamenti novi, a Christo ipso et a sacris scriptoribus manifestissime approbatur et confirmatur tum modo, quo vidimus Christum et Apostolos totam suam praedicationem declarasse Evangelium regni a populo exspectati; tum modo quo hoc regnum, in veteri Testamento praefiguratum et promissum, exhibebant ut sedem David, regnum aeternum Filii David, regnum Emmanuelis; tum modo quo exspectationem Israëlitarum approbando referunt et describunt. «Ioseph ab Arimathaea et ipse (ut alii discipuli cf. Matth. XXVIII. 57.) erat exspectans regnum Dei» Marc. XV. 43; Luc. XXIII. 51; «ut sedeant hi duo filii mei in regno tuo... ait illis: non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo» Matth. XX. 21; «si in tempore hoc restitues regnum Israël? dixit autem eis: non est vestrum nosse tempora vel momenta (huius restitutionis certae, verum regni supernaturalis et universalis); sed accipietis virtutem Spiritus supervenientis in vos, et eritis mihi testes.... usque ad ultimum terrae» Act. I. 6.

4°. In ipsa proxima praeparatione sacrificii crucis, quo regnum erat acquisiturus, Christus Redemptor se regem et regnum sibi, regnum suum verissimum in hoc mundo professus est; de visibili enim regno in hoc mundo tota quaestio erat tum Iudaeorum tum Pilati; et hoc regnum ab eis negatum vindicavit esse suum, sed alterius ordinis ac ipsi fingebant, ordinis nempe supernaturalis. «Regnum meum non est de hoc mundo... nunc autem regnum meum non est hinc.» Verba satis per se clara Augustinus commentatur: «non ait regnum meum non est in hoc mundo, sed non est de hoc mundo.... non ait: nunc autem regnum meum non est hic, sed non est hinc; hic est enim regnum eius usque in finem saeculi» Aug. in Ioan. tract. 115. n. 2. De se ipso regni acquisitore et fundatore Christus ait: «vos de deorsum estis, ego de supernis sum; vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo» Io. VIII. 23; XVII. 13-16. Erat verus homo in hoc mundo, sed homo qui persona divina per alteram suam divinam naturam est Deus; ita et eius regnum splendor relucens et expressa imago Dei-hominis est verum regnum visibile in hoc mundo sed ex omnibus suis causis suisque dotibus regnum supernaturalis ordinis, et hoc sensu spirituale licet visibile ex hominibus et in hominibus constitutum, non de hoc mundo regnum divino-humanum. Hancque ipsam ad exemplar Christum expressam imaginem regni ut discipuli, cives regni, singuli in se referant, ipsemet in oratione illa testamentaria post ultimam coenam mandavit et Patrem rogavit. «Cum dilexisset suos qui erant in mundo... et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, sicut ego non sum de mundo» Io. XIII. 1; XV. 19; XVI. 11. 12. 16.

Porro ordinem supernaturalem sui regni non solum negative quod non sit de hoc mundo, sed etiam positive in illa responsione ad Pilatum Christus declarat velut ex prima et essentiali regni proprietate, quod sit regnum veritatis; fundat enim suum regnum in veritate, quam ipse rex veritas de supernis affert hominibus in mundo et revelat. «Tu dicis (h. e. verum dicis cf. Matth. XXVI. 64.), quia rex sum ego: ego in hoc natus sum et ad hoc veni in mundum (cf. Io. XVI. 28. etc.), ut testimonium perhibeam veritati, qui est ex veritate, audit vocem meam» Io. XVIII. 36. 37. Sicut praedicta est Ierusalem civitas veritatis et Sion mons sanctitatis (th. VI.), ita hoc fundamentum regni Iesu Christi, qui est ipsa veritas et ipsa vita (ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή) Io. XIV. 6. in novo Testamento in primis praedicatur, quod suo loco videbimus. «Gratia et veritas per Iesum Christum facta est;» «alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum Spiritum veritatis;» «Spiritus veritatis docebit vos omnem veritatem;» «Ecclesia Dei vivi columna et firmamentum veritatis» Io. I. 17; XIV. 16; XVI. 13; 1. Tim. III. 15. Haec veritas est, quae sanctificat cives in regno veritatis. «Vere discipuli mei eritis et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos;» «sanctifica eos in veritate» (ἐν τῇ ἀληθείᾳ); «genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius» (ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμάτων) Io. VIII. 32; XVII. 17. 19; Iac. I. 18.

Declaratur itaque in ipsis initiis Evangelii et in proxima praeparatione regnum Dei, regnum coelorum, regnum Iesu Christi, vel etiam regnum simpliciter ab ipso Redemptore constituendum ex hominibus et pro hominibus in terra, substituendum regno Israelis imperfecto praefiguranti hoc regnum novi Testamenti, adeoque regnum visibile in sua propria forma et unitate consistens, perpetuo duraturum «(regnabit in aeternum),» universale ex omnibus gentibus «(Evangelium regni in universo orbe),» regnum supernaturale veritatis et sanctitatis, cuius cives sunt discipuli et filii veritatis, sicut regnum ipsum et sicut ipse rex ac fundator, in hoc mundo sed non de hoc mundo.

III. Hoc ipsum regnum Iesu Christi in terris exhibetur sub alio schemate unius gregis ab ipso Christo bono pastore constituendi ex omnibus gentibus tamquam ovibus eius sanguine redimendis et ab ipso magno pastore pascendis, etiam per pastores ministros ad aeternam salutem ovium Christi. Multiplicibus item parabolis Evangelium regni, quo vidimus comprehendi compendium evangelicae praedicationis et proximae praeparationis, Dominus ipse illustrare voluit, et velut oculis exhibere, cuiusmodi hoc regnum Dei in terris unum et universale futurum sit.

1°. In veteri Testamento populus Israël peculium veri Dei saepe describitur velut grex ovium Domini. «Ipse est Dominus Deus noster, et nos populus pascuae eius et oves manus eius» Ps. LXXIII. 1; LXXVIII. 13; XCIV. 7; XCIX. 3; Ierem. XXIII; Ezech. XXXIV; Mich. VII. 14. et alibi saepe. Pastores autem Israël sacerdotes nempe et principes theocratiae veteris Testamenti Dominus arguit, qui dispergebant gregem, eisque reprobatis praedicit substituendum novum Israel, gregem Dei ex omnibus gentibus, super quem suscitabit Dominus ovium «pastorem unum, servum suum David, qui pascat eas et ipse erit eis in pastorem.» «Et servus meus David rex super eos, et pastor unus erit omnium eorum... et percutiam illis foedus pacis, pactum sempiternum erit eis» Ezech. XXXIV. 23; XXXVII. 24. 26; Zach. XI. 7. Sub hoc uno pastore, qui est «germen David,» Deus promittit, «suscitabo super eos pastores, et pascent eos; non formidabunt ultra et non pavebunt» «Ier. XXIII. 4. 5. Pastores isti promittuntur pro nova Ierusalem non unius populi sed omnium gentium. «Et dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina... In tempore illo vocabunt Ierusalem solium Domini, (non arca Testamenti veteris sed nova civitas Dei tota erit solium Domini), et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine Domini in Ierusalem» Ier. III. 15. 17. (Vide th. VI.).

Iam hunc unum gregem, hoc promissum unum ovile ex omnibus gentibus sub uno pastore Christus Dominus declarat gregem esse suarum ovium, et se ipsum esse unum pastorem.

a) Ut pastorem bonum se annuntiat, quia effusione sanguinis sui pro salute ovium suarum ipse eas congregat imo efficit suas oves. «Ego sum pastor bonus; bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis;» «et animam meam pono pro ovibus meis;» «et vitam aeternam do eis» Io. X. 10. 11. 15. 28.

Congregat oves ac pascit eas doctrina sui magisterii, et regit potestate sui imperii; atque ita homines constituuntur oves Christi auditu fidei eius magisterium, sanctitate morum ductum eius imperii sequentes. «Vos non creditis, quia non estis de ovibus meis; oves meae vocem meam audiunt; et ego cognosco eas et sequuntur me;» «ego sum pastor bonus, et cognosco meas, et cognoscunt me meae» Io. X. 14. 26. 27.

Sicut pastor unus, ita non solum ex filiis Israel sed aeque etiam ex gentibus sub uno pastore unum erit ovile. «Et alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor» Io. X. 16.

b) Hic unus pastor (ὁ ποιμὴν ὁ καλός cum articulo) est Christus ipse; sed quoniam suum ovile in terris et ovile unum perenniter futurum esse voluit; promisit enim neminem, saltem ut collective sunt unus grex et unum ovile, oves rapturum de manu sua quae est ipsa manus seu potestas Patris (Io. X. 28-30.): propterea ab ipso, auctoritate propria uno pastore, instituendi sunt alii pastores ad eius ministerium, qui in relatione ad ovile eius nomine et auctoritate pascant, in relatione ad Christum ut oves eius et ipsi pascantur; alii ergo erunt pastores, sed nulli alia auctoritate quam eius, qui unus est pastor divinus. Verum quae forma futura sit gregis et pastorum, postquam Dominus et pastor bonus ovium propriarum visibilis in terris pascere ipse desierit, id multo amplius et distinctius tractandum est in declaratione ipsius iam exsecutionis, quae ad hunc locum non pertinet. Intelligemus tunc, quomodo divinus pastor totum suum ovile, quod modo ab ipso annuntiatum vidimus sacrificio vitae suae sanctificatum, doctrina et potestate sua gubernatum, ex omnibus gentibus collectum ut sit unum sub uno pastore, commiserit cum potestate a se communicata uni supremo pastori vicario, ut visibili ministerio unitas ovilis visibilis perpetuo servetur: «pasce agnos meos, pasce oves meas» Io. XXI. 15-17. Sicut autem ad unitatem instituit unum pastorem supremum et universalem gregis totius, ita ob unitatem simul et universalitatem gregis voluit sub illo uno esse pastores multos, qui singuli non sane totum gregem, sed «qui in ipsis est pascant gregem Dei providentes» (ἐπισκοποῦντες) 1. Pet. V. 2. Omnes uno pastores³ Christo ministrantes in terris membra sunt, ut s. Augustinus loquitur, pastoris divini cuius oves sunt propriae, atque ita unus pastor et unum ovile. «Habeat ovile Domini praepositos, et filios et mercenarios. Praepositi autem qui filii sunt, pastores sunt. Si pastores sunt, quomodo unus pastor, nisi quia sunt illi omnes unius membra pastoris, cuius sunt oves propriae?» Aug. in Io. Tract. 46. n. 5.

2°. Dum Christus Dominus regnum Dei in terris a se constituendum annuntiat, illud cuiusmodi futurum sit, saepe describit parabolis, in quibus hoc suum regnum veteri regno typico, in propria sua forma ac constitutione conspicuum, substituendum vel explicite declarat vel indicat implicite ipsa regni sui universalitate, in quo non unus populus peculiaris, sicut typica illa oeconomia a Deo instituta erat, sed sine discrimine nationis et generis omnes gentes, mundus transformatus comprehendantur.

Veteris Testamenti regnum Dei in populo peculiari describitur a prophetis sub symbolo vineae plantatae a Domino Deo, quae a sylvis et desertis incultis seu ab omnibus gentibus alienis separata constituebat regnum Dei utique visibile sui nominis propriaeque formae. «Vineam de Aegypto transtulisti; eiecisti gentes, et plantasti eam... plantasti radices eius et implevit terram» Ps. LXXIX. 9. sqq.; Is. V. 1. sqq.; Ier. II. 21; XII. 10; Ezech. XIX. 10. sqq.; Iam vero eandem parabolam assumit Christus Dominus pro suo regno in terris, et ad declarandam translationem regni Dei ad gentes, quae erunt gens una quia regnum unum, simulque describit causam huius translationis seu potius ablationis regni a populo Iudaico per prophetas praenuntiatam, quia «occidetur Christus, et non erit eius populus qui eum negaturus est... Confirmabit autem pactum multis» Dan. IX. 26. 27. Descriptio Salvatoris haec est. «Homo erat paterfamilias (οἰκοδεσπότης), qui plantavit vineam, et sepem circundedit ei, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam agricolis.» Iisdem paene verbis fundatio regni Dei in populo Israel describitur Is. V. 2. concludendo: «vinea enim Domini exercituum domus Israel est.» Paterfamilias Dominus vineae, quam omnibus praesidiis et subsidiis abunde instruxerat, misit continua quadam successione servos suos (prophetas aliosque ministros fideles), ut ab agricolis fructus reciperet. Hi vero alium ceciderunt, alium occiderunt, alium lapidaverunt. «Novissime autem misit ad eos Filium suum (unum habens Filium carissimum Marc. Filium dilectum Luc.) dicens: verebuntur Filium meum. Agricolae autem... apprehensum eum eiecerunt extra vineam et occiderunt» ⁴. Quid iam faciet Dominus vineae agricolis illis? «Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis (dabit aliis Marc. Luc.), qui reddant ei fructus temporibus suis... Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus eius» Matth. XXI. 33. sqq.; Marc. XII. Luc. XX.

Cum hac parabola vineae intime cohaeret altera, in qua regnum coelorum in terris repraesentatur convivio nuptiarum Filii regis. De nuptiis Filii Dei incarnati cum Ecclesia et de Ecclesia sponsa suo loco agemus, ubi etiam videbimus iam in veteri Testamento descriptam desponsationem cum uno populo Dei peculiari, sed ita ut sponsa infidelis esset repudianda, ac illi priori substituenda «desponsatio in sempiternum,» in qua ait Dominus: «dicam non populo meo: populus meus; et ipse dicet: Deus meus es tu» Os. II.

Singulae partes huius symboli nuptiarum respondent singulis partibus prioris parabolae, ita ut manifesta sit una utriusque significatio. «Simile factum est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo. Et misit servos suos vocare invitatos (καλέσαι τοὺς κεκλημένους) ad nuptias, et nolebant venire. Iterum misit alios servos.... illi autem neglexerunt... reliqui vero tenuerunt servos eius, et contumeliis affectos occiderunt.» Quod coloni, quibus primum locata erat vinea repraesentans regnum Dei in terris, fecerunt servis successione temporum missis ad requirendum fructum, hoc idem servis regis simili successione missis fecerunt primum et ante alios invitati atque ita ab ipso rege praeparati ad nuptias. Quod vero in priori parabola est missio Filii quem occiderunt, hic sunt nuptiae Filii quas spreverunt. Unde sicut ibi malos male perdet, vinea regni Dei datur aliis, et hoc regnum transfertur ad gentes: ita eadem omnia repetuntur in convivio nuptiarum Filii, quae ipsae sunt regnum coelorum in terris. «Rex autem.... perdidit homicidas illos et civitatem illorum succendit (Ierusalem centrum regni typici)..... Ite ergo ad exitus viarum, et quoscumque inveneritis, vocate ad nuptias. Et egressi servi eius in vias, congregaverunt omnes quos invenerunt, malos et bonos ⁵, et impletae sunt nuptiae discumbentium. » Additur illud magnum discrimen inter discumbentes, quod pro praesenti statu nuptiarum regni inter ornatos veste nuptiali sunt etiam non habentes vestem iustitiae, cum iustis in uno regno visibili commixti etiam peccatores. « Intravit autem rex ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali » Matth. XXII. 2-14. Sed de hoc stadio unius, universalis, visibilis regni coelorum in terris, in quo sint cum iustis etiam peccatores, Evangelia proponunt aliam seriem parabolarum Christi Salvatoris, quas duce Augustino Episcopi Africae potissimum urgebant adversus Donatistas, quare illae reservandae nobis sunt ad alium locum, ubi data opera tractabimus de membris Ecclesiae.

Quod vinea locata gentibus, collecti ex viis et plateis discumbentes in nuptiis Filii regis significant, hoc ipsum exhibetur per regnum coelorum sub symbolo grani sinapis verbis licet paucissimis adumbratum. « Simile est regnum coelorum grano sinapis..... cum autem creverit maius est omnibus oleribus, et fit arbor, ita ut volucres coeli veniant et habitent in ramis eius » Matth. XIII. 31. 32. Regnum nempe coelorum fundandum in terris a Iesu Christo ex initiis humana aestimatione minimis et contemptis crescit multo sublimius omnibus regnis terrenis comprehendens omnes gentes ad vitam earum et salutem. Ita etiam transformatio mundi in regno et per regnum Iesu Christi adumbratur, dum dicitur « simile regnum coelorum fermento, » quod quantitate minimum atque absconditum totam massam farinae pervadit et transformat: « abscondit in farinae satis tribus (cf. Gen. XVIII. 6.), donec fermentatum est totum » Matth. XIII. 33.

Quin ulterius progrediamur, ex dictis in thesi satis clarum est, qua forma suam divinam religionem, veritatem a se revelatam sanctitatem a se praescriptam, instituendam ac fundandam esse, Christus Salvator inde a sua manifestatione in carne et a primis initiis praedicationis ac praeparationis declaraverit. Nempe non religionem tantummodo velut in abstracto revelare consilium erat divinum, quam singuli fidei persuasione et moribus vitae sibi permissi ac nullis auctoritatis et potestatis, obedientiae et subiectionis vinculis colligati tamquam in schola philosophica privatim sequerentur; sed imo sicut a prophetis vidimus praenuntiatum, ita a promisso et misso Redemptore in exsecutionis ipsis initiis est annuntiatum, ex omnibus gentibus fundari regnum, regnum coelorum, regnum Dei in terris unum et universale, quod ipsum regnum informetur fide et professione revelatae veritatis, disciplina et institutis supernaturalis sanctitatis, atque ita in hoc regno unitate sociali per auctoritatem et potestatem tum universitas omnium tum per se singuli conserventur et regantur in professione revelatae veritatis et in assecutione supernaturalis sanctitatis. Regnum igitur coelorum, regnum Dei, regnum Iesu Christi, cuius fundatio ab ipso annuntiata est modo, quo vidimus, est ipsa in concreto religio Iesu Christi, quae citra et extra hanc formam regni esse non potest.

« Christus Dominus in ipsa forma suae praedicationis velut in exemplari exhibuit formam suae Ecclesiae; hancque formam constitutam in visibili ac vivente auctoritate ex una parte et in obedientia fidei erga eandem auctoritatem ex parte altera transfudit in Ecclesiam, dum huius institutionem initiavit discipulorum fidelium vocatione, atque ex his omnibus duodecim Apostolorum electione, quibus in unum corpus sub se uno capite constitutis auctoritatem communicavit ad postulandam obedientiam fidei, simul praeparando plenioris potestatis participationem perennem et sub uno visibili capite hierarchicam unitatem pro tempore oblatae suae visibilis praesentiae. »

I. Christus Dominus, ut ex toto Evangelio manifestum est, inde ab exordio suae praedicationis in primis se ipsum demonstravit legatum divinum ac Messiam promissum, et a Iudaeis eo ipso tempore secundum prophetarum oracula expectatum (cf. P. Patritii in Evangel. dissert. 26. n. 7. et dissert. 27. c. 4. p. 4.), qui proinde in doctrina, in cultu, in regno Dei completurus sit, quod de Messia eiusque regno in tota patriarchali, Mosaica, et prophetica oeconomia fuerat praenuntiatum ac praefiguratum. Post supernaturales Messiae promissi manifestationes in ipsa eius nativitate (Luc. II. 8-19; 25-38. Matth. II. 1. sqq.), ad demonstrandum eum iam praesentem, et ad viam Domini praeparandam missus est Ioannes in spiritu Eliae et plus quam propheta (Matth. III. 1-14; Marc. I. 1-8; Luc. I. 15-17. 68-79; III. 1-17; Io. I. 15. 36; III. 27. sqq.). In ipsa solemni praedicationis initiatione visibilis species Spiritus Sancti et vox Patris declarantis universo populo eum « Filium suum dilectum, in quo sibi complacuit » (Matth. III. 16. 17. cf. XVII. 5; Io. XII. 28. 30.); miracula per totam vitam publicam continua, et ex manifesta directione atque etiam diserta declaratione ad eumdem finem conciliandae fidei in divinam missionem patrata ¹; prophetiae in eius nativitate, vita, doctrina adimpletae ²; divina vitae sanctitas repugnans falsitati doctrinae et rapinae seu usurpationi divinitatis (cf. Phil. II. 6); ipsa doctrina docendique modus, ubi lucebat lux veritatis in mysterii sanctitate et sublimitate, maiestas in ineffabili suavitate, divinitas in humanitate ³, haec omnia (deinceps per passionem et mortem in singulis suis adiunctis praenuntiatam, per resurrectionem, per missionem Spiritus Sancti et aedificationem Ecclesiae completa et confirmata) totidem radii erant luminis externi collustrantes divinitatem doctrinae et personae, quibus accedente interno lumine gratiae Iesus Nazarenus evidenter credibilis et credendus demonstrabatur secundum prophetias Scripturarum Messias promissus et missus a Patre, rex Israel salvator et pastor unus populi Dei, sponsor pacti novi et aeterni, pater futuri saeculi, desideratus cunctis gentibus, in quo benedicendae erant omnes generationes, Filius Dei genitus in die aeterno, cuius egressus tum ab initio a diebus aeternitatis tum novissime ex Bethlehem, Deus ipse veniens ad salvandum, Emmanuel Deus-nobiscum.

Sua autem missione a Patre, et sua suprema auctoritate demonstrata Christus plenam « obedientiam fidei » postulat in suam doctrinam veritatis et in sua praecepta ac instituta sanctitatis sub sanctione vitae vel mortis aeternae. « Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Qui credit in eum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei » Io. III. 16. 18. 36. « Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea; sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in eius dilectione » Io. XIV. 15. 21. 24; XV. 10. 14; 1. Io. II. 3. etc.

II. Hanc formam auctoritatis divinitus datae in magisterio et sacro imperio ex una parte, et ei respondentis « obedientiae fidei » ex parte altera, voluit Christus non solum pro tempore suae visibilis praesentiae in divina sua persona, cui auctoritas divina veritatis et legislationis in docendo et praecipiendo originaliter et essentialiter inerat « (via, veritas, et vita); » sed formam eandem voluit intestinam ac propriam totius regni sui in terris. Manifestum id reddidit in ipsa prima initiatione regni sui tum factis eam formam futuram praeparando tum verbis promittendo.

1°. Re sane vera Christus Dominus cum primum coepit praedicare regnum Dei in terris a se instituendum, continuo vocavit ac perpetua vitae consuetudine in unam societatem sibi « Domino ac magistro » (Io. XIII. 14.) coniunxit discipulos, atque ex his ipsis elegit duodecim, quos constituit unum speciale collegium multis praerogativis distinctum ab aliis suis fidelibus, idque solemnitate diserte adnotata in Evangelio. « Factum est autem in illis diebus, exiit in montem orare, et erat pernoctans in oratione Dei. Et cum dies factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis, quos et Apostolos nominavit: Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem eius » etc. Luc. VI. 12. sqq. ⁴ (cf. Io. VI. 67-69; Act. I. 21. 22.).

Memoratu dignissimum est, quod inde iam nomine collegiali eis proprio, ut unum corpus morale constanter appellantur illi duodecim cum articulo, οἱ δώδεκα Matth. X. 1; XI. 1; XX. 17. 24; XXVI. 14. 20. 47; Marc. III. 14.; IV. 10; VI. 7; IX. 34; X. 32; XI. 11; XIV. 10. 17. 20. 47; Act. VI. 2. Imo idem nomen duodecim retinent ut proprium etiam post interitum proditoris et ante electionem Mathiae Io. XX. 24; 1. Cor. XV. 5. (in textu graeco), quando alibi undecim οἱ ἕνδεκα dicti reperiuntur Matth. XXVIII. 16; Marc. XVI. 14; Luc. XXIV. 9; Act. I. 26. Hoc ipso nomine οἱ ἕνδεκα appellatur collegium, etiam ubi soli decem sunt Luc. XXIV. 33. coll. Io. XX. 24. Vicissim conservatur nomen duodecim ad designandum totum collegium etiam pro tempore, quo assumpto Mathia et Paulo iam sunt tredecim vero sensu Apostoli Matth. XIX. 28; Apoc. XXI. 14.

Iam hos duodecim excellentiori munere ab aliis omnibus discipulis discretos fuisse, clarum est ex ipso facto et modo electionis, ex nomine indito Apostolorum seu legatorum Christi in eius regno, ex locutionibus hoc distinctum collegium comparantibus cum aliis Christi discipulis et fidelibus, e. g. « undecim et qui cum ipsis erant » (οἱ ἕνδεκα καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς) cf. Luc. XXIV. 9. 33., ex modo quo diserte munus Apostolorum ad testificationem authenticam etiam ante adventum Spiritus Sancti omnino distinguitur in oppositione ad testes quosvis alios quantumvis fide et scientia idoneos: « oportet ex his viris qui nobiscum sunt congregati omni tempore... testem resurrectionis eius nobiscum fieri unum ex istis... ostende quem elegeris accipere locum ministerii huius et apostolatus (κλῆρον τῆς οἰκονομίας ταύτης καὶ ἀποστολῆς)... et annumeratus est cum undecim Apostolis » Act. I. 21. sq. Verum his omnibus opus non est, tota enim Christi oeconomia luculenter demonstrat specialem relationem, quam habent Apostoli in regno Dei tum ad Dominum, a quo mittuntur, tum ad alios discipulos universos sive unitos sive uniendos, pro quibus mittuntur.

2°. Considerando itaque Apostolos in priori isto stadio praeformationis, de quo nunc agimus, in primis videmus dominum hos duodecim selectos erudire prae reliqua multitudine discipulorum in mysteriis regni Dei ad ministerium legatorum suorum ipso nomine apostolatus expressum. Huius rei testimonium exhibet tota historia evangelica. « Quia vobis datum est nosse mysteria regni coelorum, illis autem in parabolis... Vestri autem beati oculi quia vident, et aures quia audiunt » Matth. XIII. 11. 16. « Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecumque audivi a Patre meo (revelanda hominibus), nota feci vobis » (ἐγνώρισα ὑμῖν vel in se explicite vel saltem implicite in promissione Spiritus Sancti) Io. XV. 15. cf. XVI. 12. Finis huius peculiaris institutionis declaratur praecepto, ut quod ipsi Apostoli seorsum et velut in tenebris audierunt, « dicant in lumine et praedicent super tecta » Matth. X. 27.

Hinc primum quidem videmus eos in intimo comitatu Iesu per civitates et castella praedicantis et evangelizantis regnum Dei: « ipse iter faciebat... evangelizans regnum Dei, et duodecim cum illo » Luc. VIII. 1. Tum vero ipsos duodecim dominus mittit « praedicare regnum Dei, » eandem qua ipse utebatur, formam iniungens, ut scilicet demonstrata signis et virtutibus missione divina auctoritati praedicationis ac magisterii respondeat ex altera parte officium obedientiae fidei sub sanctione damnationis aeternae in die iudicii, forma, demonstratio, auctoritas, sanctio praedicationis Apostolorum eadem est, quae in praedicatione Christi ipsius, nisi quod in Christo, quia unigenitus missus a Patre, potestas et auctoritas est ut in fonte, in Apostolis eadem est derivata a Christo, quia homines missi ab ipso. De Christi praedicatione dictum est: « tunc coepit exprobrare civitatibus, in quibus factae sunt plurimae virtutes eius, quia non egissent poenitentiam... Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam vobis; et tu Capharnaum... dico vobis, quia terrae sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi » Matth. XI. 20. sqq. de Apostolis: « Hos duodecim misit Iesus praecipiens eis... euntes praedicate dicentes, quia appropinquavit regnum coelorum; infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones eiicite... et quicumque non receperit vos neque audierit (ἀκούσῃ - ἀκοὴ τῆς πίστεως;) sermones vestros... amen dico vobis, tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum in die iudicii quam illi civitati » Matth. X. 5-15; Luc. IX. 1-6.

Principium auctoritatis Christi derivatae in suos legatos, quod diximus, generale statuit divinus magister. Primum et per se illud enuntiatum reperitur in electione et missione duodecim Apostolorum. « Hos duodecim misit Iesus, praecipiens eis... euntes praedicate... qui recipit vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum qui me misit » Matth. X. 5. 7. 40. Ut autem a potestate quae originaliter et exemplariter est in ipso Christo rege, magistro et sacerdote, per participationem derivata intelligatur omnis potestas quae est in regno Christi, simulque adumbrata iam exhibeatur distinctio graduum hierarchiae in eodem regno; Dominus post collegium duodecim Apostolorum in illa legatorum auctoritate iam institutum ⁵, «designavit et alios septuaginta duos, et misit illos binos ante faciem suam in omnem civitatem et locum, quo erat ipse venturus.» Hos itaque, quamvis a se missos, nec Apostolos creavit, nec Apostolis aequavit, sed tamen idem derivationis principium, et consequenter reductio auctoritatis ad ipsum fontem Christum sane etiam pro ipsis valet: «qui vos audit, me audit, et qui vos spernit me spernit; qui autem me spernit, spernit eum qui me misit» Luc. X. 1. 16.

3°. Ipsum collegium duodecim Apostolorum licet nondum in ultima sua forma et perfectione plene constitutum, huic tamen plenae constitutioni a Christo Domino iam in vita sua mortali praeparabatur in primis quoad ordinem hierarchicum.

a) Quamdiu visibilis ipse Dominus ac Magister cum Apostolis versabatur, alii visibili capiti aut centro ac glutino unitatis nec locus nec opus erat. At vero omni oblata occasione Christus ipse monet et praenuntiat, pro tempore futuro post suum discessum, aliquem ex ipsis et super ipsos constituendum esse maiorem, primum, praecessorem (ἡγούμενον) in regno Dei super terram. Ubi sermonem habet de suo abitu ab Apostolis, fere semper coniungitur quaestio inter ipsos, «quis eorum videretur esse maior?» Nullum ergo adhuc noverant iam tunc «maiorem» inter ipsos, aliquem tamen futurum pro tempore constituti regni Christi in terris omnino certum habebant. In responsionibus Domini ad has eorum quaestiones, explicite vel implicite haec tria solent contineri: nullum adhuc esse constitutum inter ipsos maiorem, seque solum esse eis ducem ac magistrum (ὁ καθηγητής); esse tamen sui loco non amplius cum eis visibiliter versaturi aliquem ex ipsis constituendum maiorem ac praecessorem; hoc a se impertiendum ministerium in exercenda potestate longe diversum esse ab ambitiosa dominatione principum inter gentes, ita ut praecessor licet potestate maior, humilitate tamen sentiat se omnium ministrum ad exemplum ipsius Domini ac Magistri, videlicet exercendo potestatem maioris non ad suum commodum et ambitionem, sed ad fructum et salutem communem in regno Dei. «Facta est autem et contentio inter eos, quis eorum videretur esse maior (pro eo tempore nempe, quando futurum sit, quod Christus dixit, Filius hominis secundum quod definitum est, vadit, ex qua praenuntiatione contentio ista exorta est). Dixit autem eis: reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent, benefici vocantur ⁶. Vos autem non sic; sed qui maior est in vobis, fiat sicut minor, et qui praecessor est, sicut ministrator. Nam quis maior est, qui recumbit an qui ministrat? nonne qui recumbit? ego autem in medio vestrum sum, sicut qui ministrat» Luc. XXII. 24. sqq.; cf. Matth. XX. 24-28; Marc. X. 42-45. «Dominus et Magister» (Io. XIII. 13. 14. 16.) se ipsum proponit exemplum quoad utrumque, primo quoad veram potestatem et auctoritatem; erit ergo in regno Dei aliquis inter Apostolos maior et praecessor (ὁ μείζων, ὁ ἡγούμενος) una potestate et auctoritate; quod etiam apparet ex oppositione inter praecessorem et ministratorem, maiorem et minorem, qui re ipsa maior et praecessor erit, sit non re et potestate sed modo eius exercitii sicut minor et ministrator; idem denique patet ex inducta comparatione maioris et praecessoris in regno Dei cum vera potestate eiusque perverso exercitio penes reges gentium. Ideo Dominus secundo se proponit exemplum quoad exercitium potestatis in regno suo. Eamdem tum promissionem tum monitionem de futuro unius primatu et de modo eius exercitii Dominus saepe repetit. «Si quis vult primus (πρῶτος) esse, erit omnium novissimus et omnium minister» Marc. IX. 33. 34. Dixerat de vera auctoritate pharisaeorum et scribarum, quatenus «sederunt super cathedram Moysi,» ex hoc enim infert: «omnia ergo quaecumque dixerint vobis (ὅσα ἐὰν εἴπωσιν ὑμῖν τηρεῖν), servate et facite;» tum vero reprobat modum exercendi auctoritatem et opera eorum, alligant enim onera gravia et importabilia, omnia opera eorum faciunt, ut videantur ab hominibus, amant (φιλοῦσι ambitu et fastu) primos recubitus, primas cathedras, salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi (καλεῖσθαι ῥαββί, ῥαββί). Inde transitum facit ad auctoritatem eiusque exercendi modum in regno suo. «Vos autem nolite vocari Rabbi, unus est enim Magister vester (ὑμῶν ὁ καθηγητής), omnes autem vos fratres estis; et patrem nolite vocare vobis super terram, unus est enim pater vester qui in coelis est; nec vocemini magistri (καθηγηταί), quia Magister (ὁ καθηγητής) vester unus est Christus. Qui maior est vestrum (ὁ δὲ μείζων ὑμῶν), erit minister vester» Matth. XXIII. 8-11. cf. XVIII. 1; Luc. IX. 46. sq. Unus videlicet est Magister Christus dupliciter, unus Magister visibilis pro tempore, quo loquebatur, visibilis suae praesentiae in terris; unus Magister ad omne tempus futurum, pro quo potissimum loquebatur; quia omne authenticum magisterium et omnis potestas (τὸ καθηγεμονικόν) in regno eius non est nisi participatio ab ipso derivata, et quia hoc magisterium externum efficaciam non habet nisi ab eius magisterio interno; ideo «omnes erunt docibiles Dei» (θεοδίδακτοι cf. Tract. de Trad. ed. 2. p. 107. sqq.). Sicut unus Magister Christus, ita unus pater in coelis, sensu nempe eminentiae (καθ' ὑπεροχήν). Hoc ipso non excluditur sed includitur, sicut in ordine naturali ita in regno Christi, paternitas et magisterium per participationem; ideo Dominus subiungit, «qui maior est vestrum,» hoc autem ipsum non est ad fastum pharisaicum «(nolite vocari Rabbi),» sed ad ministerium in salutem «(erit minister vester).»

b) Hunc maiorem, primum, praecessorem inter et super Apostolos Dominus in hoc stadio vitae suae mortalis et corporalis praesentiae nondum quidem constituit sed clare designavit Simonem, et rem ipsam istius primatus praeparavit eiusque rationem ac modum declaravit.

Haec praeparatio iam continetur in prima statim Simonis vocatione, qua nomen Petri seu fundamenti ei imposuit. «Intuitus eum Iesus dixit: tu es Simon filius Iona, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus» Ioann. I. 42. In electione et iterum in missione duodecim Apostolorum hoc nomen Petrus expressius notatur et ratione huius nominis et rei significatae non solum ordine ubique primus ponitur, sed etiam diserte primus inter Apostolos esse declaratur. «Elegit duodecim ex eis, quos et Apostolos nominavit: Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem eius, Iacobum, et Ioannem» etc. Luc. VI. 14. «Et convocatis duodecim discipulis suis dedit eis potestatem spiritum immundorum.... Duodecim autem Apostolorum nomina haec sunt. Primus Simon qui dicitur Petrus, et Andreas frater eius, Iacobus... Hos duodecim misit Iesus» Matth. X. 2. sqq.; Marc. III. 16. Factis ipsis eum Dominus tamquam praecessorem a reliquis Apostolis discrevit. Non solum inter eos, quos ad peculiarem confidentiam admisit, ubique primus notatur Petrus, sed fere cum ipso solo prae aliis divinus Magister agere videtur. In suscitatione filiae Iairi «non permisit intrare secum quemquam nisi Petrum, et Iacobum, et Ioannem;» in transfiguratione «assumpsit Petrum, et Iacobum, et Ioannem... Petrus vero et qui cum illo erant (Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ) ⁷, gravati erant somno; et evigilantes viderunt maiestatem eius... ait Petrus ad Iesum, praeceptor bonum est, nos hic esse;» ad agoniam in monte oliveti «assumit Petrum, et Iacobum, et Ioannem secum... et venit et invenit eos dormientes; et ait Petro: Simon dormis, non potuisti una hora vigilare mecum? vigilate et orate» Luc. VIII. 51; IX. 28. sqq.; Marc. XIV. 33. sqq. Iubet Petrum laxare retia ad capturam piscium, et cum ad prodigium «stupor circumdederat eum, et omnes qui cum illo erant (πάντας τοὺς σὺν αὐτῷ), similiter autem Iacobum et Ioannem... Et ait ad Simonem Iesus: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens» ⁸ Luc. V. 10. Cum Apostoli videntes Iesum super mare ambulantem turbati dicunt, quia phantasma est; «respondens (ad verbum Domini, ego sum, nolite timere) Petrus dixit, Domine, si tu es, iube me ad te venire super aquas; et ipse ait, veni... et continuo Iesus extendens manum, apprehendit eum» Matth. XIV. 28. Cum colligentes didrachma (tributum templi) quaerunt: Magister vester non solvit didrachma? Filius Dei patrat miraculum, ut solvat pro se simul et Petro, tamquam una secum persona iuridica: tolle piscem «et aperto ore eius invenies staterem, illam sumens da eis pro me et te» ⁹ Matth. XVII. 27.

Istae maioris, primi, praecessoris inter Apostolos velut primae delineationes non seorsum singulae sed in complexu omnes spectandae sunt, ut convergere tandem intelligantur ad explicitam istius primatus declarationem. Dominus enim Christus ultimo anno praedicationis suae, quando primum coepit discipulis praenuntiare suum discessum, passionem ac mortem (Marc. VIII. 31-33.), paucisque diebus antequam transfiguratione in monte suam glorificationem praemonstraret, atque iterum in ultima coena cum iam transiturus esset ex hoc mundo, disertis verbis et solemni testimonio promisit, se aedificaturum in uno Petro ex omnibus Apostolis electo Ecclesiam suam, tunc primum in Evangeliis hoc nomine proprio appellatam; et in hac una civitate Dei ita aedificanda super petram, ut portae inferi nunquam praevaleant adversus eam, quoniam regnum est aeternum quod genti alteri non dabitur, et Christus ipse regnabit in domo Iacob in aeternum, se eidem Petro daturum supremam potestatem clavium ad solvenda et liganda, quaecumque pertinent ad istud regnum coelorum visibile in terris, ita ut quemadmodum ipsum hoc regnum inchoatum in terris sic et potestas tamquam finem respiciat regnum consummatum in coelis, et pro eo vigorem ac valorem habeat (Matth. XVI. 18.). Ratio petrae et promissae potestatis clavium in regno coelorum explicatur secundum unum aliquod¹⁰ intestinum elementum in ultima coena, dum Christus petra angularis et fundamentum ex se ipso promittit, se firmaturum fidem Petri ita, ut per Petrum confirmet fratres, totam scilicet fraternitatem, quae in mundo est confortanda in fide (1. Pet. V. 9.) seu totam Ecclesiam, sicque Ecclesia super petram fundata futura sit columna et firmamentum veritatis (Luc. XXII. 32.). Sed quoniam haec iam sunt declaratio intimae rationis regni Dei in terris, secundum formam suam monarchicam, de iis in explicatione ipsius constitutionis¹¹ Ecclesiae alio loco nobis agendum est.

4°. Quando Christus supremam potestatem in civitate Dei, in regno coelorum promisit et praeparavit futuram in uno primo et praecessore, huncque designavit Simonem Petrum, sane non dissolvit collegium duodecim Apostolorum, sed sicut tunc unum erat sub Christo visibili capite, ita eius unitatem in omne tempus futurum, quamdiu persistet Ecclesia adversus quam portae inferi non praevalebunt, atque adeo etiam in successione apostolica sub uno capite visibili, sibi potestate vicaria et participata substituto, firmam et conservandam esse voluit. Hinc brevi tempore post promissionem supremae illius potestatis clavium factam uni Petro prae omnibus et super omnes Apostolos Christus declarat etiam potestatem sacri imperii in Ecclesia, quatenus illa constituenda sit in collegio apostolico non seorsum a Petro sed una cum Petro et in subordinatione sub ipso, ut haec subordinatio iam continetur in promissione antea facta uni Petro ¹².

Manifestum est, a Christo Domino Matth. XVIII. 17. 18. designari potestatem iudicialem atque universim regiminis pro Ecclesia et in Ecclesia futuram; sed quaeritur, cuinam in Ecclesia sit illa potestas conferenda, quodnam sit, (ut loqui solent) illius determinatum subiectum? Totus sermo Christi in illo capite Matthaei (coll. Marc. IX. 34. sqq.) dirigitur ad Apostolos. «In illa hora accesserunt discipuli (οἱ μαθηταί) ad Iesum» Matth.; «residens vocavit duodecim» (τοὺς δώδεκα) Marc. Huic collegio duodecim discipulorum in progressu sermonis inter alia denuntiat ea, de quibus nunc sumus solliciti. «Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum... si te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos... Quod si non audierit eos, dic Ecclesiae; si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Amen dico vobis, quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo.» In verbis illis, dic Ecclesiae, si Ecclesiam non audierit, significatur iudicium et iuridica sententia pronuntianda ab Ecclesia, ut pervicaces excludantur tamquam ethnici et publicani, in oppositione ad correctionem privatam ex officio charitatis, de quo in proxime antecedentibus agitur; sed huiusmodi potestas iuridica iam per se supponit non totam Ecclesiam ut subiectum potestatis, sed aliquos in Ecclesia, qui eo iure et officio sint insigniti idque non ab alio nisi ab auctore ipso Ecclesiae, qui hic loquitur et futuram in Ecclesia institutionem enunciat ¹³. Sed neque opus est hac deductione, cum significatio nominis Ecclesia luculenter ipsis verbis in proximo contextu determinetur: amen dico vobis (Apostolis, τοὺς δώδεκα), quaecumque alligaveritis, solveritis super terram, erunt ligata, soluta in coelo. In antecedentibus ligans et solvens minus explicite indicatur Ecclesia, hic explicite ea potestas promittitur solis illis duodecim, collegio nempe Apostolico in Ecclesia, hoc est pro omnibus futuris temporibus quamdiu persistit Ecclesia; de potestate ergo agitur ordinaria et propaganda ad successionem collegii Apostolici, prouti hoc iam ab institutore Christo promissum erat ordinandum et disponendum cum Petro et sub Petro; de potestate enim extraordinaria quae fuerit in singulis Apostolis et sine successione non ex hoc et huic similibus locis sed aliunde constare debet. Porro verba Christi, quaecumque alligaveritis, solveritis, referuntur utique ad iudicialem etiam potestatem in proxime antecedentibus indicatam, eamque includunt, multo tamen latius patent ad regimen Ecclesiae, de quo suis locis dicemus.

Sicut igitur hierarchia sub uno capite visibili ad conservandam unitatem in ipso collegio Apostolico praeparata est a Christo Domino adhuc in mortali vita versante cum Apostolis, ut paulo ante vidimus, ita in eodem vitae mortalis stadio tota Ecclesia praedisposita est, ut ipsa una Ecclesia ad unitatis conservationem distinguatur secundum eam partem quae habet potestatem ligandi et solvendi, atque secundum eam partem quae non est subiectum sed obiectum tantummodo et finis potestatis eiusdem. Ecclesia quae regit et Ecclesia quae regitur, non duae sed una Ecclesia in membra tamen iuribus et officiis inaequalia ab ipso institutore Christo distincta.

III. Oeconomia in praedicatione ipsius Christi Domini apparet manifesto ita disposita, ut quemadmodum hierarchica auctoritas et unitas in Ecclesia, de qua diximus, sic etiam universalitas, synagogae unius populi Iudaici abolitio et Ecclesiae omnium gentium substitutio praepararetur et praeformaretur in vita Christi mortali, non tamen consummaretur ante novi Testamenti sanctionem per mortem testatoris et eius sanguinis effusionem (cf. Luc. XXII. 20; Heb. IX. 15. sqq.). De ipsa personali sua praedicatione Dominus protestatur: « non sum missus nisi ad oves, quae perierunt, domus Israel » Matth. XV. 24. Simul vero de morte sua declarat: « animam meam pono pro ovibus meis, et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere » Io. X. 16. Hanc universalitatem ovilis futuram praeformat rebus et factis vitae suae mortalis, in vocatione Magorum ad adorandum regem Iudaeorum, cuius stellam viderant in oriente, Matth. II; in commendatione, confirmatione, exauditione fidei tum Samaritanorum Ioann. IV; Luc. XVII. 18., tum mulieris Syrophoenissae Matth. XV. 28., tum centurionis rogantis sanationem servi Matth. VIII. 5. sqq., tum aliorum gentilium Io. XII. 20. 23. in primitiis confessionis gentilium (centurionis et qui cum eo erant) in ipsa iam morte Christi secundum symbolicam praedicationem, in linguis gentium orbis Romani et per eum orbis universi, inscriptam vexillo crucis Matth. XXVII. 54; Luc. XXIII. 38.

Insuper pro tempore vitae suae mortalis tam verbis quam factis Dominus commendat sanctitatem templi Hierosolymitani, observationem legis ceremonialis, auctoritatem docentium legem Moysis in cathedra Moysis Matth. XXI. 12. 13; XXIII. 2. 3. 17-21. 23; XXVI. 18; Io. II. 16; V. 35; XVIII. 20. At simul annuntiat, instare iam tempus, quo templum Hierosolymitanum non amplius futurum sit sanctuarium publici cultus et sacrificiorum, domum veteris istius oeconomiae fore desertam, urbem cum templo ut sedem cultus Mosaici perpetua vastitate delendam, regnum Dei a Iudaeis auferendum. Hinc declarat et promittit, particulari oeconomiae veteri substituendam esse novam universalem; publicus cultus enim non erit restrictus ad unum locum, sed ubique celebrandus; regnum Dei dabitur genti facienti fructus eius; evangelium praedicabitur in testimonium cunctis gentibus; multi venient ab oriente et occidente in regnum coelorum, filii autem regni eiicientur in tenebras exteriores Matth. VIII. 11. 12; XXI. 43; XXIII. 38; XXIV. 2. 14. 15; Io. IV. 21-24. Quam Christus verbis praenuntiat, specialibus factis praemonstrat synagogae transformationem. Legi iudiciali Mosaicae substituit misericordiam paratam poenitentibus in absolutione adulterae Io. VIII. 8. 11. Eiectum a synagoga suscipit inter fideles in suam communionem Io. IX. 22. 35-38. (cf. XVI. 2.). Legem liturgicam et ceremonialem veterem ostendit sibi legislatori subiectam, mutabilem ac mutandam, quia ipse est « templo maior, » et « Dominus etiam Sabbathi » (Matth. XII. 6. 8.).

Eadem ratione, qua ipsius Salvatoris praedicatio proxime directa ad oves domus Israel, simul praeformabat Ecclesiam universalem, Apostolorum quoque missio in priori hoc stadio adhuc particularis quidem erat, sed ita ut praeparationem contineret futurae post consummatam redemptionem missionis universalis ad stabiliendum regnum Dei in omnibus gentibus. « Hos duodecim misit Iesus, praecipiens eis dicens: in viam gentium ne abieritis et in civitates Samaritanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israel. » Praedicatio haec iniungitur: « appropinquavit regnum coelorum; » quoniam vero hoc regnum erit non inter oves tantummodo domus Israel, sed inter gentes, et regnum erit Filii hominis promissum, mox subiungit Dominus: « ad praesides et ad reges ducemini propter me in testimonium illis et gentibus... amen dico vobis, non consummabitis civitates Israel, donec veniat Filius hominis » Matth. X. 5-7. 18. 23. Hunc adventum Filii hominis ipsemet ubi praenuntiat suam mortem ad redemptionem mundi, declarat esse adventum regni sui. « Amen dico vobis, sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo, » vel ut est penes Lucam, « donec videant regnum Dei, » et penes Marcum, « donec videant regnum Dei veniens in virtute » Matth. XVI. 28; Marc. VIII. 39; Luc. IX. 27. « Quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant, ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent et contra mundi huius gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei » s. Gregor. M. in Evang. hom. 32. n. 6.

IV. Sicut forma externa auctoritatis et distinctionis hierarchicae visibilis unitatis et universalitatis Ecclesiae, qualis in omne futurum tempus constituenda erat, adhuc in promissione et praeparatione continebatur, ita etiam charismata interna et dona Spiritus Sancti sive singulis sive omnibus in unitate spectatis Apostolis in priori hoc stadio nondum erant in sua plenitudine collata, sed tamquam pretium sanguinis Christi adhuc promissa, et ante completam redemptionem non nisi ex parte ac velut per modum arrhae praelibata. « Nondum enim erat Spiritus datus (in plenitudine promissa), quia Iesus nondum erat glorificatus » Io. VII. 39. « Expedit vobis, ut ego vadam; si enim non abiero, Paraclitus non veniet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos... Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo, cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem » ibid. XVI. 7. sqq. s. Gregorius Nazianzenus hanc per quosdam veluti gradus Spiritus Sancti donationem ita declarat. « Spiritus discipulis datus est trifariam et quantum capere poterant, secundum tria tempora, antequam Christus per passionem glorificatus esset, postquam fuit glorificatus per resurrectionem, post eius ascensionem ad coelos. » Prima donatio, ut Gregorius ibi prosequitur, erat occultior ad morborum et daemonum expulsionem (Matth. X.), altera expressior per insufflationem ad remittenda et retinenda peccata (Io. XX.), tertia quodammodo substantialis (οὐσιωδῶς ὡς ἄν εἴποι τις) visibili nempe specie in linguis igneis die pentecostes, et cum effectu plenitudinis donorum (Gregor. Naz. orat. 41. al. 44. num. 11.).

In oeconomia itaque redemptionis Christus Salvator ipsam mundi sanctificationem ac proinde Ecclesiae suae, quae est mundus sanctificatus, plenam constitutionem primum promeruit pretio sanguinis sui; atque ideo eam reservavit operae Spiritus Sancti, cuius missio tamquam causa proxima ad plenam illam aedificationem Ecclesiae hoc ipso intelligitur effectus principalis meritorum Christi continens in se tamquam in principio omnes alios effectus pro regno gratiae et veritatis. « Sicut Salvator veniens factus est impletio legis et prophetarum, ita impletio Evangelii est Spiritus Sanctus. Christus adveniens stabilivit, quae sunt a Patre, dicta nempe in lege et prophetis; ideo Paulus ait, plenitudo legis Christus. Spiritus Sanctus veniens adimplevit, quae sunt Evangelii. Quaecumque sunt in lege, Christus implet; quaecumque sunt in Christi doctrina, Spiritus implet... Adimplet Filius quae sunt Patris, et a se ipso non loquitur; adimplet Spiritus, quae sunt Filii, et a se ipso non loquitur » ¹⁴ Serm. de Spir. S. inter Opp. Chrys. ed. Maurin. T. III. p. 808. 809. Mundi expiatio antecedit in opere misericordiae per mortem Filii Dei incarnati, mundi redempti sanctificatio per plenam constitutionem Ecclesiae in omnibus gratiis ac donis consequitur ex illa morte ut opus dilectionis atque ideo appropriatum Spiritui sanctitatis et sanctificationis. « Cur non venit Spiritus, antequam ille abierat? Quia nondum maledictum sublatum erat, nondum peccatum solutum, sed omnes adhuc erant poenae obnoxii, propterea ille non venit. Poterat ipse (Christus) haec operari, sed illum (Spiritum) sinit operari prodigia, ut discant eius dignitatem... Idcirco ipse incarnatus est, Spiritui operationem reservans » ¹⁵. Chrys. in Ioan. hom. 78. al. 77. n. 3.

Ab ipso itaque Christo capite in vita sua adhuc mortali et ante effusum sanguinem tamquam pretium acquisitionis (Act. XX. 28.), videmus Ecclesiae institutionem inchoatam et praeformatam, tum secundum formam eius externam et conspicuam tum secundum formam internam et spiritualem, sive ut Paulus loquitur (Eph. IV. 4.), secundum unitatem corporis et spiritus. Forma quidem visibilis constituitur a Christo ipso in auctoritate visibili (qua nempe viventes homines fungantur) ex una parte, hocque ipso obedientia fidei (quae in fide fundatur et fide exercetur) erga eandem auctoritatem ex parte altera, quibus totum corpus ac societas fidelium contineatur ac regatur; illi enim ipsi qui auctoritate sibi a Christo communicata funguntur, etiam inter se in unum corpus constituti vicissim erga superiorem auctoritatem obedientia fidei obstringuntur. Versans adhuc visibilis in terris ipse Christus totum corpus docentium et obedientium unus dux et magister (εἷς ὁ καθηγητής) docet, regit, et continet sua suprema auctoritate, hancque totam in se concludit, Apostolis vero nondum nisi ad fines particulares et velut per intervalla communicat. Verum his ipsis factis communicationis et disertis promissionibus Apostolos totamque Ecclesiam praeparat ac praeformat pleniori ac perenni suae auctoritatis communicationi, qua sibi non amplius visibiliter conversaturo cum hominibus substituat tum unum vicarium in suprema potestate, tum in potestate hierarchice disposita Apostolos omnes et in unitate coniunctum collegium Apostolicum. Hac autem substitutione et communicatione fit, ut unus magister Christus per auctoritatem visibilem in suis legatis institutam (2. Cor. V. 20.) ipsemet perenniter doceat, regat, et contineat Ecclesiam suam. Ad hanc plenam Ecclesiae Christi institutionem, cuius praeparationem hactenus consideravimus, ipso ordine doctrinae nunc deducimur.

Iam consummata per cruentum sacrificium redemptione mundi et pretio acquisitionis Ecclesiae persoluto, divinus Salvator « usque in diem, qua praecipiens Apostolis per Spiritum Sanctum quos elegit, assumptus est » ¹, eisdem « praebuit se ipsum vivum post passionem suam in multis argumentis per dies quadraginta apparens eis et loquens de regno Dei » Act. I. 3. Frequenter igitur Dominus eis praesens locutus est non solum ad demonstrationem suae resurrectionis sed ut compleret institutionem et constitutionem regni Dei in terris; hanc enim tum frequentiam apparitionum tum scopum earumdem verba clare indicant. « Diebus quadraginta cum his (discipulis) commoratus aperuit corda eorum... ordinavitque eos et instruxit ad praedicationem dogmatis ac doctrinae suae, disponens Testamenti novi solemnem disciplinam » Lactant. de mort. persecut. l. I. c. 2. « Non ergo ii dies qui inter resurrectionem Domini ascensionemque fluxerunt, otioso transiere decursu, sed magna in his confirmata sacramenta, magna sunt revelata mysteria » s. Leo serm. 1. de Ascens. Quamvis autem sicut de ceteris Christi rebus et verbis, ita etiam de his apparitionibus ac institutionibus per quadraginta illos dies non omnia scripta sint (Io. XX. 30; XXI. 25); ea tamen quae pertinent ad institutionem et constitutionem Ecclesiae, de qua nunc agimus, quoad rem ipsam Evangeliis scriptis ita comprehenduntur, ut non tam ad eorum completionem aut ampliationem, quam ad securam et distinctam intelligentiam traditio catholica necessaria esse videatur. Apparitiones Domini per illos dies collegio Apostolico licet non semper pleno factae in Evangeliis describuntur quinque, prima ipso vespere diei resurrectionis, altera post dies octo, utraque Hierosolymis Luc. XXIV. 36-43; Io. XX. 19-29. cf. 1. Cor. XV. 5; tertia Io. XXI. et quarta Matth. XXVIII. 16-20. in Galilaea ²; quinta denique Hierosolymis, quando Dominus in coelum ascendit Marc. XVI. 14-19; Luc. XXIV. 44-51; Act. I. 4-9. cf. I. Cor. XV. 7. Ex hisce epiphaniis secunda in Evangeliis refertur tantummodo, quatenus pertinebat ad veritatem resurrectionis demonstrandam, facta in gratiam Thomae, atque velut pars aut supplementum primae spectari potest; in reliquis quatuor Christus « loquens de regno Dei, » perfecit eam, quam diximus, regni institutionem et constitutionem. Considerabimus ergo eas eo ipso ordine, quo factae sunt; neque enim alium accomodatiorem ordinem expositionis reperire est praeter eum, quam sapientia incarnata in rebus ipsis et in doctrina rebus connexa disposuit.

« Sicut Christus a Patre, ita Apostoli a Christo missi sunt Io. XX. 21: quapropter haec missio Apostolorum intelligenda est in complexu continere munus et potestatem ad Ecclesiam nomine ac vice Christi visibiliter regendam, docendam, sanctificandam. »

Consideranda nobis est vis propria magnae huius missionis Apostolorum primum generalius, quatenus Christus ipse eam declarat ex sua missione a Patre; deinde ex ipsa hac comparatione missionis principalis in Christo cum missione derivata in Apostolis intelligere conabimur specialius munera in hac missione inclusa et per eam in Apostolis instituta

I. Manifestum in primis est, verba Domini non theoreticam solum doctrinam vel promissionem continere, sed legiferam et efficacem institutionem; adeoque id quod significant, actu conferunt et efficiunt.

1°. Propositiones Io. XX. 21-23. duae sunt, una praemissa instar principii, « sicut misit me Pater, et ego mitto vos; » altera per modum consequentis, quae in illo principio implicite contenta ex eo deducitur, et ponitur explicite: « accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt. » Atqui propositio haec consequens evidenter practica est continens institutionem legiferam et conferens potestatem; ergo practica est etiam propositio praemissa, in qua illa ut in principio continetur, ex qua instar consequentis deducitur. Nimirum actu et ipso effectu confertur Apostolis missio a Christo, sicut ipse missus est a Patre.

2°. Missio haec Apostolorum a Christo facta est ad similitudinem missionis Christi ipsius a Patre: « sicut misit me Pater, et ego mitto vos. » In missione, adeoque etiam in similitudine missionis hic expressa a Christo, tria consideranda sunt, relatio et communicatio mittentis ad missum, est enim missio (ut ait s. Thomas 1. q. 43. a. 1.) «quaedam processio;» tum id quod communicatur, auctoritas scilicet et potestas missi derivata a mittente; finis denique ac terminus missionis seu opus, ad quod mittitur. Exprimit igitur Dominus in primis similitudinem in habitudine communicationis: sicut Pater me, ita ego vos mitto; a Patre in me, a me in vos missio et communicatio derivatur. «Hic verba mediatoris agnoscimus; medium quippe se ostendit dicendo: ille me, et ego vos» August. in Io. tract. 121. Porro ex hac ipsa mediatione, quod a Patre Christus, vicissim a Christo Apostoli mittuntur, non quidem identitas propter diversitatem infinitam subiecti, sed similitudo necessario intelligitur in re ipsa missionis, in potestate inquam, quae communicatur mittendo, et in opere ad quod mittuntur. Nisi hoc ita esset, verbum mittere in priori inciso, Pater mittit, et in posteriori, ego mitto, significatione ex toto diversa seu aequivoca sumendum foret, quod iam per se absurdum est, et excluditur ipsa comparatione, qua diserte exprimitur similitudo seu analogia in ipsa missione, in opere (ut diximus) ad quod mittuntur, et hoc ipso etiam in potestate necessaria ad opus missionis: sicut misit me Pater, et ego mitto vos. «Cum igitur iam omnia sublata sint impedimenta, inquit, et victoriam splendidam statuerim, et omnia sint restaurata (per mortem crucis); inde tandem ait; sicut misit me Pater, et ego mitto vos... Hic eorum animos erigit, et fide eos dignissimos exhibet, siquidem ipsius opus suscepturi erant; nec iam invocatio Patris est, sed sua propria auctoritate dat eis potestatem» ¹ Chrys. in Io. hom. 86.

3°. Ex his ipsis constat, propositionem qua missio impertitur Apostolis, esse universalem, nec posse restringi ad illam particularem dumtaxat potestatem remittendi vel retinendi peccata, quae in consequenti enuntiatur et confertur. Neque enim dictum est, ego mitto vos, ut quorum remiseritis peccata, remittantur eis; sed longe alius est sermo Christi redemptoris et fundatoris Ecclesiae. Duae sunt in sermone partes distinctae, quarum unaquaeque sensum completum continens per se consistit, quod quidem Evangelista eo clarius ostendit unius sententiae ab altera divisione. «Dixit ergo eis iterum, pax vobis; sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Haec cum dixisset, insufflavit et dixit eis, accipite Spiritum Sanctum; quorum remiseritis peccata, remittuntur eis.» In priori illa sententia potestas et opus missionis Apostolorum non alio modo determinatur nisi secundum missionem ipsius Christi a Patre. Atqui haec sane generalis est ad salutem generis humani, ergo etiam missio Apostolorum, quam Christus suae missioni respondere et similem esse dicit, debet intelligi generalis, quae potestatem particularem remissionis peccatorum in altera parte institutam comprehendit quidem implicitam, sed non hanc solam, nec ad hanc restricta est. Si cui sophisma obscuritatem iniiceret, quod ex nostro ratiocinio Apostoli etiam ad redemptionem mundi, ad meritum et largitionem gratiarum missi viderentur, patet responsio. Redemptio et merita Christi supponuntur completa, et sunt fundamentum ipsius missionis Apostolorum, quae pertinet ad applicationem redemptionis ac meritorum Christi (vide superius doctrinam Chrysostomi), ad applicationem nempe meritorum et gratiarum ministerialem, adeoque modis ac mediis a Christo institutis et totam vim suam mutuantibus ab ipso Christo Redemptore; neque enim aequalis sed similis dicitur missio Apostolorum. Sed haec paulo post distinctius explicabuntur.

4°. Subiectum missionis sunt omnes et soli illi, qui pertinebant et quatenus pertinebant ad collegium Apostolicum, et (quod de potestate perenniter in regno Christi exercenda ideoque ordinaria semper valet) ad legitimos eiusdem collegii successores. Ioannes distincte narrat (XX. 19. 24.) apparitionem factam esse, «ubi erant discipuli congregati» (οἱ μαθηταὶ συνηγμένοι), sed Thomas «unus ex duodecim» (εἷς ἐκ τῶν δώδεκα) non erat cum eis, unus scilicet ex collegio Apostolorum, quamvis tunc exciso iam proditore non duodecim sed undecim essent numero (th. VIII.) Lucas (XXIV. 33.) nominat «congregatos undecim et eos, qui cum illis erant» (συνηθροισμένους² τοὺς ἔνδεκα καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς). Quamvis alii velut concomitanter fuerint apparitioni praesentes, ipse tamen modus dicendi demonstrat, collegium Apostolorum directe spectari (οἱ ἔνδεκα καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς) in epiphania; verba autem quibus missio, sicut ipse Christus missus est, enuntiatur, et potestas in regno Dei per missionem confertur, non posse pertinere ad alios quam ad «congregatos undecim,» constat ex ipso fine electionis Apostolorum et instituti collegii Apostolici, ut sit auctoritas missionis seu apostolatus a Christo derivata ex una parte, et obedientia fidei ex parte altera, de qua re in superiori thesi satis dictum est. Paulus Iesum appellat «Apostolum et Pontificem confessionis nostrae» (Heb. III. 1.), et quemadmodum penes Ioannem Christus missionem impertit sicut ipse missus est a Patre, ita Paulus declarat apostolatum seu missionum (ἀποστολήν) eiusque potestatem acceptam per Iesum Christum: «per quem accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine eius» ³ Rom. I. 5. Porro hanc missionem pertinere ad omnes, qui sunt et quatenus sunt in collegio Apostolico et ad eorum successionem in communi spectatam, ex eo etiam patet, quod verba Christi certe non minus pro Thoma tunc absente valent quam pro reliquis praesentibus, referuntur enim ad illos undecim (πρὸς τοὺς ἔνδεκα). Explicat id lucide s. Cyrillus Alexandrinus. «Quomodo ergo Thomas, non immerito quaeret aliquis, si vere tunc aberat, Spiritus Sancti factus est particeps, cum discipulis Dominus apparuit, et insufflavit dicens: accipite Spiritum Sanctum? Respondemus, Spiritus Sancti virtutem in omnes, qui gratiam (Apostolatus) acceperunt, permanasse, et largientis scopum adimplevisse. Dedit autem Christus non aliquibus seorsum, sed omnibus in communi (in uno toto spectatis) discipulis. Quapropter eum (Spiritum) accipiunt, tametsi aliqui non aderant, dantis liberalitate non ad solos praesentes restricta, sed in totum sanctorum Apostolorum chorum permeante» ⁴ Cyrill. Alex. in Io. l. XII. T. IV. p. 1100. Eundem in sensum ratiocinatur Augustinus (ad Hesych. ep. 199. n. 10.), qui in re alia demonstrans verba a Christo Apostolis dicta etiam ad Paulum pertinere, hanc affert rationem: «quamvis enim nondum inter eos erat, quando eis hoc dictum est, ad eorum tamen collegium atque societatem etiam ipsum non ambigimus pertinere.»

II. Quoniam missio Apostolis confertur a Christo, sicut ipse missus est a Patre, hoc ipso iubemur primum considerare proprias rationes huius missionis Christi a Patre, atque deinde in his constituere normam, ut missionem Apostolorum a Christo illi similem plenius intelligamus.

1°. Cum missio sit processio a mittente ad aliquem terminum, in missione Christi utrumque considerandum est.

a) Missio supponit et includit originem a Patre mittente (vide Tract. de Trinitate). «A me ipso non veni, sed est verus, qui misit me... ego scio eum, quia ab ipso sum, et ipse me misit» Io. VII. 28. Quoniam vero haec processio est Filii a Patre per generationem, et proinde Filius consubstantialis est et unum cum Patre secundum naturam divinam; ideo omnia quae sunt Patris mittentis, sunt Filii missi sed ab illo huic communicata. «Nunc cognoverunt, quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt..... et cognoverunt vere, quia a te exivi, et crediderunt, quia tu me misisti... et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt» ibid. XVII. 7-10. Ergo etiam doctrina, opera, auctoritas, et potestas in misso sunt a mittente. «Mea doctrina non est mea, sed eius qui misit me» ibid. VII. 16. «qui verbum meum audit, et credit ei, qui misit me, habet vitam aeternam..... non possum ego a me facere quidquam; sicut audio, sic iudico... Opera quae dedit mihi Pater, ut perficiam ea, ipsa opera testimonium perhibent de me, quia Pater misit me... Et verbum eius non habetis in vobis manens, quia, quem misit ille, huic vos non creditis» ibid. V. 24-38.

b) Ut terminus ad quem mittitur, spectanda sunt munera in missione Filii. Haec licet propria Filio secundum humanitatem, in qua formaliter missus intelligitur, habent tamen modum excellentiae incommunicabilis ex divinitate personae, quae in assumpta natura mittitur, et per hanc naturam hisce muneribus fungitur. Munera haec simulque excellentia eorundem in Filio misso universim sunt α) potestas imperii: «dedit ei potestatem iudicium facere, quia Filius hominis est;» «dedit ei potestatem omnis carnis;» «data est mihi omnis potestas in coelo et in terra;» «donavit illi nomen, quod est supra omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur coelestium, terrestrium, et infernorum;» β) auctoritas magisterii: «magister vester unus est Christus;» «docens eos, sicut potestatem habens;» «novissime locutus est nobis in Filio, quem constituit heredem universorum;» «unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit;» «quod vidimus, testamur» (Io. III. 11.); «creditis in Deum, et in me credite;» «erunt omnes docibiles Dei;» γ) sanctificatio sacerdotii, in quo se ipsum obtulit hostiam, proprioque merito infinito et propria potestate est redemptor et sanctificator: «non semet ipsum clarificavit, ut pontifex fieret, sed qui locutus est ad eum, Filius meus es tu, ego hodie genui te;» «fidelis pontifex ad Deum, ut repropitiaret delicta populi;» «ingrediens mundum dicit, hostiam et oblationem noluisti, corpus autem aptasti mihi... tunc dixi, ecce venio, ut faciam, Deus, voluntatem tuam... in qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Christi semel;» «qui per Spiritum Sanctum semet ipsum obtulit immaculatum Deo, emundabit conscientiam nostram ab operibus mortuis:» «una oblatione consummavit in sempiternum sanctificatos;» «et pro eis ego sanctifico me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate.» δ) Munera haec Filii missi a Patre simul sumpta comprehenduntur, et in sua excellentia intelliguntur, quatenus imperio, magisterio et sacerdotio suo constituit Ecclesiam sibi et Ecclesiam suam, «animam pono pro ovibus meis, oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis;» «aedificabo Ecclesiam meam;» «dilexit Ecclesiam, et semet ipsum tradidit pro ea.... ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam;» «Ecclesiam Dei, quam (sibi) acquisivit sanguine suo» (τὴν περιεποιήσατο διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος); «Christus caput est Ecclesiae, ipse salvator corporis eius» (σωτὴρ τοῦ σώματος).

c) Ex his etiam patet finis missionis Iesu Christi. Finis proximus et opus Filii Dei missi in mundum est redemptio, sanctificatio et salvatio in regno et per regnum Dei constituendum in terris. «Oportet me evangelizare regnum Dei, quia ad hoc missus sum» Luc. IV. 43.⁵ «Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam; haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Iesum Christum... opus consummavi, quod dedisti mihi, ut faciam» Io. XVII. 2. sqq.

Demum finis ultimus missionis est glorificatio Patris in Filio, et Filii a Patre. «Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem, qui misit illum» Io. V. 23. «Pater venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te..... ego te clarificavi super terram, opus consummavi, quod dedisti mihi, ut faciam; et nunc clarifica me tu Pater apud temetipsum claritate, quam habui, priusquam mundus esset, apud te» ibid. XVII. 1. sqq.

2°. Iam vero huic praecellenti missioni Christi a Patre respondet, ex disertis verbis ipsius, missio Apostolorum a Christo, ut superius ostensum est, non quidem secundum aequalitatem in essentia, sed secundum similitudinem per participationem: «sicut misit me Pater, et ego mitto vos.»

a) In primis ergo missio Apostolorum necessario aliquam originem et processionem dicit a Christo mittente, verum pro differentia subiecti non per communicationem naturae sicut inter Patrem et filium, sed sicut inter supremum Dominum eiusque legatum per participationem potestatis, et communicationem donorum quae ad eius administrationem requiruntur. Eo fere modo quo Filius unigenitus est per generationem in unitate naturae, et tamen primogenitus inter multos fratres, qui filii sunt adoptionis «consortes divinae naturae,» et per donum gratiae supernaturaliter ei assimilati; «voluntarie enim (βουληθεὶς non naturaliter) nos genuit verbo veritatis.»

b) Hanc processionem Apostolorum a Christo, et assimilationem ad missionem Christi a Patre nunc consideramus in communicatione sacri imperii, magisterii, sacerdotii, quae vidimus in Filio misso esse originaliter et praecellenter, in missis Apostolis sunt derivata et ministerialiter. Ducem habemus, in re aliunde certa, s. Doctorem Ecclesiae Cyrillum. «Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. His verbis D. N. Iesus Christus ordinavit orbis duces, et doctores, et divinorum mysteriorum suorum dispensatores ⁶, quos etiam luminarium instar lucere iam et illuminare iubet non solum Iudaeorum regionem.... sed omnem potius quae sub sole est..... Columnae et firmamentum veritatis facti sunt beati discipuli, quos enim misisse se dicit, sicut Pater ipsum misit, simul quidem Apostolatus dignitatem ostendens et traditae eis potestatis incomparabilem gloriam, una vero, ut par erat, Apostolicorum munerum viam demonstrans. Nam si suos ipse discipulos ita mittendos esse censuit, sicut ipsum Pater misit, quomodo necesse non erat, ut qui similium imitatores esse deberent, dispicerent, ad quid perficiendum Pater Filium miserit?... Postquam magna apostolatus dignitate eos claros effecit, et sicut modo dixi, divinorum altarium ministros ac sacerdotes constituit ⁷, statim eos sanctificat manifesto sufflatu proprium suum spiritum eis largiens» Cyrill. Alex. in h. l. T. IV. p. 1093-1095.

α) Quoniam missio est tamquam legatorum pro Christo in regno et ad regnum Dei, propterea sicut potestas imperii a Patre communicatur Filio secundum humanitatem in ipsa missione⁸, sed propter divinitatem personae in eo est principalis ut in fonte; ita Christus ipsa missione hanc suam potestatem⁹ communicat, verum ita, ut manens in ipso principaliter in Apostolos tamquam eius legatos derivetur participata et ministerialis. Christus suam propriam potestatem imperii in regno suo exercet et applicat per legatos Apostolos; Apostoli missi nullam habent potestatem nisi exercendam vice ac nomine Christi mittentis.

Sanctus et verus, qui accepit a Patre et habet clavem David, qui aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit (Apoc. III. 7. cf. II. 28.); is pro hoc suo regno David promisit Apostolis: «si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus: amen dico vobis, quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo.» Nunc autem actu eos mittit pro regno suo super terram, sicut ipse missus est a Patre; unde profecto missio haec ab eo¹⁰, qui aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit, continet illam promissam potestatem (et in potestate officium) quaecumque alligandi et solvendi in Ecclesia (pertinentia ad propriam rationem et finem Ecclesiae) super terram sententiis iudicialibus, quae ratae habeantur in coelo. Hinc luculentius patet, quomodo Dominus ex generali illa missione inferat ac determinet potestatem specialem iudicii ad remittenda¹¹ vel retinenda peccata; vicissim vero haec collatio potestatis¹² specialis iudiciorum confirmat, quod diximus de comprehensione iurisdictionis (seu sacri imperii) generalis in missione Apostolorum a Christo analoga missioni Christi a Patre. Quando igitur Apostolus protestatur, exercitium suae iurisdictionis valere in nomine ac virtute Domini nostri Iesu Christi, hoc ipsum significat, virtutem scilicet esse participatam ex missione Christi et exercendam vice ac nomine Christi. «Iudicavi ut praesens.... in nomine Domini nostri Iesu Christi, congregatis vobis et meo spiritu ¹³, cum virtute Domini nostri Iesu tradere huiusmodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit » 1. Cor. V. 4. « Si venero non parcam; an experimentum quaeritis eius, qui in me loquitur Christus? » 2. Corinth. XIII. 3.

β) Missio in regno veritatis, ad cuius testimonium Iesus venit in mundum (Io. XVIII. 37.), includit communicationem magisterii a Christo mittente in Apostolos missos, sicut doctrina in magisterio ipsius Christi est doctrina Patris mittentis. At personae Verbi secundum divinitatem communicatur sapientia generando, secundum humanitatem communicatur ipsa missione, quae est assumptio hypostatica humanae naturae; Apostolis vero Christus mittens communicat suam doctrinam verbo externo, multoque magis per Spiritum Sanctum illuminatione interna. Ex ipsa porro ratione missionis patet, istam communicationem doctrinae non esse personalem dumtaxat pro ipsis Apostolis, sed constituere formam internam publici muneris apostolatus ad docendas omnes gentes. Quare Apostolorum hoc magisterium sicut totum exercetur auctoritate et nomine Christi mittentis, ita Christus mittendo ipse docet per suos legatos, atque hac ratione manet « magister unus Christus, » et in Ecclesia « omnes sunt docibiles Dei. » Missus a Patre de se ait: « mea doctrina non est mea, sed eius qui misit me; » missi a Christo protestantur: « pro Christo legatione fungimur, tamquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo » 2. Cor. V. 20.

Eadem est ratio signorum missionis. Sicut in magisterio Filii missi a Patre includitur demonstratio et confirmatio auctoritatis divinae per opera divina; ita eadem demonstratio pertinet ad missionem Apostolorum. Ille ait: « opera quae dedit mihi Pater, ut perficiam ea; ipsa opera quae ego facio, testimonium perhibent de me, quia Pater misit me » Io. V. 36. Apostoli dicunt: « non audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium (εἰς ὑπακοὴν ἐθνῶν), verbo et factis, in virtute signorum et prodigiorum, in virtute Spiritus Sancti » Rom. XV. 18. Sed Christus ea facit ut Filius et virtus Patris, adeoque virtute sua: Apostoli operantur ut legati tantummodo, non sua sed mittentis virtute. « Nos quid intuemini, quasi nostra virtute aut potestate fecerimus hunc ambulare?... in fide nominis eius hunc, quem vos vidistis et nostis confirmavit nomen eius » Act. III. 12. 16.

γ) Missio in regno sanctificationis et in ministerio novi testamenti sine dubio comprehendit sacerdotium; neque enim sanctificatio perficitur sine sacerdotio (Heb. IX. 22. 23.), et testamentum divinum inter homines essentialem cum sacerdotio connexionem habet (ibid. VII-12; VIII. 6.) Christus sacerdos magnus et conditor novi testamenti missus est a Patre, ut salvaret mundum redemptione aeterna per unum sacrificium cruentum; « una enim oblatione consummavit (τετελείωκεν) in sempiternum sanctificatos » (Heb. X-14.); pariterque ut hanc redemptionem semel completam (ἐφάπαξ) ipse sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech iugiter in effectum deduceret per suum perenne sacrificium incruentum et per sua sacramenta in Ecclesia suo sanguine sacrificii sibi acquisita, et visibilibus institutis ac invisibilibus donis Spiritus Sancti a se fundata.

Haec redemptionis applicatio et membrorum Ecclesiae sanctificatio commissa est Apostolis in sua missione tamquam ministris magni et aeterni sacerdotis, licet adhuc in confuso et modo ex aliis Christi mandatis distinctius determinato vel determinando. Si enim ipsorum missio nihil pertineret ad has praecipuas et intimas rationes missionis Christi a Patre, quomodo quaeso integra maneret significatio verbi et institutionis Christi Salvatoris: « sicut misit me Pater, et ego mitto vos? »

Missi itaque sunt, ut sacrificium redemptionis a magno sacerdote sine ministro in cruce oblatum, ministerio suo iugiter applicarent per sacrificium incruentum (explicite iam institutum ipsisque mandatum in ultima coena) et per sacramenta (a Christo instituta vel instituenda); verum per sacrificium et sacramenta non sua sed Christi, quoniam sicut ab ipso ex meritis sui sacrificii cruenti sunt instituta, ita ab ipso principaliter sacrificium incruentum offertur et sacramenta peraguntur ministerio legatorum suorum (Tract. de Sacram. in genere th. X.). Sunt missi ad sanctificandam Ecclesiam non suam sed Christi Redemptoris et fundatoris, idque potestate quae in Christo principalis ad ipsos per missionem derivatur participata. Potestas ergo haec sacerdotii in eis est ministerialis, per quam magnus sacerdos suum aeternum sacerdotium iugiter in sua Ecclesia exsequitur. « Sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei » 1. Cor. IV. 1. « Numquid Paulus crucifixus est pro vobis, aut in nomine Pauli baptizati estis?..... Quid igitur est Apollo, quid vero Paulus? ministri eius cui credidistis » ibid. I. 13; III. 5. « Omnia autem ex Deo, qui nos reconciliavit sibi per Christum; et dedit nobis ministerium reconciliationis » 2. Cor. V. 18. 19.

c) Nunc facile apparet, quomodo sacrum imperium, magisterium, et sacerdotium ex ipsa ratione missionis sit totum ad laudem et gloriam mittentis. Quemadmodum Filius missus (in humanitate sua) clarificatio est Patris mittentis, isque de se ipso testatus est: « qui quaerit gloriam eius, qui misit illum, hic verax est » Io. VII. 17; ita de Apostolis ait: « verba quae dedisti mihi, dedi eis... et clarificatus sum in eis.... sicut tu me misisti in mundum, et ego eos misi in mundum... ego in eis et tu in me, ut sint consummati in unum, ut cognoscat mundus, quia tu me misisti » ibid. XVII. 8. sqq. Et Apostoli protestantur: « illuminatio gloriae Christi, qui est imago Dei; non enim nosmet ipsos praedicamus, sed Iesum Christum Dominum nostrum, nos autem servos vestros per Iesum » 2. Cor. IV. 1-6.

Est igitur missio Apostolorum ex ipsa missione Iesu Christi velut emanatio, qua iam glorificatus nec amplius visibili praesentia nobiscum versaturus eos sibi in regni sui super terram sacro imperio, magisterio, sacerdotio assumit ministros, sibique substituit, ut ipsi pro ipso et ipse per ipsos ad regendam, docendum, et sanctificandam Ecclesiam eius sanguine acquisitam hisce muneribus fungantur, quamdiu Ecclesia in terris est perstitura.

« Christus Iesus regnum suum in terris ita instituit, ut tum in proxima praeparatione Matth. XVI. Luc. XXII. tum in respondente illi exsecutione Io. XXI. unum Simonem Petrum ex ceteris et super ceteros Apostolos elegerit, quem potestate instruxit suprema et universali tum super singulas partes et singula membra Ecclesiae tum super totum corpus Ecclesiae; quae quidem potestas sit vicaria a Christo derivata, immediata immediatione virtutis in totum et in partes, plena quoad obiectum proprium regni coelorum in terris. Propterea hac ipsa potestate constituitur principium formans et continens visibilem unitatem Ecclesiae ex ipsa institutione Christi fundatoris ac iure proinde divino. »

Postquam universim in prima apparitione Io. XX. 21. missio a Christo data est Apostolis secundum analogiam missionis Christi a Patre, atque ita in complexu potestas apostolica instituta in regno Dei super terram, Dominus in duabus epiphaniis subsequentibus, ut ab Evangelistis referuntur, distincte iam ordinem et modum potestatis in Ecclesia atque hoc ipso formam suae Ecclesiae visibilis determinat ae declarat.

Penes Evangelistas Matth. XXVIII. 7. 10; Marc. XVI. 7. discipuli, et apud Marcum quidem expresse Petrus, iubentur exspectare Domini manifestationes in Galilaea: « dicite discipulis eius et Petro, quia praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis, sicut dixit vobis » l. c.; ex qua monitione iam coniici merito potest, has in Galilaea apparitiones pro Apostolis et nominatim pro Petro insigniores et momenti maximi futuras esse¹. Re ipsa, quoniam scopus longe praecipuus harum manifestationum erat perficere institutiones et constitutionem regni Dei, videmus hoc regnum quoad fundamentalia principia plene constitutum in duabus hisce epiphaniis, quas in Galilaea factas referunt Evangelia Io. XXI. Matth. XXVIII. instituto uno supremo pastore super omnes oves Christi, et tradita collegio Apostolorum atque explicata potestate in omnes gentes.

Ioannes consulto adnotat, manifestationem istam a se c. XXI. narratam, fuisse tertiam inter eas, quae discipulis (τοῖς μαθηταῖς) factae sunt. Ex hoc in primis intelligitur, Evangelistam habuisse specialem rationem apparitionum, quae fiebant collegio Apostolorum; si enim etiam aliae in Evangeliis narratae computarentur omnes, haec non tertia fuisset sed septima. Praeterea discimus, connumerari apparitiones tamquam factas toti collegio, sive Apostoli omnes adessent, ut in secunda, sive aliqui abessent, ut in prima et hac tertia. Unde iterum tum collegium Apostolicum constitutum ut unum corpus, tum (quod inde consequitur) principium repraesentationis² demonstratur, quatenus nimirum non solum praesentes sed etiam absentes includuntur in iuribus collatis et officiis impositis, quod iam superius ex ss. Cyrillo et Augustino adnotavimus. Postremo ex hac numeratione Ioannis constat, manifestationem istam ad visibile caput tum Apostolis tum toti ovili Christi Iesu instituendum directam, priorem fuisse altera Matth. XXVIII. in qua posteriore proinde potestas et missio ad omnes gentes collegio Apostolico iam sub uno capite constituto et non nisi in unione et subordinatione sub eodem hoc capite impertita intelligi potest. Hunc eumdem ordinem constanter in promissione quoque potestatis Matth. XVI. XVIII. ab Ecclesiae conditore observatum fuisse, animadversione sane dignissimum est. Unde etiam patet, in missione collegio Apostolico facta incluso Petro, de qua in thesi superiori egimus, constitutionem internam et subordinationem in ipso collegio a Salvatore ex promissione anteoedenti (Matth. XVI.) et ex institutione mox secutura (Io. XXI.) suppositam fuisse et reservatam, ut eam in missione quam ibi solum generatim ex sua a Patre missione determinaverat, explicite enuntiare nihil opus fuerit.

His obiter praenotatis accedimus ad ipsam iam institutionem factam in hac tertia Christi manifestatione considerandam, quantum ad distinctiorem intelligentiam institutionis Ecclesiae postulatur; neque enim de Petri eiusque successorum principatu secundum totam suam amplitudinem nunc tractatum scribimus. Quoniam vero divinus fundator Ecclesiae rationes visibilis capitis a se in Petro instituti diserte declaravit non solum in ipsa institutione pro praesenti, de qua agimus, sed etiam explicatione realiter parallela sub alio tamen atque alio schemate in promissione pro futuro Matth. XVI. Luc. XXII. 31. 32., idcirco (ut iam superius praemonuimus) divina haec testimonia ad collustrationem pro nostro intellectu unius per alterum simul coniungamus necesse est.

Certe inter promissionem et ipsam institutionem rerum parallelismus manifestus est. Ubique eadem est persona testificans et instituens, Christus fundator Ecclesiae; eadem persona, ad quam unam prae aliis omnibus testimonium et institutio refertur, Simon Petrus; idem terminus personarum, prae quibus et super quas Petrus constituitur, nempe collegium Apostolorum et universa Christi Ecclesia sub aliis et aliis nominibus « Ecclesia mea, regnum caelorum; fratres tui, oves meae et agni mei; » idem obiectum reale, potestas scilicet eadem promissa ac instituta, sub diversa licet metaphora petrae Ecclesiae, clavium regni, firmamenti fidei, pastoratus ovilis Christi; idem prostremo utrobique finis in promissione et institutione; finis, inquam, est propria forma, indeficiens securitas, visibilis unitas Ecclesiae.

« Interrogabat discipulos suos.... vos autem quem me esse dicitis: Respondens Simon Petrus dixit..... Respondens autem Iesus dixit ei: beatus es Simon Bar Iona.... et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam... et tibi dabo claves regni coelorum » Matth. « Simon, Simon ecce Satanas expetivit vos... ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos » Luc. « Hoc iam tertio manifestatus est Iesus discipulis suis, cum surrexisset a mortuis. Cum ergo prandissent, dicit Simoni Petro Iesus: Simon Ioannis³: diligis me plus his?..... Dicit ei: pasce agnos meos... pasce oves meas » Ioan.

In considerationem veniunt haec quatuor, quae Christi fundatoris Ecclesiae promissione et institutione determinantur, subiectum potestatis, obiectum terminans sive extensio potestatis, obiectum formale sive intensio potestatis eiusdem, postremo et ad praesentem nostrum scopum maxime finis potestatis, qui est forma unitatis visibilis et indefectibilis per hanc ipsam supremam potestatem constituta a Christo atque inserta Ecclesiae universali.

I. Subiectum quod adtinet, ex verbis disertis tam promissionis quam institutionis clarius est, quam ut ulteriorem demonstrationem admittat, esse unum Simonem filium Ioannis, cui promittuntur et conferuntur, quae tribus illis locis citatis continentur, eumque formaliter Petrum constituunt, nempe « Petrum aedificandae Ecclesiae petram dictum, claves regni coelorum consecutum et solvendi et alligandi in coelis et in terris potestatem » (Tertull. Praescript. c. 22.). Aeque clarum est, illum unum esse subiectum prae ceteris Apostolis, quoniam evidenter unus eligitur ex omnibus simul per modum unius corporis seu collegii spectatis, coram quibus et in quo collegio ipsi uni Simoni Petro munus ibi expressum promittitur et confertur. Nihilominus illustrationem aliquam merentur, tum quae in duplici loco Matth. et Ioan. de congrua dispositione subiecti promissionis et institutionis habentur, tum dicta quaedam ss. Patrum quae praepostero sensu accepta obscuritatem inducere possent.

1°. Tamquam dispositio congrua ad promissionem ab ipso Salvatore provocatur Petri prae omnibus Apostolis edita professio fidei in Christum Filium Dei vivi, utique inclusa charitate. « Vos autem (Apostoli omnes una cum Petro spectati) quem me esse dicitis? » Prae aliis omnibus « respondens Simon Petrus dixit (ex speciali revelatione Patris qui est in coelis), tu es Christus Filius Dei vivi. » Pari modo ad ipsam collationem potestatis promissae antecedit trina solemnis provocatio Petri prae ceteris Apostolis ad professionem charitatis in Christum Filium Dei vivi, sane velut fundamento supposita fide. « Simon Ioannis diligis me plus his? Respondit ei, etiam Domine, tu scis, quia amo te. » Fides primum praestruitur ad promissionem, charitas deinde ad ipsam exsecutionem: « fides et charitas initium vitae et finis, initium quidem fides, finis vero charitas; duo haec in veritate coniuncta Dei sunt » (ἀρχὴ μὲν πίστις, τέλος δὲ ἀγάπη. τὰ δὲ δύο ἐν ἑνότητι γενόμενα θεοῦ ἐστιν) s. Ignatius M. ep. ad Ephes. n. 14. Huic itaque duplici professioni fidei in charitate et charitatis in fide ab uno Petro inter omnes et prae omnibus Apostolis proclamatae) Dominus directe respondit verbis suae promissionis et institutionis. » Tu es Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam. » « Tu scis, quia amo te: pasce agnos meos... oves meas. » Iam intelligis, quid valeat illa, quae induci solet, difficultas, Petrum professionem edidisse nomine omnium Apostolorum, et ideo illud quod a Christo retribuitur professioni aeque ad omnes spectare, ut quemadmodum pares erant professione, ita et pares constituantur potestate. At haec nomine aliorum supposita professio, diserte excluditur in muneris ipsa collatione penes Ioannem; ibi enim de solius Petri dilectione, et de dilectione super omnes alios Apostolos Dominus quaerit: « Simon Ioannis diligis me plus his? » Hinc cum promissio certe respondeat exsecutioni, sicut solius Petri professioni amoris confertur, etiam solius Petri professioni fidei munus promissum esse necessario tenendum est. Quoad ipsam vero professionem fidei penes Matth. Christus omnes quidem interrogaverat, « vos quem me esse dicitis, » et post professionem editam « praecepit discipulis suis, ut nemini dicerent (pro eo tempore), quia ipse est Christus; » attamen professio solius erat Petri, neque sicut paucos ante menses Io. VI. 70. respondit, « nos credidimus et cognovimus, quia tu es Christus Filius Dei » ⁴; sed simpliciter de firmitate et fervore suae, non etiam aliorum, fidei testatus est: tu es Christus Filius Dei vivi; » imo Christus ipse peculiare hoc donum fidei ex revelatione Patris esse, pro solo Petro tunc declaravit, et propter illud ipsum prae ceteris Apostolis beatum praedicavit: « beatus es Simon Bar Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. » Ceterum etiamsi, his omnibus insuper habitis, omnino eamdem dispositionem fidei in omnibus Apostolis supponeremus, concedendo praeterea, Petrum non modo suam sed omnium fidem exprimere voluisse tamquam praecessorem eorum in confessione ⁵; absurde omnino ex supposita aequalitate fidei concluderetur aequalitas muneris. Promissio enim muneris non est promissio mercedis debitae omnibus, qui forent in eadem dispositione; sed professio fidei non potest concipi nisi ut dispositio congrua, cui gratuito et evidenter non in omnibus sed in solo Petro, cum clara distinctione ab omnibus aliis, repromittitur (ut donum gratis datum) munus petrae et fundamenti Ecclesiae totius.

Quamvis vero hanc professionem, qua unus Petrus ab aliis omnibus Apostolis discernitur, ipseque disponitur ad muneris promissionem et collationem, theologi ex quibusdam etiam Patrum sententiis merito inducere soleant ut argumentum evidens ad demonstrandum, ipsum Petrum esse muneris immediatum subiectum; sine dubio tamen divinus Salvator, in ipsa Ecclesiae fundatione exigens tam solemnem professionem, maius aliquid significare voluit, quo muneris a se in Petro instituendi finis, dignitas et proprietas manifestaretur. « Dominus interrogat (amas me plus his), non ut disceret, sed ut doceret, quem elevandus in coelum amoris sui nobis velut vicarium relinquebat » Ambros. in Luc. l. X. n. 175. Fidei nimirum et charitatis professio postulatur, quia munus ipsum constituitur fundamentum ad unitatem fidei et ad communionem charitatis in regno Iesu Christi. Nam in petra fundatur « sanctae Ecclesiae congregatio, quae in unum connexum corpus atque compactum (cf. Eph. IV. 16.) unitate fidei et charitatis adsurgeret » Ambros. de Offic. III. c. 3. n. 19. Explicite de ipsa Petri professione docemur, illum Spiritu Patris operante in corde credentis confessum esse Christum Filium Dei vivi, « ut ad regimen totius Ecclesiae praeparatus primum disceret, quod doceret, et pro stabilitate fidei quam erat praedicaturus, audiret: tu es Petrus » etc. s. Leo M. serm. 60. al. 62. c. 2. « Ideo beatus Petrus, qui Christum vera fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni coelorum et principatum iudiciariae potestatis accepit, ut omnes per orbem credentes intelligant, quia quicumque ab unitate fidei vel societate illius quolibet modo se ipsos segregant, tales..... nec ianuam possint coelestis regni intrare » Beda in Matth. XVI. 19. Hoc ipsum de speciali Ecclesia Petri, utique propter Petrum, in quo sedente identificatur privilegium sedis in fide et charitate (de qua re postea dicemus), iam antiquissimi Patres dixerunt, in tradita fide « ad eam necesse esse omnem convenire Ecclesiam, » eamdemque « praesidere charitati » (προκαθημένη τῆς ἀγάπης) Ignat. ep. ad Rom. Iren. III. 3.

Probe enim distinguatur oportet personalis dispositio per professionem fidei et charitatis, atque eiusdem professionis exercitium, prout in ipso munere promisso et instituto continetur. Spectata nimirum fide et charitate, quatenus ad visibilem Ecclesiam refertur, atque adeo in visibili exercitio externo non personalis dispositio sed proprietas muneris est ex ipsa Christi institutione. Haec muneris proprietas declaratur, dum ita Ecclesia super petram aedificanda dicitur, ut ex hoc ipso effectus consequens sit quod « portae inferi non praevalebunt adversus eam; » pariter dum auctor fidei et consummator promittit Petro: « ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, » ad eum nempe finem, qui subditur, « et tu aliquando conversus confirma fratres tuos; » et dum denique instituit Petrum ad « pascendas oves suas, » quibus ovile numquam defecturum « (unum ovile et unus pastor) » constitui iam antea testatus erat: « non rapiet eas quisquam de manu mea..... de manu Patris mei » (Io. X. 16. 28. 29.).

2°. Ex dictis subiectum promissionum penes Matth. sicut institutionis penes Ioannem esse unum Petrum ita clarum est, ut nullo modo credi possit fuisse inter Patres, qui negarent verba promissionis pertinere ad eumdem Simonem filium Iona, ex suo munere nominatum et constituendum Petrum Ecclesiae Iesu Christi, si qui ergo aliud quandoque dixisse videntur, eos non in re ipsa sed ad peculiarem suum aliquem scopum in modo explicandi discrepasse, facile demonstrari potest.

Sunt Patres plurimi, qui dicunt Ecclesiam promitti aedificandam super fidem aut confessionem Petri (vide Patres apud Ballerinium de Primatu c. 12.). Nimirum non fidem generatim aut abstracte spectatam sed in concreto fidem Petri eamque confessione et doctrina propositam dicunt constitui Ecclesiae fundamentum, quod perinde est ac dicere, Petrum sub formali ratione fidem profitentis et docentis constitui petram, super quam aedificetur Ecclesia, regnum veritatis, cuius forma intestina uniens ac vivificans est ipsa fides. Non homo, filius Iona, in suo ordine naturali, sed Petrus in supernaturali ordine fidei ponitur fundamentum Ecclesiae in primis fide aedificandae, ut ex soliditate ab aedificatore Christo impertita fundamento portae inferi non praevaleant adversus ipsam Ecclesiam. « Fides ergo est Ecclesiae fundamentum; non enim de carne Petri sed de fide dictum est, quia portae mortis ei non praevalebunt; sed confessio vicit infernum (confessio nempe Petri, propter quam dictum est ei, tu es Petrus, et portae inferi non praevalebunt).... nam cum Ecclesia multis tamquam bona navis saepe fluctibus tundatur, adversus omnes haereses debet valere Ecclesiae fundamentum » Ambros. de Incarn. c. 5. Non abstracta confessio, tu es Christus Filius Dei vivi, est fundamentum valens adversus omnes haereses, sed confitens Petrus in hac confessione⁶ factus petra Ecclesiae. « Petrus eum confessus erat Filium Dei, et in illa confessione appellatus erat petra, supra quam fabricaretur Ecclesia » August. in Ps. 69. n. 4. « Qui ad horam negaverat, sanctus Petrus et supremus Apostolorum princeps factus est nobis vere solida petra fundans fidem Domini; in qua aedificata est Ecclesia per omnem modum (Petrus factus petra fundamentum fidei, in qua fide ita firmata aedificatur Ecclesia, h. e. aedificatur in petra fundamento fidei utique derivato et ministeriali). Primo quidem, quia confessus est Christum Filium Dei vivi, et audivit, super hanc petram infallibilis fidei aedificabo Ecclesiam meam » ⁷ Epiphan. haeres. 59. n. 7. (T. I. p. 500. ed. Patav.). « Petram opinor denominative nihil aliud quam inconcussam et firmissimam discipuli fidem vocavit, supra quam Ecclesia Christi citra casus periculum fundata et firmata est, atque in perpetuum manens inexpugnabilis ipsis inferorum portis... Petrus tam praecellentibus donis ornatur (ut esset petra Ecclesiae, quod paulo ante dixit confessionis praemium ἀντέκτισιν), confessus ipsum esse Filium Dei ⁸ Cyrill. Al. de Trin. dial. IV. T. V. P. I. p. 507. « Cum ego sim inviolabilis petra... tamen tu quoque petra es, quia mea virtute solidaris... super hanc fortitudinem aeternum exstruam templum, et Ecclesiae meae coelo inferenda sublimitas in huius fidei firmitate consurget » s. Leo serm. 3. n. 2. in assumpt. sua.

Si quando a firmitate fidei et confessionis per quamdam consecutionem deductam ex verbis Christi quivis fidelis vocatur petra, non tamen dici potest petra, supra quam aedificatur Ecclesia, nisi transferendo nomen Ecclesiae ad aliam prorsus atque allegoricam significationem. Hoc quidem Origeni aliquando placuit ⁹; sed sane risu dignus foret, qui inde contenderet, hunc sensum proprium illis Christi verbis subesse, vel saltem ab Origene suppositum fuisse.

3°. Ubi Patres de potestate clavium agunt, quae Petro promissa est, ut eam ostendant non ita personalem Petro fuisse, ut in ipso desierit, quod Montanistae et cum ipsis Tertullianus asserebant, sed in Ecclesia perennem potestatem solvendi ac ligandi intelligi debere, aliquando dicunt Petrum in promissione et receptione clavium personam Ecclesiae gessisse. Hac in doctrina tria continentur a) Ecclesia accepit quidem claves sed non nisi in Petro, quatenus nempe Petro promissae et collatae sunt ut personam gerenti omnium suorum successorum, adeoque subiectum potestatis est Petrus et sunt aequo modo singuli in tota serie successores eius, quamdiu perstabit Ecclesia seu regnum Dei in terris. β) Potestas tota promissa et collata est pro Ecclesia, idest in bonum Ecclesiae. Propterea Ecclesia accepit eam dupliciter; si spectetur integra, corpus cum capite suo visibili, Ecclesia ut subiectum eam accepit, sed in suo capite ut in subiecto immediato, quemadmodum homo est subiectum intellectus et voluntatis, licet hae facultates ut in subiecto immediato sint in anima. Si deinde Ecclesia consideretur in distinctione a capite visibili, ipsa ut obiectum pro quo collata est, accepit potestatem, cuius subiectum est ipsum visibile caput Ecclesiae. Sic Deus regnum sempiternum promisit ac contulit Davidi et populo Israel, sed aliter atque aliter. Denique γ) potestas in Petro instituta est plenitudo et archetypus, cuius participationes et derivationes sunt omnes potestates inferiores in Ecclesia ab eodem divino fundatore institutae. Secundum has ergo rationes cum Patres dixerunt, Petrum in accipienda potestate personam Ecclesiae gessisse, non modo non negarunt sed expressius explicaverunt, unum Petrum et in Petro singulos eius successores fuisse et esse subiectum promissae et commissae potestatis clavium.

Repraesentationem Ecclesiae in Petro ut in Supremo pastore vetus auctor quaestionum in Nov. et Vet. Testamentum (q. 75.) comparat cum ea, qua ipse Christus ut caput in vita adhuc mortali repraesentabat Apostolos. « Sicut in Salvatore erant omnes causa magisterii, ita et post Salvatorem in Petro omnes continentur; ipsum enim constituit esse caput eorum, ut esset pastor gregis Dominici » (Aug. Opp. T. III. append. p. 61.) s. Leo M. recitatis verbis, « tibi dabo claves regni coelorum » etc., explicat, quomodo institutio archetypa et exemplaris in uno Petro extendatur ad participationem potestatis ab illo uno etiam in aliis. « Transivit quidem etiam in alios Apostolos ius potestatis istius, et ad omnes Ecclesiae principes decreti huius constitutio commeavit; sed non frustra uni commendatur, quod omnibus intimetur; Petro enim ideo hoc singulariter creditur, quia cunctis Ecclesiae rectoribus Petri forma praeponitur » serm. 3. assumpt. suae, cf. ep. 10. c. 1. ad Episc. prov. Vienn.

Augustinus aliquando in verbis Christi de clavium potestate duplicem sensum supponit, ita ut sensu litterali pertineant utique ad Petrum et « apostolatus eius primatum, » extensione vero quadam et sensu quodammodo typico referantur etiam ad Ecclesiam seu ad universitatem fidelium, cuius ille propter ipsum apostolatus primatum fuerit archetypus. Tum vero significationem verborum seu rem verbis significatam intelligit aliam sensu litterali in « primo Apostolo, » et aliam sensu illo extensivo in universitate fidelium. Sic tract. 124. in Ioann. considerat Petrum ut figuram Ecclesiae, in qua datur solutio peccatorum; Ioannem ut figuram beatae contemplationis. Petro promittuntur claves ad solvenda peccata, sed alio sensu pertinent etiam ad universitatem fidelium significatam in Petro, quatenus hi oratione et bonis operibus concurrunt ad solvenda peccata. At huiusmodi interpretandi rationem quis non videt esse affinem illi accommodationi, quam superius penes Origenem animadvertimus? « Quia in ipsa quoque via ambulantes non sunt sine peccatis, quae de huius vitae infirmitate surrepant, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adiuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit: dimitte nobis debita nostra... Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumnosa, cuius Ecclesiae Petrus Apostolus propter apostolatus sui primatum gerebat figurata generalitate personam. Quod enim ad ipsum proprie pertinet, natura unus homo erat, gratia unus christianus, abundantiore gratia unus idemque primus Apostolus, sed quando ei dictum est (utique in suo apostolatus primatu): tibi dabo claves regni coelorum... universam significabat Ecclesiam... Ecclesia ergo quae fundatur in Christo, claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, idest ligandi solvendique peccata... Omnibus igitur sanctis ad Christi corpus inseparabiliter pertinentibus propter huius vitae procellosissimae gubernaculum ad liganda et solvenda peccata claves regni coelorum primus Apostolorum Petrus accepit; iisdemque omnibus sanctis propter vitae illius sacratissimae quietissimum sinum super pectus Christi Ioannes Evangelista discubuit. Quoniam nec iste solus sed universa Ecclesia (aliter tamen atque aliter) ligat solvitque peccata, nec ille in principio Verbum Deum apud Deum et cetera de divinitate... de fonte Dominici pectoris solus bibit, sed ipse Dominus ipsum Evangelium pro cuiusque capacitate omnibus suis bibendum toto terrarum orbe diffudit. » Simili fere interpretandi ratione, ut probet « in Petri persona significatos esse in Ecclesia bonos, sicut in Iudae persona in Ecclesia malos, » inducit claves, quibus in Ecclesia solvitur et ligatur: « si autem hoc fit in Ecclesia (licet modis diversis), Petrus quando claves accepit, Ecclesiam sanctam significavit » (in Ioan. tract. 50.).

4°. Postremo quod attinet ad verba illa Christi, « super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, » notum est, Augustinum (quem deinde nonnulli alii secuti sunt, ut Isidorus Hispal.; Origin. l. VII. c. 9; auctor homil. in natali s. Petri putatus aliquando Eucherius Lugdun.; synodus Foroiul. sub Paulino Aquil.) frequentius ea retulisse ad ipsum Christum, acsi diceretur: super hanc petram, quam tua fide confessus es Filium Dei, aedificabo Ecclesiam meam. Quae quidem interpretatio, si praescinderetur a modo, quo Augustinus ei insistit, reduci forte posset ad illam, qua Patres plurimos vidimus docere Ecclesiam aedificatam super fidem Petri. Ita haec coniunxit Hadrianus I. (ep. ad Episc. Hisp. Harduin. T. IV. p. 867.). « Super hanc, inquit, petram quam confessus es, et a qua vocabuli sortitus es dignitatem, super hanc soliditatem fidei Ecclesiam meam aedificabo. »

Augustinus ad suam illam interpretationem suadendam argumento etiam uti solet philologico sane minime idoneo ¹⁰; verum ratio praecipua s. Doctoris certe erat, quod in iis locis aedificationem Ecclesiae assumpsit et descripsit non secundum corpus visibile, sed secundum spiritum, agens nimirum de fide ex suo principe obiecto, de meritis redemptionis, de virtute sacramentorum et de gratia, quibus aedificatur in Christo ut in fundamento, praeter quod aliud nemo potest ponere. Propterea Petrus ipse cum tota Ecclesia, quam ille « apostolatus principatum tenens figurabat » aedificatur in petra Christo. « Quia tu dixisti mihi, tu es Christus Filius Dei vivi, et ego dico tibi, tu es Petrus... Hoc autem nomen ei, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est, et hoc, ut ea figura significaret Ecclesiam. Quia enim Christus petra, Petrus populus christianus. Petra enim principale nomen est; ideo Petrus a petra, non petra a Petro, quomodo non a Christiano Christus, sed a Christo Christianus vocatur. Tu es ergo, inquit, Petrus; et super hanc petram, quam confessus es, quam cognovisti....... aedificabo Ecclesiam meam; idest, super me ipsum Filium Dei vivi aedificabo Ecclesiam meam, super me aedificabo te, non me super te. Nam volentes homines aedificari super homines dicebant, ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ipse est Petrus; et alii qui nolebant aedificari super Petrum sed super petram; ego autem sum Christi. Apostolus autem Paulus, ubi cognovit, se eligi et Christum contemni, divisus est, inquit, Christus? Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? Quomodo non in Pauli, sic nec in Petri, sed in nomine Christi, ut Petrus aedificaretur super petram, non petra super Petrum. Idem ergo Petrus a petra cognominatus, beatus, Ecclesiae figuram portans, apostolatus principatum tenens... In illo ergo uno Apostolo, id est Petro, in ordine Apostolorum primo et praecipuo figurabatur Ecclesia » Aug. serm. 76. n. 1. (al. de verbis Dom. serm. 13. cf. in Ioan. tract. 124.).

De huiusmodi Augustini ratiociniis haec tenemus. α) Augustinus aperte agnoscit in Petro « apostolatus principatum » tum hoc tum aliis locis pluribus, quare theologice profitetur veritatem ipsam de aedificatione visibilis Ecclesiae super Petrum ut fundamentum relativum ex derivatione a Christo fundamento absoluto. Imo etiam hermeneutice plus semel interpretatus est, et alibi concessit posse intelligi atque a fidelibus intellecta esse verba Christi Matth. XVI. ita, ut Petrus sit petra, supra quam Christus promisit aedificandam Ecclesiam. « Numerate sacerdotes vel ab ipsa Petri sede, et in ordine illo patrum quis cui successerit videte; ipsa est petra, quam non vincunt superbae inferorum portae » Aug. Psalm. adversus partem Donati. Cf. ep. 53. n. 2. ad Generosum. « Petrus qui paulo ante confessus erat Filium Dei, et in illa confessione appellatus erat petra, supra quam fabricaretur Ecclesia. » Id. in Ps. 69. n. 4. Nimirum contra Schisma Novatiani et Donati Patres Cyprianus, Pacianus, Optatus et post eos Augustinus appellabant ad petram, in qua visibilis unitas Ecclesiae fundata est. Neque hanc sententiam correctione indignam vel alteri de Christo petra posthabendam esse, in libris Retractationum umquam indicat, quod ipsum argumento est, rem ipsam Augustino semper fuisse theologice ratam ac certam, eiusque dubia nonnisi ad hermeneuticam et modum interpretandi ob causas superius indicatas referri posse. « In libro (contra epistolam Donati nunc deperdito) dixi quodam loco de Apostolo Petro, quod in illo tamquam in petra fundata est Ecclesia, qui sensus etiam cantatur ore multorum in versibus beatissimi Ambrosii, ubi de gallo gallinaceo ait: hoc ipso petra Ecclesiae canente culpam diluit ¹¹. Sed scio me postea saepissime sic exposuisse.... ut super hanc intelligeretur, quem confessus est Petrus... ac si Petrus ab hac petra appellatus personam Ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur, et accepit claves regni coelorum. Non enim dictum est illi, tu es petra, sed tu es Petrus; petra autem erat Christus, quem confessus Simon, sicut eum tota confitetur Ecclesia, dictus est Petrus. Harum autem duarum sententiarum quae sit probabilior, eligat lector » Id. Retract. I. 21.

β) In illa interpretatione, qua Augustinus petram refert ad Christum, invertitur quidem verborum sensus directus in indirectum; hoc tamen ipso veritas theologica servatur licet mutato ordine enuntiationis. Profecto enim Augustinus sensit, non solum inane nomen Petri, sed rem nomine significatam « Apostolorum primo et praecipuo » esse a Christo tributam. Atqui ex doctrina toties repetita Augustini nomen Petri ac proinde res seu proprietas nomine expressa est derivatio seu proprietas derivata in Petrum ab Ecclesiae petra principali Christo. Verba sunt Augustini. « Quia tu dixisti mihi, tu es Christus: et ego dico tibi, tu es Petrus. » « Petra enim principale nomen est, ideo Petrus a petra. » Ergo in doctrina Augustini verbum Christi, « tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, » aequipollet huic sententiae: ego petra Ecclesiae ex propria virtute et principalis, pro tua confessione dico tibi, tu es petra Ecclesiae per participationem a me derivatam: « Petrus a petra. » Hoc ipsum postea clarissime explicuit s. Leo M.; qui verba Christi ita circumscribit. « Tu es Petrus, idest, cum ego sim inviolabilis petra... tamen tu quoque petra es, quia mea virtute solidaris, ut quae mihi potestate sunt propria, sint sibi mecum participatione (Petrus a petra) communia » s. Leo serm. IV. c. 2. Ita et alii Patres tum ante tum post Augustinum. « Petra est Christus..... etiam discipulo suo huius vocabuli gratiam non negavit, ut et ipse sit Petrus, quod de petra habeat soliditatem constantiae et fidei firmitatem » (in relatione nempe ad Ecclesiam super ipsum aedificandam) Ambros. in Luc. l. VI. n. 97. « Cum audisset, petra es, praeconio nobilitatus est. Quamquam autem petra est, non ut Christus petra, sed ut Petrus petra; Christus enim essentialiter petra inconcussa, Petrus vero per petram (Χριστὸς γὰρ ὄντως πέτρα ἀσάλευτος, Πέτρος δὲ διὰ τὴν πέτραν). Christus enim suas dignitates (ἀξιώματα) largitur, nec exhauritur, sed quae tribuit, retinet. Lux est: vos estis lux mundi; sacerdos est: sacerdotes facit... petra est, petram facit » Hom. de Poenit. n. 4. (inter Opp. s. Basilii T. II. p. 606.) « Sicut ipse lumen Apostolis donavit, ut lumen mundi appellarentur... ita et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen; ac secundum metaphoram petrae recte dicitur: aedificabo Ecclesiam meam super te » Hieronym. in Matth. l. III. c. 16. (T. VII. p. 124.). « Quis ignoret hanc fortissimam petram, quae ab illa principali petra communionem et virtutis sumpsit et nominis. » De vocat. gent. (inter Opp. s. Leonis T. II. p. 241.). « Quis enim nesciat, sanctam Ecclesiam in Apostolorum principis soliditate firmatam, qui firmitatem mentis traxit in nomine, ut Petrus a petra vocaretur » s. Gregor. M. l. VII. ep. 40. ad Eulog. Alex.

Neque vero huic nostrae commentationi de vero sensu Augustini quidquam obest, quod s. Doctor subinde rationem nominis Petri in eo collocare videtur, « ut ea figura significaret Ecclesiam; quia enim Christus petra, Petrus populus christianus. » Duo enim, ut ex omnibus hactenus dictis patet, inter se connexa considerat in Petro. Quod primo Simon in se constitutus est Petrus h. e. in proprietate petrae Ecclesiae participata et derivata a petra principali Christo, ut hac proprietate participata formaret unitatem visibilem Ecclesiae seu populi Christiani; quod deinde Petrus ratione huius principatus figurabat seu iuridice repraesentabat Ecclesiam una secum aedificandam supra petram principalem Christum. Alio itaque modo Ecclesia in sua visibili unitate aedificatur in Petro, « qui petra appellatus est, in qua fabricaretur Ecclesia; » et alio modo Petrus ipse cum Ecclesia in omnibus suis donis visibilibus et invisibilibus aedificatur in petra principali Christo: « ut Petrus aedificaretur super petram, non petra supra Petrum; idem ergo Petrus a petra cognominatus, Ecclesiae figuram portans, apostolatus principatum tenens; in illo ergo uno Apostolo, in ordine Apostolorum primo et praecipuo figurabatur Ecclesia. »

Nemo itaque ss. Patrum negavit illud, quod in ipsis verbis evangelicis est manifestissimum, unum Petrum esse subiectum immediatum promissionum, quae Matth. XVI. ad fundandam Ecclesiam a Christo Salvatore factae sunt; sed in locis quae opponi solent, vel considerarunt¹² firmitatem fidei et confessionem Petri, idque in relatione ad Ecclesiam, quae in Petro non secundum carnem et sanguinem spectato, sed formaliter ut fidem confitente ac docente aedificanda erat; vel spectarunt relationem et connexionem Petri cum Christo petra principali, atque ab huius petrae virtute propria ut a causa exemplari et efficiente docuerunt dependere omne illud, quo formatur petra per participationem.

II. Obiectum potestatis uni Petro commissae quoad extensionem, sive obiectum terminans, ad quod ut sibi obnoxium ille refertur, est perspicue ipsa Ecclesia Christi tum in singulis suis partibus ac membris tum tota simul spectata ut unum corpus. Potest quidem tradi cuipiam potestas in singulos constituentes unum corpus morale, quin ideo necessario sit consequens eamdem potestatem valere in omnes simul spectatos formaliter ut unum corpus; sed esse aut concipi nequit potestas tradita in ipsum corpus morale spectatum in sua plenitudine totius, quin eadem comprehendat omnes et singulos, qui velut membra inhaerent vel qui obstringuntur illi toti corpori, in quod dicitur tradita esse potestas. Iam vero in promissione aeque ac in ipsa institutione potestatis Petro traditae obiectum terminans diserte a Christo domino declaratur Ecclesia sua spectata ut unum corpus. Ergo haec potestas ex Christi institutione tum totam Ecclesiam in sua unitate tum omnes et singulos ad Ecclesiam pertinentes vel Ecclesiae obstrictos comprehendit. Sane simul comparatis verbis promissionis et institutionis primum Christus designat ut obiectum expresso nomine Ecclesiam suam; tum eamdem exhibet sub triplici schemate, quo etiam aliis locis Ecclesia significari solet, domus vel civitatis Dei, regni coelorum, ovilis sui; demum nominat unitatem fratrum (fraternitatem quae in mundo est postea appellavit Apostolus 1. Pet. V. 9.). Primo modo Ecclesia Christi simpliciter dicta ac propterea tota Ecclesia in terris ab ipso Christo fundatore aedificatur in petra, quae est unus Petrus; altero modo claves ad ligandum et solvendum omnia, quae pertinent ad regnum coelorum in terris, dantur eidem uni Petro, quae ergo potestas clavium obnoxium habet totum regnum coelorum in terris; tertio modo uni Petro committitur potestas et munus pascendi agnos et oves Christi nempe totum Christi gregem seu ovile in integritate spectatum. « Oves meas, inquit; cui non planum non designasse aliquas, sed assignasse omnes? nihil excipitur, ubi distinguitur nihil; et forte praesentes ceteri condiscipuli erant, cum committens uni, unitatem omnibus commendaret in uno grege et uno pastore » (Bernard. de Consid. II. 8.) Huic locutioni metaphoricae, pasce oves meas, saltem quoad extensionem de qua nunc agimus, patet respondere alteram propriam, confirma fratres tuos. Ita Chrysostomus (In Ioann. hom. 88. num. 1.) unam alteri aequipollentem habet: « pasce oves meas..... Eximius erat inter Apostolos, et os discipulorum ac caput istius chori..... negatione iam abolita fratrum ei praefecturam committit..... dicit autem ei, si amas me, fratribus praeesto » ¹³.

Ergo in primis tota Ecclesia spectata ut unum corpus (civitas vel domus Dei, regnum coelorum, fraternitas in mundo, ovile Christi) ex divini fundatoris institutione continetur petra tamquam fundamento, subest clavibus Petri, ut una fraternitas in fide confirmanda est a Petro, ut unius grex Christi ¹⁴ pascenda est a Petro. Hinc porro nullae sunt partes civitatis Dei in terris, nulla membra universalis Ecclesiae, quae non iure divino pendeant a petra, quia huic tamquam fundamento divinus aedificator totam Ecclesiam suam superstruxit; nemo pertinere potest ad regnum coelorum aut fraternitatem super terram, ad ovile Christi, vel huic regno et ovili esse obnoxius, quin hoc ipso ex divina institutione subiectus sit clavibus ad ligandum et solvendum Petro datis, iuri et officio confirmandi in fide atque pascendi eidem commisso.

Speciatim igitur ipsi Apostoli sive singuli sive in collegio spectati vel non erant pars et membra illius, quam Dominus dicit Ecclesiam suam, civitatis Dei, regni coelorum, fraternitatis, gregis Christi; vel cum tota Ecclesia pendebant institutore Christo a petra, et suberant clavibus ac muneri pastorali Petri. Quam ergo certum est, Apostolos Apostolorumque collegium fuisse partem longe praecipuam Ecclesiae a Christo aedificatae in petra, fuisse primitias inter oves Christi, quarum omnium ovium unus pastor Petrus prae omnibus Apostolis est constitutus, tam certum est, eos tum singulos tum omnes, tum in se tum eo magis in suis successoribus fuisse Petro eiusque successoribus subordinatos.

Apostolos ipsos quod spectat, dona extraordinaria apostolatus id est, non propaganda ad successores, cuiusmodi sunt revelatio veritatis, et missio gubernationis non restricta ad singulares Ecclesias sed extensa ad fundandas et regendas Ecclesias inter omnes gentes singulis impertita immediate a Christo et Spiritu Sancto, infallibilitas singulorum in fide contra errores, impeccabilitas in charitate, contra schismata, haec inquam dona apostolatus non tollebant ius divinitus institutum in visibili capite Petro, sed ob perfectionem membrorum exercitium directivum et coacticum iurium ex parte Petri minus necessarium et raro vel umquam in actum deducendum, ex parte Apostolorum agnitionem eorumdem iurium indefectibilem reddebant; fere ad analogiam eius iuris (si non dedeceret comparatio), quod Filius hominis in se concesserat Virgini Matri et s. Iosepho « subditus illis. » Hinc Apostoli ex divino iure in Petro instituto et ex indefectibili agnitione iuris instituti et se ipsos et Ecclesias omnes a se fundandas et regendas ut membra ad unam universalem Ecclesiam sub uno visibili capite Petro uniebant et subordinabant, « ut in una cathedra unitas ab omnibus servaretur, ne ceteri Apostoli singulas (divisas) sibi quisque defenderent, ut iam schismaticus et peccator esset, qui contra singularem cathedram alteram collocaret » s. Optat. cont. Parmen. l. II. c. 2. At desinentibus iam illis donis apostolatus extraordinariis in successione apostolica, cuius gratia potissimum perenne ius et officium petrae Ecclesiae est institutum, ut portae inferi numquam praevaleant adversus eam, sicut ius ipsum et officium perstitit, ita exercitii applicatio, licet diversis temporibus non uno semper modo, facta est debita et necessaria.

III. Quando uni super omnes tum singulos tum in unitate spectatos declaratur commissus principatus, ex hac extensione poterit quidem deduci, sed nondum satis explicatum est, qualis sit intensione ea potestas, ex qua formam visibilem ipsius Ecclesiae pendere manifestum est. Hoc ergo, quantum ad praesentem locum pertinet, adhuc manet inquirendum.

1°. Potestas communicata Petro primum tamquam in fonte, originaliter et exemplariter est in ipso Christo. Ipse est ac manet pastor bonus ovium suarum secundum triplicem modum sacerdotii in sacrificio redemptionis et in sacramentis sanctificationis: « et animam meam pono pro ovibus meis... et ego vitam aeternam do eis; » magisterii in doctrina salutaris veritatis: « et vocem meam audient, et erit unum ovile et unus pastor; » imperii in lege sanctae conversationis ¹⁵: « et ego cognosco eas, et sequuntur me... et non rapiet eas quisquam de manu mea. » Ipse est positus in Sion civitate Dei lapis summus angularis, pretiosus, in quo omnes fideles, tamquam lapides vivi, una domus spiritualis superaedificantur, idemque lapis offensionis: « qui ceciderit super lapidem istum (factum in caput anguli totius Ecclesiae), confringetur, super quem vero ceciderit, conteret eum » (1. Pet. II. 1-9; Matt. XXI. 42-44; Act. IV. 11. 12; Rom. IX. 32. 33; Eph. II. 20-22.). Ipse « sanctus et verus, qui habet clavem David, qui aperit, et nemo claudit; claudit, et nemo aperit » (Apoc. III. 7. cf. Is. XXII. 22.) ¹⁶

Consideranti patebit, has proprietates, quod Christus fundator et caput Ecclesiae dicitur lapis angularis totius domus spiritualis et tenens clavem domus David ad claudendum et aperiendum absoluta potestate, quatenus referuntur ad Ecclesiam in terris, tandem resolvi in eas, quas diximus esse Christi pastoris boni, quamvis in triplici diverso schemate alia atque alia notio praedominetur. Lapis enim angularis, in quo tota Ecclesia domus spiritualis superaedificatur et quo hostiles impugnatores conteruntur, Christus intelligitur, quatenus ab ipso originem ducit, in ipso indefectibilem firmitatem et unitatem habet Ecclesia in fide et doctrina, in sanctitate et mediis sanctificationis, in disciplina conversationis et regimine. Clavis porro ad claudendum et aperiendum absoluta potestate in domo David novi Testamenti generatim quidem supremum regimen seu imperium exprimit, speciatim vero pro ipso fine ac indole huius domus David significat potestatem claudendi et aperiendi in doctrina salutari et omnibus institutis sanctificationis. Haec autem ipsa sunt, quae vidimus Christum sibi ut munia pastoris boni assumpsisse.

Christus Verbum incarnatum pascit, sustentat, firmat et unit, claudit et aperit dupliciter: primum quidem secundum divinitatem opere invisibili illuminationis, directionis seu motionis, sanctificationis per Spiritum Sanctum, quem ideo promisit et misit ut alium paracletum, et quem hoc sensu Tertullianus (Praescript. c. 28.) « Christi vicarium, » Irenaeus (III. 24.) « communicationem Christi dixerunt; tum vero secundum humanitatem Christus perenniter manet pastor bonus, petra, confirmator fratrum, clavim David tenens « in domo sua » (Heb. III. 6.) opere visibili per visibilem vicarium ministrum.

Ad hunc enim finem ut eadem munia, quae originaliter et exemplariter semper ei manent propria, iugiter perseverent et manifestentur in forma etiam visibili pro exigentia visibilis Ecclesiae, participationem petrae, clavium regni coelorum, confirmatoris fratrum promisit, eamdemque omnem suae potestatis communicationem comprehendit et complevit per institutionem pastoratus omnium ovium suarum in uno Petro. « Verbum caro factum fuerat, et habitabat iam in nobis, ut reparando humano generi totum se Christus impenderet; nihil indispositum sapientia, nihil erat arduum potestati; famulabantur elementa, spiritus angelici serviebant... et tamen de toto mundo unus Petrus eligitur, qui et universarum gentium vocationi et omnibus Apostolis cunctisque Ecclesiae patribus praeponatur, ut quamvis in populo Dei multi sacerdotes sint, omnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliter regit et Christus..... Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, id est, cum ego sim inviolabilis petra, ego lapis angularis qui facio utraque unum, ego fundamentum praeter quod nemo aliud potest ponere, tamen tu quoque petra es, quia mea virtute solidaris, ut quae mihi potestate sunt propria, sint tibi mecum participatione communia » s. Leo serm. 3. c. 2. Firmitas haec petrae per Christum petram absque metaphora declaratur in promissione altera Luc. XXII. 31. 32: « ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua; » subditur deinde finis, ad quem haec indeficiens firmitas constituta est, functio nempe petrae, clavium, pastoratus erga fratres: et tu aliquando conversus confirma fratres tuos¹⁷ « Denique Petrus Ecclesiae praeponitur, postquam tentatus a diabolo est; ideoque ante significat Dominus, quid sit illud, quod postea eum pastorem elegit Dominici gregis; nam huic dixit: tu autem conversus confirma fratres tuos » Ambros. in Ps. 43. n. 40. (cf. Quaest. in N. T. q. 75. inter Opp. August. T. III. append. p. 61.). Verumtamen quod in schemate petrae, clavium, pastoratus generalius dicitur, hic directe de functione divinitus iniuncti magisterii ad confirmationem fidei et doctrinae enuntiatur. « Specialis a Domino Petri cura suscipitur et pro fide Petri proprie supplicatur, tamquam aliorum status certior sit futurus, si mens principis victa non fuerit: in Petro ergo omnium fortitudo munitur, et divinae gratiae ita ordinatur auxilium, ut firmitas quae per Christum Petro tribuitur (in suo munere perenni), per Petrum Apostolis conferatur » (repraesentantibus totam suam successionem) s. Leo serm. 4. cap. 3.

2°. Cum ex omnibus, quae diximus de congruentia et connexione diversarum formularum, quibus potestas Petri in Evangeliis describitur, et magis etiam ex eo, quod promissis omnibus Filii Dei, qui est « Amen, testis fidelis et verus » (Apoc. III. 14; 2. Cor. I. 19. 20.), necessario respondet complementum, abunde constet, omnia et singula quae de petra, de clavibus regni coelorum, de confirmatione fratrum promiserat, a divino fundatore plene comprehendi in ipsa iam institutione: « pasce agnos meos, pasce oves meas; » nunc reliquum est, ut verba ipsa institutionis distinctius consideremus.

a) Christus (ut iam praestruximus) pastor bonus erga oves suas et pastor unus erga unum ovile suum non modo invisibiliter ipse secundum divinitatem et per Spiritum Sanctum pascit Ecclesiam, sed voluit etiam hoc suum munus pascendi in Ecclesia visibili perpetuo exercere visibiliter per potestatem a se derivatam et institutam in Petro: « pasce oves meas. » Ergo hoc officium pastoris ovium Christi accipit Petrus potestate vicaria exercendum pro Christo pastore suarum ovium.

b) Quoniam ex superius demonstratis unus prae omnibus accipit munus pascendi erga omnes et super omnes oves Christi atque in totum ovile, ut unum est; ideoque tam singuli in toto quam totum in singulis seu tota unitas ei ut pastori subduntur: propterea haec Petri potestas soli Christo principi pastorum, prae quo ipse manet utique ovis pascenda, nulli vero ex ovibus nec toti ovili subiecta esse potest. Est ergo illa in toto ovili et in totum ovile visibilis potestas suprema.

c) Haec potestas pascendi est quidem « suprema, sed non sola » (s. Bernard. Consid. III. c. 4. n. 17.), nec ullo modo excludit potestates in aliis pastoribus sive singulis sive in unitate totius a Christo instituendas (ut in alia thesi mox videbimus), quae tamen tum in singulis tum in toto corpore pastorum, quatenus hoc distinguitur a suo visibili capite et pastore supremo, necessario subordinantur isti uni supremo pastori. Quoniam vero hic supremus pastoratus a Christo institutus est ut in omnes simul spectatas ita in singulas oves suas, idcirco pascendi potestates subordinatae licet gradu et amplitudine ex Christi institutione mediae inter supremum pastorem et gregem pascendum, non sunt tamen mediae mediatione virtutis hoc sensu, quasi illa potestas suprema non nisi per has inferiores in universum gregem pertingeret et exerceri posset, atque oves sive omnes sive singulae dumtaxat per has medias illi subiectae essent. « Pasce (tu quem interrogavi, amas me plus his? tu ergo tua potestate non per aliam dumtaxat) agnos meos, oves meas. » Ita Bernardus cum aliis (superius in nota citatis) ex his verbis ratiocinatur. « Habent Episcopi sibi assignatos greges, singuli singulos; tibi universi crediti, uni unus; nec modo ovium sed et pastorum tu unus omnium pastor. Unde id probem, quaeris? ex verbo Domini... pasce oves meas » Consid. l. II. c. 8. Ergo potestas pascendi in Petro sicut suprema et universalis ita institutore Christo est immediata super omnes et singulas oves Christi.

d) Ex his ipsis intelligitur esse potestas ordinaria sensu iuridico¹⁸, idque non solum quod non ex alterius hominis delegatione exercetur, sed tenetur vi muneris divinitus instituti, vice ac nomine Christi exercenda; verum etiam eo sensu, quod non solum ex adiunctis extraordinariis et in subsidium inferiorum potestatum, si forte deficiant; sed servatis normis divinis semper valide, et quoties bonum ovium postulet, officio debito sese exserit.

e) Amplitudo huius potestatis prae suis obiectis realibus seu intensive spectata determinatur ex eo ipso, quod est suprema potestas vicaria visibiliter pascendi oves Christi, communicata ab ipso, qui est et iugiter manet pastor bonus et pastor unus ovium suarum. Pascit autem Christus oves suas, ut superius vidimus, tum invisibiliter tum visibiliter doctrina veritatis in fide, lege conversationis in spe, donis sanctificationis in charitate. Sed nunc, saltem secundum oeconomiam ordinariam, hunc pastoratum ipse princeps pastorum visibiliter in visibili Ecclesia totum et unice exercet per potestates vicarias ac ministeriales a se institutas. Unde possunt quidem esse in Ecclesia potestates inferiores sicut extensive quoad terminum personarum, ita intensive quoad obiecta realia restrictae intra certos limites modo ampliores modo angustiores; verum universalis, suprema et immediata potestas vicaria Christi ad pascendum totum eius ovile nec esse nec concipi potest, quin ea comprehendat omnia, quibus Christus oves suas in Ecclesia visibili visibiliter pascit. Ergo vicaria potestas in Petro secundum triplex obiectum pastoratus Iesu Christi, in doctrina, lege, mediis sanctificationis comprehendit potestatem supremi magisterii ad pascendum totum ovile doctrina salutis, supremi regiminis ad gubernandum totum ovile¹⁹ supremi sacerdotii seu potestatem liturgicam ad custodiendam et regendam sanctam administrationem mysteriorum salutis in sacrificio et sacramentis ac cultu divino pro toto ovili²⁰. Est ergo potestas in Petro instituta etiam universalis obiecto reali, et in hoc suo obiecto non limitata per alias potestates inferiores, sed per se valida easque sibi subiectas habens, seu est potestas plena. « Haec est enim potestatis plenitudo omnia posse in aedificationem » (Robert. Lincolniens. anno 1253. apud Matthaeum Paris.).

f) Hinc eadem pastoralis potestas est et nomine a Scripturis derivato dicitur episcopalis (Act. XX. 28; 1. Pet. V. 2. textu graeco), sicut Christus ipse συνωνύμως dicitur ovium suarum pastor et episcopus, 1. Pet. II. 25. Perinde ergo est dicere in Petro institutam potestatem pascendi oves Christi ac dicere supremam, universalem, immediatam, ac plenam potestatem episcopalem; et quemadmodum Christus potestate sibi propria et principali, ita Petrus potestate derivata et vicaria constitutus est pastor et episcopus totius visibilis Ecclesiae. Vide Concil. Vatican. sess. IV. cap. 3.

IV. Omnia quae hactenus dicta sunt, simul spectata demonstrant id, quod a nobis potissimum quaeritur, quomodo scilicet supremus pastoratus Petro communicatus a Christo principe pastorum constituat centrum et principium uniens, atque ita determinet formam visibilem totius visibilis Ecclesiae.

1°. Dominus ipse diserte declaravit, Ecclesiam omnium gentium unum fore ovile eo, quod unus totius ovilis pastor sit futurus. « Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili (Israelis), at illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor » (μία ποίμνη, εἷς ποιμήν) Io. X. 16. Est quidem Christus ipse unus pastor et suo pastoratu effector tum visibilis tum invisibilis unitatis: « ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum » (ibid. XVII. 23.); sed sicut omnia munia visibilia in Ecclesia ita et pastoratum suum unum et unificantem, ut fiat et maneat unum ovile et unus pastor, nunc cum iam non est in mundo (ib. XVII. 11-13.), visibiliter non exercet nisi per potestates vicarias a se institutas ut elementa visibilitatis et principia unitatis Ecclesiae suae.

Est itaque Ecclesia unum corpus compactum et connexum in suo capite et ex suo capite Christo, at connexio subministratur per multiplices iuncturas visibiles (de quo inferius data opera dicemus): « ipse enim dedit quosdam quidem Apostolos, quosdam autem Prophetas, alios vero Evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem (καταρτισμόν) sanctorum in opus ministerii, ad aedificationem corporis Christi » (Eph. IV. 11-16; 1. Cor. XII. 12-28.). Hinc quoniam in toto organico partes singulae velut combibunt et praeseferunt naturam totius, in primis Ecclesiae particulares ut membra Ecclesiae universalis habent singulae in se unitatem per suum pastorem particularem: « pascite qui in vobis est, gregem Dei providentes » (ἐπισκοποῦντες) 1. Pet. V. 2. Singuli itaque pascunt singulos greges, in quibus sunt positi, et qui in ipsis sunt, eisque dant formam gregis et unitatem seu consummationem (καταρτισμόν intimam coniunctionem) propriam partibus ac membris totius corporis. Hoc autem ipso quod membra sunt totius, ipsi pastores omnes inter se unum constituant necesse est; non enim singuli seiuncti seiunctas formant Ecclesias; sed sicut singuli efformant unitatem partium, ita omnes simul cohaerentes tamquam corpus unum pastorum redigunt omnes partes in unam Ecclesiam universalem; atque ita spectati in unitate pastores et doctores dati sunt ad aedificationem totius corporis Christi; et hoc positi a Spiritu Sancto regere totam Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo (Act. XX. 28.). « Illi sunt Ecclesia, plebs sacerdoti adunata et pastori suo grex adhaerens; unde scire debes, Episcopum in Ecclesia esse et Ecclesiam in Episcopo, et si quis cum Episcopo non sit, in Ecclesia non esse; et frustra sibi blandiri eos, qui pacem cum sacerdotibus Dei non habentes obrepunt et latenter apud quosdam communicare se credunt, quando Ecclesia, quae catholica et una est, scissa non sit neque divisa, sed sit utique connexa et cohaerentium sibi invicem sacerdotum glutino copulata » Cyprian. ep. 69. ad Florent. Pupian. p. 123. « Ubi comparuerit Episcopus; ibi et multitudo sit; quemadmodum ubi fuerit Christus Iesus (in toto episcopatu, et in singulis Episcopis, quatenus cum toto uniuntur), ibi catholica est Ecclesia » Ignat. M. ep. Smyrn. c. 8.

Multi igitur pastores singuli sunt forma unitatis in suis quique Ecclesiis particularibus h. e. partibus totius; omnes simul glutinum ad efformandam visibilem unitatem totius Ecclesiae catholicae non sunt, nisi quatenus ipsi inter se habent unitatem visibilem, unumque corpus constituunt. Iam vero ad hanc pastorum inter se et gregum omnium partialium visibilem cohaesionem, qua constituant unam catholicam Ecclesiam, opus est tamquam forma et glutino visibili unitatis catholicae uno supremo pastore totius Ecclesiae, seu ut Cyprianus aliique Patres loquuntur, una cathedra. « Deus unus est et Christus unus, et una Ecclesia et cathedra una supra petram Domini voce fundata » Cypr. ep. 40. p. 53. Re ipsa in suprema potestate unius Petri hoc principium unitatis a Christo constitutum esse, ex superius demonstratis iam constat. Nam verbis promissionis in una petra declaratur aedificanda Ecclesia Christi simpliciter dicta, quae proinde universalis omnium gentium et hoc ipso una intelligitur. Quare sicut omnes fideles ita in primis omnes pastores tamquam iuncturae partiales uniuntur et continentur in unitate Ecclesiae catholicae ²¹ per illud unum fundamentum, cui Christus suam ipsius proprietatem petrae in ordine ad totam visibilem Ecclesiam communicat. Quod ipsum unitatis principium exhibetur tum suprema potestate clavium in totum regnum coelorum super terram, tum indefectibilitate fidei qua unus constituitur confirmator fratrum suorum, h. e. totius fraternitatis quae in mundo est (1. Pet. V. 9.). Haec vero omnia, quae continentur in promissionibus, complentur (ut superius ostensum est) quamvis sub alia verborum forma in ipsa institutione. Omnes enim oves Christi, quo nomine sane etiam illi veniunt, qui in ordine ad alias oves sunt pastores, ad unitatem gregis Christi subordinantur uni supremo et universali pastori.

Summa omnium haec est. Sicut singuli greges particulares habent suum vinculum uniens in suo quique pastore; ita hos greges omnes cum suis pastoribus particularibus in unum gregem et unum ovile coniungit instituta in Petro suprema et universalis potestas pastoralis secundum triplicem suam functionem magisterii, regiminis, sacerdotii: « pasce oves meas; » pastor originalis unus Christus cuius sunt oves propriae, pastor unus institutus a Christo Petrus cui eaedem omnes oves sunt commissae; nemo in uno ovili Christi, nemo ovis pascitur a Christo, qui non sit pascendus a Petro. Haec igitur universalis et suprema soli Christo subordinata potestas in Petro ex Christi institutione est « glutinum » et visibile principium, quo formatur et continetur sicut omnium gregum ita et pastorum unum corpus et grex unus. Habes hoc idem praeclare expressum citatis supra (n. III. c.) verbis Bernardi.

2°. Hoc sane modo visibilis forma unitatis Ecclesiae ex ipsis verbis Christi institutoris in tota antiquitate christiana intellecta est. Sed quia de Patrum doctrina nobis dicendum erit, ubi de perennitate potestatis Petri agemus, hic paucioribus nobis contentis esse licet.

Integra explicatio principii unitatis, quam dedimus, prostat in loco celebri Cypriani (de unit. Eccles. p. 194. 195.) ²². Declarat ibi Cyprianus non solum alicuius particularis sed universalis Ecclesiae unitatem ²³, quae manente unitate corporis « per orbem totum radios suos porrigit, et ramos suos in universam terram copia ubertatis extendit. » In ea sola, inquit, veram fidem christianam et salutem reperiri, quaerendum ergo esse, quomodo haec Ecclesia et unica et in se una constituta sit, ac ipsa sua unitate dignoscatur ab omnibus sectis tamquam ramis fractis ac rivis praecisis a fonte. Ad hanc et genuinitatem et unitatem Ecclesiae atque in ea ad totam fidei doctrinam cognoscendam « probatio est facilis compendio veritatis » ²⁴. Compendium vero istud facilis probationis Cyprianus in eo collocat, quod Christus tum promissione Matth. XVI. tum institutione Io. XXI. suam Ecclesiam totam fundavit in uno Petro tamquam in exordio et fundamento, ex quo dimanat et efficitur unitas tum omnium pastorum velut unius corporis, episcopatus unus, tum totius Ecclesiae in universam terram extensae, una mater fecunditatis successibus copiosa. Sicut ergo illis verbis Christi, quibus ad Apostolos omnes indiscriminatim directis apostolatum constituit, par omnibus potestas collata est, ita verbis pertinentibus ad unum Petrum ut exordium et fundamentum continens unitatem episcopatus et Ecclesiae, haec specialis potestas efformans et conservans visibilem unitatem instituta est non communis ceteris sed propria uni Petro. Hunc esse genuinum sensum verborum Cypriani, ex ipsa eorum lectione luculentum erit, dummodo non ad alienum et contextui repugnantem significationem detorqueantur. Ea ex recensione Marani ita habent.

« Hoc (quod haereses et schismata sub ipso christiani nominis titulo scindunt unitatem) eo fit, dum ad veritatis originem non reditur, nec caput (origo et fontale principium unitatis) quaeritur, nec magistri coelestis doctrina servatur. Quae (hic enumerata, originem, caput, doctrinam coelestis magistri) si quis consideret et examinet, tractatu longo et argumentis opus non est. Probatio est ad fidem facilis compendio veritatis. Loquitur Dominus ad Petrum: ego dico tibi, inquit, quia tu es Petrus... et tibi dabo claves regni coelorum... Et iterum eidem post resurrectionem suam dicit: pasce oves meas. Super illum unum aedificat Ecclesiam suam, et illi pascendas mandat oves suas. Et quamvis Apostolis omnibus post resurrectionem suam parem potestatem (apostolatus) tribuat et dicat: sicut misit me Pater, et ego mitto vos... tamen ut unitatem manifestaret (efficeret manifestam et visibilem), unitatis eiusdem originem ab uno incipientem sua auctoritate disposuit (non symbolum adumbrans unitatem velut theoretice exhibuit, sed actu suae auctoritatis disposuit seu instituit originem i. e. fontem et efficax principium unitatis). Hoc erant utique et ceteri Apostoli, quod fuit Petrus, pari consortio praediti et honoris et potestatis (apostolatus), sed exordium ab unitate proficiscitur (non exordium solum temporis in conferenda potestate, sed exordium permanens et efficax ad continendam unitatem Apostolorum et successorum et totius Ecclesiae, ut Cyprianus statim explicat), et primatus Petro datur, ut una Christi Ecclesia et cathedra una monstretur. Et pastores sunt omnes, et grex unus ostenditur (ostenditur efficienter per illud exordium unitatis), qui ab Apostolis omnibus unanimi consensione pascatur, ut Ecclesia Christi una monstretur... qui Ecclesiae renititur et resistit, qui cathedram Petri, super quem fundata est Ecclesia, deserit, in Ecclesia se esse confidit?... Quam unitatem firmiter tenere et vindicare debemus, maxime Episcopi qui in Ecclesia praesidemus, ut episcopatum quoque ipsum unum atque indivisum probemus... Episcopatus unus est, cuius a singulis in solidum pars tenetur ²⁵ Ecclesia quoque una est, quae in multitudinem latius incremento fecunditatis extenditur. Quomodo solis multi radii, sed lumen (mox dicit solis corpus) unum; et rami arboris multi, sed robur unum tenaci radice fundatum; et cum de fonte uno rivi plurimi defluunt, numerositas licet diffusa videatur exundantis copiae largitate, unitas tamen servatur in origine. Avelle radium solis a corpore, divisionem lucis unitas non capit; ab arbore frange ramum, fractus germinare non potest; a fonte praecide rivum, praecisus arescit. Sic et Ecclesia Domini luce perfusa per orbem totum radios suos porrigit (per particulares Ecclesias), unum tamen lumen est, quod ubique diffunditur, nec unitas corporis separatur; ramos suos in universam terram copia ubertatis extendit, profluentes largiter rivos latius expandit, unum tamen caput est et origo una, et una mater fecunditatis successibus copiosa. »

Agnoscit igitur Cyprianus duplicem seriem textuum biblicorum, in quarum una pertinente ad omnes Apostolos par omnibus tribuitur honor et potestas apostolatus; altera pertinet ad unum Petrum, ubi Christus super illum unum aedificat Ecclesiam suam et ei dat primatum, idque in hunc finem, ut sua auctoritate disponat in Petro originem et exordium, caput, tenacem radicem ad continendam unitatem tum collegii Apostolici in sua successione perenni seu totius episcopatus tum Ecclesiae universae, ut radii una origine in solis corpore, rivi uno capite in fonte, rami uno robore in radice redigantur ad unitatem.

Haec ratio unitatis ita haesit in mente Cypriani, ut vix umquam commemoret aut unitatem episcopatus et Ecclesiae universalis aut ex altera parte Petrum et cathedram Petri, quin simul praedicet istud principium unitatis constitutum in Petro eiusque cathedra perenni, et effectum unitatis perpetuae in episcopatu et Ecclesia. « Dominus noster Episcopi honorem et Ecclesiae suae rationem disponens in Evangelio loquitur Petro: ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super istam petram aedificabo Ecclesiam meam... inde per temporum et successionem vices Episcoporum ordinatio et Ecclesiae ratio decurrit, ut Ecclesia super Episcopos constituatur, et omnis actus Ecclesiae per eosdem praepositos gubernetur » ep. 27. ad lapsos p. 37. « Petro primum Dominus, super quem aedificavit Ecclesiam, et unde unitatis originem instituit et ostendit, istam potestatem dedit, ut id solveretur in coelis, quod ille solvisset in terris... Ecclesia quae una est, et super unum, qui et claves eius accepit, Domini voce fundata est » epist. 73. ad Iubai. p. 131. 132. « Deus unus est, et Christus unus, et una Ecclesia et cathedra una super petram Domini voce fundata » ep. 40: ad pleb. p. 53. « Baptisma unum, et Spiritus Sanctus unus, et una Ecclesia a Christo Domino super Petrum origine unitatis et ratione fundata » ep. 70. ad Ian. p. 125. ²⁶ cf. ep. 69. ad Florent. p. 123; de habit. virg. p. 176.

Cypriano consentiunt, et si quid in eo esset obscurius, verbis clarissimis collustrant hanc a Christo in Petro institutam rationem unitatis Ecclesiae Patres alii. « Ad Petrum locutus est Dominus, ad unum ideo ut unitatem fundaret ex uno » Pacian. ep. 3. ad Sympron. « Negare non potes (Donatista Parmenianus), scire te in urbe Roma Petro primum cathedram episcopalem esse collatam, in qua sederit omnium Apostolorum caput Petrus, unde et Cephas appellatus est, in qua una cathedra unitas ab omnibus servaretur, ne ceteri Apostoli singulas (divulsas ab unitate totius, seu a solido) sibi quisque defenderent, ut iam schismaticus et peccator esset, qui contra singularem cathedram alteram collocaret » Optat. l. II. c. 2. cont. Parmen. « Est lectio de persona beatissimi Petri, ex qua forma unitatis retinendae vel faciendae descripta recitatur... Bono unitatis beatus Petrus... et praeferri Apostolis omnibus meruit, et claves regni coelorum communicandas ceteris solus accepit... stant tot innocentes, et peccator accipit claves ²⁷, ut unitatis negotium formaretur » ibid. l. VII. c. 3. « Dicit Petro, in quo uno format Ecclesiam: Petre amas me? pasce oves meas » August. serm. 137. c. 3. Hanc formam unitatis et formationem Ecclesiae in uno Petro aliis verbis expressit Ambrosius: « Ipse est Petrus, cui dixit: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Ubi ergo Petrus, ibi Ecclesia » in Ps. 40. n. 30.

Quod Cyprianus dicit, a Petro super quem aedificata est Ecclesia, decurrere Episcoporum ordinationem et Ecclesiae rationem, et explicatius Optatus, Petrum solum bono unitatis accepisse claves ceteris communicandas; hoc ipsum alii Patres repetunt. « Per sanctum Apostolum Petrum et apostolatus et episcopatus in Christo cepit exordium » Siricius ep. 4. ad Episcopos Afric. Innoc. I. ep. 2. ad Victric. « Ab Apostolo (Petro) ipse principatus et tota auctoritas nominis huius emersit » Innoc. I. ep. 24. ad Conc. Carthag. ep. 25. ad Conc. Milev. « Huius muneris sacramentum ita Dominus ad officium omnium Apostolorum pertinere voluit, ut in beatissimo Petro Apostolorum omnium summo principaliter collocarit, et ab ipso quasi quodam capite dona sua velit in corpus omne manare » s. Leo M. ep. 10. ad Episcopos prov. Vienn. « Magnum et mirabile huic viro (Petro) consortium potentiae suae tribuit divina dignatio; et si quid cum eo commune ceteris voluit esse principibus numquam nisi per ipsum dedit, quidquid aliis non negavit » id. serm. 3. in assumpt. sua.

Postremo dignitatem apostolatus omnibus communem, quam Cyprianus simul cum potestate in uno Petro ad formandam unitatem praedicat, non minus confitentur Patres alii in illis ipsis locis, quibus primatum in Petro ut fundamentum unitatis studiosius demonstrant. « Connexio totius corporis unam sanitatem, unam pulchritudinem facit, et haec connexio totius quidem corporis unanimitatem requirit, sed praecipue exigit concordiam sacerdotum. Quibus etsi dignitas sit communis, non est tamen ordo generalis; quoniam et inter beatissimos Apostolos in similitudine honoris fuit quaedam discretio potestatis, et cum omnium par esset electio, uni tamen datum est, ut ceteris praemineret » s. Leo M. ep. 12. c. 11. ad Anast. Thessal. Citatis primum verbis promissionis et institutionis Matth. XVI. Luc. XXII. Io. XXI. s. Gelasius I. hanc infert conclusionem. « Quare igitur ad Petrum tam frequens Domini sermo dirigitur? Numquidnam reliqui sancti et beati Apostoli non erant simili virtute succincti? Quis hoc audeat affirmare? Sed ut capite constituto schismatis tolleretur occasio ²⁸, et una monstraretur compago corporis Christi (cf. Eph. IV. 16.), quae ad unum caput gloriosissima dilectionis societate concurreret, et una esset Ecclesia, cui fideliter crederetur... Duodecim certe erant Apostoli paribus meritis parique dignitate suffulti; cumque omnes aequaliter spiritali luce fulgerent, unum tamen principem esse ex illis voluit Christus » Gelas. ep. 8. seu Tractat. contra schisma Acacian. (Harduin. T. II. p. 893. sqq.).

3°. Omnia quae in thesi demonstravimus, ad hanc summam revocantur. Divinus Salvator in praeparatione fundandae Ecclesiae suae disertis promissionibus praemonstravit, in ipsa fundatione claris verbis promissiones complentibus instituit hanc et non aliam visibilem Ecclesiae formam, ut ea tota tum in omnibus suis partibus ac membris tum quatenus unum corpus constituit, subesset gubernanda et pascenda alicui supremae intensione, universali extensione, immediatae, ordinariae atque ex his ipsis plenae potestati, haecque in uno resideret, quem ipsemet ex omnibus et super omnes Apostolos ea potestate instruxit, non sane ut illi sua sivo extraordinaria sive ordinaria potestate et dignitate apostolatus privarentur, sed ut huic capiti supremo subordinati cum illo et inter se unirentur. In uno enim Petro tamquam petra aedificatur Ecclesia Christi simpliciter dicta, adeoque universalis et tota Ecclesia in terris tamquam una «domus spiritalis;» illi uni datur potestas clavium suprema, ut ligando atque solvendo administretur ab ipso regnum coelorum visibile tamquam una «gens sancta et regale sacerdotium;» ille denique unus instituitur, qui pascat oves et agnos forma etiam visibili «fiat unus pastor et unum ovile.» Hic ergo supremus et universalis pastoratus unius in ipsa fundatione et ab ipso divino fundatore insertus est Ecclesiae ad formandam et continendam visibilem eius unitatem in omnibus suis constituentibus elementis, ut sit «unum corpus et unus spiritus» sub unius capitis supremo regimine, «una fides» ac fidei doctrina sub eiusdem capitis supremo magisterio, «unum baptisma» et sacramentorum sacrique cultus administratio legitima sub eiusdem summo sacerdotio; haec enim sunt, quibus Ecclesia perenniter aedificatur et oves Christi pascuntur. Munera autem ista omnia tamquam participationes derivantur in caput visibile vicaria potestate institutum sibique substitutum ab ipso Iesu Christo, qui heri et hodie ipse et in saecula manet «lapis angularis,» tenens «clavim domus David,» auctor et consummator fidei,» «magnus sacerdos et mediator novi Testamenti,» «caput corporis sui, Ecclesiae.»

Quam certo igitur constat, Ecclesiam esse institutam a Christo, tam certum est, formam visibilem eiusdem non humanae dispositioni relictam sed a divino fundatore ipso fuisse determinatam, hancque esse formam monarchicam; coincidunt enim et in unum concurrunt institutio visibilis Ecclesiae et determinatio eius formae. Quatenus vero cum monarchia non commixta sed coniuncta sit aristocratia, inferius considerabimus. Interea ex demonstratis iam patet, formam de qua diximus, cum sit divini et incommutabilis iuris hocque ipso Ecclesiae Iesu Christi essentialis, necessario etiam esse perennem et tamdiu propagandam ac conservandam, quamdiu ipsa Ecclesia persistit omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Nihilominus haec perennis propagatio et propagationis modus specialem adhuc requirit considerationem.

«1°. Christus Deus ipse sicut primatum in Petro, ita non minus divino iure instituit hunc primatum perennem in sua visibili Ecclesia, ut perpetua serie singulos antecessores singuli successores excipiant, quae institutio perennitatis et successionis in evangeliis descripta fide divina credenda est. 2°. Postquam Petrus in sua persona gerens primatum a Christo sibi commissum fundavit et sibi assumpsit episcopatum seu sedem Romanam, hancque moriens reliquit vacuam cum exigentia successionis tam in primatu quam in episcopatu Romano, modus ipse successionis in primatu determinatus est, ut successio legitima in episcopatu Romano sit successio in primatu super universam Ecclesiam; ita enim ius divinum successionis determinatum semper et ubique intellexit universa Ecclesia, quemadmodum demonstrat Conciliorum, Romanorum Pontificum ceterorumque Patrum consentiens doctrina, quae ipsum evidens et perpetuum factum unionis primatus cum sede Romana Petri declarat.»

I. Institutio visibilis petrae Ecclesiae, confirmatoris fratrum, pastoris ovium Christi in singulari persona Simonis Petri, ut in superiori thesi demonstrata est, continet etiam institutionem perennis successionis in eodem munere eademque potestate creata a Christo Deo in Petro ut in exordio et velut primo membro totius seriei perpetuae successorum. «Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam; et tibi dabo claves regni coelorum, et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in coelis. Rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos. Pasce oves meas.»

a) Obiectum quod potestati et actibus Petri assignatur ac subditur, ut supra ostensum est, unum idemque exprimitur quatuor modis aequipollentibus. Fratres enim omnes simul qui sint confirmandi, «fraternitas quae in mundo est,» oves Christi pascendae simul spectatae, «unus grex et unus pastor» rem eamdem significant ac Ecclesia Christi aedificata in petra, et regnum coelorum in quo omnia ad illud pertinentia ligentur et solvantur clavibus Petro datis. Iam vero haec Ecclesia Christi (regnum coelorum in terris, fraternitas una, grex unus Christi principis pastorum) ex promissione et institutione ipsius perstabit usque ad consummationem saeculi, quod inferius adhuc demonstrandum hic merito praesumimus, et ceterum in hac ipsa declaratione petrae promittitur, quoniam huius positi fundamenti Ecclesiae finis ac munus esse dicitur, ut portae inferi numquam praevaleant adversus eam. Igitur cum Ecclesia sua perenniter conservanda Christus coniungit atque in ea instituit ut causam ministerialem et instrumentaliter efficientem conservationis perennis munus ac potestatem Petri, tamquam visibilis petrae, administratoris clavium, confirmatoris fratrum, pastoris ovium. Ergo sicut perennitas Ecclesiae ita non minus perennitas muneris ac potestatis Petri a Christo promissa est et instituta, finaliter quidem haec propter illam, efficienter vero haec quodammodo prior illa.

b) Consideremus actus huius muneris et potestatis in Petro institutae. Ecclesia Christi aedificata in petra non sane intelligitur sensu materiali, sed sensu theologico «domus spiritualis» fidelium nempe qui ab Apostolis dicuntur «vocati in societatem Filii Dei Iesu Christi,» et «societatem habere ad invicem» 1. Cor. I. 9; 1. Io. 1. 3. 7. Proinde etiam petra sensu homogeneo huic domui spirituali intelligitur is, qui potestate supernaturali et actibus huius potestatis istam societatem fidelium sustentat contra portas inferi, regit, ac continet in unitate, cuiusmodi actus a Christo ipso designantur ligare et solvere quaecumque ad regnum Dei pertinent, confirmare in fide, pascere sensu superius explicato. Atqui hi actus erga Ecclesiam iniunguntur a Christo non solum ut praeteriti, qui aliquando exerciti a Petro iam deinceps desierint, sed imo non possunt intelligi nisi qui ab homine ea potestate eoque munere instructo exerceantur per omne aevum, quo perstat Ecclesia ad quam referuntur ut ad suum obiectum. Ergo Petrus, ut a Christo ea potestate et eo munere erga Ecclesiam instructus est, perenniter vivens suis actibus sustentat ut visibilis petra unus unam Ecclesiam, eam administrat ligando et solvendo suprema clavium potestate, confirmat in fide, pascit docendo, regendo, sanctificando normis ac modis a Christo institutis. Atqui perennitas haec non est in persona Petri, cui praedictum est in ipsa muneris institutione, qua morte clarificaturus esset Deum (Io. XXI. 19.); ergo in Petro, cui singulariter prae omnibus aliis Apostolis et in expressa distinctione ab omnibus aliis uni commissum est munus illud supremum in Ecclesia et super Ecclesiam, instituta est perennitas ita, ut in eadem potestate et in iisdem officiis perpetua successione semper singuli successores excipiant singulos antecessores inde a Petro velut prima radice totius seriei, quamdiu aedificata in hac petra, cuius vis et ratio eadem manet ex ipsa institutione in singulis successoribus, Ecclesia perstabit firmata a Christo per ipsam petram, ut portae inferi non praevaleant adversus eam. Cum itaque potestas, quae in Petro instituta est propaganda ad successores, aeque pro his singulis sit instituta, eademque perenniter derivetur a Christo capite Ecclesiae et principe pastorum eius nomine in eius Ecclesia exercenda; singuli aeque ac Petrus sunt et dicuntur Vicarii Christi in regno Christi in terris. Nihilominus quia, ut vidimus, in ipsa institutione potestatis nomine Petri, ut in prima radice totius seriei, comprehenduntur omnes eius successores, et quia propterea Petrus non utique in sua persona sed in sua potestate recte dici potest et a Patribus dicitur «ad hoc usque tempus et semper in suis successoribus vivere» (Philippus legatus in Conc. Ephesino), «cuius nempe in sua sede vivit potestas et excellit auctoritas,» ut ait s. Leo (serm. 2. c. 3.): hanc successionem in eadem potestate Patres significant, quando successores Petri appellant Vicarios Petri vel etiam Vicarios apostolicae sedis (s. Gelas. ep. 4. ad Anast. imperat.). Vicarii Christi sunt, quia vices gerunt Christi in potestate ei originaliter propria et eius nomine exercenda; Vicarii beati Petri sunt, quatenus eius vices excipiunt succedendo in eadem potestate a Christo instituta; et sensu eodem Vicarii apostolicae sedis, quatenus in potestate quam Apostolus gloriosa sanguinis effusione decoratus in sua hac sede propagandam reliquit, eiusdem Apostoli vice succedunt.

II. Perennis haec successio in Petri primatu, quam ipsis verbis promissionis et institutionis contineri ostendimus, semper in antiquitatis christianae fide et professione celebrata est; imo quod hic potissimum spectamus, ipse modus successionis tum communi omnium aetatum professione tum rebus gestis certus et indefectibilis agnitus est. Sicut enim potestas in Petro instituta, ut eam in superiori thesi descripsimus, semper credita et praedicata est vigere in singulis Petri successoribus, ita successio Petri numquam alia audita est vel agnita, nisi successio in sede Romana Petri, quam ipse sibi ut episcopatum peculiarem adoptatam martyrio consecravit, sicque facto suo iam incommutabili sedem seu episcopatum Ecclesiae particularis evexit ad sedem et episcopatum «potentioris principalitatis,» ut loquitur Irenaeus, ita ut in huius Romanae sedis heredibus Petrus semper vivens, ratione nempe plenae potestatis in eo institutae, a Conciliis, ab ipsis Romanis Pontificibus et a ceteris Patribus agnitus sit et praedicatus.

1°. Ad professionem erectionis sedis Romanae per Petrum, ac proinde muneris ac potestatis Petri in successore huius sedis Apostolicae Patres Concilii Sardicensis dicunt, se «sancti Petri Apostoli memoriam honorare» in Iulio Romano Episcopo (can. 3.); quod explicant in synodica epistola ad ipsum Iulium: «hoc enim optimum et valde congruentissimum videbitur, si ad caput id est ad Petri Apostoli sedem de singulis quibusque provinciis Domini referant sacerdotes» (Constant. ep. 3. inter epp. Iulii) ¹. In Concilio Ephesino Philippus legatus sedis Apostolicae ad solemnem definitionem et condemnationem Nestorii firmandam declaravit tamquam omnium saeculorum notoriam professionem, universas in Petro institutas praerogativas vigere easdem in eius Romanae sedis successoribus. «Sancta membra (Patres Concilii oecumenici) sancto capiti (Coelestino) vos adiunxistis (in damnando haeretico); non enim ignorat vestra beatitudo, totius fidei vel etiam Apostolorum caput esse beatum Apostolum Petrum... Nulli dubium imo omnibus saeculis notum est, quod sanctus beatissimusque Petrus Apostolorum princeps et caput, fideique columna, et Ecclesiae catholicae fundamentum.... ad hoc usque tempus et semper (tempore hucusque elapso et omni tempore futuro) in suis successoribus vivit et iudicium exercet. Huius itaque secundum ordinem (perpetua nempe serie a Christo ordinata) successor et locum tenens (κατὰ τάξιν ὁ διάδοχος καὶ τοποτηρητής) ² sanctus beatissimusque Papa noster Coelestinus Episcopus nos ipsius praesentiam supplentes ad hanc sanctam synodum misit» (Hard. T. I. p. 1471. 1478.). In Concilio Chalcedonensi post lectam epistolam Leonis Romani Pontificis Patres acclamando professi sunt: «anathema ei qui non ita credit; Petrus per Leonem ita locutus est» (Hard. II. p. 306.). Eadem est professio Patrum Concilii VI. de Romano Pontifice Agathone. «Summus nobiscum Apostolorum princeps concertabat; illius enim imitatorem et sedis successorem habuimus fautorem... atramentum videbatur (epistola utraque ad Conc. et ad Imperat.), et per Agathonem Petrus loquebatur» (Hard. III. p. 1422. cf. p. 1159. 1287.). Legatis Apostolicis ad Concilium VII. Hadrianus I. duas dedit epistolas unam ad imperatorem Constantinum eiusque matrem Irenem, alteram ad Tarasium episcopum CP. Utraque lecta in Concilio «sancta synodus dixit: tota sacratissima synodus ita credit, ita sapit, ita dogmatizat.» Tum ad explicitam interpellationem factam a duobus legatis Pontificis, an admittant litteras sanctissimi Papae senioris Romae, «sancta synodus dixit: sequimur, et suscipimus, et admittimus.» Tarasius deinde suis litteris ad Pontificem professus est, ipsum iisdem epistolis «velut oculum totum corpus ad rectitudinis et veritatis semitam direxisse, sicque catholicam Ecclesiam unitatem recepisse.» Iam vero in utraque epistola Pontifex studiose declarat perennem totius potestatis Petri a Christo institutae successionem in sede Romana. «Ipse princeps Apostolorum beatus Petrus qui Apostolicae sedi primus praesedit, sui apostolatus principatum ac pastoralis curae successoribus suis, qui in eius sacratissima sede perenniter sessuri sunt, dereliquit; quibus et auctoritatis potestatem, quemadmodum a Salvatore nostro Domino Deo ei concessa est, et ipse quoque suis contulit, ac tradidit divino iussu successoribus Pontificibus» ³ (Hard. IV. p. 82. 94. 102. 510.). In Concilio VIII. Patres professionem fidei a Romano Pontifice Hadriano II. propositam (ex formula iam pridem contra Acacianum schisma ab Hormisda Pontifice praescripta) ediderunt, qua declaratum est, dicta Petro aeque pertinere ad Petri Apostolicam sedem. Nam ideo, inquiunt, «in sede Apostolica immaculatam semper catholicam reservatam esse religionem et sanctam celebratam doctrinam,» ac proinde oportere «in una communione esse, quam sedes Apostolica praedicat,» «quia non potest Domini nostri Iesu Christi praetermitti sententia dicentis: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam» (Hard. V. p. 773. 774.) ⁴ cf. Conc. Vatic. sess. 4. c. 4.

2°. Eodem modo Romani Pontifices non solum non contradicentibus sed ultro consentientibus Episcopis et Ecclesiis quibus scribebant, totam potestatem a Christo in Petro institutam sibi aeque ac Petro ipsi collatam esse, idque ab universa Ecclesia semper agnitum et agnoscendum esse vindicabant non alia ratione, nisi quia ipsi sunt Petri successores in Sede Romana seu in hac Ecclesia particulari a Petro sibi singulariter assumpta. S. Siricius se muneris ac potestatis Petri heredem atque idcirco velut unam cum eo personam profitetur. « Portamus onera omnium (in universa Ecclesia) qui gravantur, quin imo haec portat in nobis beatus Apostolus Petrus, qui nos in omnibus, ut confidimus, administrationis suae protegit ac tuetur heredes » (ep. 1. ad Himer. Tarracon. n. 1.). Hinc violare « regulam » a Petri herede praescriptam idem est ac « ab apostolicae petrae, supra quam Christus universalem construxit Ecclesiam, soliditate divelli » (ibid. n. 3.). Ita suprema potestas beati Petri, sedis Apostolicae, et cuiusque pro tempore Romani Pontificis semper in unum idemque reducitur in epistolis ad Ecclesias occidentis et orientis. Consulantur Innocentius I. (ep. 29. n. 1. ad Conc. Carthag.), Zosimus (ep. 2. n. 1; ep. 12. n. 1. ad Aurel. et Eppos Afric.), Bonifacius I. (epp. 4. 5. 13. 14. 15. ad Ruf. Thessalon.), Coelestinus I. (ep. 3. ad Eppos Illyriae; ep. 25. n. 9. ad plebem Constantin.), Xystus III. (ep. 6. n. 5. ad Ioan. Antiochen.).

« In requirendis Dei rebus ait Innocentius, antiquae traditionis exempla servantes, ad nostrum approbastis referendum esse iudicium, scientes quid sedi Apostolicae, cum omnes hoc loco positi (in serie Pontificum) ipsum sequi desideremus Apostolum, debeatur, a quo ipse episcopatus et tota auctoritas huius nominis emersit. Quem sequentes tam mala damnare novimus quam probare laudanda. » Etenim Patres antiqui « non humana sed divina decrevere sententia, ut quidquid quamvis de disiunctis remotisque provinciis ageretur, non prius ducerent finiendum, nisi ad huius sedis notitiam perveniret, ut tota huius auctoritate, iusta quae fuerit pronuntiatio, firmaretur, indeque sumerent ceterae Ecclesiae. » Haec ab Innocentio dicta in condemnatione haeresis Pelagianae, iisdem paene verbis repetierunt postea Episcopi Africani postulantes damnationem monotheletismi in epistola ad Theodorum Pontificem, quae lecta et approbata est in Concilio Lateranensi sub Martino I. (Hard. T. III. p. 734.). Quod Innocentius plenam et universam auctoritatem (ut quidquid de disiunctis remotisque provinciis ageretur, huius sedis tota auctoritate firmaretur) in malis damnandis et probandis bonis sibi asseruit, quia Sedes Romana est Sedes Apostolica (Apostoli nempe Petri), in qua omnes sequi desiderant Apostolum; id Africani ex sua parte ita exprimunt: Apostolicae sedi « in honore beatissimi Petri Patrum decreta peculiarem omnem decrevere reverentiam in requirendis Dei rebus, quae omnino et sollicite debent, maxime vero iusteque ab ipso praesulum examinari vertice Apostolico, cuius vetusta sollicitudo est tam mala damnare quam probare laudanda... ut huius auctoritate, iusta quae fuerit pronuntiatio, firmaretur, indeque sumerent ceterae Ecclesiae velut de natali suo fonte praedicationis exordium, et per diversas mundi regiones puritatis incorruptae maneant fidei sacramenta salutis » (mysteria ac dogmata fidei salutaris). Quando hic et alibi saepe « Patrum decreta » induntur, patet haec declarantia (per clavim magisterii et doctrinae) potestatem in Petro divinitus institutam, non decreta constituentia (per clavim dumtaxat iurisdictionis proprie dictae et ecclesiasticae legislationis) debere intelligi, sicut Innocentius de tota Petri in Romano Pontifice potestate dixit « Patres non humana sed divina decrevisse sententia. » Hoc ipsum sicut et potestatis Petri in universam Ecclesiam hereditatem ratione successionis in particulari sede episcopatus Romani docuerunt luculenter ceteri, quos citavimus. « Tantam huic Apostolo, scribit Zosimus, canonica antiquitas per sententias omnium voluit (declarando nempe) esse potentiam, ex ipsa quoque Christi Dei nostri promissione, ut et ligata solveret et soluta vinciret; par potestatis data conditio in eos, qui sedis hereditatem ipso annuente meruissent; habet enim ipse cum omnium Ecclesiarum tum huius maxime, ubi sederat curam ⁵; nec patitur aliquid privilegii (Ecclesia ubi sederat) aliqua titubare aura sententiae (i. e. vocari in dubium), cui ipsa sui nominis firma et nullis hebetata motibus constituit fundamenta ⁶ et quae sine suo periculo temere nullus incessat. Cum ergo tantae auctoritatis Petrus caput sit, et sequentia omnium maiorum studia firmaverint (post Christi Dei promissionem et institutionem maiorum studia traditione theoretica et practica firmaverunt), ut iam humanis quam divinis legibus et disciplinis omnibus firmetur Romana Ecclesia, cuius (Petri) locum nos regere, ipsius quoque potestatem nominis obtinere (Apostolicum successorem in potestate Petri), non latet vos;.... tamen cum tantum nobis esset auctoritatis, ut nullus de nostra possit retractare sententia, nihil egimus, quod non ad vestram (Episcoporum Africae) notitiam nostris ultro litteris referremus. » Bonifacius I. (ep. 4.) iura potestatis, ait, a Petro dominica voce acceptae constituere sedem Romanam, quia est sedes Petri, « fundamentum ac petram spiritualem Ecclesiae. » Nam (ex ep. 14.) « institutio universalis nascentis Ecclesiae de beati Petri sumpsit honore principium, in quo (Petro) regimen eius et fundamentum consistit... Nicaenae synodi non aliud praecepta testantur, adeo ut non aliquid super eum (Petrum, qui tunc erat et singulis quibusque aetatibus est Pontifex Romanus) ausa sit constituere, cum videret nihil super meritum suum (super id quod a Christo obtinere meruit) posse conferri, omnia denique huic noverat Domini sermone concessa. Hanc ergo (Ecclesiam Romanam) Ecclesiis toto orbe diffusis velut caput suorum certum est esse membrorum, a qua se quisquis abscidit, fit christianae religionis extorris, cum in eadem non coeperit esse compage » ⁷. Ita etiam ex ep. 15. « manet (Bonifacii et quovis antecedente aut subsequente tempore) beatum Apostolum Petrum per sententiam dominicam universalis Ecclesiae ab hoc sollicitudo suscepta; quippe quam Evangelio teste in se noverit esse fundatam; nec umquam eius honor vacuus potest esse curarum, cum certum sit, summam rerum ex eius deliberatione (Petri nempe non in coelo sed in terris deliberantis et iudicantis) pendere. Quae res animum meum usque ad orientis loca extendunt. » Demonstrat deinde, « maximas orientalium Ecclesias in magnis negotiis, in quibus opus esset disceptatione maiore, sedem semper consuluisse Romanam, » idque probat inductis exemplis Alexandrinae, Antiochenae, Constantinopolitanae Ecclesiae, et omnium universim orientalium. His omnibus antecessoribus suis consentiens Coelestinus I. (ep. 3.) « nos praecipue circa omnes cura constringimur, inquit, quibus necessitatem de omnibus tractandi Christus in sancto Petro Apostolo, cum claves aperiendi claudendique daret, indulsit. » Hinc suam adversus Nestorium sententiam, sicut Concilia profiteri vidimus, beatissimum Petrum semper in suis successoribus vivere et iudicium exercere et concertare et loqui, Coelestinus (ep. 25.) simpliciter tribuit beato Petro. « Nec tamen beatus Petrus Apostolus deseruit tam graviter laborantes (clerum et populum Constantinopolitanum); nam cum separari tale ulcus de ecclesiastico corpore horrens omnibus putredo suaserit, cum ferro obtulimus fomentum (Coelestinus veniam promittens resipiscenti), sed ille abusus nostro studio... medicinam respuens elegit abscindi. » In eadem causa, postquam Ioannes Antiochenus fautor Nestorii tandem cum suis orientalibus Episcopis consensit in damnationem haeresiarchae, Xystus III. successor Coelestini scripsit ad Ioannem gratulando reditum ad unitatem Ecclesiae: « expertus es praesentis negotii eventu, quid sit sentire nobiscum, Beatus Petrus Apostolus in successoribus suis, quod accepit, hoc tradidit... Non parum nobis oneris non parum laboris incumbit, ut Ecclesiae Domini macula desit et ruga. »

S. Leo eo modo, quo hactenus vidimus penes Pontifices antecessores, ubique haec duo distinguit, primum quidem merita et intercessionem beati Petri apud Deum, quae ipsi in coelo sunt propria et personalia, tum vero potestatem, munus et officium gubernandi Ecclesiam universalem, quae sicut ipsi fuerant collata a Christo, ita manent semper eadem in Petri sede et Petri herede, hoc est singulis Romana in sede successoribus. « Nec abest ab hoc coetu beatissimi Apostoli Petri pia dignatio et fida dilectio... probans ordinatissimam totius Ecclesiae caritatem, quae in Petri sede Petrum suscipit, et a tanti amore pastoris nec in persona tam imparis tepescit heredis » (serm. 2. c. 2.). « Manet ergo dispositio veritatis, et beatus Petrus in accepta fortitudine petrae perseverans suscepta Ecclesiae gubernacula non reliquit... Si quid itaque a nobis recte agitur recteque discernitur, si quid a misericordia Dei quotidianis supplicationibus obtinetur, illius est operum atque meritorum, cuius in sede sua vivit potestas, excellit auctoritas...in persona humilitatis meae ille intelligatur, ille honoretur, in quo et omnium pastorum sollicitudo cum commendatarum sibi ovium custodia perseverat, et cuius dignitas etiam in indigno herede non deficit » (serm. 3. c. 3. 4.). « Ad beati Apostoli Petri sedem ex toto orbe concurritur, et illa universalis Ecclesiae eidem a Domino commendata dilectio (Io. XXI. 15–17.) etiam ex nostra dispensatione deposcitur... Subiungit autem se non solum apostolica sed etiam episcopalis beatissimi dignitas Petri, qui sedi suae praesse non desinit, et indeficiens obtinet cum aeterno sacerdote consortium; soliditas enim illa quam de petra Christo etiam ipse petra factus accepit, in suos quoque se transfudit heredes » (serm. 5. c. 2. 4. cf. serm. 82. c. 1; ep. 6. c. 2; ep. 10. c. 1. 2.). Videlicet episcopalis dignitas in sede particularis Ecclesiae Romanae iam coniuncta est cum dignitate apostolica a Christo collata Petro super Ecclesiam universalem, haecque dignitas utrumque indeficiens Petri est participatio seu consortium, cum aeterno sacerdote Christo. Quomodo vero apostolatus cum episcopatu Petri iam defuncti possit esse et sit indeficiens in Ecclesia, sanctus Pontifex dat rationem; soliditas enim petrae, hoc est tota praerogativa, qua Petrus petra factus est a Christo petra, transit in singulos Petri heredes.

Eamdem doctrinam vindicavit Gelasius I. fortissimus fidei et unitatis catholicae defensor adversus Anastasium imperatorem et Episcopos Constantinopolitanos in schismate Acaciano et haeresi monotheletica. « Qua enim ratione vel consequentia aliis sedibus deferendum est, si primae beatissimi Petri sedi antiqua et vetusta reverentia non defertur, per quam omnium sacerdotum dignitas semper est roborata atque firmata (quod postea dixit s. Gregorius: meus honor est, fratrum meorum solidus vigor), trecentorumque decem et octo Patrum (Nicaenorum) ⁸ invicto et singulari iudicio vetustissimus iudicatus (al. vindicatus) est honor? utpote qui Domini recordabantur sententiam: tu es Petrus.... rogavi pro te..... pasce oves meas (Matth. XVI. Luc. XXII. Io. XXI.)... ut una monstraretur compago corporis Christi, quae ad unum caput gloriosissima dilectionis societate concurreret;... maiores nostri reverendi illi Ecclesiarum magistri (Patres Nicaeni vel Sardicenses) ad illam sedem quam princeps Apostolorum sederat Petrus, sui sacerdotii sumpta principia (cf. Patres citatos in thesi antecedenti n. IV. 2.) repleti Christi caritate mittebant, suae inde soliditatis gravissima firmitatis roboramenta poscentes. » Post alia ita concludit: « Unum principem esse ex illis (Apostolis) voluit Christus, eumque dispensatione mirabili in dominam gentium Romam direxit, ut in praecipuam urbem vel primam primum et praecipuum dirigeret Petrum; ibique... sanguinis gloriosa effusione decoratus externo hospitio conquiescit, praestans sedi quam ipse benedixit, ut a portis inferi numquam pro Domini missione vincatur, omniumque sit fluctuantium (ad fidei firmitatem et communionis unitatem) tutissimus portus. » (ep. 8. seu Tract. contra schisma Acac.). « Si cunctis generaliter sacerdotibus recte divina tractantibus fidelium convenit corda submitti, quanto potius sedis illius praesuli consensus est adhibendus, quem cunctis sacerdotibus divina summitas voluit praeeminere, et subsequens Ecclesiae generalis iugiter pietas celebravit? Ubi pietas tua (imperatoris) evidenter advertit, numquam quolibet penitus humano consilio elevare se quemquam posse illius privilegio vel confessioni (Petri nempe supremae potestati vel fidei doctrinae permanenti in successoribus singulis), quem Christi vox praetulit universis, quem Ecclesia veneranda confessa semper est et habet primatem » (ep. 4. ad Anastas. August.). Sedes Romana est ea, « quae et unamquamque synodorum sua auctoritate confirmat et continuata moderatione custodit pro suo scilicet principatu, quem beatus Petrus Apostolus Domini voce perceptum, Ecclesia nihilominus subsequente, et tenuit semper et tenet (ep. 7. ad. Eppos Dardan.) Harduin. T. II. p. 893. 907. 919. In Concilio Romano anni 496. sub Gelasio repetitur, quod iam ab aliis Patribus de Romanae Ecclesiae primatu vidimus declaratum. « Quamvis universae per orbem catholicae Ecclesiae unus thalamus Christi sit; sancta tamen Romana catholica et apostolica Ecclesia nullis synodicis constitutis ceteris Ecclesiis praelata est, sed evangelica voce Domini et Salvatoris nostri primatum obtinuit: tu es Petrus, inquientis, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam » Hard. T. II. p. 938.

S. Gregorius M. ut nunc alios praetereamus, potestatem et curam pastoralem, quam multipliciter exercuit in universas Ecclesias, non aliunde derivat, nisi quia sedes Romana quam ipse tenet, est sedes Petri, sedes Apostolica. Iubens fieri Concilium in Numidia ad discutiendam causam Maximiani Episcopi, generalibus insidiis hostis antiqui contra « ovium dominicarum pastores » suam opponens generalem curam Ecclesiarum, « sed nos, inquit, qui licet immeriti sedem Apostolicam vice Petri Apostolorum principis suscepimus gubernandam, ipso pontificatus officio cogimur generali hosti, quibus valemus, nisibus obviare » l. II. ep. 48. ad Columb. Ita etiam Ioannem Episcopum Syracusanum, qui aliquid de causa primatis in provincia Bizacena Africae ad Pontificem retulerat, laudat quod « amorem suum erga beatum Petrum Apostolum non cessat ostendere. » De illo vero Bizaceno primate ait: « quod se dicit sedi Apostolicae subiici, si qua culpa in Episcopis invenitur, nescio quis ei Episcopus subiectus non sit; cum vero culpa non exigit, omnes secundum rationem humilitatis aequales sunt » l. IX. ep. 59. ad Ioan. Syrac. « Illud autem admonemus, ut Apostolicae sedis reverentia nullius praesumptione turbetur; tunc enim status membrorum integer manet, si caput fidei nulla pulset iniuria » l. XIII. ep. 37. ad Ioann. Ep. Panormitan. Agens de confirmanda electione et permittenda consecratione Episcopi Mediolanensis ait: quanto Apostolica sedes, Deo auctore, cunctis praelata constat Ecclesiis, tanto inter multiplices curas et illa nos valde sollicitat, ubi ad consecrandum antistitem nostrum exspectatur arbitrium; » delegatum vero suum Ioannem subdiaconum in hac re iubet ita agere, « quatenus et Apostolica sedes proprium vigorem retineat, et a se concessa aliis sua iura non minuat » l. III. ep. 30. ad Ioan. subdiac. Auctoritatem, qua decessor Pelagius II. et ipse Gregorius usurpationem Ioannis Ieiunatoris Constantinopolitani sese oecumenicum patriarcham iactantis acerrime oppugnaverunt ⁹, deducit ex s. Petro. « Ioannes in Constantinopolitana urbe synodum fecit, in qua se universalem appellare conatus est; quod mox idem decessor meus (Pelagius) ut agnovit, directis litteris ex auctoritate sancti Petri Apostoli eiusdem synodi acta cassavit » l. V. ep. 43. ad Eulog. Alexandr. et Anastas. Antiochen. patriarchas.

Vidit Gregorius et satis declaravit, illius praedicationis, qua patriarcha aut Episcopus universalis dicatur, duplicem posse esse sensum, priorem quidem, ut non nisi suprema potestas in universam Ecclesiam exprimatur. Hoc sensu sicut Petro ita eius successoribus iisque solis ista appellatio competit, eisque etiam in Concilio Chalcedonensi et ab aliis Patribus non sane immerito sed omni iure tributa est ¹⁰; illi tamen ea uti noluerunt propter sensum alterum, qui ei subiici posset, quasi nempe unus sit in Ecclesia Episcopus, et alii nulli essent suarum plebium Episcopi, sed Vicarii dumtaxat illius Episcopi universalis. Hoc igitur altero sensu nec Petrus universalis Apostolus, quasi alii veri Apostoli non essent, nec Petri successores universales Episcopi dici possunt, ne aliis omnibus nomen et potestas Episcoporum derogetur. In Constantinopolitano vero vel quovis alio Episcopo nomen et res nomine significata utroque sensu est « contra evangelicam sententiam, contra beatum quoque Petrum Apostolum (cuius nempe iura super universam Ecclesiam violantur), et contra omnes Ecclesias (quae singulae suos habent Episcopos), contraque statuta canonum » (quae sedem Alexandrinam secundam, Antiochenam tertiam post Romanam declarant) l. V. ep. 21. ad Constantiam Augustam. Unde ibidem subiungit: « hac in causa nequaquam me pietas vestra despiciat, quia etsi peccata Gregorii tanta sunt, ut pati talia debeat, Petri tamen Apostoli peccata nulla sunt, ut vestris temporibus pati ista mereatur... et propter peccata nostra, qui ei (Petro) indigne servimus, eius apud vos honor nullatenus minuatur. » Porro si quis in synodo non sibi caverit ab ista appellatione Episcopo Constantinopolitano tribuenda, « a beati Petri Apostolorum principis pace se noverit segregatum » l. IX. ep. 68. ad Euseb. Thessalonic.

Quod vero de re et nomine universalis in Romano Pontifice diximus, verbis Gregorii ita declaratum habemus: « Cunctis Evangelium scientibus liquet, quod voce Dominica sancto et omnium Apostolorum Petro principi Apostolo totius Ecclesiae cura commissa est. » Inductis textibus Io. XXI. Luc. XXII. Matt. XVI. prosequitur: « Ecce claves regni coelestis accepit, potestas ei ligandi ac solvendi tribuitur, cura ei totius Ecclesiae et principatus committitur, et tamen universalis Apostolus non vocatur... Certe pro beati Petri Apostolorum principis honore per venerandam Chalcedonensem synodum Romano Pontifici oblatum est ¹¹; sed nullus eorum umquam hoc singularitatis nomine uti consensit (quamdiu nempe suspicio singularitatis i. e. unicum in Ecclesia Episcopum significari, subesse poterat), ne dum privatum aliquid daretur uni (Episcopatus privatus i. e. uni proprius in significatione singularitatis), honore debito sacerdotes privarentur universi... Ego cunctorum sacerdotum servus sum, in quantum ipsi sacerdotaliter vivunt; nam qui contra omnipotentem Dominum per inanis gloriae tumorem atque contra statuta Patrum suam cervicem erigit, in omnipotenti Domino confido, quia meam sibi nec cum gladiis flectit » l. V. ep. 20. ad Maurit. Augustum. Fere eadem repetit l. V. ep. 43. ad patriarchas Alexandrinum et Antiochenum: « per sanctam Chalcedonensem synodum Pontifici sedis Apostolicae, cui Deo disponente deservio, hoc universitatis nomen oblatum est... sed absit hoc, absit a Christiani mente id sibi velle quempiam accipere, unde fratrum suorum honorem imminuere quantulacumque ex parte videatur. » Interea mentibus ita iam inhaeserat haec successoris Petri appellatio, ut Eulogius Alexandrinus in una eademque epistola ad Gregorium, in qua promisit « iam se quibusdam (Ioanni CP.) non scribere superba vocabula, quae ex vanitatis radice prodierunt, » ipsum tamen Gregorium praedicarit « universalem Papam. » Qua de re conqueritur sanctus Pontifex respondens Eulogio. « Ego nec honorem esse deputo, in quo fratres meos honorem suum perdere cognosco. Meus namque honor est honor universalis Ecclesiae, meus honor est fratrum meorum solidus vigor. Tunc ego vere honoratus sum, cum singulis quibusque debitus honor non negatur ¹². Si enim universalem me Papam ¹³ vestra sanctitas dicit, negat se hoc esse (nempe Episcopum), quod me fatetur universum (unicum in Ecclesia Episcopum).... Et quidem in sancta Chalcedonensi synodo atque post a subsequentibus Patribus hoc decessoribus meis oblatum (sensu alio genuino) vestra sanctitas novit, sed tamen nullus eorum uti hoc vocabulo voluit, ut dum in hoc mundo honorem sacerdotum diligerent omnium, apud omnipotentem Deum custodirent suum » l. VIII. ep. 30. ad Eulog.

Commemorabo adhuc amicissimam Gregorii epistolam ad Eulogium Alexandrinum Episcopum, in qua, ut saepe solet, cum doctrina dogmatis de tota Petri potestate semper vigente in eius sede Romana, coniungit professionem profundae humilitatis et intimae charitatis atque unionis specialis, intuitu Petri Apostoli, cum sede Alexandrina et Antiochena. Tres, inquit, sunt sedes unius Petri, sed modo sane diverso; Romana in qua quievit, sublimata est proprie in sedem Petri ita, ut ipse cum potestate in se divinitus instituta perenniter in ea sedeat in singulis suis successoribus; Alexandrina est Petri per suum discipulum Marcum in ea Episcopum institutum ab ipso Petro; Antiochena denique Petri est, quia eam instituit et in ea quamvis discessurus aliquamdiu sedit, sed in eo discessu discipulum (Evodium), sicut Alexandriae Marcum, relinquens Episcopum ei nec communicavit nec potuit communicare a Christo adeoque divino iure in sua persona singulariter institutam potestatem supremam super Ecclesiam universalem. Sicut ergo tres sedes diversa ratione sunt unius Petri, ita etiam tres una sedes profecto non sunt nisi unitate morali, quatenus ex rationibus memoratis, intuitu Petri, discipulae erga magistram specialibus vinculis obedientiae et charitatis obligantur, ut alibi Gregorius Eulogio scribit: « est aliquid quod nos erga Alexandrinam Ecclesiam quadam peculiaritate constringit, et in eius amore proniores existere speciali quodammodo lege compellit; nam sicut omnibus liquet, quod beatus Evangelista Marcus a sancto Petro Apostolo magistro suo Alexandriam sit translatus, sic huius nos magistri et discipuli unitate constringimur, ut et ego sedi discipuli praesidere videar propter magistrum, et vos sedi magistri propter discipulum (eo scilicet discrimine, quod est inter magistrum qui docet et regit, atque inter discipulum qui discit et obedit). Ad hanc autem unitatem cordium etiam vestrae sanctitatis meritis ligamur, quos auctoris sui salutariter sequi instituta cognoscimus, et semper ad magistri sui gremium, unde illic praedicatio salutis exorta est, tota se conferre devotione sentimus » l. VI. ep. 60. Verba Gregorii in illa epistola, de qua dicere coepimus, haec sunt. « Suavissima mihi sanctitas vestra multa in epistolis suis de sancti Petri Apostolorum principis cathedra locuta est, dicens quod ipse in ea nunc usque in suis successoribus sedeat. Et quidem ego... cuncta quae dicta sunt, in eo libenter accepi..... Quis enim nesciat sanctam Ecclesiam in Apostolorum principis soliditate firmatam, qui firmitatem mentis traxit in nomine, ut Petrus a petra vocaretur? cui veritatis voce dicitur: tibi dabo claves regni coelorum (inducit textus Matth. XVI. Luc. XXII. Io. XXI.). Itaque cum multi sint Apostoli, pro ipso tamen principatu sola Apostolorum principis sedes in auctoritate convaluit, quae in tribus locis unius est. Ipse enim sublimavit sedem, in qua etiam quiescere et praesentem vitam finire dignatus est; ipse decoravit sedem, in quam Evangelistam discipulum misit; ipse firmavit sedem, in qua septem annis, quamvis discessurus sedit. Cum ergo unius atque una sit sedes, cui ex auctoritate divina tres nunc Episcopi praesident, quidquid ego de vobis boni audio hoc mihi imputo; si quid de me boni creditis, hoc vestris meritis imputate, quia in illo unum sumus, qui ait: ut omnes unum sint, sicut tu Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint » l. VII. ep. 40. ad Eulog. ¹⁴. (Vide de Episcopi universalis praedicatione et de unitate inter tres sedes animadversiones eruditas Hincmari Rhemensis opuscul. adversus Hincmar. Laudunens. cc. 16. 17. Migne T. CXXVI. p. 334–337; 345–350.).

3°. Post luculentam doctrinam ipsorum Evangeliorum de suprema potestate in Petro instituta perenniter propaganda per singulos eius successores, et post multiplicem Conciliorum et Pontificum, qui ab universa Ecclesia agnoscebantur Petri in eadem potestate heredes, declarationem de eadem propagatione ac successione simul cum ipso modo successionis per Episcopatum Romanum, quem Petrus sibi peculiariter assumptum moriens vacuum reliquerat, nihil opus est testes alios inducere eiusdem rei, utpote facti in tota Ecclesia semper notorii, publici, perpetui.

Veritatem Ecclesiae Iesu Christi, fundamentum eius unitatis in fide et communione demonstrant ex Petri principatu in Romana Ecclesia, quacum propter illum a Christo institutum principatum omnes qui sunt ubique, in una tradita fide, et in communione cum agnitione principatus eiusdem convenire necesse sit; totum vero hoc ius et officium principatus agnoscunt proprium successoribus Petri in ipsa Romana Ecclesia, quos singulos vel explicite enumerant usque ad sua tempora vel universim et implicite comprehendunt. Irenaeus, quae sit una vera fides ab Apostolis tradita in omnibus Ecclesiis; et quomodo hae omnes una sint Ecclesia Iesu Christi, demonstrat ex sola Ecclesia Romana, quia potentior principalitas a fundatoribus Apostolis Petro et Paulo ¹⁵ posita in hac Ecclesia necessarium reddit omnibus Ecclesiis ad eam convenire fide et communione. Fidei vero integritas in Romana Ecclesia pro omnibus Ecclesiis inde ab Apostolis fundatoribus tradita est et conservatur per successionem Episcoporum singulorum, adeoque sicut in his singulis a primo Episcopo et fundatore Petro propagatur episcopatus, ita in hoc episcopatu Romanae Ecclesiae pro eis singulis includitur potentior illa principalitas, qua sola conservatur fidei et traditionis integritas pro omnibus Ecclesiis, quia non nisi propter illam principalitatem necesse est omnibus ad Romanam Ecclesiam convenire et uniri fide ac communione. « Quoniam valde longum est in hoc tali volumine omnium Ecclesiarum enumerare successiones, maximae et antiquissimae (ἀρχαιοτάτης non tempore sed auctoritate) et omnibus cognitae a gloriosissimis duobus Apostolis Petro et Paulo Romae fundatae et constitutae Ecclesiae, eam quam habet ab Apostolis traditionem et annuntiatam hominibus fidem per successiones Episcoporum pervenientem usque ad nos indicantes, confundimus omnes eos, qui quoquomodo... praeterquam oportet colligunt (suas sive haereticas sive schismaticas synagogas instituunt). Ad hanc enim Ecclesiam propter potentiorem principalitatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, hoc est eos, qui sunt undique, fideles, in qua (per quam seu cuius ope) semper ab his qui sunt undique, conservata est ea quae est ab Apostolis traditio. Fundantes igitur et instruentes (οἰκοδομήσαντες) beati Apostoli Ecclesiam Lino episcopatum administrandae Ecclesiae tradiderunt (τὴν τῆς ἐπισκοπῆς λειτουργίαν ἐνεχείρισαν)... Succedit autem ei Anacletus (enumeratis ex ordine singulis concludit): Nunc duodecimo loco episcopatum ab Apostolis habet (τὸν τῆς ἐπισκοπῆς ἀπὸ τῶν Ἀποστόλων κατέχει κλῆρον) Eleutherius. Hac ordinatione (τάξει) et successione ea quae est ab Apostolis, traditio et veritatis praeconatio pervenit usque ad nos. Et est plenissima haec ostensio, unam et eamdem vivificatricem fidem esse, quae in Ecclesia ab Apostolis usque nunc sit conservata et tradita in veritate » Iren. l. III. c. 3.

Eodem « compendio veritatis » superius vidimus (th. X. n. IV. 2.) Cyprianum fidei et Ecclesiae unitatem demonstrare adversus omnes haereses: « probatio est ad fidem facilis compendio veritatis. Loquitur Dominus ad Petrum: ego dico tibi, quia tu es Petrus...... et primatus Petro datur, ut una Christi Ecclesia, et cathedra una (super totam Ecclesiam) monstretur. » Vide reliqua ibi a nobis citata. In simili descriptione successorum Petri Optatus Milevitanus cathedram Petri velut primam dotem Ecclesiae ponit. « Igitur negare non potes scire te, in urbe Roma Petro primo cathedram episcopalem collatam, in qua sederit omnium Apostolorum caput Petrus...... in qua una cathedra unitas ab omnibus servaretur. » Hoc vero centrum totius unitatis catholicae ait semper manere et ab omnibus agnosci, perenni successione Episcoporum Romanorum, ipsam eamdem cathedram Petri. « Ergo cathedram unicam, quae est prima de dotibus, sedit prior Petrus, cui successit Linus, Lino Clemens (numerat sequentes).... Damaso Siricius, hodie qui noster est socius (nempe socius in ordine episcopali non in potestate cathedrae, in qua una unus neminem habere potest socium), cum quo nobiscum totus orbis commercio formaturum in una communionis societate concordat. » Quisque videt ab Optato doctrinam eamdem ac ab Irenaeo verbis sin minus iisdem certe simillimis expressam. Tum contra Donatistas concludit, quod aeque contra alios omnes sive haereticos sive schismaticos valet, quia ii omnes cum una cathedra Romana Petri in una communionis societate non concordant. « Vestrae cathedrae vos originem reddite, qui vobis vultis sanctam Ecclesiam vindicare... Si Victori (quem primum ex suis Donatistae nomine Episcopi ex Africa Romam miserant) diceretur, ubi sederit? nec ante se aliquem illic fuisse monstraret, nec cathedram aliquam nisi pestilentiae ostenderet; pestilentiae enim morbus exstinctos homines ad inferos mittit, qui inferi portas suas habere noscuntur, contra quas portas claves salutares accepisse legimus Petrum principem scilicet nostrum, cui a Christo dictum est: tibi dabo claves regni coelorum, et portae inferi non vincent eas. Unde est ergo, quod claves regni coelorum vobis usurpare contenditis, qui contra cathedram Petri (contra successores in cathedra Petri, quibuscum in una communionis societate non concordabant, sibi in urbe Roma contra cathedram Petri constituentes cathedram pestilentiae, velut centrum suae sectae, sine antecessoribus pertingentibus usque ad Petrum) vestris praesumptionibus et audaciis sacrilegio militatis? » Optat. l. II. n. 2–5.

Eadem ratione argumentatur Augustinus. « Si ordo episcoporum sibi succedentium considerandus est, quanto certius et vere salubriter ab ipso Petro numeramus, cui totius Ecclesiae figuram gerenti Dominus ait: super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferorum non vincent eam. Petro enim successit Linus, Lino Clemens... Sinicio Anastasius... In illum autem ordinem Episcoporum, qui ducitur a Petro usque ad Anastasium, qui nunc eamdem cathedram sedet, etiamsi quisquam, traditor (librorum sacrorum, cuius criminis calumniam contra Caecilianum Episcopum Carthaginensem suo schismati praetexebant) per illa tempora subrepsisset, nihil praeiudicaret Ecclesiae et innocentibus christianis, quibus Dominus providens ait de praepositis malis; quae dicunt, facite; quae antea faciunt, facere nolite, dicunt enim et non faciunt. Ut certa sit spes fidelis, quae non in homine, sed in Domino collocata, numquam tempestate sacrilegi schismatis dissipetur » August. ep. 53. n. 2. 3. Nempe in cathedra Petri aliud est infallibilitas magisterii et auctoritas sacri imperii, quam Dominus perennem contulit Petro Ecclesiae figuram gerenti; atque aliud sanctitas morum, ad quam tribuit gratiam sed non promisit impeccabilitatem. Eodem sensu perpetuam successionem in cathedra sive sede Petri cum potestate pascendi omnes oves Christi alibi Augustinus demonstrat esse munimentum adversus tempestatem haeresis et sacrilegi schismatis. « Numerate sacerdotes vel ab ipsa Petri sede, et in ordine illo Patrum, quis cui successerint, videte; ipsa est petra quam non vincunt superbae inferorum portae » Id. psalm. cont. Donat. « In catholicae Ecclesiae gremio... me tenet ab ipsa sede Petri Apostoli, cui pascendas oves post resurrectionem Dominus commendavit, usque ad praesentem episcopatum (urbis Romae nempe h. e. in sede Petri) successio sacerdotum » Id. cont. epist. fundamenti c. 4.

Eadem obvia est apud alios Patres coniunctio ecclesiae seu cathedrae Romanae cum successione in potestate seu in sede Petri; ipsa enim sedes Romana et nulla umquam alia agnoscitur et celebratur esse sedes Petri cum omnibus praerogativis in Petro institutis. Cyprianus « factus est, inquit, Cornelius Episcopus... cum Fabiani locus, id est, cum locus Petri et gradus cathedrae sacerdotalis vacaret » ep. 52. p. 68. ad Anton. Inde praedicat Romanam Ecclesiam « catholicae Ecclesiae radicem et matricem » ep. 42. et 45. ad Cornel.; « Petri cathedram atque Ecclesiam principalem, unde unitas sacerdotalis exorta est » Id. ep. 55. p. 86. ad eumdem. Firmilianus, quamvis errore de baptismo penes haereticos in transversum actus et contra Pontificem exacerbatus, fatetur tamen eamdem coniunctionem: « Stephanus per successionem cathedram Petri se habere praedicat, atque de episcopatus sui loco gloriatur, et se successionem Petri tenere contendit, super quem fundamenta Ecclesiae collocata sunt » Firmilian. ep. 75. p. 148. inter Cyprianicas. Ad tuendum Damasum Romanum Pontificem contra Ursinum (Ursicinum) antipapam Episcopi Concilii Aquileiensis scribunt imperatoribus: « Totius orbis Romani caput Romanam Ecclesiam atque illam sacrosanctam Apostolorum fidem ne turbari sineret, obsecranda erat clementia vestra; inde enim in omnes venerandae communionis iura dimanant » (inter epp. s. Ambros. ep. 11. n. 4. T. II. p. 811.). Unde idem Ambrosius laudat fratrem Satyrum, quod baptizandus ab ignoto Episcopo ante omnia quaesierit: « si cum Episcopis catholicis hoc est cum Romana Ecclesia conveniret » Id. de excessu fratris T. II. p. 1127. In eadem causa antipapae Ursini imperatoribus scribunt Episcopi Concilii Romani anni 378: Damasus: « etsi aequalis est munere (episcopali seu ordinis potestate), praerogativa tamen Apostolicae (Petri Apostoli) sedis excellit » (Hard. I. p. 841) Hieronymus Damasum Pontificem Romanum et cathedram Petri et petram Ecclesiae velut unum atque idem habuit, ubi de magisterio doctrinae (an una vel tres dicendae sint hypostases divinae) et de communione catholica agebatur. « Beatitudini tuae id est cathedrae Petri consocior super illam petram aedificatam Ecclesiam scio; quicumque extra hanc domum agnum comederit, profanus est...... quicumque tecum non colligit, spargit; hoc est, qui Christi non est, Antichristi est » Hieron. ad Damas. ep. 14. cf. ep. 16. Ita etiam s. Chrysologus Leonem Pontificem praedicat ut Petrum viventem et praesidentem in propria sede, et ideo monet Eutychen haeresiarcham, ut eius se subiiciat sententiae: « quoniam beatus Petrus qui in propria sede vivit et praesidet, praestat quaerentibus fidei veritatem » (inter epp. s. Leonis ep. 25. c. 2.). Episcopi provinciae Arelatensis ad eumdem s. Leonem scribunt: « Per beatissimum Petrum Apostolorum principem sacrosancta Ecclesia Romana tenet supra omnes totius mundi Ecclesias principatum » (inter epp. s. Leonis ep. 65. c. 2.).

III. Omnia in hac thesi demonstrata ad hoc reducuntur compendium.

Christus Deus ipse verbis et factis in Evangelio consignatis instituit in Petro supremam et universalem potestatem petrae et capitis Ecclesiae perpetuo duraturam, adeoque eam instituit in singulos successores et heredes Petri propagandam. Verba enim promissionis et institutionis, « super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam; tibi dabo claves regni coelorum; confirma fratres tuos; pasce oves meas » dicta quidem sunt Simoni, sed quatenus factus est Petrus semper victurus ratione muneris ac perennis officii et potestatis iisdem verbis institutae, atque idcirco in tota sua significatione et efficacia aeque pertinent ad singulos Petri successores perpetua serie sese invicem excepturos.

Successio itaque perpetua in potestate suprema non minus quam ipsa potestas verbis evangelicis enuntiata et instituta est; sed modus successionis verbis ipsis in individuo non significatur; continetur tamen in ipsa natura muneris visibilis in visibili Ecclesia per successionem permansuri, modum successionis debere esse visibilem, hoc est omnibus facile cognoscibilem et manifestum, atque eatenus modus successionis in genere ipsa divina institutione determinatus esse dici potest. At non genera indeterminata sed determinata individua concrete existunt in rerum natura; adeoque ex ipsa institutione primatus et perpetuae in eo successionis pertinebat ad Christi institutoris divinam supernaturalem providentiam erga suam Ecclesiam aedificatam in petra, ut modus ipse successionis, qua haec petra perenniter perdurat manifestus et certus atque ideo non fluctuans sed constans in individuo determinaretur. Iam vero ex testibus superius citatis constat, hunc unum et nullum umquam aliam modum successionis in Ecclesia semper, ubique et ab omnibus agnitum et praedicatum fuisse:

a) Quod Episcopus Romanus succedit in omnia iura sacri magisterii et imperii, quae a Christo in Petro instituta sunt perennia et propaganda in singulos successores Petri; unde quoad haec iura et officia singuli Romani Episcopi sunt una persona moralis cum Petro. « In Iulio Petri Apostoli memoria honoratur, ut ad caput id est ad Petri Apostoli sedem Domini referant sacerdotes; » « omnium onera portat in Siricio beatus Apostolus Petrus; » « Innocentius, Theodorus sunt praesulum vertex in honore beatissimi Petri; » « quae est auctoritas Petri, par potestatis conditio est in Zosimo; » « manet universalis Ecclesiae sollicitudo beatum Petrum in Bonifacio; » « beatissimus Petrus vivit et iudicium exercet in Coelestino; » « Coelestino necessitatem de omnibus tractandi Christus in sancto Petro Apostolo indulsit; » « Petrus locutus est per Leonem, Agathonem; » « Petrus universalis Ecclesiae gubernacula non reliquit in Leone; » « principatum Domini voce perceptum beatus Petrus tenuit semper, et tenet in Gelasio. »

b) Haec successio in totam potestatem Petri divinitus institutam asseritur et creditur ex eo ipso et ex eo solum, quod quis legitime succedit in hoc episcopatu particulari, quem Petrus Apostolorum princeps sibi Episcopo assumpsit. Videlicet Petrus insignitus a Christo Deo potestate primatiali apostolica et ordinaria (hoc est suprema, universali, perenniter permansura in legitimis successoribus) sibi assumens episcopatum Romanum sive sedem Romanam, hoc ipso suo facto effecit eam sedem Apostolicam primatialem seu Petrinam, quam moriens vacuam reliquit non solum negative quod iam nullus in ea sederet, sed cum iure et exigentia positiva, ut alius et alius iuxta divinam ordinationem perpetuo succedat in eadem illa ordinaria Petrina potestate. Unde non est duplex successio, una in episcopatu Romano instituto a Petro, altera in primatu instituto a Christo; sed posito facto Petri, qui moriens totam suam potestatem tum primatialem tum in ea inclusam episcopalem Urbis reliquit in sua sede Apostolica Romana vacua, hoc est exigente successorem primatus et inclusi episcopatus Urbis, iam successio una est non separata sed distincta secundum duplicem rationem. De hac re inferius adhuc dicemus. Doctrinam habes in superioribus ex universali Patrum professione satis confirmatam. « Cum vacat Fabiani locus, vacat locus Petri, et in locum Petri succedit Cornelius; » « Petri administrationis heres Siricius; » « noverunt Africani quid sedi apostolicae debeatur, in quo loco est positus Innocentius; » « Petri successor et locum tenens beatissimus papa noster Coelestinus; » « per potestatis (quae Petro a Christo collata in Evangelio docetur) data conditio in eos, qui sedis hereditatem meruissent, habet enim ipse tum omnium Ecclesiarum tum huius (Romanae) maxime curam, ubi sederat, cui ipsa sui nominis constituit fundamenta; » « subiungit autem se non solum apostolica (primatus super universalem Ecclesiam) sed etiam episcopalis (Ecclesiae et sedis Romanae) dignitas Petri, qui sedi suae praeesse non desinit, soliditas enim illa quam de petra Christo etiam ipse petra factus accepit, in suos quoque se transfudit heredes; » « ordinatissima totius Ecclesiae caritas (ut communione omnes unum sint visibiliter in capite visibili, invisibiliter in capite invisibili Christo) in Petri sede Petrum suscipit, et a tanti amore pastoris (de amore agitur formaliter ut iure et officio pastoris a Christo est instructus) nec in persona tam imparis tepescit heredis; » « primae beatissimi Petri sede antiqua et vetusta defertur reverentia... quae (sedes) per Domini sententiam (in Evangeliis) in beato Petro principatum percepit, ut unum caput, una compago corporis Christi, una esset Ecclesia; » « quem unum ex Apostolis principem esse voluit Christus, Petrum dispensatione mirabili in dominam gentium Romam direxit, ibique sanguinis gloriosa effusione decoratus aeterno hospitio conquiescit, praestans sedi quam ipse benedixit, ut a portis inferi numquam pro Domini missione (in misso Petro sedes habet missionem et promissionem ab ipso Domino) vincatur, omniumque sit fluctuantium tutissimus portus » « cum multi sint Apostoli, pro ipso tamen principatu sola Apostolorum principis sedes in auctoritate convaluit » (quae ergo sedes Apostolica est non solum historice ut aliorum Apostolorum e. g. Iacobi, quod primus eius Episcopus fuerit Apostolus, qui praerogativas extraordinarias apostolatus non potuit relinquere suae sedi; sed est sedes Apostolica primatialis, quia primatus seu principatus seu potentior principalitas in Petro erat munus ordinarium aeque validum pro successoribus). Summa omnium est id, quod Hadrianus I. doctrinam complectens Evangeliorum, Conciliorum et Patrum antecedentium scripsit ad Concilium VII. et « tota sacratissima synodus ita credens, ita sapiens, ita dogmatizans » suscepit: « ipse princeps Apostolorum beatus Petrus qui Apostolicae sedi primus praesedit, sui apostolatus principatum ac pastoralis curae successoribus suis, qui in eius sacratissima sede perenniter sessuri sunt, dereliquit, quibus et auctoritatis potestatem, quemadmodum a Salvatore nostro Domino Deo ei concessa est, et ipse quoque suis contulit ac tradidit divino iussu successoribus Pontificibus »¹⁶.

c) Propter hanc unionem successionis in plenitudine potestatis divinitus in Petro institutae cum successione in particulari Ecclesia seu sede Romana, ipsius Ecclesiae Romanae primatus super Ecclesiam universalem a Patribus celebratur. Cum enim Petrus sibi reservans episcopatum particularis Ecclesiae Romanae eum velut inclusum teneret in suo divino primatu super universalem Ecclesiam, ratione et non nisi ratione huius inclusionis episcopatus Romani in divino primatu universali verissime dicitur ipsa Ecclesia Romana tenere primatum super universalem Ecclesiam. Hanc ergo unionem episcopatus Romani cum primatu et nihil aliud docent Patres, quando celebrant Ecclesiae Romanae primatum super Ecclesiam universalem. Supposita vero per factum Petri tali unione, profecto qui succedit Petro in Ecclesia Romana tenente primatum, eo ipso succedit in primatu, et vicissim nemo potest Petro succedere in primatu, quin eo ipso succedat in episcopatu Romano qui iam includitur in primatu.

Quia Ecclesia Romana fundata ab Apostolis Petro et Paulo habet Episcopos perpetua serie successores Petri, propterea in ea est potentior principalitas: « ad hanc Ecclesiam propter potentiorem principalitatem necesse est convenire omnem Ecclesiam (in fide et communione) hoc est eos, qui sunt undique fideles; » « est Petri cathedra atque Ecclesia principalis, unde unitas sacerdotalis exorta est; » « catholicae Ecclesiae radix et matrix; » « Romana Ecclesia, unde in omnes venerandae communionis iura dimanant, » « Petrus habet cum omnium Ecclesiarum tum huius maxime, ubi sederat, curam, cui ipsa sui nominis firma et nullis hebetata motibus constituit fundamenta, ut tam humanis quam divinis legibus et disciplinis omnibus firmetur Romana Ecclesia; » « Ecclesiam Romanam Ecclesiis toto orbe diffusis velut caput suorum certum est esse membrorum; » « per beatissimum Petrum sacrosancta Romana Ecclesia tenet super omnes totius mundi Ecclesias principatum; » « Romana catholica et Apostolica Ecclesia nullis synodicis constitutis ceteris Ecclesiis praelata est; sed evangelica voce Domini et Salvatoris nostri primatum obtinuit. »

Maneat igitur, quod in thesi ex doctrina totius antiquitatis christianae demonstrandum suscepimus, successionem perpetuam in primatu quam Christus ipse instituit, semper in Ecclesia fuisse intellectam et praedicatam ita, ut sedes Romana Petri iam sit sedes Apostolica primatialis super universam Ecclesiam, ac propterea legitima successio in hoc episcopatu Romano in hac sede Petri sit successio in divinitus instituto primatu Petri.

« 1°. Eadem veritas unionis primatus super universam Ecclesiam cum Sede Apostolica Romana ex Conciliorum definitionibus et fidei professionibus demonstratur. 2°. Ex praemissa doctrina consequitur modum unionis eum esse, ut distinctione rationis successio in sede Romana sit visibile signum successionis in primatu; realiter vero una sedes Romana evecta sit ad dignitatem et potestatem sedis primatialis super universam Ecclesiam. Porro 3°. consequitur veritas theologica, primatum numquam, ne suprema quidem ipsius successoris Petri potestate, a sede Romana separandum et alio transferendum esse; 4°. per aliam vero quamvis potestatem sive ecclesiasticam sive profanam fieri posse huiusmodi translationem, doctrina est damnata, et connexa cum erroribus contra ipsam divinam constitutionem Ecclesiae. »

I. Vidimus hactenus doctrinam in Ecclesia semper et ubique assertam et praedicatam de unione primatus Petri et de eius perenni hereditate in sede Romana Petri; ad clariorem vero at pressiorem demonstrationem, simulque ad certiorem deductionem solutionis, qua quaestio altera de separabilitate primatus a particulari Ecclesia et sede Romana eliquetur, nunc ipsas formales definitiones et professiones fidei considerabimus, quatenus in eis unio primatus cum Ecclesia Romana et perennis Episcoporum Romanorum successio non minus in primatu Petri quam in episcopatu contineatur.

a) Definitio concilii Florentini ita habet. « Item diffinimus, sanctam Apostolicam sedem et Romanum Pontificem in universum orbem tenere primatum, et ipsum Pontificem Romanum successorem esse beati Petri principis Apostolorum et verum Christi vicarium totiusque Ecclesiae caput, et omnium Christianorum patrem et doctorem existere, et ipsi in beato Petro pascendi, regendi ac gubernandi universalem Ecclesiam a Domino nostro Iesu Christo plenam potestatem traditam esse; quemadmodum etiam in gestis yeumenicorum (oecumenicorum) Conciliorum et in sacris Canonibus continetur » (1).

Definitum igitur est, non solum generatim Romani Pontificis ius primatus in universum orbem, sed speciatim ius et modus successionis. Is qui succedit in sancta Apostolica sede Petri, et ideo est Pontifex Romanus seu Petri successor in episcopatu Romano, eo ipso non solum Petri ut Episcopi sed simul Petri ut principis Apostolorum successor est, ac propterea verus Christi Vicarius totiusque Ecclesiae caput; nam ipsi Episcopo Romano, hoc est singulis quicumque illi sint legitimi Episcopi Romani, in beato Petro, qui prima velut radix totam seriem successorum repraesentabat, seriem inquam saltem pro praesenti ordine compositam omnibus et solis successoribus in sede Apostolica Romana, a D. N. Iesu Christo plena potestas tradita est pascendi, regendi ac gubernandi universalem Ecclesiam.

Explicita est definitio Concilii Vaticani. « Sanctus beatissimusque Petrus... ad hoc usque tempus et semper in suis successoribus, Episcopis sanctae Romanae sedis ab ipso fundatae eiusque consecratae sanguine, vivit et praesidet et iudicium exercet. Unde quicumque in hac cathedra¹ Petro succedit, is secundum Christi ipsius institutionem primatum Petri in universam Ecclesiam obtinet... Si quis ergo dixerit, non esse ex ipsius Christi Domini institutione seu iure divino, ut beatus Petrus in primatu super universam Ecclesiam habeat perpetuos successores; aut Romanum Pontificem non esse beati Petri in eodem primatu successorem, anathema sit » (Const. Pastor aeternus cap. 2.).

b) Haec unitas successionis in episcopatu particularis Ecclesiae Romanae Petri et in plena potestate Petri super universalem Ecclesiam non minus expresse declaratur, dum ipsa Ecclesia Romana definitur recepisse et obtinere primatum super catholicam Ecclesiam per suam nempe Episcopum, qui est Petri principis Apostolorum successor.

Ita habet professio fidei a Clemente IV. et Gregorio X. praescripta et in Concilio Lugdunensi II. a Graecis edita ad unionem cum Ecclesia catholica. « Ipsa quoque Sancta Romana Ecclesia summum et plenum primatum et principatum super universam Ecclesiam catholicam obtinet, quam se ab ipso Domino in beato Petro Apostolorum principe sive vertice, cuius Romanus Pontifex est successor, cum potestatis plenitudine recepisse veraciter et humiliter recognoscit. » In Concilio Constantiensi a Martino V. damnata est propositio XLI. Wicleffiana: « non est de necessitate salutis credere, Romanam Ecclesiam esse supremam inter alias Ecclesias. » In forma a Pio IV. praescripta « ad orthodoxae fidei professionem faciendam iuxta Concilii Tridentini dispositionem, » et iisdem verbis in altera a s. Sede Graecis praescripta ab omnibus Catholicis spondetur: « sanctam catholicam et apostolicam Romanam Ecclesiam omnium Ecclesiarum matrem et magistram agnosco, Romanoque Pontifici beati Petri Apostolorum principis successori ac Iesu Christi Vicario veram obedientiam spondeo ac iuro. » In Concilio denique Vaticano (Constit. Pastor aeternus cap. 3.) definitur: « docemus et declaramus, Ecclesiam Romanam disponente Domino super omnes alias ordinariae potestatis obtinere principatum (1), et hanc² Romani Pontificis iurisdictionis potestatem, quae vere episcopalis est, immediatam esse, erga quam cuiuscumque ritus et dignitatis pastores atque fideles, tam seorsum singuli quam simul omnes..... obstringuntur. »

Ex his definitionibus et professionibus fidei ipsa Romana Ecclesia obtinet primatum, potestatis principatum super omnes alias Ecclesias, super universam Ecclesiam, est mater et magistra omnium Ecclesiarum; sed hoc totum habet in suo Episcopo, quia hic est successor Petri principis Apostolorum, id est successor in ipso principatu. Unde vides, in definitione Vaticana Ecclesiae Romanae ordinariae potestatis principatum non alium dici quam Romani Pontificis iurisdictionis potestatem, et in professione Lugdunensi ac Tridentina Romanae Ecclesiae summum et plenum primatum, maternitatem ac magisterium omnium Ecclesiarum in eo fundari, quod Romanus Pontifex est beati Petri Apostolorum principis successor et ideo Iesu Christi Vicarius. Subiectum supremae potestatis solus est Episcopus Romanae Ecclesiae, qui succedens Petro principi Apostolorum in huius Ecclesiae episcopatu, eo ipso succedit eidem in principatu super universam Ecclesiam. Propter hanc unitatem successionis secundum duas rationes distinctas, « ipsa quoque sancta Romana Ecclesia summum et plenum primatum et principatum se ab ipso Domino in beato Petro Apostolorum principe, cuius Romanus Pontifex est successor, excepisse veraciter et humiliter recognoscit, » per ipsum nempe suum Pontificem, Apostolorum principis successorem, recepit primatum non solum ratione finali, qua primatus est institutus in bonum sicut totius ita et Romanae Ecclesiae, sed quodammodo formaliter, quatenus primatus est unitus cum episcopatu Romano, atque ita successio in primatu est inserta per continuam seriem suorum Episcoporum ipsi Romanae Ecclesiae. « Scire debes Episcopum in Ecclesia esse, et Ecclesiam in Episcopo » (Cyprian. ep. 69. ad Flor. Pupian. p. 123.).

II. Ex omnibus in hac et antecedentibus duabus thesibus demonstratis deducitur, quomodo unio primatus cum episcopatu sive sede sive Ecclesia Romana intelligi debeat.

a) Sicut Ecclesia Iesu Christi est instituta visibilis, atque adeo certis ac constantibus signis seu notis facile cognoscibilis inter omnes falsi nominis societates christianas ut una et vera Ecclesia Christi; ita omnia etiam elementa quae pertinent ad visibilitatem Ecclesiae eamque visibilem constituunt sane visibilia sint oportet. Inter haec autem elementa primum locum occupat ipsum visibile caput, visibile fundamentum a Christo institutum, Petrus de petra in perenni successione; ergo in ipsa institutione perenniter et continua successione permansuri visibilis Capitis Ecclesiae continetur, successionem ipsam debere esse visibilem, hoc est certo, constanti et manifesto signo facile cognoscibilem. Atqui inde a glorioso exitu Petri per omnes aetates Ecclesiae semper et ab omnibus ut certum, constans et manifestum signum successionis in primatu Petri habita et credita est successio in sede Romana Petri, quam ipse moriens vacantem, ut aiebat s. Cyprianus, hoc est singulis ex ordine successoribus in omnibus suis iuribus tenendam reliquit. Ergo sicut ad perennem successionem visibilis episcopatus et sacerdotii valet antecedenti institutione divina visibile sacramentum, ita ad perennem successionem in visibili primatu valet divina ratihabitione saltem consequente post factum Petri signum visibile successionis in Romana Petri sede. « Beatus Petrus qui Apostolicae sedi primus praesedit, sui apostolatus principatum successoribus suis, qui in eius sacratissima sede perenniter sessuri sunt, dereliquit, quibus et auctoritatis potestatem, quemadmodum a Salvatore nostro Domino Deo ei concessa est, et ipse quoque suis contulit ac tradidit divino iussu successoribus Pontificibus. » In hac explicatione ex omnibus supra citatis ecclesiasticis documentis deducta consentientes habemus insignes theologos. « Sicut ex ratione, institutione, et fine Ecclesiae necessarium esse ostendimus, illam in individuo et in particulari esse visibilem, ait Suarez, ita ex institutione et fine muneris Vicarii Christi necessarium est, illum esse visibilem Ecclesiae in particulari, ac determinata sede et successione. » Suarez contra Reg. Angl. l. III. c. 13. « Alicui certa sedi debuit primatus Petri, id est universalis pontificatus seu regimen totius Ecclesiae affigi. Quamvis enim hic primatus nullam particularem sedem episcopalem, cui ipse alligaretur, per se (h. e. a priori et intestina sua natura) postularit, id tamen certa requirebat in hoc primatu successio (quae ipsamet simul cum primatu divinitus instituta est ut perenniter duratura), quae in bonum Ecclesiae perseverare facileque expediri posset et deberet... Hinc Petrus necessario elegit particularem aliquem episcopatum, cui Primatis persona alligaretur. Fuit ille quidem Antiochenae sedis fundator et rector aliquot annos; sed cum inde Romam transierit, huc primatum a sua persona indivisum transtulit, et eumdem episcopatum Romanum usque ad mortem retinens primatum ad successores suos in eadem sede transmisit. » Laurent. Veith. de Primat. Rom. Pontif. Posit. VIII. §. 18; Pet. Ballerini de vi et ratione Primat. R. P. T. I. c. 1. n. 2; Theol. Würzeburg. T. I. de Primat. R. P. §. 170. n. III; Franc. Ant. Zaccaria de s. Petri Primat. c. 5. n. 7.

b) Ulterius ex illis praesertim documentis, in quibus ipsius Ecclesiae Romanae seu sedis Apostolicae Romanae principatus docetur, consequitur non modo unionem esse inter primatum et Romanum episcopatum velut inter duas res separatas in uno aliquo tertio, sed iam esse unam Romanam sedem principatus super universam Ecclesiam, qui principatus in se continet episcopatum Romanum, ut in universali continetur particulare. Nimirum non duae sedes Petri distinguendae sunt, quarum una intelligatur a Christo instituta et Petro data suprema potestas pastoralis super Ecclesiam universalem, altera sit sedes Ecclesiae particularis Romanae instituta a Petro ab illa priori separata per se consistens et tantummodo coniuncta ratione unius personae, quae utramque administret; sed imo dum Petrus non solum pro se sed etiam pro singulis suis successoribus in serie perenni institutus iam a Christo pastor totius Ecclesiae, sibi elegit et constituit hanc Romanam Ecclesiam ut suam sedem episcopalem, adeoque eam fecit sedem Apostolicam Petrinam, hoc ipso una sedes Romana constituta est, et in morte Petri perenni iure hereditario³ consecrata sedes primatialis in dignitate et potestate a Christo instituti principatus super Ecclesiam universam. Dicam hoc ipsum verbis Bellarmini. « Observandum est, inquit, Romanum episcopatum et Ecclesiae universae praefecturam non esse duos episcopatus neque duas sedes nisi in potentia. Nam Petrus Pontifex totius Ecclesiae a Christo institutus non adiunxit sibi episcopatum urbis Romae, quo modo Episcopus alicuius loci adiungit sibi alium episcopatum vel canonicatum aut Abbatiam; sed Romanae urbis episcopatum erexit⁴ ad summum orbis terrae pontificatum, quemadmodum cum episcopatus simplex erigitur in archiepiscopatum vel patriarchatum. Non enim Archiepiscopus vel Patriarcha est bis aut ter Episcopus, sed semel tantum.... et summus Pontifex etiamsi Episcopus, Archiepiscopus, Patriarcha et summus Pontifex sit, haec omnia sunt unum actu, et tantum in potentia multa. Ex quo sequitur, ut qui eligitur Romanus Episcopus, eo ipso sit Pontifex summus totius Ecclesiae, etiamsi forte id non exprimant electores » Bellarm. de Rom. Pont. l. II. c. 12. Quod ait magnus theologus de « multis in potentia et de unitate in actu, » rite intelligendum est. Videlicet non ex natura rei et velut a priori erat necessarium, ut Petrus sibi pastori totius Ecclesiae faceret propriam hanc determinatam sedem Romanam; potuit ergo absolute loquendo institui episcopatus urbis Romae per se consistens absque illa evectione ad summum orbis terrae pontificatum; sed posito facto, in una potestate suprema et universali iam includitur potestas particularis inferior Romani episcopatus; nec minus iura metropolitica in provinciam ecclesiasticam Romanam, atque iura patriarchalia in patriarchatum occidentis iam contenta erant in suprema universali potestate, quando Pontifices ea sibi specialiter reservarunt⁵, cum exclusione aliorum seu potius non concedendo illic haec iura ulli alteri Metropolitae aut Patriarchae; superius enim iam vidimus, huiusmodi Metropoles aut Patriarchatus non divinae sed ecclesiasticae dumtaxat institutionis derivari ex concessione directa vel indirecta sedis Romanae Petri, et non nisi in communione et dependentia ab ipsa posse subsistere. Porro sicut Pontifex non semper tota intensione suae supremae potestatis agit, ita potest etiam exercere actus restrictiores iurisdictionis episcopalis, archiepiscopalis, patriarchalis intra limites pro hisce iuribus specialiter reservatos et designatos. Hoc modo ea quae memoravit Bellarminus, intelliguntur « multa in potentia » tum exercitii et a posteriori, tum a priori per exclusionem absolutae necessitatis; et sunt « omnia unum actu » in suprema divinitus instituta potestate universali.

III. Ex omnibus disputatis forte quis consequi existimet, unionem primatus cum episcopatu Romano iam ita existere, ut dogma sit fidei catholicae separationem et translationem primatus ad aliam sedem etiam per supremam ipsius Romani Pontificis potestatem effici non posse.

1°. Tria haec sine dubio sunt de fide catholica, α) Christum instituisse in Petro potestatem primatus super universam Ecclesiam; β) instituisse hunc primatum perenniter permansurum ut visibile fundamentum et petram a Christo petra principali positam adeoque pertinentem ad ipsam divinam constitutionem Ecclesiae, quamdiu haec indefectibilis consistet usque ad consummationem saeculi, ac proinde simul cum primatu institutam esse perpetuam in eo successionem, ut semper (serie moraliter continua) unus sit in Ecclesia visibili visibilis et cognoscibilis successor Petri; γ) hos in primatu successores esse Romanos Pontifices, ad quos solos actu pertinet et semper pertinuit legitima Petri successio. Vide supra definitionem Concilii Vaticani.

Primum et secundum dogma in ipsis verbis promissionis et institutionis a Christo in Petro factae contineri, ut semper et ubique in Ecclesia Dei intellecta sunt, atque ex illis nulla assumpta propositione quae revelata non sit, simplici analysi deduci, in superioribus thesibus demonstratum habes. Tertium non est nisi concreta expressio et applicatio utriusque dogmatis praecedentis. Verba Christi Dei, quibus primatum et perennem continua serie in eo successionem promisit et instituit (tu es Petrus... tibi dabo claves regni coelorum... confirma fratres tuos, pasce oves meas), non enuntiant veritatem solum abstractam, nec respiciunt personas indeterminatas, sed dicta et directa sunt in concreto ad personam Petri et singulos eius successores in tota serie; non sunt verba theoretica dumtaxat et speculativa, sed sunt verba practica et id quod significant, efficientia in Petro et in eius successoribus, quos singulos Christus in mente habens alloquebatur. Iam vero hi in primatu Petri successores vel nulli sunt, et verba aeternae veritatis iam vera non essent, vel semper erant et in praesenti ordine sunt soli Petri successores in sede Apostolica Romana. Facto enim constanti per universalissimam traditionem evidenti illi soli semper practice agnoscebantur et agnoscuntur, et theoretice praedicabantur et praedicantur eo ipso, quod succedunt Petro in sede Romana, successores in primatu, quem verbis divinis efficientibus Christus in Petro una cum perenni successione instituit. Ergo verba Christi pro praesenti saltem ordine implicite comprehendunt et enuntiant ut successores in primatu divinitus instituto omnes et solos Pontifices Romanos, eaque veritas explicite applicatur et credibilis atque credenda proponitur facto evidenti ex universalissima traditione. Ergo fide catholica sicut divinitus institutus primatus atque perennis eius conservatio et in eo singulorum successio, ita non minus Romanorum Pontificum pro praesenti saltem ordine in eodem successio credenda est. « Ut Ecclesiae certo constet, ait Suarez, in tali sede impletam esse et hactenus impleri institutionem a Christo factam et in Scriptura revelatam, satis est ut applicatio, ut ita dicam, illius institutionis et dignitatis ad talem episcopatum per evidentem traditionem et continuum ac notissimum usum eidem Ecclesiae sufficientissime proponatur... sicut ergo Ecclesia visibilis non tantum fide humana sed etiam divina creditur esse Ecclesia (vera Iesu Christi), quia sensibilia signa per quae videtur, non sunt ratio credendi, sed proponunt ut evidenter credibile, illam esse veram Ecclesiam, quam Deus semper in mundo esse futuram revelavit; ita non solum fide humana sed etiam divina credendum est, Romanum Pontificem esse caput visibile huius Ecclesiae vice Christi, quia signa illa quibus hoc caput ostendimus, faciunt credibile evidenter, illum esse quem Christus ex vi suae institutionis Vicarium suum constituit. Hoc ergo modo dicimus, assertionem positam esse de fide, et in Scriptura, adiuncta Ecclesiae traditione, sufficienter contineri » Suarez cont. Reg. Angl. l. III. c. 13. Imo ipsum hoc dogma de successione Romanorum Pontificum in primatu divinitus collato Petro, pro se suisque successoribus, in fidei decretis et professionibus superius in hac thesi (n. I.) descriptis diserte declaratum est ac definitum. Nunc vero post ea, quae modo diximus, animadvertas quaeso, in definitione Florentina ultimum incisum non solum valere ad confirmandam plenitudinem potestatis in primatu institutam a Christo, sed etiam continere modum quo revelata doctrina de successione in primatu applicatur et referri ostendatur ad Pontifices Romanos. « Diffinimus... ipsum Pontificem Romanum successorem esse beati Petri principis Apostolorum... et ipsi in beato Petro pascendi, regendi ac gubernandi universalem Ecclesiam a D. N. I. C. plenam potestatem traditam esse; quemadmodum etiam in gestis oecumenicorum Conciliorum et in sacris canonibus continetur. » Continetur nempe in hisce gestis et canonibus seu in universa traditione tum declaratio iuris de plenitudine potestatis, tum ostensio facti successionis, qua ius exhibetur pertinens et applicatum ad solos Pontifices Romanae Ecclesiae.

2°. Iam vero si haec ita sunt, nonne etiam quartum, quod memoravimus, dogma simpliciter de fide credendum est, unionem primatus cum sede et Ecclesia Romana ita esse absolutam et pertinere iam ad ipsam constitutionem Ecclesiae incommutabilem, ut nulla ne suprema quidem ipsius Pontificis Romani potestate primatus separandus et alio transferendus sit? Respondemus, id dogma definitum de fide hactenus saltem non esse; esse tamen veritatem theologicam quae ex modo, quo ipsum dogma de primatu Romanorum Pontificum seu Romanae Ecclesiae in documentis ecclesiasticis enuntiatum est legitime deducitur.

a) Prima pars huius propositionis conceditur ab ipsis illis gravissimis theologis, qui contra Dominicum Sotum inseparabilitatem primatus a sede Romana strenue defendunt quidem, sed si de separatione per supremam Ecclesiae auctoritatem, quae in Petri successore ipso residet, quaestio instituatur, mitioribus modis loquendi utuntur. De suprema inquam ipsius Pontificis Romani potestate intelligo tum Sotum, qui (4. dist. 24. q. 2. a. 5.) per Ecclesiae auctoritatem fieri posse separationem defendit, tum illos alios theologos opinionis Soti impugnatores; si enim de inferiori potestate ecclesiastica ageretur, nec Sotus opinor, illam sententiam defendisset, et eius oppugnatores severiori censura usi fuissent.

Gregorius de Valentia contra Soti argumenta intra sequentem se continuit improbationem: « utrumque⁶ subtiliter ista pro Soti opinione disputari possint, mihi certe videtur ea opinio in re tam gravi nimium esse singularis nec vero satis tuta » Analys. fidei l. VII. c. 12. Suarez quaestionem in eo sensu, quem diximus, velut hypothesin seponit: « quidquid sit de illa quaestione quae a theologis disputatur, an possit Summus Pontifex separare primatum a Romana sede, et illum vel in alio episcopatu collocare vel ab omni particulari episcopatu separatum relinquere, certum esse existimo, dum aliquis Summus Pontifex id non fecerit, non posse universam Ecclesiam, vacante Papatu, id efficere, quia non potest inferior potestas mutare, quod per superiorem constitutum est, et quia sicut Petro soli datus est primatus pro ipso et successoribus eius, ita ad ipsum solum seu ad Summum Pontificem spectat determinare sedem Pontificalem (in hypothesi quam Suarez permittit, quod determinatio non iam incommutabiliter facta sit), et modum electionis et successionis eius praescribere » l. III. c. 19. cont. Reg. Angl. Cautius et clarius loquitur Bellarminus: « Petri privilegium est alligatum Romanae urbi, donec Petri successores Romae sedem retinent. Nam si divino iussu sedes alio transferretur, non essent amplius Romani Episcopi totius Ecclesiae Episcopi; si transferretur, inquam, ipsa sedes, ita ut qui nunc sunt Romani Pontifices, alicuius alterius loci Episcopi dicerentur, non enim sola absentia Pontificum ab Urbe sedem transferre dicitur. Atque haec ex hypothesi dicta sunt; non enim credimus umquam futurum, ut sedes alio transferatur » l. II. c. 12. de Rom. Pontif. De suprema Ecclesiae potestate, quae sit in ipso summo Pontifice, intelligendus est etiam temperantior modus loquendi, quo diserte provocans ad Gregorium de Valentia, Suarezium et Bellarminum Benedictus XIV. utitur: « quamvis possit in aliquo sensu dici, supremam Ecclesiae monarchiam iure tantum humano esse annexam sedi Romanae, quia nimirum utriusque unio, nexus et alligatio ortum habuit ex facto Petri, attamen non videtur posse sustineri illorum opinio, qui asseruerunt praefatam connexionem ita esse de iure humano, ut possit ab Ecclesia (potestate nempe Pontificis suprema in Ecclesia) dissolvi, et una ab altera separari » l. II. c. 1. n. 1. de Synod. dioeces. Vide etiam Petri Ballerini Vindicias contra Febronium c. 8. §. 2; Laurentium Veith de Rom. Pont. sect. I. §. 19.⁷

b) Pars altera nostrae propositionis, nulla ne suprema quidem potestate primatum umquam separandum esse a sede et Ecclesia Romana Petri, tam manifesto fundamentum habet in Conciliorum definitionibus et professionibus fidei hac thesi descriptis, atque in doctrina Pontificum aliorumque Patrum in thesi antecedenti proposita, ut potius opus fuerit monere hanc veritatem non haberi a theologis ut certam de fide, quam ut dubitari possit esse veritatem theologicam gravissimis nixam argumentis et documentis.

α) Sane in illa hypothesi universalis et constans omnium saeculorum ratio sentiendi et docendi totius Ecclesiae mutanda esset; traditio universa ecclesiastica, quae non iam in decretis legislationis dumtaxat per potestatem et clavim iurisdictionis sed in definitionibus et professionibus fidei per infallibile magisterium et per clavim doctrinae fulgidissime resplendet, non esset pro omni aetate incommutabiliter vera sed hypothetice tantum, quamdiu ipsum fundamentum et obiectum definitionis et professionis fidei, quod supponitur mutabile, non mutatum subsistit. At tota illa traditio, omnes illae definitiones et fidei professiones omnino absolute veritatem enuntiant, nec in eis ullum est vestigium istius hypotheticae dumtaxat veritatis, et mutabilitatis obiecti; veritatem ergo enuntiant incommutabilem; nec valor et significatio solum hypothetica et mutabilitas obiecti ex illis sacratissimis documentis eruitur, sed sine solida ratione eis affingitur, quod sane nefas est.

Supponamus primatum a sede Romana Petri translatum et iam coniunctum sedi alteri, Neapolitanae, Parisiensi, Coloniensi. Ergo pro illa supposita futura aetate non erit amplius verum, quod definitum est et usque ad illud tempus ab omnibus fide catholica credendum erat, « ipsum Pontificem Romanum successorem esse (non solum fuisse aliquando) beati Petri principis Apostolorum totiusque Ecclesiae caput; » ac propterea tum temporis non erit anathema, « qui dixerit Romanum Pontificem non esse beati Petri in primatu successorem; » nec amplius profitendum erit, « Ecclesiam Romanam disponente Domino super omnes alias ordinariae potestatis obtinere (non solum obtinuisse, sed sine limitatione temporis) principatum, » hancque non esse aliam quam « Romani Pontificis iurisdictionis potestatem, erga quam pastores atque fideles tum seorsum singuli tum simul omnes obstringuntur; » erit mutandum, quod eo usque propositum erat credendum in professione Lugdunensi et Tridentina: « ipsa sancta Romana Ecclesia summum et plenum primatum super universam Ecclesiam catholicam obtinet; » « Romanam Ecclesiam omnium Ecclesiarum matrem et magistram agnosco, Romanoque Pontifici beati Petri Apostolorum principis successori ac Iesu Christi Vicario veram obedientiam spondeo ac iuro. » In summa vera Ecclesia Iesu Christi non erit amplius Ecclesia Romana catholica, sed Ecclesia Neapolitana vel Parisiensis catholica. Absurditas ipsa horum consectariorum catholicis auribus intolerabilis, quae tamen omnia in illa suppositione translatae sedis necessario continentur, demonstrat incommutabilitatem obiecti, quod in definitionibus et professionibus fidei credendum proponitur.

Haec eadem definitionum et professionis fidei lucida doctrina continetur etiam evidenter in tota ecclesiastica traditione, ex qua proinde idem existit ineluctabile argumentum incommutabilis soliditatis, qua sedes Romana Petri semper est et manet sedes Apostolica Petrina, heres nempe totius iuris et potestatis a Christo in Petro institutae, ut in thesi superiori XI. demonstravimus. Unde illic demonstrata recolenda sunt, nihil autem opus est eadem hic repetere; velim autem animadvertas, ex illis documentis non solum concludendo deduci sed etiam disertis verbis praedicari incommutabilem firmitatem principatus in sede Romana Petri. Episcopus Romanae Ecclesiae Coelestinus in Concilio Ephesino dicitur « Petri Apostolorum principis et capitis secundum ordinem successor et locum tenens; » de successione ergo Petri in Romana Ecclesia et non de alia dicuntur vel intelligi possunt, quae ibi de successoribus Petri praedicantur tamquam omnibus saeculis nota: « Nulli dubium imo omnibus saeculis notum est, quod sanctus beatissimusque Petrus.... ad hoc usque tempus et semper in suis successoribus vivit et iudicium exercet; » quae hoc sensu repetita et citata sunt etiam a Concilio Vaticano (cap. 2.). Potentiam ligandi et solvendi, quam canonica antiquitas ex promissione Christi agnovit in Petro, Zosimus non solum sibi vindicat, sed declarat, Petri potestatem esse in omnibus sedis Romanae Petri heredibus, eamdem semper, quia ipse huius suae Ecclesiae maxime habet curam, eique constituit sui nominis fundamenta ita ut quemadmodum ad perpetuitatem universalis Ecclesiae ne umquam portae inferi praevaleant adversus eam, sic ad perpetuitatem privilegii Ecclesiae Romanae sit Petrus in suis successoribus: « Par potestatis data conditio in eos, qui sedis hereditatem ipso (Petro) annuente meruissent; habet enim ipse cum omnium Ecclesiarum tum huius maxime, ubi sederat, curam; nec patitur aliquid privilegii aliqua titubare aura sententiae (in illa Ecclesia, ubi sederat), cui ipsa sui nominis firma et nullis hebetata motibus constituit fundamenta, et quae sine suo periculo temere nullus incessat... ut tam humanis quam divinis legibus et disciplinis omnibus firmetur Romana Ecclesia. » Eadem est doctrina s. Leonis de indeficiente consortio Petri cum aeterno sacerdote tum quoad Apostolicam tum quoad episcopalem in sua sede dignitatem quia soliditas petrae derivata a Christo petra manet in Petri heredibus: « subiungit autem se non solum Apostolica sed etiam episcopalis beatissimi dignitas Petri, qui sedi suae praeesse non desinit, et indeficiens obtinet cum aeterno sacerdote consortium; soliditas enim illa quam de petra Christo etiam ipse petra factus accepit, in suos quoque se transfudit haeredes. » Idem de aeterna soliditate sedis Romanae, ut a portis inferi haec ipsa sedes numquam vincatur, repetit Gelasius: Petrum Christus « dispensatione mirabili in dominam gentium Romam direxit... ibique gloriosa sanguinis effusione decoratus aeterno hospitio conquiescit praestans sedi, quam ipse benedixit, ut a portis inferi numquam pro Domini missione vincatur. » In epistola lecta et acclamata in Concilio VII. Pontifex Hadrianus I. profitetur: « ipse princeps Apostolorum beatus Petrus, qui Apostolicae sedi primus praesedit, sui apostolatus principatum ac pastoralis curae successoribus suis, qui in eius sacratissima sede perenniter sessuri sunt, dereliquit... et auctoritatis potestatem suis... tradidit divino iussu successoribus Pontificibus. »

β) Apparet falsitas suppositionis, quam impugnamus, ex alia consideratione constitutionis Ecclesiae eiusque visibilis fundamenti sedis Romanae Apostolicae. In illa hypothesi separati primatus ab Ecclesia et sede Romana, vel dicitur haec Ecclesia et sedes Apostolica adhuc permanere ut sedes episcopalis privata iam iuribus primatus, vel supponitur omnino periisse.

Si sedes episcopalis Romana adhuc permanet, nulla ratione fieri potest, ut ea non sit sedes Apostolica, non sensu solum illo historico quod episcopatus huius Ecclesiae particularis sit fundatus ab Apostolo (ut erant multae aliae sedes fundatae a Petro, Paulo, Ioanne et a ceteris Apostolis); sed sedes Apostolica Petrina, idest a Petro, ut erat a Christo pro se et pro tota serie suorum ex ordine (κατὰ τάξιν) successorum instructus iuribus et officiis primatus, erecta ad sedem primatialem super totam Ecclesiam. Non enim ut superius vidimus, sunt duae sedes, alia primatus et alia Romani episcopatus; sed ipsa una sedes Romana Apostolica facta est a Petro primatialis pro se et suis in eadem sede ex ordine successoribus, quam ergo moriens cum omnibus suis iuribus divinitus institutis vacantem, hoc est a legitimis in hac una sede Romana successoribus occupandam reliquit. Hinc vidimus, semper et ubique ab omnibus sine ulla controversia habitam et agnitam esse successionem in sede episcopali Romana ut identicam cum successione in primatu super totam Ecclesiam, seu (facta distinctione secundum duplicem rationem) ut signum visibile authenticum successionis in primatu: qui succedit Petro in episcopatu Romano seu in una cathedra aut sede Romana, eo ipso et eo solo est et semper theoretice praedicatus atque practice habitus est heres Petri principis Apostolorum. Quamdiu ergo permanet sedes Romana, quicumque in ea succedit, est successor et heres Petri in primatu; nec hereditatis ius intelligi potest in alia sede, quae non est nec effici potest Apostolica Petrina. De quavis scilicet alia sede verum est, multoque magis verum in comparatione cum sede Romana, quod s. Leo dixit de Ecclesia Constantinopolitana in comparatione cum Alexandrina et Antiochena: « nec praeter illam petram, quam Dominus in fundamento posuit⁸, stabilis erit ulla constructio... non dedignetur (Anatolius) regiam civitatem, quam Apostolicam non potest facere sedem » (ep. 104. c. 3.).

Altera suppositio Ecclesiam hanc Romanam omnino perituram aut eius sedem abolendam esse, excluditur constanti traditione de significatione et de effectu promissionum Christi. Relegantur superiora testimonia, vel etiam ea sola quae hoc numero induximus de firmis fundamentis Ecclesiae Petri; de indeficiente in ea Petri sacerdotio; de benedictione Petri super suam sedem, ut a portis inferi numquam vincatur; de perenni sessione successorum Petri in eadem sede. Ad horum confirmationem et illustrationem animadvertatur, ad notam visibilem apostolicitatis Ecclesiae Iesu Christi etiam illud pertinere, ut semper in ea sit sedes aliqua manifesto apostolica, cuius nempe Episcoporum series numquam interrupta indubitanter pertingat usque ad fundatorem Apostolum. Imo ut haec nota Apostolicitatis constans et certa maneat pro omnibus temporibus et incommutabiliter tuta ab omni discrimine, necesse est, ut sedes ista apostolica non solum historice numquam defecerit, sed ut dogmatice constet eam deficere non posse. « Edant ergo (haeretici) origines Ecclesiarum suarum, evolvant ordinem Episcoporum suorum, ita per successiones ab initio decurrentem, ut primus ille Episcopus aliquem ex Apostolis vel Apostolicis viris, qui tamen cum Apostolis perseveraverint, habuerit auctorem et antecessorem. Hoc enim modo Ecclesiae Apostolicae census suos deferunt; sicut Smyrnaeorum Ecclesia habens Polycarpum ab Ioanne conlocatum refert, sicut Romanorum Clementem, a Petro ordinatum edit, proindeque et ceterae exhibent, quos ab Apostolis in episcopatum constitutos Apostolici seminis traduces habeant... Quae licet nullum ex Apostolis vel Apostolicis auctorem suum proferant, ut multo posteriores, quae denique quotidie instituuntur, tamen in eadem fide (cum Apostolicis) conspirantes, non minus Apostolicae deputantur pro consanguinitate doctrinae » Tertull. Praescript. c. 32.

Iam vero huiusmodi Ecclesia Apostolica, quae manifesto et sine interruptione Episcoporum successionem, servata etiam consanguinitate doctrinae, ab Apostolo decurrentem exhibeat, nulla iam existit praeter Ecclesiam Romanam Petri; eoque magis ipsa sola est, cui Patres et Concilia eam soliditatem vindicare vidimus, ut omnino « pro Christi missione » deficere nequeat, atque alias sedes, si defecerint, valeat restituere, quemadmodum in Concilio VIII. patricius Bahanes argumentatus est. « Posuit Deus Ecclesiam suam in quinque patriarchiis, et definivit in evangeliis suis, ut numquam aliquando penitus decidant, eo quod capita Ecclesiae sint. Etenim illud quod dicitur, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, hoc denuntiat: quando duo ceciderint, currunt (pastores et greges fidelium) ad tria; cum tria ceciderint, currunt ad duo; cum vero quatuor forte ceciderint, unum, quod permanet in omnium capite Christo Deo nostro, revocat iterum reliquum corpus Ecclesiae » (Hard. T. V. p. 880.). Modus diversus et diversum ius, quo quinque patriarchiae seu sedes sunt capita Ecclesiae, et textus evangelii qui inducitur ad probationem, evidenter demonstrat, istud unum seu istam unam sedem, quam Bahanes indeficientem duplici illo argumento ostendit, non posse esse nisi sedem et Ecclesiam Romanam Petri. Hinc etiam in superioribus vidimus, quomodo Patres Irenaeus, Optatus, Augustinus, Epiphanius et alii ut « compendium probationis » pro Ecclesiae catholicae veritate in professione Fidei, et pro unitate in communione caritatis inducant perennem non interruptam inde a principe Apostolorum Petro decurrentem successionem Episcoporum Romanorum, quae successio in Ecclesia « potentioris principalitatis, » in Ecclesia « principali, » « ad quam necesse est omnem convenire Ecclesiam, » non solum usque ad illa tempora Patrum non defecit, sed propter ipsum finem, ad quem potentior illa principalitas Ecclesiae Petri est instituta, ad visibiliter exhibendam Ecclesiae unius et verae Iesu Christi perpetuitatem, atque adeo ad notam visibilem apostolicitatis nullo umquam tempore deficere potest; unde et Optatus « primam de dotibus » Ecclesiae Catholicae dicit esse « cathedram unicam, quam sedit prior Petrus. »

Puto satis esse demonstratum, quod proposuimus; est nempe veritas theologica certa innixa principiis et documentis fidei, primatum a sede et Ecclesia Romana Petri numquam ne suprema quidem successorum Petri potestate esse separandum.

γ) Difficultas aliqua remanet non quoad veritatem ipsam in concreto spectatam, eo modo quo eam enuntiavimus et demonstravimus, sed quoad potestatem separationis in Summo Pontifice absolute et abstracte spectatam, eo modo quo quidam theologi ipsam omnipotentiam divinam considerant absolute et abstrahendo a ceteris attributis sapientiae, iustitiae, bonitatis, qua dicunt Deum posse multa, quae potentia ordinata (ut ipsi loquuntur) hoc est simul spectatis omnibus attributis divinis non potest. Difficultas quam diximus, ita habet. Potuit Petrus seiungere et re ipsa seiunxit primatum a sua sede priori Antiochena transferendo eum ad sedem Romanam sibi posterius adoptatam, nec apparet ratio, cur ille vivens non potuisset etiam ab hac Romana ad aliam sedem eum transferre. Atqui in successore Petri est omnino eadem potestas ordinaria, exceptis nempe charismatibus extraordinariis non propagandis ad heredes, quae erat in ipso Petro. Ergo aeque ac potuit Petrus, potest successor Petri primatum transferre ad aliam sedem. Imo qui hoc negat, dum videtur exaltare privilegia sedis, contra fas limites ponit potestati sedentis. Responsio et declaratio difficultatis continetur sequentibus. 1°. Si quod ss. Pontifices Leo, Gelasius, Gregorius, Hadrianus et alii Patres praedicant, Petrum divinis praeordinationibus, in Romanas arces anteivisse honorem potestatis⁹, eum ab ipso Christo in dominam gentium Romam dispensatione mirabili fuisse directum, sedem Petri Romanam auctore Deo cunctis praelatam esse Ecclesiis, Petrum potestatem quam ipse acceperat a Christo, iussu divino tradidisse suis in sede Romana successoribus, intelligeretur de iussu divinitus revelato, adeoque de unione Romanae sedis cum primatu ex iure divino, quod Petrus Apostolus tamquam revelationem catholicam saltem practice et facto ipso Ecclesiae consignasset, iam ipsa illa perennis unio esset de fide catholica, nec eam, hoc supposito, ab ipso Petro vel ab eius successoribus potuisse aut posse dissolvi, manifestum est. Huiusmodi vero veritatem de fide catholica ex iam concessis non asserimus, neque ergo asserimus revelatam iussionem et proprie dictum ius divinum. Attamen quandoquidem agitur de Apostolo et de principe Apostolorum et de institutione concernente totam Ecclesiam, imo de institutione quae intime connectitur cum ipso visibili Ecclesiae fundamento, quod a Christo positum est in Petro et in successione Petri; ex ipsa hac rerum natura sequitur, quod et omnibus Conciliorum Pontificum et Patrum citatis testimoniis docetur, saltem per specialem supernaturalem assistentiam et directionem Petrum cum hac sua sede Romana univisse et unitum suis in eadem successoribus reliquisse primatum¹⁰. 2°. Constitutus sub hac « mirabili dispensatione » Dei neque ipse Petrus potuisset separare primatum a sua sede Romana, non quidem ex defectu potestatis per se et absolute spectatae, sed ex privilegio indefectibilitatis apostolicae in sequenda divina directione praesertim quoad huiusmodi magnas totam Ecclesiam eiusque ipsum visibile fundamentum concernentes institutiones, quantumvis supponantur non immediate divini sed apostolici dumtaxat iuris. Pro successoribus autem Petri, quidquid sit de potestate per se et abstracte considerata, rem spectando in concreto cum omnibus suis adiunctis unio non in transitu sed in consummatione facta a Petro, ut loquitur s. Innocentius, et constituta successio in primatu per ipsam successionem in sede Romana multo magis incommutabilis iuris censeri debet. Recolantur superius citata documenta, ex quibus probatum est, totum modum sentiendi et docendi de successione Petri, de Ecclesia et sede Apostolica Petri, expressum definitionibus et professionibus fidei catholicae et universali traditione omnium aetatum, in hypothesi de qua agitur, mutatum et transversum iri; qua maior et, ut mitissime dicatur, periculis plenior perturbatio in Ecclesia Dei nescio an cogitari possit. Ergo illa translatio primatus et mutatio signi visibilis pro successione in hereditate Petri, numquam potest esse, quaecumque supponantur rerum et temporum conditiones, in aedificationem corporis Christi, sed semper foret in eius perpetuum et universale detrimentum. Atqui « plenitudo potestatis est omnia posse in aedificationem corporis Christi, » eaque adstricta est normis divinis. Ut vero semper actu ipso hisce normis regatur, promissa est successori Petri non solum ad infallibilitatem in definiendis rebus fidei et morum, sed etiam ad universale¹¹ regimen Ecclesiae, quatenus inde ipsa fidei et morum custodia pendet, indefectibilis assistentia Dei. Ergo ipsa fidelitas Dei in suis promissis securos nos reddit, numquam, ne per supremam quidem successorum Petri potestatem, unionem primatus cum Apostolica sede et Ecclesia Romana Petri esse dissolvendam.

In argumento igitur, ut illud opponitur, tum maior tum minor propositio transmittenda est, quatenus in ea potestas Petri et eius successorum per se et abstracte spectatur; quatenus vero spectatur sub indefectibili directione et assistentia Dei simul cum omnibus modis et conditionibus, quibus unio primatus cum sede Apostolica Romana Petri facta et semper intellecta atque praedicata est, negandum est potuisse aut posse umquam fieri, ut eadem unio ab ipso Petro vel ab eius successoribus dissolveretur aut dissolvatur.

Aliam difficultatem movit scriptor anonymus, contra quem Franciscus Ant. Zaccaria edidit dissertationem « de Romani Pontificis primatu. » Si praerogativa divina primatus, aiebat ille, in successore Petri adstringitur ad locum, in quo mortuus est hic Apostolus, « quid de illo primatu fiet, cum Roma ex prophetarum et Ioannis vaticiniis abysso perpetuo submersa manebit? » Imo interpretes etiam catholici ex Apoc. XVII. XVIII. deducunt Romanae urbis defectionem a religione christiana ultimis temporibus futuram ac tandem eius interitum¹².

Responsio quatenus ad huiusmodi incertas interpretationes et suspiciones requiritur, haec est. 1°. Certum est, in illis capitibus Apocalypsis sensu literali immediato praedici interitum idololatriae persecutricis sanctorum in imperio Romano et eius centro Babylone illa magna; incerta sunt, quae de excidio, multoque magis quae de defectione urbis pro futuris ultimis temporibus textui sensu velut pleniore et altiore supponuntur. 2°. Distinguendum est inter urbem Romam materialiter et politice (hoc est in suis institutis et hominibus politicis) spectatam et inter Ecclesiam Romanam. Haec non moenibus et aedificiis et institutis politicis constat, sed est « plebs fidelium Episcopo adunata. » Ecclesia nempe, quae in suo Episcopo per continuam successionem Pontificum Romanorum inde a Petro, et in suo Clero ac plebe fideli inde ab Ecclesia Apostolica per Petrum fundata decurrit, manet Ecclesia Romana, etiamsi urbis Romae eversio supponeretur. Cum demonstratum sit, successores Petri in primatu semper fore Episcopos Romanos, eadem ex ratione et eodem sensu successionis moraliter continuae atque connexae cum Ecclesia primitus a Petro fundata etiam semper censebitur Ecclesia Romana, « Ecclesia in Episcopo. » Videlicet perennitas moralis personarum, non perennitas physica loci postulatur. Imo etiamsi Ecclesiae Romanae collectae et adunatae, ut a suo Episcopo distinguitur, eversio supponeretur, et maneret tantum conditio Ecclesiae colligendae, qualis erat, cum primus Romanus Episcopus « silvam istam frementium bestiarum et turbulentissimae profunditatis oceanum ingrederetur » (s. Leo serm. 82. c. 4.); Romani tamen Episcopi non desinerent esse Petri sicut in universali Apostolica ita in particulari episcopali dignitate successores (cf. supra citat. s. Leon. serm. 5. c. 4.). Hunc ordinem successionis in primatu et in episcopatu Romano F. A. Zaccaria l. c. cap. 5. n. 6. ita expressit: « Primatus Petri ea tantum ratione adstringitur ad locum, in quo mortuus est hic Apostolus, ut qui Romani Pontifices dici possunt, ii soli eius successores haberi debeant; at Romanorum Pontificum successio non ex eo loco pendet, ubi commorentur, sed ex loco ubi primum illi consederunt, quibus ipsi non interrupta serie suffecti sint. Quare si Roma eversa fuerit, alio commigrabunt, Romani tamen Pontifices erunt, ut qui ad Romanorum Pontificum qui ipsos antecesserunt, ordinem pertinebunt » ¹³ IV. Multo gravior est error, qui in Syllabo Propositione XXXV. a s. Sede proscriptus est. Sed ut venenum istius Propositionis plenius intelligatur, iuvat praestruere pauca quaedam de Novatorum principiis et doctrinis, quibus illa thesis Ioannis Nepomuceni Nuytz intime cohaeret.

Iam saeculo elapso, cum bellum atrox contra Apostolicam Sedem tum rebus nefarie gestis tum impiis scriptis fere ubique moveri coepisset, Febronius (Nicolaus de Hontheim) in suo libro « de statu Ecclesiae et legitima potestate Romani Pontificis, » qui non solum per s. Congregationem Indicis sed etiam pluribus litteris ad Episcopos Germaniae datis a Clemente XIII. proscriptus est, inter errores alios haereticos et schismaticos etiam asseruit, « auctoritate Ecclesiae primatum ad alium Episcopum e. g. Mediolanensem, Parisiensem transferri posse » (cap. 2. §. 3.). Auctoritatem vero Ecclesiae intelligit distinctam et seiunctam ab ea successoris Petri, Pontificis Romani. Nititur haec doctrina principio haeretico, quod post Alphonsum Tostatum ab Edmundo Richerio et Iansenianis inductum his non secus ac Febronio fundamenti instar erat ad oppugnandam monarchiam ecclesiasticam et supremam Sedis Apostolicae auctoritatem iurisdictionis et magisterii super universam Ecclesiam. Claves potestatis ecclesiasticae, aiebant, a Christo datas esse non immediate Petro et sub Petro Apostolis pro se suisque successoribus, sed datas esse universitati fidelium, atque ab hac universitate committi coetui sacerdotali Episcoporum ac presbyterorum, ac tandem singulis Episcopis et inter hos primo inter Episcopos Pontifici Romano; ita ut potestas radicaliter et essentialiter semper maneat penes universitatem fidelium, in Episcopis vero et in Romano Pontifice non sit nisi instrumentaliter et ministerialiter ad exsecutionem, ut scilicet dependenter a coetu fidelium et tamquam ministri, ad quos potestas ab eodem coetu fidelium derivata est, actus potestatis exsequantur. Richerius (de ecclesiastica et politica potestate cap. 1.) hocce ponit principium: « Christus fundando Ecclesiam prius, immediatius atque essentialius claves sive iurisdictionem toti dedit Ecclesiae quam Petro, seu quod eodem redit, claves toti contulit Ecclesiae, ut per unum ministerialiter exercerentur; quandoquidem tota iurisdictio ecclesiastica primario, proprie ac essentialiter Ecclesiae convenit, Romano autem Pontifici atque aliis Episcopis ministerialiter et quoad exsecutionem tantum. » Vide Petavium de Ecclesiastica Hierarchia l. III. c. 14–16. ¹⁴ Cum his cohaeret doctrina Quesnelli et eorum Iansenianorum, qui in suis Hexaplis eam defenderunt (cf. Mamach. Origin. et Antiquit. christian. T. V. p. 257.); propositio enim XC. inter damnatas in Bulla Unigenitus haec est: « Ecclesia auctoritatem excommunicandi habet, ut eam exerceat per primos pastores, de consensu saltem praesumpto totius corporis. » Febronii principium idem prorsus est et etiam clarius expressum ac Richerianum. « Ecclesia ipsa principaliter et radicaliter obtinet potestatem clavium, quae ab illa in omnes eius ministros ipsumque summum Pontificem derivatur, et singulis quibusque pro sua portione communicatur... Claves a Christo toti Ecclesiae, collective sumptae, datae sunt ita, ut harum ius iuxta eiusdem Ecclesiae beneplacitum et destinationem per Praelatos et Antistites exerceatur. » Febr. l. c. cap. 1. §. 11; cap. 2. §. 4. Vide F. A. Zaccaria Antifebron. T. I. Introd. cap. 4; Antifeb. vindicatus Dissert. I. cap. 2.

Ex hisce principiis potestatem primatus et totius ordinis ecclesiastici, ut a Christo in Petro et Apostolis instituta est, penitus subverti manifestum est; nec Petrus et Petri successor praeest pastor ovium Christi, sed subest ovibus pascendus ab ipsis, et subiicitur Ecclesiae et Concilio, quod aiunt Ecclesiam repraesentare ¹⁵, quatenus ab ipsa Ecclesia derivatam habet potestatem, idque non in unione, quia neque in subordinatione, sub Pontifice Romano, sed in distinctione et oppositione ad Pontificem ¹⁶. Haec necessaria illorum principiorum consectaria Dupinius (de antiq. Eccles. discipl. dissert. VI. §. 1.) ita statuit: « Non ergo Summus Pontifex habet potestatem super universam Ecclesiam, licet habeat in universa Ecclesia; sed vice versa Ecclesia potestatem habet in Pontificem; et quemadmodum mortuo alium sufficit, ita potest eum corrigere atque deponere, non quidem ipsa per se, nam universam societatem Ecclesiae convenire aut iudicare, non est possibile, sed per Concilium generale quod cum universam Ecclesiam repraesentet, habet universam Ecclesiae potestatem in se unitam, cum praesertim Ecclesiae universae habeat assensum » ¹⁷.

Initio huius numeri dixi, doctrinam Febronii de translatione primatus a Sede Romana ad alium episcopatum inniti hisce ipsis principiis haereticis; hinc fit, ut verba, quibus ipsa illa propositio enuntiatur a Febronio, sensum praeseferant erroneum, quatenus dicit, « auctoritate humana Romano Pontifici sacrum primatum creditum fuisse. » Est enim dogma fidei superius demonstratum, institutione et auctoritate Christi ac iure divino sicut Petro ita eius successoribus singulis Romanis Pontificibus primatum creditum esse et fuisse. Sed quando ab istis sectariis omnis potestas clavium dicitur a Christo immediate universitati fidelium commissa, ita ut ab hac demum universitate derivetur exercenda instrumentaliter et ministerialiter ad Romanum Pontificem et ad Episcopos, subiectum potestatis ex institutione divina erit totus coetus fidelium, atque inde porro inferre potuerunt, auctoritate humana (coetus nempe fidelium) Romano Pontifici primatum creditum fuisse. « Cum itaque (sunt verba Febronii cap. 2. §. 3.) firmum maneat, quoad personam et locum successoris in primatu a Deo nihil provisum statutumque esse, reliquum est, ut penes Ecclesiam, cui, ut dictum est, potestas clavium et omnis ecclesiastica auctoritas tradita fuit, steterit et etiamnum perduret ius determinandi, per quem unam alteramve partem clavium administrari, adeoque per quem primum in Ecclesia officium, per quem inferiora munia conformiter ad institutionem Christi geri velit. Hinc (firmum manet), sicut per rationes convenientiae auctoritate humana Romanae urbis Antistiti sacer primatus creditus fuit, sic et ex rationalibus motivis auctoritate Ecclesiae (quam paulo ante dixerat auctoritatem humanam) eumdem ad alium Episcopum e. g. Mediolanensem, Parisiensem etc., transferri posse » ¹⁸.

Iam vero propositio Nuytziana quoad sensum eadem est, et etiam paene iisdem verbis enuntiata ac illa Febronii, et vel eadem Febronii continet principia, vel certe cum iis erroribus cohaeret, quibus auctor eo tendit, quemadmodum in Apostolicis litteris proscribentibus libros eius (Ad Apostolicae Sedis 22. Augusti 1851.) dicitur, « ut Ecclesiae constitutionem ac regimen pervertat... Siquidem sic Ecclesiam civili imperio subditam esse per summum nefas asserit, ut ad potestatem civilem directe vel indirecte conferat, quidquid de Ecclesiae regimine, de personis rebusque sacris, de iudiciali Ecclesiae foro divina est institutione vel ecclesiasticis legibus sancitum. » Imo negat, Romanum Pontificem « comparari posse libero principi; » qui potestatem habeat « agendi in universa Ecclesia; » adeoque a fortiori negatur eius potestas super universam Ecclesiam. Ex his principiis, quin etiam ex ipsis verbis quibus propositio enuntiatur, ubi consensus seu « factum populorum » coniungitur velut aequipollens cum « Concilio generali, » clarum est, Concilium a Nuytzio intelligi citra et etiam contra Pontificem Romanum sensu Dupinii, Febronii et aliorum Novatorum; non autem celebratum et sancitum Pontificis auctoritate, sine qua verum et legitimum Concilium generale nullum esse potest. Propositio in memoratis litteris Apostolicis et deinde in Syllabo damnata his verbis enuntiata est. « Nihil vetat, alicuius Concilii generalis sententia aut universorum populorum facto summum Pontificatum ab Romano Episcopo atque Urbe ad alium Episcopum aliamque civitatem transferri. » In eam ergo cadit saltem una ex censuris, quibus Pontifex motu proprio ex certa scientia ac matura deliberatione, deque Apostolicae potestatis plenitudine libros Nuytzii reprobat ac damnat « tamquam continentes propositiones et doctrinas respective falsas, temerarias, scandalosas, erroneas, in S. Sedem iniuriosas, eiusdem iuribus derogantes, Ecclesiae regimen et divinam eius constitutionem subvertentes, schismaticas, haereticas, protestantismo eiusque propagationi faventes, et in haeresim et in systema iamdiu ut haereticum damnatum in Luthero, Bain¹⁹, Marsilio Patavino, Ianduno, Marco Antonio De Dominicis, Richerio, Laborde et Pistoriensibus aliisque ab Ecclesia pariter damnatis inducentes, nec non et canonum Concilii Tridentini eversivas. »

« Seposita distinctione quae per se evidens est, inter personalia merita sedentis et praerogativas Sedis, 1°. omnino reiicienda est distinctio a Novatoribus inducta¹ quoad praerogativas quae divinitus institutae competant Sedi Apostolicae, non vero singulis in ea sedentibus; siquidem praerogativae omnes a Christo institutae sunt ut propriae Petri et singulorum eius successorum, et per hos et ab his sedentibus pertinent ad Sedem. Nihilominus 2°. si perpetuitas Sedis Apostolicae et mortalitas singulorum sedentium spectetur, distinctio aliqua inter Sedem et singulos sedentes admitti debet, ex qua diversa conditio infallibilis magisterii et supremi regiminis in Ecclesia tempore Sedis vacantis et tempore Sedis plenae intelligitur. »

Nomine Sedis sive Apostolicae sive generatim cuiuscumque episcopalis intelligimus complexum iurium et officiorum pastoralium, quae vel per divinam institutionem perenniter duratura vel iure ecclesiastico stabilita, pro aliquo episcopatu disposita sunt ita, ut ea insint singulis in illo episcopatu legitimis successoribus. Quando igitur sedens seu praesidens nominatur, intelligitur in concreto is ipse qui pro tempore iuribus illis pollet et officiis fungitur; nomine autem sedis in comparatione cum praesidente ipsa iura et officia per sese, abstrahendo a persona cui actu insunt, significantur, quatenus per divinam vel ecclesiasticam institutionem in hoc determinato episcopatu sunt perennia secundum ordinem successionis personarum. Hinc porro patet, denominationem sedis per apposita vel praedicata, quibus actus iurium et officiorum exprimatur, determinari ad concretam significationem ipsius praesidentis, qui habet et exercet actu iura et officia; vicissim vero praesidens potest significari formaliter et reduplicative quatenus pollet illis iuribus; vel nuncupative dumtaxat qui iuribus pollet, sed spectando eum secundum personalia eius bona vel mala merita.

Hisce positis et assumptis iis, quae in tribus proxime antecedentibus thesibus demonstrata sunt, corollarii instar consequitur, quo sensu vero comparatio et distinctio inter sedem et praesidentem locum habeat, et quae distinctio falsa omnino sit imo et haeretica.

1°. Distinctio inter praesidentes si non formaliter secundum iura pastoralia sed materialiter secundum sua bona vel mala merita spectantur, et inter sedem spectando iura in aliquo episcopatu permanentia secundum ordinem successionis, per se evidens est; eamque solum commemoramus, quia verbis quibus s. Leo M. eam expressit, Novatores abusi sunt ad aliquem velut patristicum colorem inducendum suae distinctioni erroneae inter sedem Romanam et in ea sedentes, de qua mox dicemus. Adversus ambitionem Anatolii Episcopi Constantinopolitani, cuius iam superius meminimus, s. Pontifex declarat, iura et privilegia sedis Alexandrinae firma esse, nec ex sceleribus Dioscori qui illam sedem tenuerat, quidquam detrimenti pati debere; adeoque etiam sedem Antiochenam in dignitate tertii gradus conservandam esse, non ad quartum redigendam iniusta usurpatione Episcopi Constantinopolitani, qui licet in inferiori sede potius meritis virtutum studeat eminere. « Nihil Alexandrinae sedi eius, quam per s. Marcum Evangelistam beati Petri discipulum meruit, pereat dignitatis; nec, Dioscoro impietatis suae pertinacia corruente, splendor tantae Ecclesiae tenebris obscuretur alienis. Antiochena quoque Ecclesia, in qua primum praedicante Apostolo Petro christianum nomen exortum est, in paternae constitutionis ordine perseveret, et in gradu tertio collocata numquam se fiat inferior. Aliud enim sunt sedes, aliud praesidentes. Et magnus unicuique honor est integritas sua, quae cum in quibuslibet locis ornamenta non perdat, quanto magis in Constantinopolitanae urbis magnificentia potest esse gloriosa, si per observantiam tuam, et defensionem paterni canonis et exemplum probitatis multi habeant sacerdotes » ep. 106. c. 3. ad Anatol. CP. Ad defensionem paterni canonis, quo in Nicaeno Concilio (can. 6. 7.) orientalium sedium iura firmata sunt, Leo hortatur etiam Maximum Antiochenum adversus molimina eiusdem Anatolii. « Dignum est enim te Apostolicae sedis in hac sollicitudine esse consortem, et ad agendi fiduciam privilegia tertiae sedis (Antiochenae) agnoscere, quae in nullo cuiusquam ambitione minuentur, quia tanta apud me est Nicaenorum canonum reverentia, ut ea quae sunt a sanctis Patribus constituta, nec permiserim nec patiar aliqua novitate violari. Etsi enim diversa nonnumquam sunt merita praesulum, iura tamen permanent sedium, quibus etsi possint aemuli perturbationem aliquam fortassis inferre, non tamen possunt minuere dignitatem » ep. 119. c. 3. ad Maxim. Antioch.

Comparat igitur et distinguit s. Leo sedes ac praesidentes eo solum sensu, quod iura cum sint vel ex incommutabili institutione divina vel saltem ex stabili ordinatione ecclesiastica, minime pendent a meritis praesidentium, sicut vicissim haec merita non pendent a maioribus minoribusve iuribus potestatis et dignitatis, quae finaliter in bonum Ecclesiae sunt instituta, eo fere modo quo sentiendum et loquendum est de gratiis gratis datis in comparatione cum gratiis sanctificantibus.

2°. Richeriani, Ianseniani, Gallicani, Febroniani, abusu intolerabili ad verba s. Leonis appellabant, ut fucum inducerent suo errori ², quo iura et privilegia divinitus instituta et collata Petro referri aiebant ad sedem Petri, minime vero ad singulos sedentes in cathedra Petri; sedem esse indefectibilem in vera fide, ita scilicet ut numquam contumaciter deficiat ab Ecclesia universali; singulos sedentes posse etiam in definitionibus fidei et morum aliquando falli et fallere, quamvis deinde error a successoribus mox corrigendus sit. Ex hac itaque doctrina indefectibilitas in fide pertinet ad Ecclesiam sive sedem Romanam Petri, si spectetur successio moraliter continua, eodemque modo ad seriem continuam successorum Petri; infallibilitas vero in docendo adeoque supremum infallibile magisterium competit soli Ecclesiae universali sive Concilio oecumenico, quod Ecclesiam universalem repraesentat. Hinc porro inferebant, Romanum Pontificem potestati Ecclesiae universalis ac propterea etiam Concilio universalis Ecclesiae esse subditum; ex quo ulterius sequebatur, Concilium sicut est supra Pontificem ita posse esse legitimum praeter et contra Pontificem Romanum. Hac ratione non solum infallibile magisterium sed etiam supremum regimen supra Ecclesiam universalem, quae potestas utraque a Christo instituta est in Petro, negari in Petri successoribus constitutionemque a Christo inditam Ecclesiae transverti manifestum est.

Confutatio non quidem enucleatior, quae in Tractatu de Romano Pontifice danda et ab egregiis theologis data est, sed tamen sufficiens, quatenus in Tractatu de Ecclesia merito requiri potest, tota continetur in superioribus thesibus. Tria enim haec demonstrata sunt. a) Christus Dominus supremam magisterii et sacri imperii potestatem seu primatum cum omnibus eius iuribus instituit in una persona Petro, in distinctione expressa ab omnibus aliis Apostolis et a tota reliqua Christi Ecclesia, imo et in subordinatione totius Ecclesiae ac proinde etiam Apostolorum sub uno Petro, non solum singulas in Ecclesia sive partes sive membra, sed imo directe spectando totam simul Ecclesiam, quae in uno Petro aedificanda sit, totum regnum coelorum in terris cuius totius claves uni Petro dandae promittuntur, omnes simul fratres seu fraternitatem quae in mundo est, cuius universitatis confirmatio in fide committitur uni Petro, totum ovile Christi cuius totius pastor instituitur unus Petrus. b) Haec unitas personae, cui promittitur et datur plenitudo potestatis super totam Ecclesiam, indicatur et instituitur a Christo ad exclusionem divisionis inter multos; sed potestas eo modo quo primum instituta est, adeoque in unitate personae, perenni successione propaganda est quamdiu persistit ipsa Ecclesia in terris, ut adversus eam portae inferi non praevaleant; in ipsis scilicet verbis Christi includitur perennis singulorum successio in eadem Petri potestate; pertinent enim verba promissionis et institutionis eodem modo et eadem efficacia sicut ad unum Petrum in fundatione, ita in perennitate fundationis ad unam singulorum Petro succedentium personam ³. c) Quando perennis successio in potestate Petri iam est coniuncta cum Ecclesia particulari Romana, cum Sede Romana Petri; ex ipsis verbis Christi instituentibus perennitatem successionis singulorum, subiectum potestatis, iurium, privilegiorum quae in Petro instituta sunt non est aliud quam hic singularis pro quovis tempore Romanus Pontifex ut successor Petri; in sede vero, cathedra, Ecclesia Romana non sunt illa divinitus instituta iura potestatis, nisi quatenus sunt in Romano Pontifice, et quatenus ius est incommutabile, ut non alius quam Romanus Pontifex succedat Petro in potestate primatus divino iure instituta. Neque verba Christi institutoris pertinent ad seriem successorum complexive tantum spectatam, quatenus multi sunt, sed ad singulos qui actu succedunt in serie; adeoque etiam potestatis et privilegiorum, quae verbis Christi enuntiantur (infallibilis magisterii et supremi super universam Ecclesiam regiminis), subiectum in actu non sunt multi Pontifices qui fuerunt vel futuri sunt, sive tota series ut fingebant Gallicani, sed unus tantum, omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, quando actu in serie Petro successit. Vide argumenta demonstrationis in thesi X. et sequentibus, quorum compendium continetur verbis s. Hieronymi (ep. 15. n. 2.): « Ego nullum primum nisi Christum sequens, Beatitudini tuae (Damaso), id est cathedrae Petri communione consocior; super illam petram aedificatam Ecclesiam scio. »

Evidens igitur est, quando nominatur suprema potestas sedis Apostolicae sive in infallibili magisterio sive in universali regimine super totam Ecclesiam, nihil aliud significari quam potestatem ipsius tenentis sedem Apostolicam seu sedentis Romani Pontificis; distinctio autem hoc sensu facta inter sedem et actu sedentem Romanum Pontificem inducit in omnes haereses damnatas, quas commemoravimus. Ceterum ex hac etiam dolosa sedis et sedentis distinctione cum erroribus inde consequentibus et connexis apparet, quam necessaria fuerit definitio Concilii Vaticani, qua fere latentes haereses circa ipsa fundamenta et divinam constitutionem Ecclesiae ex omnibus involucris et ambagibus protractae atque explicite condemnatae sunt (sess. IV. capp. 1–4.).

3°. Nihilominus sensus est aliquis verus, quo, spectatis etiam iuribus ac praerogativis potestatis, sedes seu cathedra a singulis sedentibus κατ' ἐπίνοιαν distincta considerari possit ac debeat. Loquimur de sede et sedentibus Ecclesiae Romanae, quia in his tum potestas suprema tum perpetuitas successionis est divini iuris atque adeo longe maioris momenti; ceterum ex his ipsis applicatio accommoda sponte sese offert ad sedes alias patriarchales vel episcopales in quibus privilegia et ius successionis suo modo firma quidem sunt sed iure dumtaxat ecclesiastico.

Potestas itaque suprema per factum Petri principis Apostolorum, de quo supra dictum est, cum episcopatu Romano iam incommutabiliter coniuncta, si consideretur in se et formaliter secundum suam divinitus institutam perpetuitatem, proprie est et dicitur sedes Apostolica; singuli autem heredes huius potestatis in Petro institutae et coniunctae cum episcopatu Romano sunt et dicuntur sedentes in sede Apostolica.

a) Hinc distinctio oritur inter sedem et sedentem ratione perpetuitatis. Sedes, hoc est perpetuum ius primatus, ex parte Dei in eius incommutabili lege et supernaturali providentia, ex parte Ecclesiae in iure et officio potestatem pro singulis Petri successoribus divinitus institutam semper velut depositum custodiendi et successionem certa lege procurandi, numquam desinit; sed singuli heredes seu sedentes in sede Apostolica sunt homines mortales; adeoque sedes numquam deficere sed vacare potest et saepe vacat. Tum vero manet quidem divina lex et institutio perpetuitatis, manet hoc ipso ius et officium in Ecclesia secundum legem statutam procurandi successionem, manent etiam participationes potestatum, quatenus aliis communicabiles, et a superstite adhuc successore Petri communicatae sunt vel legitime constitutae et non abrogatae; sed ipsa suprema potestas cum suis iuribus et praerogativis, quae nuspiam exstare potest nisi in uno singulari Petri herede, iam sede vacante actu nemini competit.

b) Ex his porro intelligitur distinctio in conditione ipsius Ecclesiae tempore sedis vacantis et tempore sedis plenae, illo scilicet priori tempore sedi Apostolicae vacanti divino iure debetur sed nondum est successor Petri, visibilis petra et visibile caput Ecclesiae; tempore sedis plenae is divino iure iam actu sedet. In considerationem potissimum venit ipsa radix totius vitae Ecclesiae, fidei inquam indefectibilitas et infallibilis custodia depositi. Certe non solum indefectibilitas in credendo (infallibilitatem passivam dicunt) sed etiam infallibilitas in praedicando veritatem revelatam et iam sufficienter pro fide catholica propositam manet in Ecclesia, etiam dum interim suo capite visibili orbata est, ut nec totum corpus Ecclesiae credendo nec totus Episcopatus docendo a fide tradita deficere et in haeresim delabi possit, quia talis permanentia Spiritus veritatis in Ecclesia, regno et sponsa et corpore Christi, comprehenditur in ipsa promissione et institutione indefectibilitatis Ecclesiae omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Idem quod de veritate fidei contra haeresim, dicendum etiam est ex eadem ratione de unitate communionis contra schisma universale. Manet enim lex et promissio divina perpetuae successionis in sede Petri ut radice et centro catholicae unitatis, huicque legi et promissioni respondet ex parte Ecclesiae non modo ius et officium sed etiam indefectibilitas in legitime procuranda et suscipienda successione et in servanda unitate communionis cum sede Petrina etiam vacante, intuitu successoris in ea exspectandi et indefectibiliter futuri: « et ego claritatem (τὴν δόξαν) quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum sumus: ego in eis et tu in me, ut sint consummati in unum » (τετελειωμένοι εἰς ἕν) Io. XVII. 22.

At vero si agatur de infallibilitate in definiendo, haec sede Petri vacante, quamdiu nullus est Romanus Pontifex, locum habere non potest. Non potest habere locum, ut per se evidens est, infallibilitas definitionis, qua per divinam assistentiam ipsi in beato Petro promissam pollere credimus « Romanum Pontificem, cum ex cathedra loquitur, id est cum omnium Christianorum pastoris et doctoris munere fungens, pro suprema sua Apostolica auctoritate doctrinam de fide vel moribus ab universa Ecclesia tenendam definit. » Nec potest habere locum infallibilitas definitionis in oecumenico Concilio, siquidem huiusmodi Concilium absque sua forma visibili, quae est ipsum caput Ecclesiae, cui Episcopi velut « membra capiti » uniantur et subordinentur, nullum existere potest (cf. Tract. de Tradit. post thes. XII. Schol. I. Princip. I.). Quae igitur exempli causa in Concilio Constantiensi velut definitiones proponi videbantur, eatenus tantum et in iis solis rationem definitionum Conciliarium habent, in quibus et quatenus Martini V. Pontificis post sessionem quadragesimam primam rite electi accessit definitio seu confirmatio. « Mortuo Pontifice, inquit Canus, una sine dubio manet Ecclesia, et manet in ea Spiritus veritatis; sed manca et diminuta sine Christi Vicario et Ecclesiae catholicae uno Pastore relinquitur. Quocirca licet veritas tunc etiam in Ecclesia sit; at si controversiae fidei et religionis oriantur, Ecclesiae iudicia sine capite in terris non adeo certa erunt » (Can. de Loc. l. IV. c. 6. ad obiect. 12.). Bellarminus vero agens de Concilio Constantiensi, « Concilium, ait, sine Papa non potest definire nova dogmata fidei ⁴; potest tamen iudicare tempore schismatis, quis sit verus Papa, et providere Ecclesiae de vero Pastore, quando is nullus est aut dubius, et hoc est quod recte fecit Concilium Constantiense » (de Concil. l. II. c. 19. ad obi. 3. Gerson.). In eamdem sententiam loquitur Suarez; nam quod disserit de dependentia iurisdictionis Concilii a Romano Pontifice, a fortiori certum est de eius dependentia in infallibilitate magisterii. « Omnino verum esse credimus in Concilio generali (citra Pontificem) nullam esse iurisdictionem immediate a Christo collatam; ideoque dum legitimus et indubitatus Pontifex vivit, ab illo pendere generalis Concilii iurisdictionem ac proinde illi subesse... Tempore Concilii Constantiensis tres fuerunt praetensi Pontifices... Unde etiam fieri potuit, ut nullus eorum esset certus Pontifex atque adeo nec Pontifex, quia nondum aliquis eorum erat sufficienti consensu Ecclesiae receptus... In tali autem casu ius habet Concilium generale, quamvis acephalum, ad inquirendum de vero et legitimo Pontifice, et si nullum ex praetensoribus legitimum ac certum Pontificem esse invenerit, omnes deponere (potest), vel potius nullum eorum verum Pontificem esse declarare, et subinde de vero Pontifice Ecclesiae providere » (Suarez cont. Reg. Angl. l. III. c. 18. ad obi. 2.).

c) Propter distinctionem declaratam, quatenus sedes Apostolica divino iure et lege in sua perennitate numquam desinere potest, singuli vero sedentes mortales per intervalla desinunt, ipsa sedes Apostolica ut necessarium fundamentum et centrum unitatis Ecclesiae numquam sine haeresi in dubium vocari potest; fieri autem aliquando potest in magnis perturbationibus et factum esse ex historia constat, ut multi sancte retinentes fidem et venerationem erga sedem Apostolicam vere catholici sine sua culpa sedentem in Apostolica sede agnoscere non valeant, atque adeo nullo modo in haeresim, in schisma autem non formale sed materiale dumtaxat delabantur. Ita in luctuosa perturbatione per quadraginta annos ab Urbano VI. usque ad Gregorium XII. catholici scissi in duas et deinde tres obedientias, ut tunc loquebantur, omnes agnoscebant et colebant divina iura sedis Apostolicae; attamen non agnoscentes ius sedentis in sede Apostolica ex inculpabili ignorantia legitimae successionis, atque ita vel nulli vel pseudo-pontifici adhaerentes, inter quos viri etiam sancti ut s. Vincentius Ferrerius aliquamdiu eiusque frater Bonifacius Prior Carthusianus, in schisma materiale implicabantur.

Scholion. Opportunum hoc loco videtur brevissime exponere nostram opinionem de modo, quo exstinctio schismatis istius funestissimi et restitutio plenae unitatis Ecclesiae, seu potius actualis communionis omnium catholicorum cum legitimo Apostolicae sedis herede explicanda nobis videtur. Licet enim omnes theologi imo tota Ecclesia plenissime consentiant quoad ipsum factum exstinctionis schismatis per legitimam ac indubitatam electionem Martini V. in unum verum Petri successorem, minime tamen idem consensus obtinet, imo non levis occurrit opinionum discrepantia inter theologos et iuris interpretes, quando quaeritur de modo quo ad felicem illum exitum legitime perventum sit. Nunc praesertim post lucidas et explicitas definitiones Concilii Vaticani de divinis iuribus primatus ac de relationibus quae inter eumdem et totam reliquam Ecclesiam intercedunt, ad certius et firmius expediendam quaestionem propositam principia dogmatica prae oculis habenda sunt, quae in ipsis illis definitionibus Concilii continentur vel ex eis necessario consequuntur.

1°. Quum primatus divino iure sit institutus in Petro propagandus in singulos eius legitimos successores perenni serie, quamdiu perstat Ecclesia aedificata super hanc petram; legitima electio in Romanum Pontificem est tantummodo conditio, qua posita ita electus ingreditur seriem successorum Petri, et hoc ipso accipit totam divinitus institutam potestatem primatus non ab electoribus, qui eam non habent, sed vi institutionis Christi et a Christo institutore, tamquam petra per potestatem participatam a Christo qui est petra per suam potestatem nativam.

2°. Ita constituto Pontifici Ecclesia sicut in singulis pastoribus et gregibus et ovibus ita tota spectata in omnibus simul pastoribus et gregibus et ovibus subdita est ut grex unus uni supremo pastori: non Ecclesia etiam tota simul spectata habet ullam potestatem iurisdictionis in ipsum suum supremum pastorem, sed ipse in illam habet plenitudinem potestatis, ut in suum gregem, secundum normas divinitus positas.

Ergo nulla existit in Ecclesia potestas, quae constituto iam Pontifici supremam potestatem cum omnibus suis iuribus divinitus collatam minuere vel adimere possit. Potestas a Christo instituta et collata successori Petri, in eo desinere nequit nisi vel spontanea renuntiatione, de cuius valore constat maxime post definitionem s. Coelestini V. ⁵ ex doctrinis et factis in universa Ecclesia notoriis, vel spontanea defectione ab Ecclesia per manifestam et contumacem haeresim, quod scandalum in eo, qui formaliter ut pastor et doctor Ecclesiae ex Christi promissione et institutione per divinam assistentiam errare in definitionibus non potest, etiam ut in persona privata sicut numquam factum est ita an fieri possit, a theologis spectando suavem providentiam Christi erga suam Ecclesiam et ipsas promissiones divinas non sine ratione dubitatur (cf. Bellarmin. de Rom. Pontif. l. IV. cc. 6. 7.). ⁶

4°. Nec in haeresim formalem nec in haeresim materialem, positive negando quod revelatum est, vel tamquam revelatum affirmando quod non est revelatum, Ecclesia tota, regnum veritatis, incidere potest ex promissione Spiritus veritatis in ea manentis in aeternum; eadem ratione ex promissione perennis unitatis, cuius centrum et vinculum visibile est Romanus Pontifex, Ecclesia tota, corpus Christi, a vero et legitimo Pontifice Romano, suo capite visibili, separari numquam potest sive formali sive materiali schismate. Si quando talis secessio totius Ecclesiae contigisse videatur, ut ultimis annis Petri de Luna qui Benedictus XIII. dictus fuerat, ea non est defectio a vero et legitimo Pontifice privans illum sua potestate, quod fieri non potest (n. 3.); sed signum certum, illum numquam fuisse verum et legitimum Pontificem ⁷. Ergo quod a multis ad explicanda acta conventus Pisani et Constantiensis dicitur axiomatis instar: Pontifex dubius, Pontifex nullus; verum est dumtaxat, si dubium et propter dubium secessio est totius Ecclesiae; non autem potest admitti, si postquam Pontifex legitime est constitutus, in parte imo in parte etiam maiori Ecclesiae propter inductas perturbationes dubia et secessiones oriantur.

5°. Quando pars Ecclesiae absque sua culpa propter inductam rerum obscuritatem materiali schismate adhaeret alicui tamquam legitimo Romano Pontifici, poterunt aliqui eius actus iurisdictionales maxime qui forum spectant internum, acquirere valorem ex titulo colorato ⁸; sed nec ab ipso nec ab ulla etiam legitima potestate inferiori possunt valide abrogari aut mutari leges a vero Pontifice Romano constitutae, praesertim quae determinant valorem actus concernentis ipsum visibile fundamentum Ecclesiae, ut est electio capitis Ecclesiae (n. 2.).

Hisce principiis positis non valemus intelligere, quomodo admitti queat vel opinio illorum, qui ad acta Constantiensia explicanda cum Bellarmino et Suarezio dicunt, omnium trium, qui sibi tum temporis pontificatum vindicabant, ius fuisse dubium eo quod singulae obedientiae, ut appellabantur partes diversis Pontificibus adhaerentes, duos eorum haberent ut illegitimos; ita autem dubium Pontificem, non esse verum Pontificem, seu ut Suarezium loquentem audivimus: « fieri potuit ut nullus eorum certus esset Pontifex atque adeo nec Pontifex, quia nondum aliquis eorum erat sufficienti consensu Ecclesiae receptus. » At qui legitime est electus, eo ipso non ab Ecclesia sed ab ipso Christo constituitur verus Pontifex (n. 1.), nec Ecclesiae « sufficiens consensus » requiritur aut exspectandus est tamquam conditio, ut sit verus Pontifex; sed « sufficiens consensus » ex oratione et promissione Christi pro unitate suae Ecclesiae certo consequitur secundum debitum obedientiae, quia est verus Pontifex (n. 4.). Praeterea evidens est, Constantiae quoad modum electionis et quoad ipsos legitimos electores multa esse statuta et peracta, quae erant praeter et contra leges pro valida electione constitutas a suprema potestate Romanorum Pontificum Alexandri III. Gregorii X. Clementis V. At huiusmodi mutatio et suspensio legum supremae potestatis fieri non potuit nisi per ipsam supremam potestatem Romani Pontificis, ut ex ipsa divinitus constituta relatione subiectionis totius Ecclesiae sub potestate supremi Pastoris consequitur et Suarezium etiam fateri vidimus: « quia non potest inferior potestas mutare quod per superiorem constitutum est, et quia Petro soli datus est primatus pro ipso et successoribus eius, ad ipsum solum seu ad summum Pontificem spectat... modum electionis eius et successionis praescribere » (vide supra th. XII. n. III.). Iam vero si tum temporis nullus erat verus Pontifex, quia (ut aiunt isti theologi) nullus erat indubius et certus, manifesto ab inferiori potestate congregationis Constantiensis actum esset contra modum electionis praescriptum a suprema potestate Summorum Pontificum. Neque modus praescriptus electionis solum mutatus est accensendo electoribus praeter Cardinales etiam alios Episcopos et simplices presbyteros, qui ne ad Clerum quidem Romanae Ecclesiae pertinebant; sed difficultates exstabant quoad ipsos etiam Cardinales ex tribus obedientiis assumptos, quas ab illis theologis nec solutas imo neque commemoratas esse video, nec quomodo in eorum hypothesi solvi possint, equidem perspicio. Si enim per quadraginta fere annos (27. Martii 1378. quo defunctus est Gregorius XI. usque ad electionem Martini V. 11. Novembris 1417.) nullus dicatur fuisse verus Pontifex, quomodo legitimi censeri poterant omnes illi Cardinales ab istis pseudopontificibus creati, qui tamen licet ex diversis obedientiis et a contrariis pontificibus assumpti se invicem in Conventibus Pisano et Constantiensi agnoscebant ut legitimos, et contradicentibus ipsis pontificibus, a quibus erant creati, omnia sibi iura Cardinalium vindicabant? Ulterius si electio Urbani VI. (8. Aprilis 1378.) erat invalida, quomodo valida non erat altera Clementis VII. (20. Septembris 1378.)? Si autem, quod merito in dubium vocari iam nequit, Urbanus vere creatus est atque ab ipsis Cardinalibus, qui postea defecerunt, publicis actibus et scriptis litteris saltem usque ad mensem Iunium agnitus ut legitimus successor s. Petri, quomodo propter subsequentem secessionem atque inde malis artibus paulatim ad multos propagatam dubitationem ipse decidit a pontificatu, quem non a Cardinalibus nec ab Ecclesia sed immediate a Christo Deo collatum tenebat? Si igitur quorumcumque hominum actibus pontificatu divinitus collato spoliari non potuit, sed usque ad obitum (15. Octobris 1389. in sua sede Romana) verus permansit Petri successor, absque dubio eius successores secundum omnes statutas leges electi Bonifacius IX. Innocentius VII. Gregorius XII. veri et legitimi erant in sede Petri successores. Dubia vero illa post Urbani electionem et agnitionem iam stabilitam invecta et propagata a Cardinalibus offensis, quae deinde utique protendebantur ad eius successores, efficere tantummodo poterant, quod superius diximus, ut addicti partibus Roberti Genevensis (Clementis VII.) et successoris Petri de Luna (Benedicti XIII.) aut deinceps Alexandri V. a Pisanis electi (26. Iunii 1409.) eiusque successoris Ioannis XXIII. non essent formaliter sed solum materialiter schismatici, atque adeo inter eos potuerint reperiri viri etiam sancti; sed nec dubia illa, nec quae consequenter ad illa in conventu Pisano per electionem adhuc tertii, qui nomen Romani Pontificis assumeret, poterant Urbano VI. eiusque successoribus valide electis adimere dignitatem et potestatem super universam Ecclesiam. Accusatio schismatis et « notoriae haereseos » a Pisanis inducta contra Gregorium XII., quod fautor et defensor inveterati schismatis negaret revelatam veritatem unitatis Ecclesiae, et ideo decidisset a pontificatu, contradictionem involvit; si enim verus fuit Pontifex a Christo habens supremam potestatem super universam Ecclesiam, hanc suam potestatem defendendo contra adversarios saltem materialiter schismaticos nec facto oppugnavit multoque minus sententia negavit unitatem Ecclesiae a Christo institutam maxime in suo capite et sub suo capite visibili. Neque postmodum ab ipsis Constantiensibus « notoria ista haeresis » Gregorii aut veritas iudicii Pisani ullatenus est agnita, ut mox apparebit. Non tamen ideo necesse est negare Gregorium in illa Ecclesiae turbatione ad sponte renuntiandum obligatum esse et huic obligationi resistendo peccare potuisse; sed propter peccata alia quam haereseos Pontificem sua potestate privari, assertio est damnata in articulo 8. Wicleffi et in articulis 12. 13. 20. 22. 24. Ioannis Hus definiente Martino V. in ipso Concilio Constantiensi.

Videtur ergo legitimus processus Concilii Constantiensis ad exstinctionem schismatis alia ratione explicandus praesertim nunc, postquam catholicus intellectus fidei de vi et ratione primatus a definitionibus oecumenici Concilii insigniter illustratus et firmatus est (Conc. Vatic. sess. 4. c. 3.). Explicatio vero ex ipsis actis elucet manifesta, ut sane sit cur humili laude miremur Christi regis, sponsi et capitis Ecclesiae providentiam, qua ingentes illas turbas cupiditate et ignorantia hominum invectas ac sustentatas composuit salvis omnibus legibus, demonstrans clarissime non ope humana sed divina fidelitate in promissis et omnipotentia in gubernatione niti indefectibilitatem petrae, in qua ipse aedificavit Ecclesiam suam, ut portae inferi non praevaleant adversus eam.

Gregorius XII. legitimus Urbani VI. successor suis legatis Cardinali Ioanni de Dominicis et Carolo de Malatestis

1°. « de plenitudine potestatis plenam et liberam facultatem » dedit congregationem Constantiensem, « in quantum per serenitatem regiam (Sigismundum) et non Balthasarem se nuncupare facientem Ioannem XXIII. vocatam, » constituendi in verum ac legitimum Concilium « pro exstirpatione horrendorum schismatum et integra unione merito optanda et perficienda, » seu ut verba sunt Gregorii, « ad praedictorum effectum convocandi et auctorizandi generale Concilium. »

2°. De eadem « plenitudine potestatis » dedit legatis facultatem nomine Pontificis in antecessum approbandi, quae Concilium iam legitime convocatum ad illum finem disposuerit: « vice nostra (inquit) similiter auctorizandi, approbandi et confirmandi, quae disponentur pro vera redintegratione et unione Ecclesiae et praefatorum schismatum extirpatione per congregationem eamdem » (postquam nempe iam fuerit convocata et auctorizata ut generale Concilium).

3°. Constantienses tum convocationem in Concilium tum collationem potestatis omnia opportuna disponendi pro vera unione Ecclesiae factam a Gregorio admiserunt « in omnibus et per omnia, quantum ad ipsum (Gregorium) spectare videtur. » Atque ita utramque Gregorii dispositionem Cardinalis de Dominicis eius legatus in sessione XIV. (4. Iulii 1415.) solemniter promulgavit. « In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, Amen. Auctoritate ipsius Domini Nostri Papae, quantum ad eumdem spectat... ut sub diversorum professione Pastorum dissidentes Christiani in unitate sanctae Matris Ecclesiae et caritatis vinculo coniungantur, istud sacrum Concilium generale convoco, et omnia per ipsum agenda auctorizo et confirmo iuxta modum et formam, prout in litteris Domini Nostri Papae plenius continetur. »

4°. His peractis Concilium inter « agenda a Gregorio auctorizata » ad extirpationem schismatis unum maxime necessarium statim praestitit, obedientias nempe duas Gregorii et Ioannis decrevit iam coniunctas⁹ et unitas esse « in uno corpore D. N. Iesu Christi et huius sacri universalis Concilii generalis, » atque ad hunc ipsum finem omnes censuras et poenas utrimque occasione schismatis inflictas solvit et absolvit, et personas omnes dictarum obedientiarum « in suis statibus, dignitatibus et officiis habilitavit, et cum eis, quantum opportunum fuerit aut indigebant, dispensavit. » Tum vero per eamdem sibi impartitam auctoritatem decrevit, modum et formam futurae electionis Romani Pontificis, post s. Sedis vacationem, ipsi Concilio hac vice statuendam reservari: « ut praetextu cuiuscumque cessionis aut vacationis sedis Apostolicae sive papatus durante praesenti Concilio factae vel faciendae non procedatur ad Pontificis electionem nisi « modo, forma, loco, tempore et materia (intelliguntur habentes ius eligendi) per sacrum Concilium ordinandis. »

Quis iam dubitare potest, haec de rebus summis acta et decreta non potuisse habere valorem nisi per supremam in Ecclesia a Christo institutam solius Romani Pontificis potestatem? Atqui Gregorius XII. qui tunc nondum renuntiaverat et verus erat Pontifex Romanus, « auctorizavit, approbavit, confirmavit, quae disponentur per Concilium » sine alia limitatione, nisi ut disponantur ad unionem Ecclesiae et schismatum extirpationem, quod paulo ante vidimus. Ergo cum haec acta et decreta sint evidenter ad istum ipsum finem, certum et plenum per ipsam Pontificis confirmationem habebant valorem.

5°. Postremus demum actus in ista XIV.¹⁰ sessione fuit libera abdicatio pontificatus. « Ego Carolus de Malatestis..., pure, libere et sincere procuratorio nomine ipsius SSmi. Domini Nostri, Domini Gregorii Papae XII. in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti renuntio et cedo expresse in his scriptis realiter et cum effectu iuri, titulo, et possessioni, quod, quem et quam ipse habet in papatu, et resigno nomine praefati Domini Nostri papatum et omne ius papatus, titulum et possessionem, quod, quem et quam habet coram D. N. Iesu Christo, qui Ecclesiae suae est sponsus et caput » (Harduin. VIII. p. 384-400.).

Per hanc renuntiationem sedes Apostolica vere relicta est vacua, ac proinde Concilium ex facultatibus ipsi a Suprema Pontificis potestate attributis potuit legitime procedere modo, forma, loco, tempore et materia per ipsum Concilium ordinatis « ad canonicam et certam electionem unici futuri summi Pontificis, » ut finem suae renuntiationis ipse Gregorius in mandato ad Carolum de Malatestis declaraverat (Hard. VIII. 387.); eamque tandem post biennium (11. Nov. 1417.) in Martino V. feliciter perfecit.

Haec quae forte πάρεργα videri possunt, censui hoc loco non inopportune inserenda ad ulteriorem aliquam dilucidationem monarchiae ecclesiasticae, de qua in superioribus thesibus actum est. Nunc porro progredimur ad considerandum factum constitutionis Ecclesiae ipso tempore Apostolico.