De Ecclesia Christi

« Seposita distinctione quae per se evidens est, inter personalia merita sedentis et praerogativas Sedis, 1°. omnino reiicienda est distinctio a Novatoribus inducta¹ quoad praerogativas quae divinitus institutae competant Sedi Apostolicae, non vero singulis in ea sedentibus; siquidem praerogativae omnes a Christo institutae sunt ut propriae Petri et singulorum eius successorum, et per hos et ab his sedentibus pertinent ad Sedem. Nihilominus 2°. si perpetuitas Sedis Apostolicae et mortalitas singulorum sedentium spectetur, distinctio aliqua inter Sedem et singulos sedentes admitti debet, ex qua diversa conditio infallibilis magisterii et supremi regiminis in Ecclesia tempore Sedis vacantis et tempore Sedis plenae intelligitur. »

Nomine Sedis sive Apostolicae sive generatim cuiuscumque episcopalis intelligimus complexum iurium et officiorum pastoralium, quae vel per divinam institutionem perenniter duratura vel iure ecclesiastico stabilita, pro aliquo episcopatu disposita sunt ita, ut ea insint singulis in illo episcopatu legitimis successoribus. Quando igitur sedens seu praesidens nominatur, intelligitur in concreto is ipse qui pro tempore iuribus illis pollet et officiis fungitur; nomine autem sedis in comparatione cum praesidente ipsa iura et officia per sese, abstrahendo a persona cui actu insunt, significantur, quatenus per divinam vel ecclesiasticam institutionem in hoc determinato episcopatu sunt perennia secundum ordinem successionis personarum. Hinc porro patet, denominationem sedis per apposita vel praedicata, quibus actus iurium et officiorum exprimatur, determinari ad concretam significationem ipsius praesidentis, qui habet et exercet actu iura et officia; vicissim vero praesidens potest significari formaliter et reduplicative quatenus pollet illis iuribus; vel nuncupative dumtaxat qui iuribus pollet, sed spectando eum secundum personalia eius bona vel mala merita.

Hisce positis et assumptis iis, quae in tribus proxime antecedentibus thesibus demonstrata sunt, corollarii instar consequitur, quo sensu vero comparatio et distinctio inter sedem et praesidentem locum habeat, et quae distinctio falsa omnino sit imo et haeretica.

1°. Distinctio inter praesidentes si non formaliter secundum iura pastoralia sed materialiter secundum sua bona vel mala merita spectantur, et inter sedem spectando iura in aliquo episcopatu permanentia secundum ordinem successionis, per se evidens est; eamque solum commemoramus, quia verbis quibus s. Leo M. eam expressit, Novatores abusi sunt ad aliquem velut patristicum colorem inducendum suae distinctioni erroneae inter sedem Romanam et in ea sedentes, de qua mox dicemus. Adversus ambitionem Anatolii Episcopi Constantinopolitani, cuius iam superius meminimus, s. Pontifex declarat, iura et privilegia sedis Alexandrinae firma esse, nec ex sceleribus Dioscori qui illam sedem tenuerat, quidquam detrimenti pati debere; adeoque etiam sedem Antiochenam in dignitate tertii gradus conservandam esse, non ad quartum redigendam iniusta usurpatione Episcopi Constantinopolitani, qui licet in inferiori sede potius meritis virtutum studeat eminere. « Nihil Alexandrinae sedi eius, quam per s. Marcum Evangelistam beati Petri discipulum meruit, pereat dignitatis; nec, Dioscoro impietatis suae pertinacia corruente, splendor tantae Ecclesiae tenebris obscuretur alienis. Antiochena quoque Ecclesia, in qua primum praedicante Apostolo Petro christianum nomen exortum est, in paternae constitutionis ordine perseveret, et in gradu tertio collocata numquam se fiat inferior. Aliud enim sunt sedes, aliud praesidentes. Et magnus unicuique honor est integritas sua, quae cum in quibuslibet locis ornamenta non perdat, quanto magis in Constantinopolitanae urbis magnificentia potest esse gloriosa, si per observantiam tuam, et defensionem paterni canonis et exemplum probitatis multi habeant sacerdotes » ep. 106. c. 3. ad Anatol. CP. Ad defensionem paterni canonis, quo in Nicaeno Concilio (can. 6. 7.) orientalium sedium iura firmata sunt, Leo hortatur etiam Maximum Antiochenum adversus molimina eiusdem Anatolii. « Dignum est enim te Apostolicae sedis in hac sollicitudine esse consortem, et ad agendi fiduciam privilegia tertiae sedis (Antiochenae) agnoscere, quae in nullo cuiusquam ambitione minuentur, quia tanta apud me est Nicaenorum canonum reverentia, ut ea quae sunt a sanctis Patribus constituta, nec permiserim nec patiar aliqua novitate violari. Etsi enim diversa nonnumquam sunt merita praesulum, iura tamen permanent sedium, quibus etsi possint aemuli perturbationem aliquam fortassis inferre, non tamen possunt minuere dignitatem » ep. 119. c. 3. ad Maxim. Antioch.

Comparat igitur et distinguit s. Leo sedes ac praesidentes eo solum sensu, quod iura cum sint vel ex incommutabili institutione divina vel saltem ex stabili ordinatione ecclesiastica, minime pendent a meritis praesidentium, sicut vicissim haec merita non pendent a maioribus minoribusve iuribus potestatis et dignitatis, quae finaliter in bonum Ecclesiae sunt instituta, eo fere modo quo sentiendum et loquendum est de gratiis gratis datis in comparatione cum gratiis sanctificantibus.

2°. Richeriani, Ianseniani, Gallicani, Febroniani, abusu intolerabili ad verba s. Leonis appellabant, ut fucum inducerent suo errori ², quo iura et privilegia divinitus instituta et collata Petro referri aiebant ad sedem Petri, minime vero ad singulos sedentes in cathedra Petri; sedem esse indefectibilem in vera fide, ita scilicet ut numquam contumaciter deficiat ab Ecclesia universali; singulos sedentes posse etiam in definitionibus fidei et morum aliquando falli et fallere, quamvis deinde error a successoribus mox corrigendus sit. Ex hac itaque doctrina indefectibilitas in fide pertinet ad Ecclesiam sive sedem Romanam Petri, si spectetur successio moraliter continua, eodemque modo ad seriem continuam successorum Petri; infallibilitas vero in docendo adeoque supremum infallibile magisterium competit soli Ecclesiae universali sive Concilio oecumenico, quod Ecclesiam universalem repraesentat. Hinc porro inferebant, Romanum Pontificem potestati Ecclesiae universalis ac propterea etiam Concilio universalis Ecclesiae esse subditum; ex quo ulterius sequebatur, Concilium sicut est supra Pontificem ita posse esse legitimum praeter et contra Pontificem Romanum. Hac ratione non solum infallibile magisterium sed etiam supremum regimen supra Ecclesiam universalem, quae potestas utraque a Christo instituta est in Petro, negari in Petri successoribus constitutionemque a Christo inditam Ecclesiae transverti manifestum est.

Confutatio non quidem enucleatior, quae in Tractatu de Romano Pontifice danda et ab egregiis theologis data est, sed tamen sufficiens, quatenus in Tractatu de Ecclesia merito requiri potest, tota continetur in superioribus thesibus. Tria enim haec demonstrata sunt. a) Christus Dominus supremam magisterii et sacri imperii potestatem seu primatum cum omnibus eius iuribus instituit in una persona Petro, in distinctione expressa ab omnibus aliis Apostolis et a tota reliqua Christi Ecclesia, imo et in subordinatione totius Ecclesiae ac proinde etiam Apostolorum sub uno Petro, non solum singulas in Ecclesia sive partes sive membra, sed imo directe spectando totam simul Ecclesiam, quae in uno Petro aedificanda sit, totum regnum coelorum in terris cuius totius claves uni Petro dandae promittuntur, omnes simul fratres seu fraternitatem quae in mundo est, cuius universitatis confirmatio in fide committitur uni Petro, totum ovile Christi cuius totius pastor instituitur unus Petrus. b) Haec unitas personae, cui promittitur et datur plenitudo potestatis super totam Ecclesiam, indicatur et instituitur a Christo ad exclusionem divisionis inter multos; sed potestas eo modo quo primum instituta est, adeoque in unitate personae, perenni successione propaganda est quamdiu persistit ipsa Ecclesia in terris, ut adversus eam portae inferi non praevaleant; in ipsis scilicet verbis Christi includitur perennis singulorum successio in eadem Petri potestate; pertinent enim verba promissionis et institutionis eodem modo et eadem efficacia sicut ad unum Petrum in fundatione, ita in perennitate fundationis ad unam singulorum Petro succedentium personam ³. c) Quando perennis successio in potestate Petri iam est coniuncta cum Ecclesia particulari Romana, cum Sede Romana Petri; ex ipsis verbis Christi instituentibus perennitatem successionis singulorum, subiectum potestatis, iurium, privilegiorum quae in Petro instituta sunt non est aliud quam hic singularis pro quovis tempore Romanus Pontifex ut successor Petri; in sede vero, cathedra, Ecclesia Romana non sunt illa divinitus instituta iura potestatis, nisi quatenus sunt in Romano Pontifice, et quatenus ius est incommutabile, ut non alius quam Romanus Pontifex succedat Petro in potestate primatus divino iure instituta. Neque verba Christi institutoris pertinent ad seriem successorum complexive tantum spectatam, quatenus multi sunt, sed ad singulos qui actu succedunt in serie; adeoque etiam potestatis et privilegiorum, quae verbis Christi enuntiantur (infallibilis magisterii et supremi super universam Ecclesiam regiminis), subiectum in actu non sunt multi Pontifices qui fuerunt vel futuri sunt, sive tota series ut fingebant Gallicani, sed unus tantum, omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, quando actu in serie Petro successit. Vide argumenta demonstrationis in thesi X. et sequentibus, quorum compendium continetur verbis s. Hieronymi (ep. 15. n. 2.): « Ego nullum primum nisi Christum sequens, Beatitudini tuae (Damaso), id est cathedrae Petri communione consocior; super illam petram aedificatam Ecclesiam scio. »

Evidens igitur est, quando nominatur suprema potestas sedis Apostolicae sive in infallibili magisterio sive in universali regimine super totam Ecclesiam, nihil aliud significari quam potestatem ipsius tenentis sedem Apostolicam seu sedentis Romani Pontificis; distinctio autem hoc sensu facta inter sedem et actu sedentem Romanum Pontificem inducit in omnes haereses damnatas, quas commemoravimus. Ceterum ex hac etiam dolosa sedis et sedentis distinctione cum erroribus inde consequentibus et connexis apparet, quam necessaria fuerit definitio Concilii Vaticani, qua fere latentes haereses circa ipsa fundamenta et divinam constitutionem Ecclesiae ex omnibus involucris et ambagibus protractae atque explicite condemnatae sunt (sess. IV. capp. 1–4.).

3°. Nihilominus sensus est aliquis verus, quo, spectatis etiam iuribus ac praerogativis potestatis, sedes seu cathedra a singulis sedentibus κατ' ἐπίνοιαν distincta considerari possit ac debeat. Loquimur de sede et sedentibus Ecclesiae Romanae, quia in his tum potestas suprema tum perpetuitas successionis est divini iuris atque adeo longe maioris momenti; ceterum ex his ipsis applicatio accommoda sponte sese offert ad sedes alias patriarchales vel episcopales in quibus privilegia et ius successionis suo modo firma quidem sunt sed iure dumtaxat ecclesiastico.

Potestas itaque suprema per factum Petri principis Apostolorum, de quo supra dictum est, cum episcopatu Romano iam incommutabiliter coniuncta, si consideretur in se et formaliter secundum suam divinitus institutam perpetuitatem, proprie est et dicitur sedes Apostolica; singuli autem heredes huius potestatis in Petro institutae et coniunctae cum episcopatu Romano sunt et dicuntur sedentes in sede Apostolica.

a) Hinc distinctio oritur inter sedem et sedentem ratione perpetuitatis. Sedes, hoc est perpetuum ius primatus, ex parte Dei in eius incommutabili lege et supernaturali providentia, ex parte Ecclesiae in iure et officio potestatem pro singulis Petri successoribus divinitus institutam semper velut depositum custodiendi et successionem certa lege procurandi, numquam desinit; sed singuli heredes seu sedentes in sede Apostolica sunt homines mortales; adeoque sedes numquam deficere sed vacare potest et saepe vacat. Tum vero manet quidem divina lex et institutio perpetuitatis, manet hoc ipso ius et officium in Ecclesia secundum legem statutam procurandi successionem, manent etiam participationes potestatum, quatenus aliis communicabiles, et a superstite adhuc successore Petri communicatae sunt vel legitime constitutae et non abrogatae; sed ipsa suprema potestas cum suis iuribus et praerogativis, quae nuspiam exstare potest nisi in uno singulari Petri herede, iam sede vacante actu nemini competit.

b) Ex his porro intelligitur distinctio in conditione ipsius Ecclesiae tempore sedis vacantis et tempore sedis plenae, illo scilicet priori tempore sedi Apostolicae vacanti divino iure debetur sed nondum est successor Petri, visibilis petra et visibile caput Ecclesiae; tempore sedis plenae is divino iure iam actu sedet. In considerationem potissimum venit ipsa radix totius vitae Ecclesiae, fidei inquam indefectibilitas et infallibilis custodia depositi. Certe non solum indefectibilitas in credendo (infallibilitatem passivam dicunt) sed etiam infallibilitas in praedicando veritatem revelatam et iam sufficienter pro fide catholica propositam manet in Ecclesia, etiam dum interim suo capite visibili orbata est, ut nec totum corpus Ecclesiae credendo nec totus Episcopatus docendo a fide tradita deficere et in haeresim delabi possit, quia talis permanentia Spiritus veritatis in Ecclesia, regno et sponsa et corpore Christi, comprehenditur in ipsa promissione et institutione indefectibilitatis Ecclesiae omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Idem quod de veritate fidei contra haeresim, dicendum etiam est ex eadem ratione de unitate communionis contra schisma universale. Manet enim lex et promissio divina perpetuae successionis in sede Petri ut radice et centro catholicae unitatis, huicque legi et promissioni respondet ex parte Ecclesiae non modo ius et officium sed etiam indefectibilitas in legitime procuranda et suscipienda successione et in servanda unitate communionis cum sede Petrina etiam vacante, intuitu successoris in ea exspectandi et indefectibiliter futuri: « et ego claritatem (τὴν δόξαν) quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum sumus: ego in eis et tu in me, ut sint consummati in unum » (τετελειωμένοι εἰς ἕν) Io. XVII. 22.

At vero si agatur de infallibilitate in definiendo, haec sede Petri vacante, quamdiu nullus est Romanus Pontifex, locum habere non potest. Non potest habere locum, ut per se evidens est, infallibilitas definitionis, qua per divinam assistentiam ipsi in beato Petro promissam pollere credimus « Romanum Pontificem, cum ex cathedra loquitur, id est cum omnium Christianorum pastoris et doctoris munere fungens, pro suprema sua Apostolica auctoritate doctrinam de fide vel moribus ab universa Ecclesia tenendam definit. » Nec potest habere locum infallibilitas definitionis in oecumenico Concilio, siquidem huiusmodi Concilium absque sua forma visibili, quae est ipsum caput Ecclesiae, cui Episcopi velut « membra capiti » uniantur et subordinentur, nullum existere potest (cf. Tract. de Tradit. post thes. XII. Schol. I. Princip. I.). Quae igitur exempli causa in Concilio Constantiensi velut definitiones proponi videbantur, eatenus tantum et in iis solis rationem definitionum Conciliarium habent, in quibus et quatenus Martini V. Pontificis post sessionem quadragesimam primam rite electi accessit definitio seu confirmatio. « Mortuo Pontifice, inquit Canus, una sine dubio manet Ecclesia, et manet in ea Spiritus veritatis; sed manca et diminuta sine Christi Vicario et Ecclesiae catholicae uno Pastore relinquitur. Quocirca licet veritas tunc etiam in Ecclesia sit; at si controversiae fidei et religionis oriantur, Ecclesiae iudicia sine capite in terris non adeo certa erunt » (Can. de Loc. l. IV. c. 6. ad obiect. 12.). Bellarminus vero agens de Concilio Constantiensi, « Concilium, ait, sine Papa non potest definire nova dogmata fidei ⁴; potest tamen iudicare tempore schismatis, quis sit verus Papa, et providere Ecclesiae de vero Pastore, quando is nullus est aut dubius, et hoc est quod recte fecit Concilium Constantiense » (de Concil. l. II. c. 19. ad obi. 3. Gerson.). In eamdem sententiam loquitur Suarez; nam quod disserit de dependentia iurisdictionis Concilii a Romano Pontifice, a fortiori certum est de eius dependentia in infallibilitate magisterii. « Omnino verum esse credimus in Concilio generali (citra Pontificem) nullam esse iurisdictionem immediate a Christo collatam; ideoque dum legitimus et indubitatus Pontifex vivit, ab illo pendere generalis Concilii iurisdictionem ac proinde illi subesse... Tempore Concilii Constantiensis tres fuerunt praetensi Pontifices... Unde etiam fieri potuit, ut nullus eorum esset certus Pontifex atque adeo nec Pontifex, quia nondum aliquis eorum erat sufficienti consensu Ecclesiae receptus... In tali autem casu ius habet Concilium generale, quamvis acephalum, ad inquirendum de vero et legitimo Pontifice, et si nullum ex praetensoribus legitimum ac certum Pontificem esse invenerit, omnes deponere (potest), vel potius nullum eorum verum Pontificem esse declarare, et subinde de vero Pontifice Ecclesiae providere » (Suarez cont. Reg. Angl. l. III. c. 18. ad obi. 2.).

c) Propter distinctionem declaratam, quatenus sedes Apostolica divino iure et lege in sua perennitate numquam desinere potest, singuli vero sedentes mortales per intervalla desinunt, ipsa sedes Apostolica ut necessarium fundamentum et centrum unitatis Ecclesiae numquam sine haeresi in dubium vocari potest; fieri autem aliquando potest in magnis perturbationibus et factum esse ex historia constat, ut multi sancte retinentes fidem et venerationem erga sedem Apostolicam vere catholici sine sua culpa sedentem in Apostolica sede agnoscere non valeant, atque adeo nullo modo in haeresim, in schisma autem non formale sed materiale dumtaxat delabantur. Ita in luctuosa perturbatione per quadraginta annos ab Urbano VI. usque ad Gregorium XII. catholici scissi in duas et deinde tres obedientias, ut tunc loquebantur, omnes agnoscebant et colebant divina iura sedis Apostolicae; attamen non agnoscentes ius sedentis in sede Apostolica ex inculpabili ignorantia legitimae successionis, atque ita vel nulli vel pseudo-pontifici adhaerentes, inter quos viri etiam sancti ut s. Vincentius Ferrerius aliquamdiu eiusque frater Bonifacius Prior Carthusianus, in schisma materiale implicabantur.

Scholion. Opportunum hoc loco videtur brevissime exponere nostram opinionem de modo, quo exstinctio schismatis istius funestissimi et restitutio plenae unitatis Ecclesiae, seu potius actualis communionis omnium catholicorum cum legitimo Apostolicae sedis herede explicanda nobis videtur. Licet enim omnes theologi imo tota Ecclesia plenissime consentiant quoad ipsum factum exstinctionis schismatis per legitimam ac indubitatam electionem Martini V. in unum verum Petri successorem, minime tamen idem consensus obtinet, imo non levis occurrit opinionum discrepantia inter theologos et iuris interpretes, quando quaeritur de modo quo ad felicem illum exitum legitime perventum sit. Nunc praesertim post lucidas et explicitas definitiones Concilii Vaticani de divinis iuribus primatus ac de relationibus quae inter eumdem et totam reliquam Ecclesiam intercedunt, ad certius et firmius expediendam quaestionem propositam principia dogmatica prae oculis habenda sunt, quae in ipsis illis definitionibus Concilii continentur vel ex eis necessario consequuntur.

1°. Quum primatus divino iure sit institutus in Petro propagandus in singulos eius legitimos successores perenni serie, quamdiu perstat Ecclesia aedificata super hanc petram; legitima electio in Romanum Pontificem est tantummodo conditio, qua posita ita electus ingreditur seriem successorum Petri, et hoc ipso accipit totam divinitus institutam potestatem primatus non ab electoribus, qui eam non habent, sed vi institutionis Christi et a Christo institutore, tamquam petra per potestatem participatam a Christo qui est petra per suam potestatem nativam.

2°. Ita constituto Pontifici Ecclesia sicut in singulis pastoribus et gregibus et ovibus ita tota spectata in omnibus simul pastoribus et gregibus et ovibus subdita est ut grex unus uni supremo pastori: non Ecclesia etiam tota simul spectata habet ullam potestatem iurisdictionis in ipsum suum supremum pastorem, sed ipse in illam habet plenitudinem potestatis, ut in suum gregem, secundum normas divinitus positas.

Ergo nulla existit in Ecclesia potestas, quae constituto iam Pontifici supremam potestatem cum omnibus suis iuribus divinitus collatam minuere vel adimere possit. Potestas a Christo instituta et collata successori Petri, in eo desinere nequit nisi vel spontanea renuntiatione, de cuius valore constat maxime post definitionem s. Coelestini V. ⁵ ex doctrinis et factis in universa Ecclesia notoriis, vel spontanea defectione ab Ecclesia per manifestam et contumacem haeresim, quod scandalum in eo, qui formaliter ut pastor et doctor Ecclesiae ex Christi promissione et institutione per divinam assistentiam errare in definitionibus non potest, etiam ut in persona privata sicut numquam factum est ita an fieri possit, a theologis spectando suavem providentiam Christi erga suam Ecclesiam et ipsas promissiones divinas non sine ratione dubitatur (cf. Bellarmin. de Rom. Pontif. l. IV. cc. 6. 7.). ⁶

4°. Nec in haeresim formalem nec in haeresim materialem, positive negando quod revelatum est, vel tamquam revelatum affirmando quod non est revelatum, Ecclesia tota, regnum veritatis, incidere potest ex promissione Spiritus veritatis in ea manentis in aeternum; eadem ratione ex promissione perennis unitatis, cuius centrum et vinculum visibile est Romanus Pontifex, Ecclesia tota, corpus Christi, a vero et legitimo Pontifice Romano, suo capite visibili, separari numquam potest sive formali sive materiali schismate. Si quando talis secessio totius Ecclesiae contigisse videatur, ut ultimis annis Petri de Luna qui Benedictus XIII. dictus fuerat, ea non est defectio a vero et legitimo Pontifice privans illum sua potestate, quod fieri non potest (n. 3.); sed signum certum, illum numquam fuisse verum et legitimum Pontificem ⁷. Ergo quod a multis ad explicanda acta conventus Pisani et Constantiensis dicitur axiomatis instar: Pontifex dubius, Pontifex nullus; verum est dumtaxat, si dubium et propter dubium secessio est totius Ecclesiae; non autem potest admitti, si postquam Pontifex legitime est constitutus, in parte imo in parte etiam maiori Ecclesiae propter inductas perturbationes dubia et secessiones oriantur.

5°. Quando pars Ecclesiae absque sua culpa propter inductam rerum obscuritatem materiali schismate adhaeret alicui tamquam legitimo Romano Pontifici, poterunt aliqui eius actus iurisdictionales maxime qui forum spectant internum, acquirere valorem ex titulo colorato ⁸; sed nec ab ipso nec ab ulla etiam legitima potestate inferiori possunt valide abrogari aut mutari leges a vero Pontifice Romano constitutae, praesertim quae determinant valorem actus concernentis ipsum visibile fundamentum Ecclesiae, ut est electio capitis Ecclesiae (n. 2.).

Hisce principiis positis non valemus intelligere, quomodo admitti queat vel opinio illorum, qui ad acta Constantiensia explicanda cum Bellarmino et Suarezio dicunt, omnium trium, qui sibi tum temporis pontificatum vindicabant, ius fuisse dubium eo quod singulae obedientiae, ut appellabantur partes diversis Pontificibus adhaerentes, duos eorum haberent ut illegitimos; ita autem dubium Pontificem, non esse verum Pontificem, seu ut Suarezium loquentem audivimus: « fieri potuit ut nullus eorum certus esset Pontifex atque adeo nec Pontifex, quia nondum aliquis eorum erat sufficienti consensu Ecclesiae receptus. » At qui legitime est electus, eo ipso non ab Ecclesia sed ab ipso Christo constituitur verus Pontifex (n. 1.), nec Ecclesiae « sufficiens consensus » requiritur aut exspectandus est tamquam conditio, ut sit verus Pontifex; sed « sufficiens consensus » ex oratione et promissione Christi pro unitate suae Ecclesiae certo consequitur secundum debitum obedientiae, quia est verus Pontifex (n. 4.). Praeterea evidens est, Constantiae quoad modum electionis et quoad ipsos legitimos electores multa esse statuta et peracta, quae erant praeter et contra leges pro valida electione constitutas a suprema potestate Romanorum Pontificum Alexandri III. Gregorii X. Clementis V. At huiusmodi mutatio et suspensio legum supremae potestatis fieri non potuit nisi per ipsam supremam potestatem Romani Pontificis, ut ex ipsa divinitus constituta relatione subiectionis totius Ecclesiae sub potestate supremi Pastoris consequitur et Suarezium etiam fateri vidimus: « quia non potest inferior potestas mutare quod per superiorem constitutum est, et quia Petro soli datus est primatus pro ipso et successoribus eius, ad ipsum solum seu ad summum Pontificem spectat... modum electionis eius et successionis praescribere » (vide supra th. XII. n. III.). Iam vero si tum temporis nullus erat verus Pontifex, quia (ut aiunt isti theologi) nullus erat indubius et certus, manifesto ab inferiori potestate congregationis Constantiensis actum esset contra modum electionis praescriptum a suprema potestate Summorum Pontificum. Neque modus praescriptus electionis solum mutatus est accensendo electoribus praeter Cardinales etiam alios Episcopos et simplices presbyteros, qui ne ad Clerum quidem Romanae Ecclesiae pertinebant; sed difficultates exstabant quoad ipsos etiam Cardinales ex tribus obedientiis assumptos, quas ab illis theologis nec solutas imo neque commemoratas esse video, nec quomodo in eorum hypothesi solvi possint, equidem perspicio. Si enim per quadraginta fere annos (27. Martii 1378. quo defunctus est Gregorius XI. usque ad electionem Martini V. 11. Novembris 1417.) nullus dicatur fuisse verus Pontifex, quomodo legitimi censeri poterant omnes illi Cardinales ab istis pseudopontificibus creati, qui tamen licet ex diversis obedientiis et a contrariis pontificibus assumpti se invicem in Conventibus Pisano et Constantiensi agnoscebant ut legitimos, et contradicentibus ipsis pontificibus, a quibus erant creati, omnia sibi iura Cardinalium vindicabant? Ulterius si electio Urbani VI. (8. Aprilis 1378.) erat invalida, quomodo valida non erat altera Clementis VII. (20. Septembris 1378.)? Si autem, quod merito in dubium vocari iam nequit, Urbanus vere creatus est atque ab ipsis Cardinalibus, qui postea defecerunt, publicis actibus et scriptis litteris saltem usque ad mensem Iunium agnitus ut legitimus successor s. Petri, quomodo propter subsequentem secessionem atque inde malis artibus paulatim ad multos propagatam dubitationem ipse decidit a pontificatu, quem non a Cardinalibus nec ab Ecclesia sed immediate a Christo Deo collatum tenebat? Si igitur quorumcumque hominum actibus pontificatu divinitus collato spoliari non potuit, sed usque ad obitum (15. Octobris 1389. in sua sede Romana) verus permansit Petri successor, absque dubio eius successores secundum omnes statutas leges electi Bonifacius IX. Innocentius VII. Gregorius XII. veri et legitimi erant in sede Petri successores. Dubia vero illa post Urbani electionem et agnitionem iam stabilitam invecta et propagata a Cardinalibus offensis, quae deinde utique protendebantur ad eius successores, efficere tantummodo poterant, quod superius diximus, ut addicti partibus Roberti Genevensis (Clementis VII.) et successoris Petri de Luna (Benedicti XIII.) aut deinceps Alexandri V. a Pisanis electi (26. Iunii 1409.) eiusque successoris Ioannis XXIII. non essent formaliter sed solum materialiter schismatici, atque adeo inter eos potuerint reperiri viri etiam sancti; sed nec dubia illa, nec quae consequenter ad illa in conventu Pisano per electionem adhuc tertii, qui nomen Romani Pontificis assumeret, poterant Urbano VI. eiusque successoribus valide electis adimere dignitatem et potestatem super universam Ecclesiam. Accusatio schismatis et « notoriae haereseos » a Pisanis inducta contra Gregorium XII., quod fautor et defensor inveterati schismatis negaret revelatam veritatem unitatis Ecclesiae, et ideo decidisset a pontificatu, contradictionem involvit; si enim verus fuit Pontifex a Christo habens supremam potestatem super universam Ecclesiam, hanc suam potestatem defendendo contra adversarios saltem materialiter schismaticos nec facto oppugnavit multoque minus sententia negavit unitatem Ecclesiae a Christo institutam maxime in suo capite et sub suo capite visibili. Neque postmodum ab ipsis Constantiensibus « notoria ista haeresis » Gregorii aut veritas iudicii Pisani ullatenus est agnita, ut mox apparebit. Non tamen ideo necesse est negare Gregorium in illa Ecclesiae turbatione ad sponte renuntiandum obligatum esse et huic obligationi resistendo peccare potuisse; sed propter peccata alia quam haereseos Pontificem sua potestate privari, assertio est damnata in articulo 8. Wicleffi et in articulis 12. 13. 20. 22. 24. Ioannis Hus definiente Martino V. in ipso Concilio Constantiensi.

Videtur ergo legitimus processus Concilii Constantiensis ad exstinctionem schismatis alia ratione explicandus praesertim nunc, postquam catholicus intellectus fidei de vi et ratione primatus a definitionibus oecumenici Concilii insigniter illustratus et firmatus est (Conc. Vatic. sess. 4. c. 3.). Explicatio vero ex ipsis actis elucet manifesta, ut sane sit cur humili laude miremur Christi regis, sponsi et capitis Ecclesiae providentiam, qua ingentes illas turbas cupiditate et ignorantia hominum invectas ac sustentatas composuit salvis omnibus legibus, demonstrans clarissime non ope humana sed divina fidelitate in promissis et omnipotentia in gubernatione niti indefectibilitatem petrae, in qua ipse aedificavit Ecclesiam suam, ut portae inferi non praevaleant adversus eam.

Gregorius XII. legitimus Urbani VI. successor suis legatis Cardinali Ioanni de Dominicis et Carolo de Malatestis

1°. « de plenitudine potestatis plenam et liberam facultatem » dedit congregationem Constantiensem, « in quantum per serenitatem regiam (Sigismundum) et non Balthasarem se nuncupare facientem Ioannem XXIII. vocatam, » constituendi in verum ac legitimum Concilium « pro exstirpatione horrendorum schismatum et integra unione merito optanda et perficienda, » seu ut verba sunt Gregorii, « ad praedictorum effectum convocandi et auctorizandi generale Concilium. »

2°. De eadem « plenitudine potestatis » dedit legatis facultatem nomine Pontificis in antecessum approbandi, quae Concilium iam legitime convocatum ad illum finem disposuerit: « vice nostra (inquit) similiter auctorizandi, approbandi et confirmandi, quae disponentur pro vera redintegratione et unione Ecclesiae et praefatorum schismatum extirpatione per congregationem eamdem » (postquam nempe iam fuerit convocata et auctorizata ut generale Concilium).

3°. Constantienses tum convocationem in Concilium tum collationem potestatis omnia opportuna disponendi pro vera unione Ecclesiae factam a Gregorio admiserunt « in omnibus et per omnia, quantum ad ipsum (Gregorium) spectare videtur. » Atque ita utramque Gregorii dispositionem Cardinalis de Dominicis eius legatus in sessione XIV. (4. Iulii 1415.) solemniter promulgavit. « In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, Amen. Auctoritate ipsius Domini Nostri Papae, quantum ad eumdem spectat... ut sub diversorum professione Pastorum dissidentes Christiani in unitate sanctae Matris Ecclesiae et caritatis vinculo coniungantur, istud sacrum Concilium generale convoco, et omnia per ipsum agenda auctorizo et confirmo iuxta modum et formam, prout in litteris Domini Nostri Papae plenius continetur. »

4°. His peractis Concilium inter « agenda a Gregorio auctorizata » ad extirpationem schismatis unum maxime necessarium statim praestitit, obedientias nempe duas Gregorii et Ioannis decrevit iam coniunctas⁹ et unitas esse « in uno corpore D. N. Iesu Christi et huius sacri universalis Concilii generalis, » atque ad hunc ipsum finem omnes censuras et poenas utrimque occasione schismatis inflictas solvit et absolvit, et personas omnes dictarum obedientiarum « in suis statibus, dignitatibus et officiis habilitavit, et cum eis, quantum opportunum fuerit aut indigebant, dispensavit. » Tum vero per eamdem sibi impartitam auctoritatem decrevit, modum et formam futurae electionis Romani Pontificis, post s. Sedis vacationem, ipsi Concilio hac vice statuendam reservari: « ut praetextu cuiuscumque cessionis aut vacationis sedis Apostolicae sive papatus durante praesenti Concilio factae vel faciendae non procedatur ad Pontificis electionem nisi « modo, forma, loco, tempore et materia (intelliguntur habentes ius eligendi) per sacrum Concilium ordinandis. »

Quis iam dubitare potest, haec de rebus summis acta et decreta non potuisse habere valorem nisi per supremam in Ecclesia a Christo institutam solius Romani Pontificis potestatem? Atqui Gregorius XII. qui tunc nondum renuntiaverat et verus erat Pontifex Romanus, « auctorizavit, approbavit, confirmavit, quae disponentur per Concilium » sine alia limitatione, nisi ut disponantur ad unionem Ecclesiae et schismatum extirpationem, quod paulo ante vidimus. Ergo cum haec acta et decreta sint evidenter ad istum ipsum finem, certum et plenum per ipsam Pontificis confirmationem habebant valorem.

5°. Postremus demum actus in ista XIV.¹⁰ sessione fuit libera abdicatio pontificatus. « Ego Carolus de Malatestis..., pure, libere et sincere procuratorio nomine ipsius SSmi. Domini Nostri, Domini Gregorii Papae XII. in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti renuntio et cedo expresse in his scriptis realiter et cum effectu iuri, titulo, et possessioni, quod, quem et quam ipse habet in papatu, et resigno nomine praefati Domini Nostri papatum et omne ius papatus, titulum et possessionem, quod, quem et quam habet coram D. N. Iesu Christo, qui Ecclesiae suae est sponsus et caput » (Harduin. VIII. p. 384-400.).

Per hanc renuntiationem sedes Apostolica vere relicta est vacua, ac proinde Concilium ex facultatibus ipsi a Suprema Pontificis potestate attributis potuit legitime procedere modo, forma, loco, tempore et materia per ipsum Concilium ordinatis « ad canonicam et certam electionem unici futuri summi Pontificis, » ut finem suae renuntiationis ipse Gregorius in mandato ad Carolum de Malatestis declaraverat (Hard. VIII. 387.); eamque tandem post biennium (11. Nov. 1417.) in Martino V. feliciter perfecit.

Haec quae forte πάρεργα videri possunt, censui hoc loco non inopportune inserenda ad ulteriorem aliquam dilucidationem monarchiae ecclesiasticae, de qua in superioribus thesibus actum est. Nunc porro progredimur ad considerandum factum constitutionis Ecclesiae ipso tempore Apostolico.