De Ecclesia Christi

«Tota Ecclesia tum in stadio militiae tum in statu triumphi intrinsecus ex sua essentia ordinata est ad gloriam Iesu Christi, ut ad suum finem; unde ipsius Ecclesiae exaltatio et intimus simul nexus intelligitur Ecclesiae veteris testamenti cum Ecclesia Christi in terris atque huius cum Ecclesia finaliter consummata in coelis.»

Quemadmodum ex Verbo incarnato ut institutore et causa efficiente, ut capite et causa quodammodo formali, atque ut causa exemplari (de quibus hactenus egimus); ita ex eodem Christo ut causa finali in se determinatur et a nobis intelligi potest ipsius Ecclesiae natura, vita et exaltatio.

Ecclesia veteris testamenti praeparatio erat et paedagogia ad Christum Gal. III. 24; Heb. VII. 19. Hinc primum quidem omnes gratiae totusque valor institutionum in ea a Christo adhuc futuro tamquam a fine pendebant; «finis enim legis Christus.» Rom. X. 4; III. 25; Heb. IX. 15. Deinde vero tota historia, instituta, sacrificia, sacramenta a Christo futuro tamquam a fine suam formam accipiebant, quoniam umbrae erant ac typi praefigurantes et praenuntiantes ipsum Christum Christique opera et instituta: «quae sunt umbra futurorum corpus autem Christi,» nimirum habent se ad Christum, sicut umbra ad corpus. Col. II. 17; 1. Cor. X. II; Heb. X. 1.

Multo igitur sublimius Ecclesia novi testamenti, ad quam illa vetus erat «introductio,» et quae est complexus omnium operum et charismatum Christi fundatoris, intelligitur essentialiter in se, in sua forma, in suis donis, in suis institutis, sacerdotio, regno, magisterio, sacramentis, legibus, doctrina, in tota denique sua vita interna et externa finem habere glorificationem Iesu Christi, sui per proprium sanguinem redemptoris, acquisitoris et institutoris, sui capitis et exemplaris. Hunc finem gloriae Iesu Christi habet Ecclesia tum in praesenti stadio militiae tum in futuro statu pleni triumphi ex qua unitate finis, quamvis non ex hac sola, oritur mutua relatio et connexio inter Ecclesiam viatorum tendentium ad finem et comprehensorum quiescentium in fine, qui est gloria Christi et Dei. «Ipse habitat in Sion, quod interpretatur speculatio ¹, et gestat (Sion) imaginem Ecclesiae quae nunc est, sicut Ierusalem gestat imaginem Ecclesiae quae futura est, id est civitatis sanctorum iam angelica vita fruentium, quia Ierusalem interpretatur visio pacis. Praecedit autem speculatio visionem, sicut ista Ecclesia praecedit eam, quae promittitur, civitatem immortalem et aeternam... Sed eam ipsam, quae nunc est, Ecclesiam nisi Dominus inhabitaret, iret in errorem quamlibet studiosissima speculatio. Et huic Ecclesiae dictum est: templum enim Dei sanctum est, quod estis vos; et in interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Praecipitur ergo nobis, ut psallamus Domino, qui habitat in Sion, ut concorditer Dominum Ecclesiae inhabitatorem laudemus, annuntiantes inter gentes mirabilia eius. Et factum est, et non desinet fieri» Aug. in Ps. IX. or. 12.

I. Gloriam Iesu Christi ut finem Ecclesiae in stadio iam praesenti vitae mortalis intelligimus ex iis, quae dicuntur de ipso redemptore, de fidelibus redemptis, de Ecclesia ut obiectiva manifestatione Iesu Christi.

1°. Christus redemptor sanguinem suum fudit ad sanctificandam Ecclesiam; «ut ipse sibi (αὐτὸς ἑαυτῷ) exhiberet gloriosam Ecclesiam» Eph. V. 27. Hinc Apostoli propagando Ecclesiam velut paranymphi eam despondent «virginem castam exhibere Christo» 2. Cor. XI. 2. Adhuc expressius iidem Apostoli per evangelium colligendo gentes in Ecclesiam, ipsas gentes in Ecclesia atque adeo Ecclesiam collectam ex gentibus tamquam sacerdotes offerunt Iesu Christo «oblationem acceptam et sanctificatam in Spiritu Sancto» ² Rom. XV. 16. cf. Phil. II. 17.

2°. Progrediendo ex altero termino, qui sunt fideles in Ecclesia, ait Apostolus ipsos fideles esse finem proximum totius ordinis naturalis et institutionum ordinis supernaturalis, fidelium vero atque adeo Ecclesiae finem esse Iesum Christum, cui se totos debent et cui plene consecrati sunt; Christus homo denique cum suo corpore Ecclesia totus est Dei. «Omnia vestra sunt, sive Paulus, sive Apollo, sive Cephas, sive mundus, sive vita, sive mors, sive praesentia, sive futura, omnia vestra sunt; vos autem Christi, Christus autem Dei» 1. Cor. III. 22. Sunt itaque fideles ex integro dicati et consecrati Christo etiam formaliter ut redemptori: «sive enim vivimus, Domino (τῷ κυρίῳ) vivimus; sive morimur, Domino morimur; sive ergo vivimus sive morimur, Domini sumus; in hoc (εἰς τοῦτο) enim Christus mortuus est et resurrexit, ut et mortuorum et vivorum dominetur» Rom. XIV. 7–9; 1. Cor. VI. 19. 20; 2. Cor. V. 15; 1. Pet. I. 18. 19. Unde sicut ab ipso sunt omnia bona Ecclesiae ut a causa exemplari et meritoria et efficiente, ita etiam ad ipsum sunt ut ad causam finalem: Christus Iesus «factus est nobis sapientia a Deo et iustitia et sanctificatio et redemptio, ut... qui gloriatur, in Domino glorietur» 1. Cor. I. 30. 31.³

3°. Multiformis sapientiae Dei et consiliorum quae erant ab aeterno abscondita in Deo, suprema manifestatio est in Verbi incarnatione, in investigabilibus divitiis Iesu Christi, in oeconomia salutis omnium gentium. Iam vero Verbi incarnati effectus, immo supernaturalium operum eius complexus, divitiarum Iesu Christi «depositorium dives» ⁴, oeconomiae salutis concreta realitas est Ecclesia. Hinc Ecclesia ipsis etiam spiritibus coelestibus est obiectiva manifestatio harum omnium divitiarum Iesu Christi, et consequenter multiformis sapientiae et consiliorum Dei, adeo ut quemadmodum finis operis in mundo creato est manifestatio invisibilium Dei, quae naturaliter cognoscuntur (Rom. I. 20.), ita in mundo sanctificato i. e. in Ecclesia finis operis sit manifestatio invisibilium Dei, quae in Christo facta sunt visibilia et supernaturaliter cognoscuntur. Mihi data est gratia haec, ait Apostolus, «in gentibus evangelizare investigabiles divitias Christi ⁵, et illuminare omnes, quae sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo ⁶, qui omnia creavit, ut innotescat principatibus et potestatibus in coelestibus ⁷ per Ecclesiam multiformis sapientia Dei, secundum praefinitionem saeculorum, quam fecit in Christo Iesu Domino nostro» ⁸ Eph. III. 9–11.

Tamquam obiectiva manifestatio gloriae Iesu Christi Ecclesia eo constituitur, quod Christus suam claritatem ei communicat, et a Christo in ipsam velut a sole in suum planetam claritas participata diffunditur. Pater clarificat Filium in divinitate generando, in humanitate exaltando; vicissim Filius est Patris clarificatio in substantia paterna sibi communicata, in humanitate assumpta factus obediens usque ad mortem et exaltatus super omne nomen⁹, atque ita secundum utramque rationem licet modo diverso est «splendor (ἀπαύγασμα) gloriae eius.» Filius Iesus Christus clarificat Ecclesiam redimendo morte sua, sanctificando et exaltando participatione claritatis suae in charismatibus internis et in muneribus externis; hac vero ipsa claritate sibi communicata vicissim Ecclesia est splendor gloriae Iesu Christi. Hoc totum divina sublimitate ab ipso Domino nostro declaratum habemus in ultima oratione ad Patrem coram Apostolis peracta. «Clarifica Filium tuum, ut Filius clarificet te; sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam... tui sunt, et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt, et clarificatus sum in eis.... Et pro eis sanctifico me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate..... Et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi eis.... ego in eis et tu in me, ut sint consummati in unum» Io. XVII. 1. sqq.

II. Nunc clarificatio Ecclesiae in Christo Iesu, et Christi in Ecclesia sua nondum pervenit ad finem, sed augetur continuis incrementis pro mensura sanctitatis et claritatis proficientis in Ecclesia. Completo demum numero sanctorum, quando occurremus omnes in mensuram aetatis plenitudinis Christi, per finalem clarificationem membrorum consummabitur exaltatio nominis et glorificatio Iesu Christi. Haec est illa «revelatio» et «apparitio» et «gloriosa praesentia» Iesu Christi Filii Dei (ἀποκάλυψις, φανέρωσις, ἐπιφάνεια, παρουσία), quae toties in sacris litteris celebratur. «In revelatione Domini Iesu de caelo... cum venerit glorificari in sanctis suis et admirabilis fieri in omnibus, qui crediderunt... ut clarificetur nomen Domini nostri Iesu Christi in nobis¹⁰ et vos in illo secundum gratiam Dei nostri et Domini Iesu Christi» 2. Thess. I. 7. sqq.

Finis itaque ad quem omnia ordinantur, est Ecclesia transferenda per statum militiae in statum Ecclesiae triumphantis, ut in hac et per hanc consummetur ultimus finis omnium, qui est gloria Dei et Agni. Omnes angeli, et qui «Deo redempti sunt sanguine eius ex omni tribu et lingua et populo et natione,» et «omnis creatura quae in caelo est et quae super terram et sub terra et quae sunt in mari» voce magna omnem gloriam dant sedenti in throno et Agno, qui occisus est. Apoc. V. XXI. XXII.

III. Haec ipsa ordinatio et continua progressio Ecclesiae viatorum ad Ecclesiam consummatorum constituit et in se continet eandem relationem Ecclesiae novi Testamenti ad suum salvatorem in secundo adventu glorificationis, quae fuerat Ecclesiae veteris testamenti ad primum adventum redemptionis. Sicut intima ratio ac vita veteris Ecclesiae consistebat in praeparatione, spe et desiderio ad hunc primum adventum, tamquam ad finem suum, ita Ecclesia novi Testamenti habens redemptorem suum iam praesentem et redemptionem completam, continuis progressibus ut ad finem suum tendit et toto desiderio fertur ad «revelationem filiorum Dei» et ad manifestationem gloriae Iesu Christi in adventu secundo, ubi ultima inimica (ἔσχατος ἐχθρός) destruetur mors, et cum subiecta fuerint illi omnia, ipse Christus caput cum toto suo corpore in omnibus iam membris glorificato subiicietur ei, qui subiecit sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus 1. Cor. XV. 24. sq.

In veteri Testamento patriarchis et prophetis praemonstratur futurus; «in quo benedicentur omnes gentes terrae;» venturus «qui est expectatio gentium;» oriturus ex Iacob, quem vident «sed non modo,» intuentur «sed non prope;» radix Iesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur;» dandus «in lucem gentium, salus usque ad extremum terrae;» dicitur «filiae Sion, ecce salvator tuus venit... et opus eius cum illo;» «veniet desideratus cunctis gentibus, et implebo domum istam gloria;» «et statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti, quem vos vultis» etc. Gen. XII. 3; XXII. 18; XXVI. 4; XLIX. 10; Num. XXIV. 17; Is. XI. 13¹¹; XLIX. 6; LXII. 11; Agg. I. 8¹²; Mal. III. 1.

In novo Testamento horum promissorum possessio coniungitur cum expectatione consummationis in adventu secundo. «Apparuit (ἐπεφάνη) gratia Dei salvatoris nostri omnibus hominibus... expectantes beatam spem et adventum gloriae (ἐπιφάνειαν τῆς δόξης) magni Dei et salvatoris nostri I. Ch.» 1. Cor. I. 7.¹³ «Conversatio nostra in caelis est, unde etiam salvatorem exspectamus D. N. I. Ch. qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae» Phil. III. 20. 21. «Vita vestra abscondita est cum Christo in Deo; cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria.» Col. III. 3. 4. ¹⁴ Vide reliqua in thesi antecedenti.

Unde sicut fides et spes sanctorum veteris Testamenti invocat primum adventum ut finem omnium desideriorum: «rorate coeli desuper, et nubes pluant iustum» Is. XLV. 8; ita suspiria Ecclesiae novi Testamenti anhelant ad glorificationem Iesu Christi in adventu secundo. «Ego sum radix et genus David, stella splendida et matutina: et spiritus et sponsa dicunt, veni; et qui audit, dicat, veni!» Immo omnium, quae ad nostram doctrinam scripta sunt, ut per patientiam, et consolationem Scripturarum spem habeamus, ultima recapitulatio et verba postrema sunt clamor spiritus et sponsae: «veni Domine Iesu!» Apoc. XXII. 17. 20.