De Ecclesia Christi

«Quamvis verissima et maxime necessaria sit solemnis divisio inter potestatem ordinis et iurisdictionis; attamen potestas iurisdictionis quae in bimembri illa partitione generice sumitur, ad maiorem claritatem potest et ob proprietates inter se diversas debet in s. Theologia distingui in potestatem regiminis seu iurisdictionis specifice dictae, et in potestatem authentici atque in sua plenitudine infallibilis magisterii, ita ut theologice vera censeri debeat distinctio trimembris sacerdotii seu sacri ministerii, ecclesiastici imperii, authentici magisterii.»

Hanc thesim loco non suo positam fatemur, si ordo rerum intestinus et per se spectetur; sed quia iam in thesibus antecedentibus praeassumpsimus potestatem triplicem a Deo in Ecclesia institutam, et multo magis quia istam non divisionem sed distinctionem ecclesiastici imperii seu iurisdictionis specifice dictae et infallibilis magisterii secundum rationes formales multum diversas in sequentibus quam maxime pro Ecclesia Iesu Christi nobis retinendam, eamque in s. theologia magno usui esse putamus, propter has causas extimas istam distinctionem iam in hisce prolegomenis explicare et vindicare placuit, quantum opus est, ut falsae interpretationes et impugnationes praecaveantur vel amoveantur.

I. Divisio potestatis ecclesiasticae in potestatem ordinis et alteram iurisdictionis generatim spectatae solet statui ita, ut illa prior ad corpus Christi reale, ad sacrificium nempe et sacramentum Eucharisticum, haec posterior ad corpus Christi mysticum seu ad membra Ecclesiae referri dicatur. Cum hic modus dicendi, ut plenam comprehendat divisionem, multis explicationibus indigere videatur, rem eamdem ex principiis theologicis paulo aliter declarabimus. Nihil dicemus, quod non apud omnes catholicos ratum esse debeat, plura tamen quorum theologicam demonstrationem hic non dabimus sed supponamus ex aliis locis desumendam.

Ecclesiam, regnum veritatis et sanctitatis (Io. XVII. 17. sqq.; XVIII. 37.), Christus Redemptor sanguine suo, satisfactione et meritis per sacrificium in cruce consummatis, acquisivit; eamque suis institutis fundavit et disposuit ad hunc finem, ut in ea hic in terris omnes homines per fidem veritatis revelatae, per sanctitatem spei et charitatis ceterarumque virtutum supernaturalium praepararentur ad regnum visionis et fruitionis in coelis. Sanctitatem autem nobis promeritam Christus, ut ex revelatione novimus, in sua Ecclesia confert in primis ex opere operato, mediate quidem per propitiatorium ac perenne sacrificium incruentum corporis et sanguinis sui, quo ad gratias actuales pro remissione peccatorum et pro donatione sanctitatis concedendas applicantur satisfactiones et merita sacrificii cruenti semel oblati et efficacis in sempiternum Heb. X. 14. (cf. de Euch. sacrific. th. XII. XIII.); immediate vero opus operatum sanctificationis est per sacramenta, quae ab institutore Christo eiusque satisfactione et meritis dignitatem et efficaciam habent ad conferendam ipsam sanctitatem, gratiam nempe habitualem omnibus obicem non ponentibus (cf. de Sacram. in genere th. VI-IX.).

Sicut ergo in Ecclesia Christi sacrificium et sacramenta sunt instituta ad sanctificationem ex opere operato, ita ad sacrum hoc ministerium consecratur sacerdotium, seu ut in concreto loquamur, a Christo summo sacerdote in aeternum secundum ordinem Melchisedech sacerdotes instituti sunt, qui potestate ministeriali ab ipso singulis communicata offerant sacrificium novi Testamenti et conferant sacramenta. Communicatur vero potestas sacerdotii et ipsa ex opere operato per sacramentum Ordinis, atque indelebili charactere obsignatur (Tract. de Sacram. in genere th. XII. XIII.). Propter quam causam ipsa in suis proprietatibus sequitur naturam characteris; ac proinde in omnibus eodem charactere insignitis eadem est, atque efficax ad omnes actus pro quibus est instituta, in ista sua efficacia seu quoad valorem independens non modo a meritis ministri sed etiam a quavis superiori potestate in Ecclesia, indelebilis in hac vita, nemini denique communicabilis, qui careat charactere respondente ipsi potestati ¹. Haec sacerdotii potestas est, quae propter modum collationis, incommutabilitatis et independentiae in suo valore dicitur potestas ordinis, ut secernatur ab altera iurisdictionis.

II. Sacerdotium cum sacrificio et sacramentis et cum opere operato gratiae in Ecclesia Iesu Christi sacerdotis in aeternum, pro sanctitate qua ipse eam sanctificare et sibi gloriosam exhibere voluit (Eph. V. 26. 27.), est quidem essentiale; sed tamen his infinitae dilectioni eius ac providentiae erga Ecclesiam suam satis non est factum. In iisdem enim suis ministris, in Apostolis et eorum usque ad consummationem saeculi successoribus, quibus contulit plenitudinem sacerdotii, aliam instituit potestatem, quae tum infallibilitatem in docendo ad propagationem et perennem conservationem integritatis fidei, tum supernaturalem gubernationem in regendo ad indeficientem sanctitatem morum christianorum in se comprehendit.

Est igitur in primis potestas et munus divinitus iniunctum sub tutela Christi et assistentia Spiritus veritatis cum eis manentis in aeternum (Io. XIV. 16.) praedicandi, non solum subditis in Ecclesia sed omnibus gentibus, explicandi, in sua integritate conservandi doctrinam et legem Dei eiusque divinas sanctiones. Potestatis plenitudo, ut mox Suarezii explicationem videbimus, « in hoc genere nihil aliud est quam quod potestas sit ad docendum cum assistentia Spiritus Sancti ac certitudine infallibili. » Porro ut haec potestas infallibiliter docendi in regno Christi visibili, quod licet non de hoc mundo tamen in hoc mundo est, efficacior sit ad custodiendum ipsum depositum sacrae doctrinae, ad muniendam unitatem fidei in regno veritatis, et maxime ad regendum regnum sanctitatis, cum illa a divino auctore et consummatore fidei (Heb. XII. 2.) coniuncta est et intime unita potestas gubernationis, quae proprie est ecclesiastici imperii (Tit. II. 15.) seu regiminis. Petro enim, ut veteres theologi loquebantur, cum clavi scientiae ad infallibiliter aperiendam doctrinam et legem Dei simul commissa est clavis potentiae ad regendum suis legibus, iudiciis, sanctionibus, ut secundum Christi orationem ac mandatum fide indeficiens docendo et potentia regendo confirmet fratres suos (Luc. XXII. 32.); dati sunt a Christo non solum doctores, sed iidem simul doctores et pastores ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi (Eph. IV. 11. 12. cf. de Tradit. th. XXV. n. I.); a Spiritu Sancto positi Episcopi regere Ecclesiam Dei (Act. XX. 28.); constituti praepositi (ἡγούμενοι) ad exigendam obedientiam et subiectionem, qui pervigilare tenentur quasi rationem pro animabus subditorum reddituri (Heb. XIII. 17.).

Tota haec potestas in complexu spectata, significatione nominis generica, est et rectissime dicitur potestas iurisdictionis; ex utraque enim ratione, tum infallibilitate docendi tum potentia regendi, suis definitionibus suisque legibus inducit obligationem obedientiae secundum hierarchicam subordinationem, quamvis modo diverso. Sed de hac unitate et distinctione, qualis sit, paulo post dicturi sumus. Interim advertatur, quanta sit non solum realis distinctio sed diversitas inter potestatem iurisdictionis et potestatem ordinis.

III. Hanc diversitatem inter potestatem ordinis et iurisdictionis, quamvis de illa ex iam dictis constare queat, paucis complectemur.

1°. Potestas ordinis essentialiter nexa est cum charactere sacramentali. Ex adverso illa iurisdictionis a charactere essentialiter non pendet; unde iurisdictio non solum episcopalis sed etiam suprema et plena in universam Ecclesiam, quae est Romani Pontificis, inesse potest absque charactere episcopali. Quod quidem re ipsa locum habet, quoties Pontifex eligitur qui nec Episcopus et forte nec presbyter nec diaconus est; ex divina nempe institutione, per legitimam electionem et accedentem ipsius consensum designato Christus continuo totam confert iurisdictionis potestatem eamque divisam a potestate ordinis; haec enim, non illa confertur per sacramentum Ordinationis seu Consecrationis.

2°. In quibus idem est character sacramentalis, in iis omnibus eadem est potestas ordinis; non ergo in eis quoad hanc potestatem gradus sunt diversi: « ubicumque fuerit Episcopus sive Romae sive Eugubii... eiusdem et est Sacerdotii » (Hieronym. ep. 146. ad Evang.).

At in potestate iurisdictionis subordinatio exstat hierarchica et discrimen graduum partim iure divino, ut ea est successoris Petri suprema et universalis, atque ut sub ipso eam participant alii Episcopi; iure ecclesiastico subordinatio est etiam inter Episcopos Romano Pontifici inferiores. Prior illa subordinatio essentialis est iuxta divinam constitutionem Ecclesiae, atque idcirco incommutabilis; posterior Episcoporum inter se connectitur quidem cum constitutione Ecclesiae, sed est mutabilis secundum eas conditiones, quae iure reguntur ecclesiastico.

3°. Carens charactere sacramentali, ut ex dictis patet, nullam potest habere ordinis potestatem; unde haec nec delegari, nec alio modo nisi per ipsam sacramentalem ordinationem conferri potest. At vero insignitus charactere sacramentali valide semper (ex parte sua) exercet potestatem sui ordinis, quae nec restringi nec auferri umquam potest. Quod usus interdici, atque inde sacrilege illicitus reddi queat, consequitur ex subordinatione hierarchica divini vel etiam ecclesiastici iuris in gradibus iurisdictionis.

Ex eadem hac subordinatione manifestum est, potestatem iurisdictionis, quatenus non suprema sed inferior in singulis Episcopis consideratur, tum obnoxiam esse superioris restrictioni, suspensioni, ablationi, quo ipso actus non modo illiciti fiant sed omnino invalidi, tum posse aliis delegari intra limites iure divino vel ecclesiastico constitutos. Hinc simul assumptis iis, quae n. 1°. diximus, patet ratio, cur per delegationem Summi Pontificis sive ea sit per legem generalem sive fiat dispositione et actu particulari, ii qui Episcopi non sunt, possint habere iurisdictionem, qua in Conciliis oecumenicis concurrant non modo ad decernendum in rebus ecclesiasticae disciplinae sed etiam ad definiendum in rebus fidei; nam et hoc alterum non ad ordinis sed ad iurisdictionis potestatem generice spectatam pertinet.

4°. Postremo efficacia potestatis ordinis per sacrificium et sacramenta est ex opere operato immediate ad sanctificationem animarum donis gratiae internae, quamvis utique ista simul pertineant ad partem nobilissimam Ecclesiae, quatenus visibilis est.

Efficientia iurisdictionis per se et immediate spectat ad visibilem unitatem professionis fidei in regno veritatis, atque ad visibile regimen regni sanctitatis; finaliter vero ad ipsam fidem et sanctitatem internam ex opere cooperantium.

IV. Verum quod potissimum a nobis quaeritur, non est distinctio aut divisio potestatis iurisdictionis generice spectatae ab altera potestate ordinis; sed utrum et quomodo in ipsa illa potestate iurisdictionis duae rationes formales, potestas divini magisterii et potestas ecclesiastici imperii seu iurisdictionis specifice dictae inter se distinctae censeri debeant?

1°. Ut nescio quam suspicionem novitatis alicubi ingestam ab ipso limine praeoccupemus, videamus primo modum sentiendi et loquendi de hac re penes vetustiores theologos. Suarez certe ita loquitur, ut distinctionem supponere videatur communiter receptam ac per se notam, quae probatione aut defensione non indigeat. Ubi demonstrat, Constitutionem Gregorii XIII. Ascendente Domino non disciplinarem tantum sed dogmaticam esse, atque adeo « ex plenitudine potestatis » infallibilem, distinctionem duplicis clavis, doctrinae et iurisdictionis, assumit ut certam et necessariam. « Quia potestas debet esse accommodata actui, certum est hic non esse tantum sermonem de potestate iurisdictionis, sed maxime de potestate quae clavis scientiae appellatur; nam haec erat per se necessaria ad hanc declarationem faciendam (ad declarationem doctrinae videlicet, ad quam ergo potestas iurisdictionis non sufficiens fuisset). Potestatis autem plenitudo in hoc genere nihil aliud est, quam quod potestas sit ad docendum cum assistentia Spiritus Sancti, ac certitudine infallibili » Suarez de Relig. T. IV. l. III. c. 4. n. 11. Eamdem assumit distinctionem in defensione litterarum Apostolicarum, quibus Paulus V. condemnavit doctrinam ac prohibuit usum iuramenti a rege Angliae Iacobo I. subditis catholicis impositi « ad detegendos et reprimendos papistas; » ubi attendas velim auctoris animadversionem, clavim scientiae pertinere ad condemnationem erroris in se spectati, clavim potestatis seu iurisdictionis referri ad personas, quibus fit praeceptum seu prohibitio. « Formula iuramenti, inquit, continet multa religioni et bonis moribus contraria, ergo Pontifex illam reprobando legitima clavium potestate usus est, nimirum clave scientiae declarando iniustitiam et malitiam illius iuramenti, quod est proprium munus pastoris, ad quem spectat pascere gregem Christi; et clave potestatis prohibendo usum talis iuramenti... Ad reprobandam falsam doctrinam non oportet esse iudicem competentem auctoris eius, neque ipsum aliter audire quam per scripta sua; ad prohibendum autem sub praecepto tale iuramentum, necessaria quidem est iurisdictio in eos, ad quos fertur praeceptum, quam Angli catholici in Summo Pontifice tamquam in suo pastore recognoscunt; recte ergo potuit Pontifex Anglis talem prohibitionem imponere, praesertim cum non tam legem novam fecerit, quam divinam et naturalem de evitando illicito iuramento et falsi erroris professione fugienda declaravit (clave scientiae) et suo praecepto confirmavit (clave potestatis). Respectu autem regis, licet verissimum sit Pontificem esse ipsius iudicem competentem, ut supra ostendimus (ex charactere baptismi), nihilominus tamen in hoc actu nullum iudicium iurisdictionis in regem exercuit » Defens. fidei cont. Reg. Angl. l. VI. c. 7. Nullum iudicium iurisdictionis in regem exercuit; sed profecto etiam pro rege sicut pro aliis omnibus « declarando malitiam illius iuramenti » et « reprobando falsam doctrinam » exercuit « potestatem quae clavis scientiae dicitur, » ad quam per se spectatam non opus est iudicio iurisdictionis, ut Suarez in toto contextu docet.

Eodem sensu sed paulo alia divisione de clavibus loquitur egregius theologus Lovaniensis Thomas Stapleton; ipse enim ex una parte ponit clavim scientiae, ex altera claves potestatis tum ordinis tum iurisdictionis. « Claves Ecclesiae, ait, dividi possunt in clavem scientiae et potestatis... Ad clavem scientiae pertinet aperire Scripturas (seu universalius doctrinam et legem revelatam), quam Christus exercuit Luc. XXIV. et de qua dixit legisperitis, tulistis clavem scientiae Luc. XI. 52. Potestas vero clavium est vel ordinis vel iurisdictionis. Ipsa iurisdictio est vel in foro externo, excommunicando, suspendendo ab officio, indulgentias concedendo, et leges ferendo (generalius legifera, iudiciaria, coercitiva); vel in interno, peccata remittendo. Tota haec amplissima et adaequata potestas clavium soli Petro hoc loco (Matth. XVI.) a Christo Salvatore promissa est » Staplet. Opp. T. I. de Princip. fidei l. VI. c. 1.

Haec obiter indicasse sufficiat, ut ipso modo loquendi veterum theologorum appareat, magisterium et iurisdictionis imperium in Ecclesia ab eis ita intellecta fuisse, ut eorum distinctionem in dubium nec ipsi vocaverint nec vocari posse putaverint. Sed ne distinctio ipsa praepostere accipiatur, eius formales rationes paulo pressius definiendae sunt. Claritatis et brevitatis causa spectabimus potestatem supremam in capite Ecclesiae, ex qua applicatio ad potestatem inferiorum graduum facile fieri potest, salvis utique et retentis limitationibus, quae ex subordinatione et dependentia inferioris a superiore consequuntur.

2°. In primis advertatur, qualis sit unio inter clavim magisterii et clavim iurisdictionis. Totum obiectum materiale sacri magisterii est etiam vel potest esse obiectum iurisdictionis, et vicissim suprema iurisdictio, saltem quatenus suis actibus refertur ad regimen totius Ecclesiae, includit infallibile magisterium. Quando revelata doctrina fidei vel morum ² a Pontifice ex cathedra vel in oecumenico Concilio definitur, ipsa definitio includit tum infallibile magisterium tum supremam iurisdictionem in universam Ecclesiam, seu potius definitio fit assistente Spiritu Sancto per actum infallibilis magisterii, quatenus doctrina in se declaratur divinitus revelata vel saltem veritas proxime nexa cum dogmate revelato; actus vero iurisdictionis includitur, quatenus doctrina per ipsam definitionem sub expliciti vel impliciti anathematis aut alterius censurae poena intimatur omnibus fidelibus (seu potius omnibus baptizatis) tenenda. Insuper Ecclesia per potestatem iurisdictionis divinam fidem, divinas leges et instituta divina ad securiorem custodiam et applicationem suis etiam propriis legibus velut muro et antemurali circumdat, in transgressores sua iudicia exercet, suas poenas sancit. Sed in his omnibus sin minus tempore saltem natura prior praesupponitur facta per magisterium formalis vel aequipollens declaratio veritatis doctrinae, legum, institutorum divinorum. Pariter ex altera parte Ecclesia in suis legibus, quas potestate iurisdictionis perfert spectantes ad regimen universale, ad sacram liturgiam, ad sanctitatem morum christianorum simul eodem actu exercet potestatem magisterii de huiusmodi legum suarum honestate et sanctitate, atque huic fundamento infallibilis magisterii innititur infallibilitas Ecclesiae in ipso regimine et legislatione. Quatenus nempe in legibus et praeceptis includitur vel non includitur actus magisterii respiciens directe vel saltem indirecte totam Ecclesiam, inde petitur propria ratio distinctionis, quam cum aliis theologis ponit Bellarminus (de Rom. Pontif. l. IV. c. 5.) inter « praecepta morum, » in quibus nequeat errare Romanus Pontifex, et « in quibus Pontificem errare non sit absurdum. »

3°. Ut haec unio simul et distinctio clarior evadat et efficacius probetur, consideremus « supremam potestatem iurisdictionis » et « supremam quoque magisterii potestatem » in Romano Pontifice, quarum illa capite quarto, haec capite quinto Constitutionis Pastor aeternus in Concilio Vaticano definita est. Caput quartum est « de vi et ratione primatus Romani Pontificis. » Hanc vim et rationem formalis definitio conciliaris declarat « plenam et supremam potestatem iurisdictionis in universam Ecclesiam; » et paulo ante in expositione doctrinali dicitur iurisdictionis potestas, « erga quam cuiusque ritus et dignitatis pastores atque fideles, tam seorsum singuli quam simul omnes » officio hierarchicae subordinationis veraeque obedientiae obstringuntur. Iam vero haec potestas iurisdictionis in universam Ecclesiam, et erga eam officium hierarchicae subordinationis veraeque obedientiae docetur non solum quidem sed tamen prae ceteris valere in rebus quae ad fidem et mores pertinent: plena et suprema potestas iurisdictionis in universam Ecclesiam, « non solum in rebus quae ad fidem et mores, sed etiam in iis quae ad disciplinam et regimen Ecclesiae per totum orbem diffusae pertinent. » Potestas iurisdictionis igitur est in Ecclesiam, in pastores et fideles qui tum singuli tum simul omnes erga eam officio hierarchicae subordinationis veraeque obedientiae obstringuntur, idque etiam et maxime in rebus pertinentibus ad fidem et mores; non vero dicitur esse iurisdictio in res seu doctrinam fidei et morum. Etiam circa has res, circa doctrinam fidei et morum in primatu Romani Pontificis comprehenditur suprema potestas, quae est potestas veritatem carum rerum, doctrinae nempe fidei et morum, assistente Spiritu Sancto infallibiliter definiendi; sed de hac Concilium agit sequenti capite quinto, tamquam de potestate distincta non tamen separata, cum utraque in primatu contineatur, a potestate iurisdictionis quam antecedenti capite quarto declaraverat.

Post definitam itaque vim et rationem primatus, qua Romanus Pontifex habet plenam et supremam potestatem iurisdictionis in universam Ecclesiam, Concilium docet, praeter istam et simul cum ista in ipso Apostolico primatu « supremam quoque magisterii potestatem comprehendi. » Non sufficit ergo credere supremam potestatem iurisdictionis in universam Ecclesiam etiam in rebus quae ad fidem et mores pertinent, sed simul cum illa credenda est suprema quoque potestas magisterii³. Erant inter Catholicos ante Concilii Vaticani definitionem, qui admittebant sane Romani Pontificis supremam potestatem iurisdictionis in rebus ad fidem et mores pertinentibus, quatenus nempe ex consensu Ecclesiae vel definitione oecumenici Concilii iam constaret de veritate rerum fidei et morum; sed negabant, vel in dubium vocabant, vel saltem ut fidei articulum definiendam non esse contendebant supremam et hoc ipso infallibilem potestatem magisterii. Concilium vero utique non excludit, quod per se manifestum est, ad exercendam potestatem iurisdictionis in rebus pertinentibus ad fidem et mores saltem ratione prius praesupponi veritatem doctrinae, sed docet in ipso Pontifice esse non solum iurisdictionis sed etiam magisterii supremam potestatem, vi cuius in definienda doctrina fidei vel morum per assistentiam divinam ipsi in beato Petro promissam infallibilitate pollet, ita ut eius definitiones ex sese non autem ex consensu Ecclesiae irreformabiles sint.

Ex huiusmodi definitionibus divinitus revelatae veritatis editis per plenitudinem potestatis magisterii, quae (ut recte dixit Suarez) non aliud est quam infallibilitas per assistentiam Spiritus Sancti, pro omnibus non solum baptizatis sed etiam non baptizatis et ideo iurisdictioni Ecclesiae non obnoxiis (rem per se spectando et praescindendo ab ignorantia excusante) immediate exsurgit obligatio fidei divinae propter auctoritatem Dei revelantis; simul vero (ut iam diximus) in definitione ipsa exercetur suprema potestas iurisdictionis, erga quam omnes pastores et fideles officio hierarchicae subordinationis veraeque obedientiae obstringuntur, dum Pontifex omnium Christianorum Pastoris et Doctoris munere fungens non solum veritatis revelationem definiendo pro omnibus certam reddit ad credendum fide divina et catholica, quod fit per supremam potestatem infallibilis magisterii, sed simul sua suprema potestate iurisdictionis omnibus Christianis sibi subditis iniungit officium verae obedientiae ecclesiasticae, ipsiusque fidei divinae custodiam communit sancitis poenis ecclesiasticis vel implicite, vel explicite ut in canonibus dogmaticis.

Sane Concilium ipsum Pastoralis muneris quatenus supremum magisterium est, duas declarat functiones, quibus evidenter in formali sua ratione a potestate iurisdictionis specifice dictae distinguitur. Primo ut huic Pastorali muneri potestatis nempe magisterii, de qua sola ibi agitur, Romani Pontifices satisfacerent, « indefessam semper operam dederunt, ut salutaris Christi doctrina apud omnes terrae populos propagaretur; » secundo « pari cura vigilarunt, ut ubi recepta esset, sincera et pura conservaretur. » Igitur suprema potestas magisterii etiam ad infideles non baptizatos extenditur; non enim voluntaria tantum charitate, quae potest et deberet esse cuiusvis Christiani, sed vi muneris pastoralis suprema potestas magisterii comprehendit omnes terrae populos docendos ex mandato et institutione Christi; « docete omnes gentes; » iurisdictionis vero specifice dictae suprema potestas est in universam Ecclesiam i. e. in omnes qui sunt per baptismum Ecclesiae obstricti, non autem in alios: « quid enim est mihi de iis qui foris sunt iudicare? nam eos qui foris sunt, Deus iudicabit. » Illa ergo ex Christi institutione et iure divino latius extenditur quam haec, eoque ipso distinctae intelliguntur. Sed num forte intra Ecclesiam, ut sincera et pura conservetur doctrina, magisterium non agit sub formali sua ratione, qua distinguatur a potestate iurisdictionis? Imo vero Concilium clarissime describit, quomodo Romani Pontifices ante omnia et praecipue sinceram et puram Christi doctrinam conservent non iam potestate imperandi seu iurisdictionis, sed per illam quae secundum Christi orationem et promissionem, « ego rogavi pro te ut non deficiat fides tua, » est potestas assistente Spiritu Sancto infallibiliter cognoscendi, exponendi, definiendi traditam ab Apostolis revelationem, atque ita custodiendi fidei depositum, qua profecto descriptione non aliud enuntiatur nisi illa plenitudo potestatis docendi cum assistentia Spiritus Sancti et certitudine infallibili, quam veteres « clavim scientiae » appellarunt, Concilium vero aptissime iuxta constantem doctrinam et modum loquendi Scripturae dicit « supremam magisterii potestatem. » In periculis quae in negotiis fidei emergebant, ait Concilium, Romani Pontifices pro temporum et rerum conditione aliis atque aliis adhibitis auxiliis, « ea tenenda definiverunt, quae sacris Scripturis et Apostolicis Traditionibus consentanea, Deo auctore cognoverunt. Neque enim Petri successoribus Spiritus Sanctus promissus est, ut ex revelante novam doctrinam patefacerent, sed ut eo assistente traditam per Apostolos revelationem sancte custodirent et fideliter exponerent. » Eorum porro expositam et definitam doctrinam tamquam Apostolicam omnes Patres et Doctores orthodoxi secuti sunt, qua quaeso primum et potissimum movente ratione? nempe « plenissime scientes, hanc sancti Petri Sedem ab omni semper errore illibatam permanere secundum Domini Salvatoris nostri divinam pollicitationem discipulorum suorum principi factam: ego rogavi pro te ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos. »

Nihilominus, quod supra iam declaravimus, in definitione et custodia depositi infallibilitati magisterii coniungitur et subiungitur suprema potestas iurisdictionis. Concilium ipsum non solum capite quarto, ut vidimus, sed etiam in hoc quinto capite « de infallibili magisterio » istam coniunctionem utriusque potestatis satis indicat. Ponit utique, ut ipsa res postulat, ad cognoscendam, exponendam, definiendam, custodiendam revelationem ab Apostolicis traditam (de quibus in contextu praecedenti dixerat) primum et principaliter « hoc veritatis et fidei numquam deficientis charisma Petro eiusque in hac cathedra successoribus divinitus collatum, » cuius nempe infallibilitatis in docendo seu infallibilis magisterii functio prima sit oportet. in omni definitione et in custodia depositi, ex hoc enim charismate earum est irrefragabilis certitudo et irreformabilis firmitas; verumtamen Petri successores hoc charismate instructi excelso suo munere funguntur non solum, « ut universus Christi grex per eos ab erroris venenosa esca aversus coelestis doctrinae pabulo nutriatur, » sed etiam « ut sublata schismatis occasione Ecclesia tota una conservetur atque hoc fundamento innixa firma adversus inferi portas consistat, » quae omnia, quia et quatenus de doctrina agitur, quamvis saltem ratione priorem requirant functionem infallibilis magisterii, haec tamen functio in praesenti ordine providentiae non est nec potest esse sola in conspicua militante Ecclesia, sed ei ad illum ipsum finem unitatis ac firmitatis etiam in doctrina coniungitur et subiungitur potestas iurisdictionis, quod post ea quae superius dicta sunt, ulteriori declaratione non eget.

4°. Nunc possumus, quae induximus praecipua discrimina inter potestatem magisterii et ecclesiastici imperii seu iurisdictionis specifice dictae, sub unum velut conspectum ponere.

a) Amplitudine extensionis ex Christi Salvatoris mundi institutione potestas magisterii latius patet quam illa iurisdictionis, ad omnes gentes non solum aggregatas Ecclesiae sed etiam ad vocandas in Ecclesiam. Inde suo loco videbimus, nominatim in disciplina catechumenorum multa praescripta et acta fuisse, ut adhuc nunc pro temporum et rerum conditione aguntur, quae videri possent ex potestate esse ecclesiasticae iurisdictionis, certe tamen non in hac sed in potestate magisterii suum habuerunt et habent fundamentum.

b) Obiectum magisterii formaliter spectati (i. e. quatenus est magisterium) est divinae doctrinae, legis, sanctionis in praemiis ac poenis per divinam iustitiam, infallibilis manifestatio, expositio, definitio et per hanc infallibilitatem in docendo totius sacri depositi custodia.

Obiectum iurisdictionis non est manifestatio revelatae veritatis ac legis sed eius per infallibile magisterium manifestatae applicatio, defensio, vindicatio in Ecclesia propriis ecclesiastici imperii legibus, praeceptis, iudiciis, sanctionibus.

c) Authentica infallibilis magisterii praedicatione, expositione, definitione doctrinae tamquam revelatae immediate oritur obligatio obedientiae fidei divinae (ὑπακοὴ πίστεως Rom. I. 5; Gal. III. 2.), h. e. obedientiae fidei propter solum motivum formale auctoritatis Dei revelantis, quamvis, quae veritates et quo sensu revelatae credi debeant, per infallibilis magisterii propositionem innotescat: credimus quidquid Ecclesia proponit credendum, quia Deus illud revelavit. Hoc est quod dixit Augustinus. « Nos ergo qui sumus vocamurque Christiani, non in Petrum credimus (ut obiectum formale, propter quod credimus, et ut in finem quo fide tendimus), sed in quem credidit Petrus, Petri (per magisterium derivatum a Christo) de Christo aedificati sermonibus... Ille Petri magister Christus in doctrina quae ducit ad vitam, ipse est magister noster » (unus magister vester Christus revelando, et per magisterium participatum in Petro et in Ecclesia conservando doctrinam revelatam) Aug. Civ. Dei L. XVIII. c. 54. n. 1. Et haec obligatio obedientiae fidei, eo ipso quod est propter auctoritatem Dei revelantis, in omnibus aequalis est; cui ipse definiens Pontifex vel Concilium subiiciuntur non minus quam alii quicumque homines sive intra Ecclesiam sive (rem in se et obiective spectando) extra Ecclesiam. Potestas iurisdictionis utique et ipsa a Christo Rege instituta et in suum regnum Ecclesiam derivata est, sed ita ut sit potestas ecclesiastica propria Pontifici et aliis quibus munere ordinario communicatur, vi cuius non divinis sed suis ecclesiasticis legibus, iudiciis, sanctionibus gubernent, bisque omnibus etiam doctrinam et legem divinam, per infallibile magisterium traditam, applicent, tueantur et vindicent erga subditos, qui in regno Christi secundum hierarchicam subordinationem iurisdictioni sunt obnoxii.

Propterea potestas iurisdictionis per se et immediate non ad internos sed ad externos actus in visibili regno Christi refertur; potestas magisterii primum et per se attingit ac obstringit mentem et voluntatem internam. Hinc qui doctrinam infallibilis magisterii potestate definitam negat actu tantum interno, is coram Deo et in sua Deo obstricta conscientia ab unitate fidei et Ecclesiae deficiens haereticus est, quamdiu in eo peccato persistit; non iurisdictionis ecclesiasticae sed Dei et suae conscientiae iudicio condemnatus; cum autem haeresim externo actu prodit, subiacet potestati iurisdictionis eiusque iudicio ac poenis secundum ecclesiasticarum legum sanctiones. Hoc discrimen aliunde theologice et iuridice certum, in dogmatica Constitutione definitionis de praeservatione Matris Dei ab omni labe culpae originalis expressius declaratum habemus. Post verba definitionis ex plenitudine sane potestatis infallibilis magisterii pronuntiatae, doctrinam hanc esse a Deo revelatam atque idcirco ab omnibus fidelibus firmiter constanterque credendam, Pontifex concludit: « Quapropter si qui secus ac a Nobis definitum est, quod Deus avertat, praesumpserint corde sentire, ii noverint ac porro sciant se proprio iudicio condemnatos, naufragium circa fidem passos esse et ab unitate Ecclesiae deficisse, ac praeterea facto ipso suo semet poenis a iure statutis subiicere, si quod corde sentiunt, verbo aut scripto vel alio quovis externo modo significare ausi fuerint. »

Potestas igitur magisterii non tantummodo forum externum sed proxime et directe forum internum spectat, illa iurisdictionis, de qua loquimur, pertinet ad forum externum, eo quod licet obligans utique conscientiam coram Deo suis tamen legibus, iudiciis, sanctionibus proxime et directe versatur circa obiecta fori externi. Nam potestas iurisdictionis in foro interno alterius rationis est et sacramentalis ad remittenda peccata in conscientia et coram Deo.

d) Potestas magisterii proprium suum obiectum veritatem nempe doctrinae et legis divinae non constituit, sed eam a Deo revelatam infallibiliter declarando nihil de suo addit, nihil de divinis detrahit, ut toties ss. Patres monuerunt (cf. Tract. de Tradit.). Hinc doctrinae ac leges semel infallibiliter per magisterium propositae aut definitae incommutabiles sunt, nec ulla est abrogandi, mutandi aut in iis dispensandi⁴ potestas. Eadem ratione interpretatio legis divinae a magisterio non fit nisi inhaesiva; si quando lex divina applicari videtur interpretatione quodammodo extensiva, id fit per legiferam potestatem iurisdictionis.

Ex adverso potestas iurisdictionis suas proprias leges constituit, atque ita novum ius conditur vel condi potest, quod sicut in suo ortu ita in suo vigore, vel in dispensatione, modificatione, abrogatione ab ipsa potestate iurisdictionis pendet.

Hinc est illa diversitas dictionis in definitionibus magisterii declarantis veritates fidei credendae, et in decretis potestatis iurisdictionis statuentibus leges ecclesiasticas observandas, quam egregie a Patribus Nicaenis usurpatam explicat s. Athanasius. « De Paschate quidem ita scripserunt: decreta sunt quae sequuntur (ἔδοξε τὰ ὑποτεταγμένα); tunc enim decretum est, ut omnes obedirent. De fide autem (nempe de fidei symbolo et veritatibus in illo definitis) nequaquam dixere, decretum est, sed sic credit catholica Ecclesia, statimque confessi sunt, quidnam crederent, ut declararent non recentiorem sed apostolicam esse suam sententiam; et quae scripserunt, non ab eis inventa, sed eadem ipsa esse quae docuerant Apostoli » Athanas. de Synod. Arimin. et Seleuc. n. 5.

Sunt itaque rationes gravis momenti pro s. Theologia, cur potestas iurisdictionis ut pro sua diversitate a potestate ordinis generice spectari et dici solet, ipsamet in regno veritatis fidei et sanctitatis morum distinguatur, quatenus est suprema potestas ecclesiastici imperii seu specifice dictae iurisdictionis in universam Ecclesiam, et quatenus est suprema potestas infallibilis magisterii, quemadmodum ipsum Concilium oecumenicum utramque non velut unam confundendo sed velut duas connumerando distinctis capitibus definivit et declaravit, ita ut ergo duae istae claves s. Petri censendae sint consertae quidem et inseparabiliter unitae, non tamen confusae in unam, cum ambae sane datae sint a Christo ad ligandum et solvendum, modo tamen diverso ratione tum extensionis, tum specialis obiecti, tum efficientiae seu proprietatis solutionum ac ligaminum.