De Ecclesia Christi

« Christus Dominus in ipsa forma suae praedicationis velut in exemplari exhibuit formam suae Ecclesiae; hancque formam constitutam in visibili ac vivente auctoritate ex una parte et in obedientia fidei erga eandem auctoritatem ex parte altera transfudit in Ecclesiam, dum huius institutionem initiavit discipulorum fidelium vocatione, atque ex his omnibus duodecim Apostolorum electione, quibus in unum corpus sub se uno capite constitutis auctoritatem communicavit ad postulandam obedientiam fidei, simul praeparando plenioris potestatis participationem perennem et sub uno visibili capite hierarchicam unitatem pro tempore oblatae suae visibilis praesentiae. »

I. Christus Dominus, ut ex toto Evangelio manifestum est, inde ab exordio suae praedicationis in primis se ipsum demonstravit legatum divinum ac Messiam promissum, et a Iudaeis eo ipso tempore secundum prophetarum oracula expectatum (cf. P. Patritii in Evangel. dissert. 26. n. 7. et dissert. 27. c. 4. p. 4.), qui proinde in doctrina, in cultu, in regno Dei completurus sit, quod de Messia eiusque regno in tota patriarchali, Mosaica, et prophetica oeconomia fuerat praenuntiatum ac praefiguratum. Post supernaturales Messiae promissi manifestationes in ipsa eius nativitate (Luc. II. 8-19; 25-38. Matth. II. 1. sqq.), ad demonstrandum eum iam praesentem, et ad viam Domini praeparandam missus est Ioannes in spiritu Eliae et plus quam propheta (Matth. III. 1-14; Marc. I. 1-8; Luc. I. 15-17. 68-79; III. 1-17; Io. I. 15. 36; III. 27. sqq.). In ipsa solemni praedicationis initiatione visibilis species Spiritus Sancti et vox Patris declarantis universo populo eum « Filium suum dilectum, in quo sibi complacuit » (Matth. III. 16. 17. cf. XVII. 5; Io. XII. 28. 30.); miracula per totam vitam publicam continua, et ex manifesta directione atque etiam diserta declaratione ad eumdem finem conciliandae fidei in divinam missionem patrata ¹; prophetiae in eius nativitate, vita, doctrina adimpletae ²; divina vitae sanctitas repugnans falsitati doctrinae et rapinae seu usurpationi divinitatis (cf. Phil. II. 6); ipsa doctrina docendique modus, ubi lucebat lux veritatis in mysterii sanctitate et sublimitate, maiestas in ineffabili suavitate, divinitas in humanitate ³, haec omnia (deinceps per passionem et mortem in singulis suis adiunctis praenuntiatam, per resurrectionem, per missionem Spiritus Sancti et aedificationem Ecclesiae completa et confirmata) totidem radii erant luminis externi collustrantes divinitatem doctrinae et personae, quibus accedente interno lumine gratiae Iesus Nazarenus evidenter credibilis et credendus demonstrabatur secundum prophetias Scripturarum Messias promissus et missus a Patre, rex Israel salvator et pastor unus populi Dei, sponsor pacti novi et aeterni, pater futuri saeculi, desideratus cunctis gentibus, in quo benedicendae erant omnes generationes, Filius Dei genitus in die aeterno, cuius egressus tum ab initio a diebus aeternitatis tum novissime ex Bethlehem, Deus ipse veniens ad salvandum, Emmanuel Deus-nobiscum.

Sua autem missione a Patre, et sua suprema auctoritate demonstrata Christus plenam « obedientiam fidei » postulat in suam doctrinam veritatis et in sua praecepta ac instituta sanctitatis sub sanctione vitae vel mortis aeternae. « Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Qui credit in eum, non iudicatur; qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei » Io. III. 16. 18. 36. « Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea; sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in eius dilectione » Io. XIV. 15. 21. 24; XV. 10. 14; 1. Io. II. 3. etc.

II. Hanc formam auctoritatis divinitus datae in magisterio et sacro imperio ex una parte, et ei respondentis « obedientiae fidei » ex parte altera, voluit Christus non solum pro tempore suae visibilis praesentiae in divina sua persona, cui auctoritas divina veritatis et legislationis in docendo et praecipiendo originaliter et essentialiter inerat « (via, veritas, et vita); » sed formam eandem voluit intestinam ac propriam totius regni sui in terris. Manifestum id reddidit in ipsa prima initiatione regni sui tum factis eam formam futuram praeparando tum verbis promittendo.

1°. Re sane vera Christus Dominus cum primum coepit praedicare regnum Dei in terris a se instituendum, continuo vocavit ac perpetua vitae consuetudine in unam societatem sibi « Domino ac magistro » (Io. XIII. 14.) coniunxit discipulos, atque ex his ipsis elegit duodecim, quos constituit unum speciale collegium multis praerogativis distinctum ab aliis suis fidelibus, idque solemnitate diserte adnotata in Evangelio. « Factum est autem in illis diebus, exiit in montem orare, et erat pernoctans in oratione Dei. Et cum dies factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis, quos et Apostolos nominavit: Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem eius » etc. Luc. VI. 12. sqq. ⁴ (cf. Io. VI. 67-69; Act. I. 21. 22.).

Memoratu dignissimum est, quod inde iam nomine collegiali eis proprio, ut unum corpus morale constanter appellantur illi duodecim cum articulo, οἱ δώδεκα Matth. X. 1; XI. 1; XX. 17. 24; XXVI. 14. 20. 47; Marc. III. 14.; IV. 10; VI. 7; IX. 34; X. 32; XI. 11; XIV. 10. 17. 20. 47; Act. VI. 2. Imo idem nomen duodecim retinent ut proprium etiam post interitum proditoris et ante electionem Mathiae Io. XX. 24; 1. Cor. XV. 5. (in textu graeco), quando alibi undecim οἱ ἕνδεκα dicti reperiuntur Matth. XXVIII. 16; Marc. XVI. 14; Luc. XXIV. 9; Act. I. 26. Hoc ipso nomine οἱ ἕνδεκα appellatur collegium, etiam ubi soli decem sunt Luc. XXIV. 33. coll. Io. XX. 24. Vicissim conservatur nomen duodecim ad designandum totum collegium etiam pro tempore, quo assumpto Mathia et Paulo iam sunt tredecim vero sensu Apostoli Matth. XIX. 28; Apoc. XXI. 14.

Iam hos duodecim excellentiori munere ab aliis omnibus discipulis discretos fuisse, clarum est ex ipso facto et modo electionis, ex nomine indito Apostolorum seu legatorum Christi in eius regno, ex locutionibus hoc distinctum collegium comparantibus cum aliis Christi discipulis et fidelibus, e. g. « undecim et qui cum ipsis erant » (οἱ ἕνδεκα καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς) cf. Luc. XXIV. 9. 33., ex modo quo diserte munus Apostolorum ad testificationem authenticam etiam ante adventum Spiritus Sancti omnino distinguitur in oppositione ad testes quosvis alios quantumvis fide et scientia idoneos: « oportet ex his viris qui nobiscum sunt congregati omni tempore... testem resurrectionis eius nobiscum fieri unum ex istis... ostende quem elegeris accipere locum ministerii huius et apostolatus (κλῆρον τῆς οἰκονομίας ταύτης καὶ ἀποστολῆς)... et annumeratus est cum undecim Apostolis » Act. I. 21. sq. Verum his omnibus opus non est, tota enim Christi oeconomia luculenter demonstrat specialem relationem, quam habent Apostoli in regno Dei tum ad Dominum, a quo mittuntur, tum ad alios discipulos universos sive unitos sive uniendos, pro quibus mittuntur.

2°. Considerando itaque Apostolos in priori isto stadio praeformationis, de quo nunc agimus, in primis videmus dominum hos duodecim selectos erudire prae reliqua multitudine discipulorum in mysteriis regni Dei ad ministerium legatorum suorum ipso nomine apostolatus expressum. Huius rei testimonium exhibet tota historia evangelica. « Quia vobis datum est nosse mysteria regni coelorum, illis autem in parabolis... Vestri autem beati oculi quia vident, et aures quia audiunt » Matth. XIII. 11. 16. « Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecumque audivi a Patre meo (revelanda hominibus), nota feci vobis » (ἐγνώρισα ὑμῖν vel in se explicite vel saltem implicite in promissione Spiritus Sancti) Io. XV. 15. cf. XVI. 12. Finis huius peculiaris institutionis declaratur praecepto, ut quod ipsi Apostoli seorsum et velut in tenebris audierunt, « dicant in lumine et praedicent super tecta » Matth. X. 27.

Hinc primum quidem videmus eos in intimo comitatu Iesu per civitates et castella praedicantis et evangelizantis regnum Dei: « ipse iter faciebat... evangelizans regnum Dei, et duodecim cum illo » Luc. VIII. 1. Tum vero ipsos duodecim dominus mittit « praedicare regnum Dei, » eandem qua ipse utebatur, formam iniungens, ut scilicet demonstrata signis et virtutibus missione divina auctoritati praedicationis ac magisterii respondeat ex altera parte officium obedientiae fidei sub sanctione damnationis aeternae in die iudicii, forma, demonstratio, auctoritas, sanctio praedicationis Apostolorum eadem est, quae in praedicatione Christi ipsius, nisi quod in Christo, quia unigenitus missus a Patre, potestas et auctoritas est ut in fonte, in Apostolis eadem est derivata a Christo, quia homines missi ab ipso. De Christi praedicatione dictum est: « tunc coepit exprobrare civitatibus, in quibus factae sunt plurimae virtutes eius, quia non egissent poenitentiam... Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam vobis; et tu Capharnaum... dico vobis, quia terrae sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi » Matth. XI. 20. sqq. de Apostolis: « Hos duodecim misit Iesus praecipiens eis... euntes praedicate dicentes, quia appropinquavit regnum coelorum; infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones eiicite... et quicumque non receperit vos neque audierit (ἀκούσῃ - ἀκοὴ τῆς πίστεως;) sermones vestros... amen dico vobis, tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum in die iudicii quam illi civitati » Matth. X. 5-15; Luc. IX. 1-6.

Principium auctoritatis Christi derivatae in suos legatos, quod diximus, generale statuit divinus magister. Primum et per se illud enuntiatum reperitur in electione et missione duodecim Apostolorum. « Hos duodecim misit Iesus, praecipiens eis... euntes praedicate... qui recipit vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum qui me misit » Matth. X. 5. 7. 40. Ut autem a potestate quae originaliter et exemplariter est in ipso Christo rege, magistro et sacerdote, per participationem derivata intelligatur omnis potestas quae est in regno Christi, simulque adumbrata iam exhibeatur distinctio graduum hierarchiae in eodem regno; Dominus post collegium duodecim Apostolorum in illa legatorum auctoritate iam institutum ⁵, «designavit et alios septuaginta duos, et misit illos binos ante faciem suam in omnem civitatem et locum, quo erat ipse venturus.» Hos itaque, quamvis a se missos, nec Apostolos creavit, nec Apostolis aequavit, sed tamen idem derivationis principium, et consequenter reductio auctoritatis ad ipsum fontem Christum sane etiam pro ipsis valet: «qui vos audit, me audit, et qui vos spernit me spernit; qui autem me spernit, spernit eum qui me misit» Luc. X. 1. 16.

3°. Ipsum collegium duodecim Apostolorum licet nondum in ultima sua forma et perfectione plene constitutum, huic tamen plenae constitutioni a Christo Domino iam in vita sua mortali praeparabatur in primis quoad ordinem hierarchicum.

a) Quamdiu visibilis ipse Dominus ac Magister cum Apostolis versabatur, alii visibili capiti aut centro ac glutino unitatis nec locus nec opus erat. At vero omni oblata occasione Christus ipse monet et praenuntiat, pro tempore futuro post suum discessum, aliquem ex ipsis et super ipsos constituendum esse maiorem, primum, praecessorem (ἡγούμενον) in regno Dei super terram. Ubi sermonem habet de suo abitu ab Apostolis, fere semper coniungitur quaestio inter ipsos, «quis eorum videretur esse maior?» Nullum ergo adhuc noverant iam tunc «maiorem» inter ipsos, aliquem tamen futurum pro tempore constituti regni Christi in terris omnino certum habebant. In responsionibus Domini ad has eorum quaestiones, explicite vel implicite haec tria solent contineri: nullum adhuc esse constitutum inter ipsos maiorem, seque solum esse eis ducem ac magistrum (ὁ καθηγητής); esse tamen sui loco non amplius cum eis visibiliter versaturi aliquem ex ipsis constituendum maiorem ac praecessorem; hoc a se impertiendum ministerium in exercenda potestate longe diversum esse ab ambitiosa dominatione principum inter gentes, ita ut praecessor licet potestate maior, humilitate tamen sentiat se omnium ministrum ad exemplum ipsius Domini ac Magistri, videlicet exercendo potestatem maioris non ad suum commodum et ambitionem, sed ad fructum et salutem communem in regno Dei. «Facta est autem et contentio inter eos, quis eorum videretur esse maior (pro eo tempore nempe, quando futurum sit, quod Christus dixit, Filius hominis secundum quod definitum est, vadit, ex qua praenuntiatione contentio ista exorta est). Dixit autem eis: reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent, benefici vocantur ⁶. Vos autem non sic; sed qui maior est in vobis, fiat sicut minor, et qui praecessor est, sicut ministrator. Nam quis maior est, qui recumbit an qui ministrat? nonne qui recumbit? ego autem in medio vestrum sum, sicut qui ministrat» Luc. XXII. 24. sqq.; cf. Matth. XX. 24-28; Marc. X. 42-45. «Dominus et Magister» (Io. XIII. 13. 14. 16.) se ipsum proponit exemplum quoad utrumque, primo quoad veram potestatem et auctoritatem; erit ergo in regno Dei aliquis inter Apostolos maior et praecessor (ὁ μείζων, ὁ ἡγούμενος) una potestate et auctoritate; quod etiam apparet ex oppositione inter praecessorem et ministratorem, maiorem et minorem, qui re ipsa maior et praecessor erit, sit non re et potestate sed modo eius exercitii sicut minor et ministrator; idem denique patet ex inducta comparatione maioris et praecessoris in regno Dei cum vera potestate eiusque perverso exercitio penes reges gentium. Ideo Dominus secundo se proponit exemplum quoad exercitium potestatis in regno suo. Eamdem tum promissionem tum monitionem de futuro unius primatu et de modo eius exercitii Dominus saepe repetit. «Si quis vult primus (πρῶτος) esse, erit omnium novissimus et omnium minister» Marc. IX. 33. 34. Dixerat de vera auctoritate pharisaeorum et scribarum, quatenus «sederunt super cathedram Moysi,» ex hoc enim infert: «omnia ergo quaecumque dixerint vobis (ὅσα ἐὰν εἴπωσιν ὑμῖν τηρεῖν), servate et facite;» tum vero reprobat modum exercendi auctoritatem et opera eorum, alligant enim onera gravia et importabilia, omnia opera eorum faciunt, ut videantur ab hominibus, amant (φιλοῦσι ambitu et fastu) primos recubitus, primas cathedras, salutationes in foro, et vocari ab hominibus Rabbi (καλεῖσθαι ῥαββί, ῥαββί). Inde transitum facit ad auctoritatem eiusque exercendi modum in regno suo. «Vos autem nolite vocari Rabbi, unus est enim Magister vester (ὑμῶν ὁ καθηγητής), omnes autem vos fratres estis; et patrem nolite vocare vobis super terram, unus est enim pater vester qui in coelis est; nec vocemini magistri (καθηγηταί), quia Magister (ὁ καθηγητής) vester unus est Christus. Qui maior est vestrum (ὁ δὲ μείζων ὑμῶν), erit minister vester» Matth. XXIII. 8-11. cf. XVIII. 1; Luc. IX. 46. sq. Unus videlicet est Magister Christus dupliciter, unus Magister visibilis pro tempore, quo loquebatur, visibilis suae praesentiae in terris; unus Magister ad omne tempus futurum, pro quo potissimum loquebatur; quia omne authenticum magisterium et omnis potestas (τὸ καθηγεμονικόν) in regno eius non est nisi participatio ab ipso derivata, et quia hoc magisterium externum efficaciam non habet nisi ab eius magisterio interno; ideo «omnes erunt docibiles Dei» (θεοδίδακτοι cf. Tract. de Trad. ed. 2. p. 107. sqq.). Sicut unus Magister Christus, ita unus pater in coelis, sensu nempe eminentiae (καθ' ὑπεροχήν). Hoc ipso non excluditur sed includitur, sicut in ordine naturali ita in regno Christi, paternitas et magisterium per participationem; ideo Dominus subiungit, «qui maior est vestrum,» hoc autem ipsum non est ad fastum pharisaicum «(nolite vocari Rabbi),» sed ad ministerium in salutem «(erit minister vester).»

b) Hunc maiorem, primum, praecessorem inter et super Apostolos Dominus in hoc stadio vitae suae mortalis et corporalis praesentiae nondum quidem constituit sed clare designavit Simonem, et rem ipsam istius primatus praeparavit eiusque rationem ac modum declaravit.

Haec praeparatio iam continetur in prima statim Simonis vocatione, qua nomen Petri seu fundamenti ei imposuit. «Intuitus eum Iesus dixit: tu es Simon filius Iona, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus» Ioann. I. 42. In electione et iterum in missione duodecim Apostolorum hoc nomen Petrus expressius notatur et ratione huius nominis et rei significatae non solum ordine ubique primus ponitur, sed etiam diserte primus inter Apostolos esse declaratur. «Elegit duodecim ex eis, quos et Apostolos nominavit: Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem eius, Iacobum, et Ioannem» etc. Luc. VI. 14. «Et convocatis duodecim discipulis suis dedit eis potestatem spiritum immundorum.... Duodecim autem Apostolorum nomina haec sunt. Primus Simon qui dicitur Petrus, et Andreas frater eius, Iacobus... Hos duodecim misit Iesus» Matth. X. 2. sqq.; Marc. III. 16. Factis ipsis eum Dominus tamquam praecessorem a reliquis Apostolis discrevit. Non solum inter eos, quos ad peculiarem confidentiam admisit, ubique primus notatur Petrus, sed fere cum ipso solo prae aliis divinus Magister agere videtur. In suscitatione filiae Iairi «non permisit intrare secum quemquam nisi Petrum, et Iacobum, et Ioannem;» in transfiguratione «assumpsit Petrum, et Iacobum, et Ioannem... Petrus vero et qui cum illo erant (Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ) ⁷, gravati erant somno; et evigilantes viderunt maiestatem eius... ait Petrus ad Iesum, praeceptor bonum est, nos hic esse;» ad agoniam in monte oliveti «assumit Petrum, et Iacobum, et Ioannem secum... et venit et invenit eos dormientes; et ait Petro: Simon dormis, non potuisti una hora vigilare mecum? vigilate et orate» Luc. VIII. 51; IX. 28. sqq.; Marc. XIV. 33. sqq. Iubet Petrum laxare retia ad capturam piscium, et cum ad prodigium «stupor circumdederat eum, et omnes qui cum illo erant (πάντας τοὺς σὺν αὐτῷ), similiter autem Iacobum et Ioannem... Et ait ad Simonem Iesus: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens» ⁸ Luc. V. 10. Cum Apostoli videntes Iesum super mare ambulantem turbati dicunt, quia phantasma est; «respondens (ad verbum Domini, ego sum, nolite timere) Petrus dixit, Domine, si tu es, iube me ad te venire super aquas; et ipse ait, veni... et continuo Iesus extendens manum, apprehendit eum» Matth. XIV. 28. Cum colligentes didrachma (tributum templi) quaerunt: Magister vester non solvit didrachma? Filius Dei patrat miraculum, ut solvat pro se simul et Petro, tamquam una secum persona iuridica: tolle piscem «et aperto ore eius invenies staterem, illam sumens da eis pro me et te» ⁹ Matth. XVII. 27.

Istae maioris, primi, praecessoris inter Apostolos velut primae delineationes non seorsum singulae sed in complexu omnes spectandae sunt, ut convergere tandem intelligantur ad explicitam istius primatus declarationem. Dominus enim Christus ultimo anno praedicationis suae, quando primum coepit discipulis praenuntiare suum discessum, passionem ac mortem (Marc. VIII. 31-33.), paucisque diebus antequam transfiguratione in monte suam glorificationem praemonstraret, atque iterum in ultima coena cum iam transiturus esset ex hoc mundo, disertis verbis et solemni testimonio promisit, se aedificaturum in uno Petro ex omnibus Apostolis electo Ecclesiam suam, tunc primum in Evangeliis hoc nomine proprio appellatam; et in hac una civitate Dei ita aedificanda super petram, ut portae inferi nunquam praevaleant adversus eam, quoniam regnum est aeternum quod genti alteri non dabitur, et Christus ipse regnabit in domo Iacob in aeternum, se eidem Petro daturum supremam potestatem clavium ad solvenda et liganda, quaecumque pertinent ad istud regnum coelorum visibile in terris, ita ut quemadmodum ipsum hoc regnum inchoatum in terris sic et potestas tamquam finem respiciat regnum consummatum in coelis, et pro eo vigorem ac valorem habeat (Matth. XVI. 18.). Ratio petrae et promissae potestatis clavium in regno coelorum explicatur secundum unum aliquod¹⁰ intestinum elementum in ultima coena, dum Christus petra angularis et fundamentum ex se ipso promittit, se firmaturum fidem Petri ita, ut per Petrum confirmet fratres, totam scilicet fraternitatem, quae in mundo est confortanda in fide (1. Pet. V. 9.) seu totam Ecclesiam, sicque Ecclesia super petram fundata futura sit columna et firmamentum veritatis (Luc. XXII. 32.). Sed quoniam haec iam sunt declaratio intimae rationis regni Dei in terris, secundum formam suam monarchicam, de iis in explicatione ipsius constitutionis¹¹ Ecclesiae alio loco nobis agendum est.

4°. Quando Christus supremam potestatem in civitate Dei, in regno coelorum promisit et praeparavit futuram in uno primo et praecessore, huncque designavit Simonem Petrum, sane non dissolvit collegium duodecim Apostolorum, sed sicut tunc unum erat sub Christo visibili capite, ita eius unitatem in omne tempus futurum, quamdiu persistet Ecclesia adversus quam portae inferi non praevalebunt, atque adeo etiam in successione apostolica sub uno capite visibili, sibi potestate vicaria et participata substituto, firmam et conservandam esse voluit. Hinc brevi tempore post promissionem supremae illius potestatis clavium factam uni Petro prae omnibus et super omnes Apostolos Christus declarat etiam potestatem sacri imperii in Ecclesia, quatenus illa constituenda sit in collegio apostolico non seorsum a Petro sed una cum Petro et in subordinatione sub ipso, ut haec subordinatio iam continetur in promissione antea facta uni Petro ¹².

Manifestum est, a Christo Domino Matth. XVIII. 17. 18. designari potestatem iudicialem atque universim regiminis pro Ecclesia et in Ecclesia futuram; sed quaeritur, cuinam in Ecclesia sit illa potestas conferenda, quodnam sit, (ut loqui solent) illius determinatum subiectum? Totus sermo Christi in illo capite Matthaei (coll. Marc. IX. 34. sqq.) dirigitur ad Apostolos. «In illa hora accesserunt discipuli (οἱ μαθηταί) ad Iesum» Matth.; «residens vocavit duodecim» (τοὺς δώδεκα) Marc. Huic collegio duodecim discipulorum in progressu sermonis inter alia denuntiat ea, de quibus nunc sumus solliciti. «Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum... si te non audierit, adhibe tecum adhuc unum vel duos... Quod si non audierit eos, dic Ecclesiae; si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Amen dico vobis, quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo.» In verbis illis, dic Ecclesiae, si Ecclesiam non audierit, significatur iudicium et iuridica sententia pronuntianda ab Ecclesia, ut pervicaces excludantur tamquam ethnici et publicani, in oppositione ad correctionem privatam ex officio charitatis, de quo in proxime antecedentibus agitur; sed huiusmodi potestas iuridica iam per se supponit non totam Ecclesiam ut subiectum potestatis, sed aliquos in Ecclesia, qui eo iure et officio sint insigniti idque non ab alio nisi ab auctore ipso Ecclesiae, qui hic loquitur et futuram in Ecclesia institutionem enunciat ¹³. Sed neque opus est hac deductione, cum significatio nominis Ecclesia luculenter ipsis verbis in proximo contextu determinetur: amen dico vobis (Apostolis, τοὺς δώδεκα), quaecumque alligaveritis, solveritis super terram, erunt ligata, soluta in coelo. In antecedentibus ligans et solvens minus explicite indicatur Ecclesia, hic explicite ea potestas promittitur solis illis duodecim, collegio nempe Apostolico in Ecclesia, hoc est pro omnibus futuris temporibus quamdiu persistit Ecclesia; de potestate ergo agitur ordinaria et propaganda ad successionem collegii Apostolici, prouti hoc iam ab institutore Christo promissum erat ordinandum et disponendum cum Petro et sub Petro; de potestate enim extraordinaria quae fuerit in singulis Apostolis et sine successione non ex hoc et huic similibus locis sed aliunde constare debet. Porro verba Christi, quaecumque alligaveritis, solveritis, referuntur utique ad iudicialem etiam potestatem in proxime antecedentibus indicatam, eamque includunt, multo tamen latius patent ad regimen Ecclesiae, de quo suis locis dicemus.

Sicut igitur hierarchia sub uno capite visibili ad conservandam unitatem in ipso collegio Apostolico praeparata est a Christo Domino adhuc in mortali vita versante cum Apostolis, ut paulo ante vidimus, ita in eodem vitae mortalis stadio tota Ecclesia praedisposita est, ut ipsa una Ecclesia ad unitatis conservationem distinguatur secundum eam partem quae habet potestatem ligandi et solvendi, atque secundum eam partem quae non est subiectum sed obiectum tantummodo et finis potestatis eiusdem. Ecclesia quae regit et Ecclesia quae regitur, non duae sed una Ecclesia in membra tamen iuribus et officiis inaequalia ab ipso institutore Christo distincta.

III. Oeconomia in praedicatione ipsius Christi Domini apparet manifesto ita disposita, ut quemadmodum hierarchica auctoritas et unitas in Ecclesia, de qua diximus, sic etiam universalitas, synagogae unius populi Iudaici abolitio et Ecclesiae omnium gentium substitutio praepararetur et praeformaretur in vita Christi mortali, non tamen consummaretur ante novi Testamenti sanctionem per mortem testatoris et eius sanguinis effusionem (cf. Luc. XXII. 20; Heb. IX. 15. sqq.). De ipsa personali sua praedicatione Dominus protestatur: « non sum missus nisi ad oves, quae perierunt, domus Israel » Matth. XV. 24. Simul vero de morte sua declarat: « animam meam pono pro ovibus meis, et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere » Io. X. 16. Hanc universalitatem ovilis futuram praeformat rebus et factis vitae suae mortalis, in vocatione Magorum ad adorandum regem Iudaeorum, cuius stellam viderant in oriente, Matth. II; in commendatione, confirmatione, exauditione fidei tum Samaritanorum Ioann. IV; Luc. XVII. 18., tum mulieris Syrophoenissae Matth. XV. 28., tum centurionis rogantis sanationem servi Matth. VIII. 5. sqq., tum aliorum gentilium Io. XII. 20. 23. in primitiis confessionis gentilium (centurionis et qui cum eo erant) in ipsa iam morte Christi secundum symbolicam praedicationem, in linguis gentium orbis Romani et per eum orbis universi, inscriptam vexillo crucis Matth. XXVII. 54; Luc. XXIII. 38.

Insuper pro tempore vitae suae mortalis tam verbis quam factis Dominus commendat sanctitatem templi Hierosolymitani, observationem legis ceremonialis, auctoritatem docentium legem Moysis in cathedra Moysis Matth. XXI. 12. 13; XXIII. 2. 3. 17-21. 23; XXVI. 18; Io. II. 16; V. 35; XVIII. 20. At simul annuntiat, instare iam tempus, quo templum Hierosolymitanum non amplius futurum sit sanctuarium publici cultus et sacrificiorum, domum veteris istius oeconomiae fore desertam, urbem cum templo ut sedem cultus Mosaici perpetua vastitate delendam, regnum Dei a Iudaeis auferendum. Hinc declarat et promittit, particulari oeconomiae veteri substituendam esse novam universalem; publicus cultus enim non erit restrictus ad unum locum, sed ubique celebrandus; regnum Dei dabitur genti facienti fructus eius; evangelium praedicabitur in testimonium cunctis gentibus; multi venient ab oriente et occidente in regnum coelorum, filii autem regni eiicientur in tenebras exteriores Matth. VIII. 11. 12; XXI. 43; XXIII. 38; XXIV. 2. 14. 15; Io. IV. 21-24. Quam Christus verbis praenuntiat, specialibus factis praemonstrat synagogae transformationem. Legi iudiciali Mosaicae substituit misericordiam paratam poenitentibus in absolutione adulterae Io. VIII. 8. 11. Eiectum a synagoga suscipit inter fideles in suam communionem Io. IX. 22. 35-38. (cf. XVI. 2.). Legem liturgicam et ceremonialem veterem ostendit sibi legislatori subiectam, mutabilem ac mutandam, quia ipse est « templo maior, » et « Dominus etiam Sabbathi » (Matth. XII. 6. 8.).

Eadem ratione, qua ipsius Salvatoris praedicatio proxime directa ad oves domus Israel, simul praeformabat Ecclesiam universalem, Apostolorum quoque missio in priori hoc stadio adhuc particularis quidem erat, sed ita ut praeparationem contineret futurae post consummatam redemptionem missionis universalis ad stabiliendum regnum Dei in omnibus gentibus. « Hos duodecim misit Iesus, praecipiens eis dicens: in viam gentium ne abieritis et in civitates Samaritanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israel. » Praedicatio haec iniungitur: « appropinquavit regnum coelorum; » quoniam vero hoc regnum erit non inter oves tantummodo domus Israel, sed inter gentes, et regnum erit Filii hominis promissum, mox subiungit Dominus: « ad praesides et ad reges ducemini propter me in testimonium illis et gentibus... amen dico vobis, non consummabitis civitates Israel, donec veniat Filius hominis » Matth. X. 5-7. 18. 23. Hunc adventum Filii hominis ipsemet ubi praenuntiat suam mortem ad redemptionem mundi, declarat esse adventum regni sui. « Amen dico vobis, sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo, » vel ut est penes Lucam, « donec videant regnum Dei, » et penes Marcum, « donec videant regnum Dei veniens in virtute » Matth. XVI. 28; Marc. VIII. 39; Luc. IX. 27. « Quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant, ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent et contra mundi huius gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei » s. Gregor. M. in Evang. hom. 32. n. 6.

IV. Sicut forma externa auctoritatis et distinctionis hierarchicae visibilis unitatis et universalitatis Ecclesiae, qualis in omne futurum tempus constituenda erat, adhuc in promissione et praeparatione continebatur, ita etiam charismata interna et dona Spiritus Sancti sive singulis sive omnibus in unitate spectatis Apostolis in priori hoc stadio nondum erant in sua plenitudine collata, sed tamquam pretium sanguinis Christi adhuc promissa, et ante completam redemptionem non nisi ex parte ac velut per modum arrhae praelibata. « Nondum enim erat Spiritus datus (in plenitudine promissa), quia Iesus nondum erat glorificatus » Io. VII. 39. « Expedit vobis, ut ego vadam; si enim non abiero, Paraclitus non veniet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos... Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo, cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem » ibid. XVI. 7. sqq. s. Gregorius Nazianzenus hanc per quosdam veluti gradus Spiritus Sancti donationem ita declarat. « Spiritus discipulis datus est trifariam et quantum capere poterant, secundum tria tempora, antequam Christus per passionem glorificatus esset, postquam fuit glorificatus per resurrectionem, post eius ascensionem ad coelos. » Prima donatio, ut Gregorius ibi prosequitur, erat occultior ad morborum et daemonum expulsionem (Matth. X.), altera expressior per insufflationem ad remittenda et retinenda peccata (Io. XX.), tertia quodammodo substantialis (οὐσιωδῶς ὡς ἄν εἴποι τις) visibili nempe specie in linguis igneis die pentecostes, et cum effectu plenitudinis donorum (Gregor. Naz. orat. 41. al. 44. num. 11.).

In oeconomia itaque redemptionis Christus Salvator ipsam mundi sanctificationem ac proinde Ecclesiae suae, quae est mundus sanctificatus, plenam constitutionem primum promeruit pretio sanguinis sui; atque ideo eam reservavit operae Spiritus Sancti, cuius missio tamquam causa proxima ad plenam illam aedificationem Ecclesiae hoc ipso intelligitur effectus principalis meritorum Christi continens in se tamquam in principio omnes alios effectus pro regno gratiae et veritatis. « Sicut Salvator veniens factus est impletio legis et prophetarum, ita impletio Evangelii est Spiritus Sanctus. Christus adveniens stabilivit, quae sunt a Patre, dicta nempe in lege et prophetis; ideo Paulus ait, plenitudo legis Christus. Spiritus Sanctus veniens adimplevit, quae sunt Evangelii. Quaecumque sunt in lege, Christus implet; quaecumque sunt in Christi doctrina, Spiritus implet... Adimplet Filius quae sunt Patris, et a se ipso non loquitur; adimplet Spiritus, quae sunt Filii, et a se ipso non loquitur » ¹⁴ Serm. de Spir. S. inter Opp. Chrys. ed. Maurin. T. III. p. 808. 809. Mundi expiatio antecedit in opere misericordiae per mortem Filii Dei incarnati, mundi redempti sanctificatio per plenam constitutionem Ecclesiae in omnibus gratiis ac donis consequitur ex illa morte ut opus dilectionis atque ideo appropriatum Spiritui sanctitatis et sanctificationis. « Cur non venit Spiritus, antequam ille abierat? Quia nondum maledictum sublatum erat, nondum peccatum solutum, sed omnes adhuc erant poenae obnoxii, propterea ille non venit. Poterat ipse (Christus) haec operari, sed illum (Spiritum) sinit operari prodigia, ut discant eius dignitatem... Idcirco ipse incarnatus est, Spiritui operationem reservans » ¹⁵. Chrys. in Ioan. hom. 78. al. 77. n. 3.

Ab ipso itaque Christo capite in vita sua adhuc mortali et ante effusum sanguinem tamquam pretium acquisitionis (Act. XX. 28.), videmus Ecclesiae institutionem inchoatam et praeformatam, tum secundum formam eius externam et conspicuam tum secundum formam internam et spiritualem, sive ut Paulus loquitur (Eph. IV. 4.), secundum unitatem corporis et spiritus. Forma quidem visibilis constituitur a Christo ipso in auctoritate visibili (qua nempe viventes homines fungantur) ex una parte, hocque ipso obedientia fidei (quae in fide fundatur et fide exercetur) erga eandem auctoritatem ex parte altera, quibus totum corpus ac societas fidelium contineatur ac regatur; illi enim ipsi qui auctoritate sibi a Christo communicata funguntur, etiam inter se in unum corpus constituti vicissim erga superiorem auctoritatem obedientia fidei obstringuntur. Versans adhuc visibilis in terris ipse Christus totum corpus docentium et obedientium unus dux et magister (εἷς ὁ καθηγητής) docet, regit, et continet sua suprema auctoritate, hancque totam in se concludit, Apostolis vero nondum nisi ad fines particulares et velut per intervalla communicat. Verum his ipsis factis communicationis et disertis promissionibus Apostolos totamque Ecclesiam praeparat ac praeformat pleniori ac perenni suae auctoritatis communicationi, qua sibi non amplius visibiliter conversaturo cum hominibus substituat tum unum vicarium in suprema potestate, tum in potestate hierarchice disposita Apostolos omnes et in unitate coniunctum collegium Apostolicum. Hac autem substitutione et communicatione fit, ut unus magister Christus per auctoritatem visibilem in suis legatis institutam (2. Cor. V. 20.) ipsemet perenniter doceat, regat, et contineat Ecclesiam suam. Ad hanc plenam Ecclesiae Christi institutionem, cuius praeparationem hactenus consideravimus, ipso ordine doctrinae nunc deducimur.