De Ecclesia Christi

« Secundum formam a Christo fundatore praescriptam et institutam Ecclesia nobis exhibetur ab Apostolis constituta 1°. ut Ecclesia una ex Iudaeis primum, deinde sine discrimine ex Iudaeis et gentibus; 2°. ut Ecclesia christiana omnino distincta et separata a synagoga; 3°. in se cohaerens unitate professionis fidei, sacramentorum, et communionis; 4°. hoc ipso disposita ac gubernata per propriam potestatem magisterii ac imperii. »

Consideravimus personalem efficientiam Iesu Christi, qua Ecclesiam suam in terris instituit; nunc mentis oculos convertamus ad ipsum effectum, ad Ecclesiam nempe, ut ea in scriptis apostolicis iam constituta nobis exhibetur. Fundator Ecclesiae Christus Deus infinite verax, fidelis et omnipotens is est, ut quantumvis institutum, quatenus illud in libris Apostolorum descriptum habemus, non reperiremus perfecte respondere institutioni superius demonstratae, nihilo tamen minus cuivis christiano certum manere deberet, primis illis initiis vel granum sinapis servans virtutem fecundam a Christo inditam nondum plene in arborem sese explicuisse atque ideo in tota sua amplitudine nondum apparere, vel Apostolos minime necesse habuisse, etiam in suis libris quos paucissimos et data opportunitate scriptos nobis tradiderunt (cf. Tract. de Tradit. th. VII.), comprehendere facta, quae omnium oculis obversabantur. Re tamen vera Ecclesiam iam in illis primordiis videmus in orbe terrarum constitutam atque in libris ipsis apostolicis quantum satis est, descriptam secundum illa principia et secundum eam formam, quam Christus conditor ei indidisse in Evangeliis legitur.

I. Consideramus lineamenta in Ecclesia primae illius aetatis tum ex Iudaeis tum ex gentibus coalescente.

1°. Post Christi ascensionem Apostoli, per electionem Mathiae iam completo numero duodenario, simul congregati cum Maria matre Iesu et cum aliis discipulis exspectabant promissionem Patris, ut induerentur ad munus sibi iniunctum virtute ex alto. Mox sub visibilibus signis in prima pentecoste post primum pascha novi Testamenti repleti sunt Spiritu Sancto et ad exsequendum suum apostolatum omnibus donis abunde instructi. Tum vero ad primam praedicationem Petri « appositae sunt (προσετέθησαν) animae circiter tria millia. » Ulterius « Dominus augebat (προσετίθει) qui salvi fierent, quotidie in id ipsum » ¹. Post secundam Petri orationem adeo multi iam crediderunt, ut « factus sit numerus virorum quinque millia. » Porro « magis augebatur credentium in Domino (προσετίθεντο πιστεύοντες τῷ κυρίῳ) multitudo virorum ac mulierum; » « et verbum Domini crescebat, et multiplicabatur numerus discipulorum (τῶν μαθητῶν) in Ierusalem valde, multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei. » Descriptio huius προσθέσεως seu incrementi brevissimis quidem verbis concepta est, sed quae formam Ecclesiae christianae in suis praecipuis elementis satis exhibeat. Iussi sunt separari a synagoga: « salvamini a generatione ista prava. » Suscepta fide ab Apostolis praedicata per baptismum uniebantur in societatem propriam, quae ipso appositionis nomine significatur; per impositionem manuum Apostolorum replebantur omnes Spiritu Sancto ². Sub Apostolis perseverabant in « obedientia fidei » in doctrina et cultu religioso proprio novi Testamenti a Christo in ultima caena instituto: « erant autem perseverantes in doctrina Apostolorum, et communicatione fractionis panis, et orationibus » ³. Act. II. 40-42. 47; IV. 4. 31; V. 13. 14; VI. 1. 7.

Inde a martyrio Stephani excitata magna persecutione contra Ecclesiam quae hactenus erat in una urbe Ierusalem (ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις), « omnes dispersi sunt per regiones Iudaeae et Samariae praeter Apostolos » Act. VIII. 1. Nempe dispersi sunt non quidem omnes fideles, sed omnes qui sub Apostolis erant constituti in gradu aliquo et in munere praedicandi verbum Dei; est enim haec introductio ad ea, quae in sequentibus narrantur de praedicatione evangelii et propagatione Ecclesiae. Sunt isti diaconi, ex quibus Philippus postquam ad eius praedicationem « receperat Samaria verbum Dei, » « pertransiens evangelizabat civitatibus cunctis, donec veniret Caesaream; » alii qui vocantur presbyteri duces seu praepositi in fratribus (ἡγούμενοι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς cf. Heb. XIII. 7. 17. 24.), doctores et prophetae (Act. VIII. 1. 4. 12. 14. 40; XIII. 1; XV. 6. 22.). Ex hac praedicatione mox videmus constitutas Ecclesias. « Ecclesia ⁴ quidem per totam Iudaeam et Galilaeam et Samariam habebat pacem, et aedificabatur ambulans in timore Domini et consolatione Sancti Spiritus » Act. IX. 31. Ulterius « illi qui dispersi fuerant a tribulatione quae facta est sub Stephano, perambulaverunt usque Phoenicen et Cyprum et Antiochiam, nemini loquentes verbum (τὸν λόγον verbum nempe evangelii) nisi solis Iudaeis » Act. XI. 19. Constituebant nimirum Ecclesias solis credentibus ex circumcisione tum in Palaestina tum in aliis regionibus finitimis. Ita enim praeceperat Dominus: « eritis mihi testes in Ierusalem et in omni Iudaea et Samaria, et (postea) usque ad ultimum terrae » Act. I. 8. atque ita intellexerant Apostoli ipseque doctor gentium Paulus Act. XIII. 46.

2°. Demum anno 40. aerae vulgaris exeunte seu duodecimo post mortem Redemptoris, Apostolorum principi Petro non quidem ipsum dogma de destinatione evangelii pro omnibus gentibus et de universalitate Ecclesiae revelatum est, quod sicut a prophetis praenuntiatum ita a Christo saepe disertissimis verbis declaratum fuerat (cf. Act. II. 39; III. 26.); sed tempus manifestatum est simul cum ratione modoque admissionis omnium gentium, et exsecutionis testamenti Salvatoris ⁵, ut Apostoli praedicarent evangelium omnibus gentibus, omni creaturae, et testes essent usque ad ultimum terrae. Hinc quum primus ex gentilibus Cornelius cum domo sua aggregatus esset Ecclesiae, id magno gaudio exceptum est ab ipsa Ecclesia hactenus constituta ex solis Iudaeis. « Glorificaverunt Deum dicentes: ergo et gentibus poenitentiam dedit Deus ad vitam » Act. XI. 18.

Ex hoc tempore primum quidem Antiochiae, ubi iam pridem fundata erat Ecclesia ex circumcisione, « loquebantur et ad Graecos ⁶ annuntiantes Dominum Iesum..... multusque numerus credentium conversus est ad Dominum... et apposita est multa turba Domino... et docuerunt turbam multam, ita ut cognominarentur Antiochiae discipuli Christiani, » (circa an. 41. ae. v.) ⁷ Act. XI. 20. 26.

Haud diu post haec Paulus, qui iam in prima sua mirabili vocatione fuerat electus ad portandum nomen Iesu coram gentibus et regibus et filiis Israel Act. IX. 15., ac cum eo Barnabas ordinati manuum impositione ⁸ in Ecclesia Antiochena ac missi a Spiritu Sancto constituerunt Ecclesias in insula Cypro et in Asia minori sine discrimine ex Iudaeis ac gentibus; idemque opus ad quod assumptus erat, Apostolus gentium, post separationem a Barnaba aliis adiutoribus adscitis, perfecit in Macedonia, Achaia et in provincia Asiae, cuius metropolis Ephesus Act. XIII-XX.

Eadem aetate (aerae vulg. an. 53.) memorantur cunctae atque adeo iam multae Ecclesiae gentium Rom. XVI. 4.; immo hoc ipso tempore apostolico exhibetur una Christi Ecclesia in universo mundo, ut mox distinctius declarabimus.

Ecclesias eas quae erant extra fines Palaestinae, constitisse maximam partem fidelibus ex gentibus, manifestum est ex actis inde a capite XIII. multoque magis ex epistolis Pauli. « Si fuerit numerus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae factae sunt; » « Israel sectando legem iustitiae ad legem iustitiae non pervenit, offenderunt enim in lapidem offensionis; » « tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem; » « delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium; » « propter incredulitatem fracti sunt rami » Rom. IX-XI. Ex adverso « gentes quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam; » « inventus sum a non quaerentibus me; » « gentes super misericordia honorare Deum, sicut scriptum est: confitebor tibi in gentibus.... laetamini gentes cum plebe eius.... laudate omnes gentes Dominum... exsurget regere gentes, et in eum gentes sperabunt » Rom. IX. 30; X. 20; XV. 9. sqq. Immo hoc est mysterium absconditum a saeculis in Deo, nunc autem revelatum Apostolis et prophetis in Spiritu, ut innotescat nunc principatibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei, mysterium nempe: « gentes esse coheredes et concorporales et comparticipes promissionis eius in Christo Iesu per evangelium » Eph. III. 5-11.

Ex his iam patet, nullum umquam fuisse admissum discrimen in iuribus et participatione bonorum Ecclesiae inter Iudaeos et gentes alias; sed ambo in unam Ecclesiam uniuntur. « Iustitia autem Dei per fidem Iesu Christi in omnes et super omnes qui credunt in eum; non enim est distinctio... An Iudaeorum Deus tantum, nonne et gentium? immo et gentium; quoniam quidem unus est Deus, qui iustificat circumcisionem ex fide et praeputium per fidem » ⁹ Rom. III. 22. 30. « Memores estote quod aliquando vos gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea, quae dicitur circumcisio in carne, manufacta; quia eratis in illo tempore sine Christo, alienati a conversatione Israel (τῆς πολιτείας τοῦ Ἰσραήλ) et hospites (ξένοι) testamentorum... nunc autem in Christo Iesu vos, qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi; ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum.... ut duos condat in semetipso in unum novum hominem ¹⁰, faciens pacem, et reconciliet ambos in uno corpore, Deo per crucem, interficiens inimicitias in semetipso; et veniens evangelizavit pacem vobis, qui longe fuistis, et pacem iis qui prope. » Eph. II. 11. seqq.; 1. Cor. XII. 13.

3°. Omnes isti qui per fidem ac baptismum inter se et cum Christo uniuntur, nomine proprio appellantur fratres ab intima unione et communione Act. XI. 1; XII. 17; XV. 3. 23; XXVIII. 14. aliis locis saepe (cf. cl. P. Patrizi de Evang. l. I. c. 4. n. 42.); credentes (οἱ πιστεύσαντες) et fideles (οἱ πιστοί) a forma interna et professione externa unius fidei, quae est fundamentum sanctitatis et vinculum unitatis fratrum Act. II. 44; IV. 32; V. 14; 1. Tim. IV. 12. et alibi; sancti (οἱ ἅγιοι) et vocati sancti (κλητοὶ ἅγιοι) ¹¹ ex perfectione formae externae et internae, ad quam per fidem et communionem ordinantur Act. IX. 32. 41; 2 Cor. I. 1; Phil. I. 1; Rom. I. 7; 1. Cor. I. 2. cf. Rom. VIII. 28; discipuli (οἱ μαθηταί) ex susceptione totius doctrinae ac disciplinae in fide communione et sanctitate, simulque ex subiectione erga magisterium fidei, regimen communionis, sacerdotium sanctificationis Act. VI. 1. 2. 7; IX. 1. 10. 25. 26; Christiani ab auctore et consummatore fidei, communionis et sanctitatis Act. XI. 26; XXVI. 28; 1. Pet. IV. 16.

Facile apparet, haec nomina esse socialia, si ita loqui fas est, iisque designari homines non tam seorsum singulos, quam potius ut propria forma sociali interna et externa coalescunt in unam societatem sui nominis, quae est ac dicitur Ecclesia Christi. Hanc societatem, Ecclesiam Christi, cuius prima exordia primaque lineamenta inspeximus consideremus iam secundum ampliorem explicationem propriae formae, qua in scriptis apostolicis exhibetur constituta.

II. In primis videmus eam ut societatem religiosam non modo distinctam sed plane separatam a synagoga, quatenus haec manet in sua forma typica et paedagogica ad Christum exspectatum et ad futurum eius primum adventum, quam formam retinentes nunc, cum iam completa est Christi praesentia (ἡ παρουσία), deficiunt a proprio fine veteris Testamenti, «finis enim legis Christus;» et incidunt in apostasiam a fide praenuntiati, a spe promissi, a charitate cunctis gentibus desiderati Messiae Salvatoris ¹² (Agg. II. 8.). Adeoque synagoga quae erat populus electus veteris testamenti, dum recusat transitum divinitus ordinatum a spe bonorum futurorum in Christo ad possessionem praesentium, desinit esse populus Dei: «et non erit eius populus, qui eum negaturus est» Dan. IX. 26; populus autem et regnum Dei in terris nunc continetur sola Ecclesia novi Testamenti ex cunctis gentibus: «non enim per legem promissio Abrahae, aut semini eius, ut heres esset mundi; sed per iustitiam fidei... Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, non ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahae, qui est pater omnium nostrum» Rom. IV. 13. sqq.; IX. 6–8.

1°. Hanc velut oppositionem inter vetus Testamentum et novum, quod nempe illud temporarium per huius ut regni numquam desituri successionem iam interiit, Apostoli principii instar diserte inculcabant primis fidelibus, atque iis nominatim qui erant ex circumcisione. «Melioris testamenti mediator est (Christus), quod in melioribus repromissionibus sancitum est. Nam si illud prius culpa vacasset (εἰ γὰρ ἦν ἄμεμπτος), non utique secundi locus inquireretur. Vituperans enim eos dicit (Ierem. XXXI.): ecce dies venient, dicit Dominus, et consummabo super domum Israel et super domum Iuda testamentum novum, non secundum testamentum, quod feci patribus eorum... Dicendo autem novum veteravit prius ¹³; quod autem antiquatur et senescit, prope interitum est» Heb. VIII. 6. seqq. «Cuius (Filii Dei) vox movit terram tunc (in legislatione et institutione Sinaitica); nunc autem (pro institutione novi Testamenti) repromittit dicens: adhuc semel et ego movebo non solum terram sed et coelum (in incarnatione, in coelestibus institutis et charismatibus) ¹⁴. Quod autem adhuc semel dicit, declarat mobilium translationem tamquam factorum ¹⁵, ut maneant ea quae sunt immobilia.

Itaque regnum immobile ¹⁶ suscipientes habemus (ἔχωμεν retineamus) gratiam, per quam serviamus placentes Deo cum metu et reverentia» ib. XII. 26. sqq.

Hinc Apostoli solemni etiam definitione et praedicatione declarabant, vetera illa instituta, quibus propria indoles synagogae constituebatur, in Ecclesia Christi suum valorem suamque obligationem amisisse Act. XV. Quamvis autem veterum rituum observatio christianis praesertim genere Iudaeis aliquamdiu esset permissa, eorum tamen necessitatem ac permanentem obligationem in Ecclesia Christi asserere inde ab initio novi Testamenti perversio erat ipsius evangelii Gal. I. 6–9; II. 5; V. 1–13; VI. 12–15. (vide th. IV.).

2°. Post adventum promissi Spiritus Sancti Apostoli, licet pro illis initiis adhuc tolerantes rituum observantiam, continuo evocabant fideles ex synagoga in Ecclesiam fide, cultu, disciplina separatam ab illa et per se consistentem. Quemadmodum paulo ante vidimus, iam in prima praedicatione Petrus «verbis plurimis testificatus est et exhortabatur eos dicens: salvamini a generatione ista prava. Qui ergo receperunt sermonem, baptizati sunt.... Omnes etiam qui credebant, erant pariter et habebant omnia communia... quotidie quoque perdurantes unanimiter in templo et frangentes panem per domos» Act. II. 40. sqq. «Et erant unanimiter omnes in porticu Salomonis; ceterorum autem nemo audebat se coniungere illis;» ib. V. 12. sq. Saulus post suam conversionem «cum venisset in Ierusalem, tentabat se iungere discipulis, et omnes timebant eum, non credentes quod esset discipulus; Barnabas autem apprehensum illum duxit ad Apostolos» ib. IX. 26. (cf. Gal. I. 22.). Paulus Ephesi primum quidem ut solebat loquebatur in synagoga suadens de regno Dei; tum vero cum quidam indurarentur, «discedens ab eis, segregavit discipulos» (etiam loco), atque ex ipsis segregatis constituebat Ecclesias Asiae; per biennium enim praedicabat, «ita ut omnes qui habitabant in Asia, audirent verbum Domini Iudaei atque gentiles» Act. XIX. 8. sq. cf. XVIII. 4. sq.

3°. Secundum typum sacrificiorum in die expiationis, quorum sanguis inferebatur in sancta sanctorum, corpora vero cremabantur extra castra, Christus suum cruentum sacrificium expiationis non solum pro populo Israel sed pro omnibus hominibus (cf. Io. XI. 50–52.) obtulit extra portam Ierusalem terrenae, quae erat centrum veteris oeconomiae. Hinc infert Apostolus, ipsis etiam Hebraeis exeundum esse extra castra, nempe extra synagogam ad Christum, ut participes fiant altaris in quo Christus ipse immolatur, altaris nempe testamenti novi, cuius participes esse nequeunt, qui adhuc haerent in lege et cultu veteri. «Habemus altare, de quo edere non habent potestatem, qui tabernaculo deserviunt... Et Iesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. Exeamus ergo ad ipsum extra castra, improperium eius portantes. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram (τὴν μέλλουσαν illam futuram Ierusalem in coelo) inquirimus» Heb. XIII. 10. sqq. Imo Ierusalem terrena repraesentata per ancillam Agar eiusque filium¹⁷ nunc cum iam desiit esse civitas Dei, hostiliter opponitur Ierusalem antitypae, quae est Ecclesia mater nostra figurata per Saram ac filium Isaac. «Quomodo tunc is qui secundum carnem natus fuerat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc. Sed quid dicit Scriptura? Eiice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio liberae. Itaque fratres non sumus ancillae filii, sed liberae» Gal. IV. 22–31.

III. Ecclesiae quas vidimus iam sub Apostolis longe lateque diffusas, non singulae per se unum totum constituebant ab aliis seiunctum; sed ex omnibus velut partibus organicis exhibetur constituta una illa Ecclesia universalis, quam Christus dixit suam Ecclesiam, a se aedificandam super petram. Multa sunt quae inter se distincta quidem sed intime nexa, formam huius unitatis tum efficiunt tum demonstrant.

1°. Unitas fidei ac professionis in Ecclesia universali. Doctrina et praedicatio apostolica una est «ubique in omni Ecclesia» (πανταχοῦ ἐν πάσῃ ἐκκλησίᾳ, ἐν ταῖς ἐκκλησίαις πάσαις;) 1. Cor. IV. 17; VII. 17. Evangelium unum sicut in una Ecclesia particulari Colossensium, ita et «in universo mundo est, et fructificat et crescit;» «audierunt evangelium» idem, «quod praedicatum est in universa creatura, quae sub coelo est» Coloss. I. 6. 23. Fides Thessalonicensium eadem omnium credentium «non solum in Macedonia et in Achaia, sed et in omni loco» 1. Thess. I. 7. 8. Fides Romanorum quos Apostolus gentium necdum viderat, «annuntiatur, in universo mundo» Rom. I. 8; XVI. 19. ¹⁸

2°. Sicut per hanc fidei unitatem, ita per unitatem sacramentorum omnes fideles ubique terrarum coniunguntur et formantur in unum corpus Christi. «Unum corpus et unus Spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae: unus Dominus, una fides, unum baptisma» Eph. IV. 4. 5. «Omnia membra corporis cum sint multa, unum tamen corpus sunt: ita et Christus. Etenim in uno Spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus, sive Iudaei sive gentiles, sive servi sive liberi, et omnes in uno Spiritu potati sumus... Multa quidem membra, unum autem corpus..... Vos autem estis corpus Christi et membra de membro» ¹⁹ 1. Cor. XII. 12. sqq. «Quicumque in Christo (εἰς Χριστὸν) baptizati estis, Christum induistis: non est Iudaeus neque Graecus..... omnes enim vos unum estis in Christo Iesu» ²⁰ Gal. III. 27. 28. «Panis quem frangimus, nonne participatio corporis Domini est? Quoniam unus panis, unum corpus multi sumus, omnes qui de uno pane participamus» ²¹ 1. Cor. X. 16.

3°. Ex his iam consequitur perfecta unitas communionis in vita sociali (τῆς πολιτείας cf. Eph. II. 12.), qua omnes Ecclesiae particulares singulique fideles theoretice et practice exhibentur et agnoscuntur ut partes ac membra unius religiosae societatis.

a) Ecclesia Corinthi constat «sanctificatis et vocatis sanctis» in una societate «cum omnibus qui invocant nomen Domini Iesu Christi, in omni loco» 1. Cor. I. 2. Christiani ubicumque terrarum reperiantur sunt et dicuntur, «fraternitas quae in mundo est» 1. Pet. V. 9. In diversis Ecclesiis particularibus sunt omnes fratres et membra unius societatis, Ecclesiae nempe universalis. Romanos quorum «obedientia (ἡ ὑπακοή obedientia fidei) in omnem locum divulgata est,» salutant «omnes Ecclesiae Christi;» iisdem commendantur christiani ex aliis Ecclesiis, ut eos «suscipiant in Domino digne sanctis;» iis qui Paulum adiuverant, gratias agunt «cunctae Ecclesiae gentium» Rom. XVI. 2. 4. 16. 19. His similia cernuntur in salutationibus aliarum epistolarum apostolicarum.

b) Sicut Apostoli in praedicatione ad conversionem Iudaeorum et gentilium «sibi dexteras societatis dederunt» (Gal. II. 8–10.), ita et Ecclesiae gentium communionem habent nominatim cum Ecclesiis Iudaeorum in Palaestina, quatenus omnes constituunt unam Ecclesiam. «Spiritualium eorum (christianorum ex circumcisione) participes facti sunt (ἐκοινώνησαν) gentiles,» unde «debent et in carnalibus (rebus temporalibus) ministrare eis» Rom. XV. 26. 27; Act. XI. 29; XXIV. 17; Gal. II. 10; 1. Cor. XVI. 1–3; 2. Cor. VIII. 14; IX. 2. 13. ²² «Deus vocavit vos (Thessalonicenses) in suum regnum et gloriam...; vos enim imitatores facti estis Ecclesiarum Dei, quae sunt in Iudaea in Christo Iesu» 1. Thess. II. 14. «Gentes sunt coheredes et concorporales (τὰ ἔθνη σύσσωμα membra unius corporis) et comparticipes promissionis eius (Dei) in Christo Iesu per evangelium,» cuius (evangelii) Paulus «factus est minister» ²³ Eph. III. 6.

c) Communio haec est omnium fidelium inter se, cum Apostolis, cum Christo capite et cum Deo: «ut et vos societatem (κοινωνίαν) habeatis nobiscum, et societas nostra sit cum Patre et cum Filio eius Iesu Christo» 1. Io. I. 3. Ecclesia (evocatio) constat «vocatis sanctis,» et vocati sunt «in societatem Filii Dei,» adeoque Ecclesia est «societas Filii Dei» ²⁴ 1. Cor. I. 2. 9.

d) Exhibetur nimirum in scriptis apostolicis Ecclesia universalis ut una visibilis communio sanctorum. Multa quidem sunt membra, eaque diversa secundum diversas divisiones gratiarum, ministrationum et operationum; ex his tamen omnibus unum corpus constituitur, quod ab uno Spiritu vivificatur et sanctificatur, ab uno Domino Iesu Christo regitur et administratur, ab uno Deo Patre sustentatur et confirmatur (Rom. XII. 5; 1. Cor. XII. 4. sqq.; Eph. IV. 4. sqq.; Col. I. 18; II. 19.). Fideles vocati ex Iudaeis et gentibus, ambo in uno corpore sunt templum sanctum in Domino, superaedificati super fundamentum Apostolorum et prophetarum ipso summo angulari lapide Christo Iesu (Eph. II. 15–22; Col. II. 7; Heb. III. 6; 1. Tim. III. 15; 2. Tim. II. 19. 20; 1. Pet. II. 5; IV. 17.). Ecclesia universa describitur ut mons Sion, civitas Dei viventis, Ierusalem coelestis, cuius cives domestici Dei, qui accesserunt ad Ecclesiam primitivorum τῇ ἐκκλησίᾳ τῶν πρωτοτόκων (Heb. XII. 22; Eph. II. 10.); ut castra sanctorum et civitas dilecta super latitudinem terrae (Apoc. XX. 8.); ut regnum sacerdotale et gens sancta (1. Pet. II. 9. 10; Apoc. I. 6; V. 9. 10.); ut Israel Dei, peculiaris populus Dei λαὸς περιούσιος (Gal. VI. 16; Tit. II. 14.); Ierusalem libera, quae est mater nostra (Gal. IV. 26.); mulier amicta sole, inter persecutiones draconis fecunda mater martyrum (Apoc. XII. 1. 5. 11. 17.); Virgo desponsata uni viro, uxor agni praeparata, cooperta byssino, quae sunt iustificationes sanctorum (2. Cor. XI. 2; Apoc. XIX. 7. 8.).

IV. Haec triplex visibilis unitas professionis fidei, sacramentorum et societatis seu communionis in Ecclesia apostolica per omnes gentes diffusa supponit ut suum principium ac fundamentum potestatem visibilis magisterii, sacerdotii, regiminis quam in superioribus thesibus vidimus a Christo promissam et institutam. In descripta igitur triplici unitate intelligeretur implicita ipsa potestas tamquam formans et efficiens eius causa, etiamsi ea in constitutione Ecclesiae tempore Apostolico non explicite nobis exhiberetur. At vero reperimus in Ecclesiis, ut ab Apostolis constitutae in ipsorum scriptis exhibentur, sacrae illius potestatis plenum vigorem, adeo ut triplex unitas (de qua diximus) et tota Ecclesiae constitutio potissimum in hac potestate aspectabilis reddatur. Imo illius propria indoles, diversi gradus ac velut organismus distinctius exhibentur in Ecclesiis iam constitutis, ut eas ab Apostolis descriptas habemus, quam in ipsa institutione quae in Evangeliis narratur. Hinc ad ampliorem declarationem institutionis Christi (th. XI. n. II.) nobis necesse fuit iam hoc ipsum exercitium potestatis in Apostolis considerare; atque adeo ad illum locum remittentes possumus heic totum compendio absolvere.

Videmus in Ecclesiis apostolicis veram potestatem derivatam a Christo, et nomine Christi exercitam, primum quidem ad docenda dogmata et ad promulgandas ac interpretandas leges divinas; tum vero omnino ad proprias leges ferendas in ordine ad vitam christianam, quibus omnes fideles obstringantur; ad iudicia facienda in eodem ordine, ad infligendas poenas. Quae quidem iurisdictio cum propria sit huius Societatis, quam Christus suam Ecclesiam dixit et condidit ex potestate suprema sibi data in coelo et in terra, cum proinde iurisdictio sequatur naturam huius Ecclesiae et ad eius propriam vitam regendam pertineat, cum denique ab ipso Christo in suo regno instituta sit, manifestum est eam independentem esse, et videmus sane eam in apostolicis Ecclesiis exerceri independentem a quavis alia potestate humana. Licet etiam in civitate terrena ad pacem terrenam non sit potestas nisi a Deo, haec tamen caro est, potestas nimirum origine, fine et mediis naturalis, at potestas in civitate Dei, in regno Christi spiritus est, nempe origine, fine et mediis supernaturalis.

1°. Esse hanc in primis potestatem magisterii ad authentice docendum ac declarandum quidquid Apostoli ab ipso Deo Christo et Spiritu Sancto acceperant, vix opus est specialibus argumentis demonstrare post ea, quae superius dicta sunt de divina institutione magisterii. Quandoquidem Christus suo testamento misit Apostolos sicut ipse missus erat a Patre, « ad praedicandum evangelium omni creaturae, » « ad praedicandum in nomine eius poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes, » « ad docendas omnes gentes observare omnia, quocumque mandavit eis; » quandoquidem porro promisit et misit eis Spiritum veritatis, « ut doceret eos omnem veritatem, » atque in hac omni veritate etiam « multa, quae non poterant portare modo; » quandoquidem postremo in docenda veritate se ipsum et Spiritum Paracletum cum ipsis Apostolis futurum promisit « in aeternum, » « omnibus diebus usque ad consummationem saeculi: » huius divinae institutionis exsecutionem, de qua nunc agimus, demonstrat tota vita Apostolorum, cum haec missio potissimum ipsam essentiam apostolatus contineat. Hinc non ea facultas dumtaxat testificandi quae oritur ex scientia, sed peculiaris missio et assumptio ad apostolatum confert munus testificandi, testimonio nempe ex potestate divinitus collata et ideo authentico. « Oportet ex his viris qui nobiscum sunt congregati omni tempore... testem resurrectionis eius nobiscum fieri unum ex istis » Act. I. 21. 22. Inde etiam sunt frequentes Apostolorum protestationes de sua divina legatione. « Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium (εἰς ὑπακοὴν τῶν ἐθνῶν) verbo et factis » Rom. XV. 18. « Cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei (λόγον ἀκοῆς παρ' ἡμῶν τοῦ θεοῦ), accepistis illud non ut verbum hominum, sed, sicut est vere, verbum Dei » 1. Thess. II. 13. « Sicut angelum Dei excepistis me, sicut Christum Iesum » Gal. IV. 14. « Sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores (οἰκονόμους) mysteriorum Dei » 1. Cor. IV. 1. « Dedit nobis ministerium reconciliationis... pro Christo ergo legatione fungimur, tamquam Deo exhortante per nos » 2. Cor. V. 20. « Mysterium evangelii, pro quo legatione fungor in catena » Eph. VI. 20.

2°. Potestas porro est legifera. « Apostoli et seniores fratres ²⁵... Visum est Spiritui Sancto et nobis nihil ultra imponere vobis oneris, quam haec necessaria. » Inter haec necessaria h. e. necessario observanda non erant leges dumtaxat divinae, sed etiam praecepta apostolica, quorum pro Ecclesia christiana ipsimet Apostoli potestate sua erant auctores, ut mandatum abstinentiae a sanguine et suffocato Act. XV. 23. 28. « Cum pertransirent (Paulus et Silas) per civitates, tradebant eis custodire dogmata (placita), quae erant decreta ab Apostolis et senioribus, qui erant Ierosolymis » ²⁶, ib. XVI. 4. Post praecepta divina de sancta sumptione Eucharistiae, Apostolus promittit leges suas: « cetera cum venero, disponam » (διατάξομαι) 1. Cor. XI. 34. Alibi aperte supponit suam potestatem imperii, eamque notam fidelibus et distinctam a legislatione divina. « Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium; » « ceteris ego dico, non Dominus » 1. Cor. VII. 6. 12.

3°. Hinc potestas est etiam iudiciaria et coactiva. « Ego absens corpore, praesens autem spiritu, iam iudicavi... in nomine Domini N. I. C. congregatis vobis et meo spiritu (spiritu et auctoritate mea praesens in vestra congregatione), cum virtute Domini N. I. C. tradere huiusmodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die D. N. I. C. » (ad afflictionem et poenam in praesenti vita naturali pro salute supernaturali in altera vita), 1. Cor. V. 3. cf. 1. Tim. I. 20. « Quid vultis in virga veniam ad vos an in charitate et spiritu mansuetudinis? » 1. Cor. IV. 21. « Praedixi (in priori epistola verbis modo citatis) et praedico... quoniam si venero iterum, non parcam. An experimentum quaeritis eius, qui in me loquitur Christus?... Ut non praesens durius agam secundum potestatem, quam Dominus dedit mihi in aedificationem non in destructionem » 2. Cor. XIII. 2. 3–10. « In carne enim ambulantes non secundum carnem militamus. Nam arma militiae nostrae non carnalia sed potentia Deo..... in promptu habentes ulcisci omnem inobedientiam (ἐκδικῆσαι πᾶσαν παρακοήν)... Nam si amplius aliquid gloriatus fuero de potestate nostra, quam dedit nobis Dominus in aedificationem et non in destructionem vestram, non erubescam » 2. Cor. X. 3–8.

Hanc leges ferendi, iudicandi, puniendi seu ulciscendi potestatem esse veram potestatem iurisdictionis ab Apostolo tum ipsis verbis citatis tum eo adhuc expressius declaratur, quod profitetur, hanc de qua agit potestatem minime extendi ad illos, qui simpliciter « foris sunt, » qui scilicet nullo umquam vinculo Ecclesiae connexi erant, ut ex contextu et comparatione locorum manifestum fit. Nam qui sigillo fidei, baptismo inquam suscepto, haeresi ut Hymenaeus et Alexander (1. Tim. I. 20.), aut aliis criminibus ab Ecclesia avulsi iacent, ii sane hac ipsa potestate iudicantur et puniuntur ²⁷. « Quid enim mihi de iis qui foris sunt iudicare?..... Nam eos qui foris sunt, Deus iudicabit. Auferte malum (τὸν πονηρόν hominem malum, de quo Apostolus ibi iudicat) ex vobis ipsis » 1. Cor. V. 12. 13.

Habemus igitur tempore Apostolorum « fraternitatem quae in mundo est » unam fide et professione, unam sanctificatione ac usu sacramentorum, unam vita religiosa sociali sub magisterio, sacerdotio, regimine plenae iurisdictionis apostolico; estque haec ex multis Ecclesiis tamquam membris una in universo mundo Ecclesia Iesu Christi secundum formam, qua in superioribus thesibus eam vidimus a prophetis praenuntiatam, a Christo promissam, praeparatam, ac tandem potestate, quae omnis ei data est in caelo et in terra, institutam perenniter duraturam usque ad consummationem saeculi, usque ad secundum adventum, usque ad plenitudinem corporis Christi in omnibus membris sanctis et electis.

« In Ecclesia iam Apostolica conspicitur potestatis in Apostolis institutae ad pascendam Ecclesiam perpetua successio per seriem singulorum in singulis Ecclesiis Episcoporum, ex quibus constat unus in Apostolis divinitus institutus cumque eis successione cohaerens episcopatus. Quae quidem divina Ecclesiae constitutio tum 1°. in scriptis Apostolicis exhibetur; tum 2°. in monumentis Patrum aetati Apostolicae proximorum distinctius manifestatur. »

Ex iis quae in superiori thesi demonstrata sunt, apparet Ecclesiam ut ea erat sub Apostolis, societatem esse in se inaequalem, in qua nempe sint superiores vera iurisdictione instructi et subditi illi iurisdictioni obnoxii. Cum porro haec dispositio et subordinatio instituta a Christo Domino et conditore Ecclesiae ad ipsam pertineat internam constitutionem et ad regimen Ecclesiae, fieri nequit, ut ea sit potestas extraordinaria, personalis solis Apostolis; sed necessario intelligitur potestas ordinaria et propaganda, quamdiu ipsa Ecclesia persistit. Et sane haec communicatio potestatis, atque inde perenniter duratura relatio superiorum et subditorum seu inaequalitas societatis in ipsa iam Ecclesia apostolica luculenter sese prodit.

I. Considerabimus potestatem verae iurisdictionis, prout in scriptis Apostolicis exhibetur, tum secundum modum, quo ea describitur in Episcopis successoribus Apostolorum, tum secundum modum propagationis, tum secundum singularitatem in singulis Ecclesiis particularibus, in qua re iam etiam ordo hierarchicus potestatum continetur.

1°. Sicut Apostoli vi suae potestatis, paulo ante a nobis consideratae in eorum magisterio et iurisdictione, erant praepositi Ecclesiae; ita videmus hoc ipsum munus praepositorum ab eis deferri et communicari aliis, quibus propterea ceteri fideles « obedire et subiacere » teneantur. Hoc itaque officium obedientiae et subiectionis respondet potestati in praepositis collatae et ordinatae ad salutem animarum. « Mementote praepositorum vestrorum ¹, qui vobis locuti sunt verbum Dei, quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem... Obedite praepositis vestris et subiacete eis. Ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris redditur... ². Salutate omnes praepositos vestros et omnes sanctos » Heb. XIII. 7. 17. 24.

Qui hic generaliori appellatione dicuntur fidelium praepositi (ἡγούμενοι) ³, iidem multis aliis in locis Actuum et epistolarum apostolicarum vocantur nomine speciali ac proprio presbyteri et Episcopi. Munus eorum et superior potestas in Ecclesiam significatur iam ipso nomine, ut duces sint fidelium, unde sensu eodem etiam dicuntur vi muneris praeesse (προεστῶτες) 1. Tim. V. 17. cf. Rom. XII. 8. Duces et praesides exhibentur ita, ut « Spiritus Sanctus posuerit Episcopos regere Ecclesiam Dei; » ut eorum munus sit « attendere universo gregi, in quo positi sunt » Act. XX. 28; « pascere qui in ipsis est, gregem Dei, providendo » (ἐπισκοποῦντες) 1. Pet. V. 2; « Ecclesiae Dei diligentiam habere » (ἐπιμελεῖσθαι) comparatione facta cum patrefamilias, qui domui praeest 1. Tim. III. 5; pervigilare pro animabus, pro quibus rationem sunt reddituri » Heb. XIII. 17.

Ad regimen, ad pastoralem providentiam, diligentiam, vigilantiam pro Ecclesia Dei speciatim pertinet a) magisterium: « praecipe et doce; attende doctrinae; praedica verbum ministerium tuum imple; collabora evangelio secundum virtutem Dei; qui laborant in verbo et doctrina; commone testificans coram Domino; exhibe te ipsum operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum Dei; serva mandatum (τὴν ἐντολήν) sine macula usque ad adventum Domini N. I. C.; formam habe sanorum verborum, bonum depositum custodi per Spiritum Sanctum; quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere; oportet Episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere » 1. Tim. IV. 6. 11. 13. 16; V. VI; VI. 14. 20; 2. Tim. I. 13. 14. II. 2. 14. 15; IV. 2–5; Tit. I. 9.

b) Nec minus eodem munere pastorali comprehenditur potestas iudicii et correptionis etiam in invitos, quam ab Apostolo superius audivimus esse « ultionem inobedientiae » (ἐκδίκησιν τῆς παρακοῆς). « Adversus presbyterum accusationem noli recipere nisi sub duobus aut tribus testibus; peccantes coram omnibus argue, ut et ceteri timorem habeant. » « Huius rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt, corrigas » (ἵνα τὰ λείποντα ἐπιδιορθώσῃ). « Sunt enim multi inobedientes... quos oportet redargui... increpa eos dure, ut sint sani in fide. » « Argue cum omni imperio; nemo te contemnat » 1. Tim. V. 19. 20; Tit. I. 5. 13; II. 15.

Sunt igitur Episcopi in pascendo gregem Dei, in regendo Ecclesiam potestate magisterii et imperii (iurisdictionis) successores Apostolorum ea ratione, quae continetur in ipsa institutione apostolatus: « docete observare omnia, et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi » (supra th. XIV.) ⁴. Hos post commemorata aliquot munera extraordinaria nominat Paulus ex Christi institutione ordinaria ac perpetua « pastores et doctores » ⁵, quos Christus dedit « ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi donec occurramus omnes in societatem fidei » Eph. IV. 11. Munus esse homogeneum in successoribus sicut in Apostolis Paulus etiam indicat, ubi praepositis Apostolis subiungit praepositos successores Heb. XIII. 7. 17. Et Petrus consenior sibi consociat seniores (πρεσβυτέρους τοὺς ἐν ὑμῖν ὁ συμπρεσβύτερος) ⁶. Fons autem supremus totius potestatis est Christus princeps pastorum: « Seniores qui in vobis sunt, obsecro consenior... pascite qui in vobis est, gregem Dei providentes (ἐπισκοποῦντες)... et cum apparuerit princeps pastorum, percipietis immarcescibilem gloriae coronam » 1. Pet. V. 1–4; unde Christus etiam appellatur « pastor et episcopus animarum » ib. II. 25.

2°. Successio haec perennis non, sicut in veteri Testamento, generatione carnali sed generatione spiritali propagatur per sacramentalem manuum impositionem, qua confertur gratia sanctificationis et virtutis ipsi muneri respondens. « Resuscites gratiam Dei, quae est in te per impositionem manuum mearum; non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis (δυνάμεως) et dilectionis et sobrietatis (σωφρονισμοῦ); noli itaque erubescere testimonium Domini nostri » 2. Tim. I. 6. « Praecipe haec et doce. Nemo adolescentiam tuam contemnat...; attende lectioni, exhortationi et doctrinae. Noli negligere gratiam, quae est in te, quae data est tibi per prophetiam cum impositione manuum presbyterii... ⁷. Attende tibi et doctrinae » 1. Tim. IV. 14. Eandem ordinationis et propagationis potestatem vicissim in successore a se ordinato agnoscit Apostolus. Primum enim agit de modo iudicii adversus presbyteros; tum vero in relatione ad constituendos presbyteros commendat Timotheo: « manus cito nemini imposueris » 1. Tim. V. 19. 22. Unde quamvis significatio impositionis manuum multiplex sit, his tamen locis non potest intelligi alia quam ordinationis, in Scripturis atque inde in universali usu ecclesiastico per excellentiam dicta manuum impositio (ἡ χειροτονία).

3°. Discrimen in eo obtinet maximum, quod Apostoli singuli non modo in singulis Ecclesiis sed in Ecclesiis omnibus, in universa Ecclesia potestatem habent « ad obediendum fidei in omnibus gentibus » ⁸ (Rom. I. 5. 13. sq.; Act. IX. 15; 1. Cor. VII. 17. etc.); successores autem singuli in singulis dumtaxat Ecclesiis constituuntur Episcopi. In Apostolis igitur universalis potestas apostolatus includebat quidem potestatem episcopatus particularis; sed potestas apostolatus quatenus universalis residebat in Apostolis eratque extraordinaria, non propaganda (quod ex ipsa institutione longe diversum erat in Petro ut in capite perenni Ecclesiae perennis th. XI.), sola vero potestas episcopatus intelligitur perpetuo duratura et ideo ordinaria. Paulus et Barnabas (in prima sua missione per Asiam) « constituerunt illis (manuum impositione) per singulas Ecclesias presbyteros » ⁹ Act. XIV. 23. « Reliqui te (Titum) Cretae, ut... constituas per (singulas) civitates (κατὰ πόλιν) presbyteros, sicut et ego disposui tibi... Oportet enim Episcopum, sine crimine esse » etc. Tit. I. 5. 7. Hinc tum Petrus tum Paulus diserte restringunt potestatem singulorum Episcoporum ad illum particularem gregem, qui ipsis est commissus. « Pascite qui in vobis est, gregem Dei providentes » 1. Pet. V. 2. « Attendite vobis et universo gregi, in quo vos posuit Spiritus Sanctus Episcopos regere Ecclesiam Dei » Act. XX. 28. ¹⁰

Singulos Episcopos singulis Ecclesiis fuisse ab Apostolis ordinatos certissime praeterea constat ex Apocalypsi. « Septem stellae angeli sunt septem Ecclesiarum » Apoc. I. 20. Numerantur deinde angelus Ephesi, Smyrnae, Pergami, Thyatirae, Sardium, Philadelphiae, Laodiciae. Ipsis attribuuntur tum bona tum mala opera, quae patrantur in Ecclesiis eorum curae commissis, utpote qui vigilant tamquam rationem Deo pro animabus reddituri. Singulorum est in singulis Ecclesiis tenere et servare quae acceperant ab Apostolis III. 3; examinare, damnare et arcere doctrinas contrarias et falsos doctores II. 2. 14. 15. 20; vigilare, confirmare, exigere subiectionem III. 2. 9.

4°. Ex ipsis Scripturis novi Testamenti constat, praeter unum illum singularum Ecclesiarum Episcopum seu presbyterum fuisse plures sacrorum ministros in iisdem Ecclesiis, non modo diaconos evidenter diversi ordinis ac subordinatos Episcopis (Act. VI. 5. 6. 9; VIII. 5. 12. 38; Phil. I. 1; 1. Tim. III. 8. 12.); sed etiam alios presbyteros appellatos hoc nomine quidem communi cum illo, qui positus erat regere totam Ecclesiam (particularem) et pascere totum illum gregem Dei, cui proinde regendi et pascendi suberant etiam hi nominati presbyteri (cf. 1. Tim. V. 19.); imo constat, plures fuisse huiusmodi presbyteros in Ecclesiis, quae personaliter et immediate ab ipsis Apostolis regebantur (Act. XI. 30; XV. 2. 4. sqq.; XVI. 4.; XXI. 18; Iac. V. 14.). Habemus igitur iam in ipsis Scripturis sufficienti indicio designatos duos ministrorum ordines, diaconos et presbyteros, ipsos quoque cum universo grege regendos ac pascendos ab ordine supremo Episcoporum, qui soli in potestate magisterii et regiminis successores sunt Apostolorum.

II. Quae in sacris litteris modo expressius declarata modo obscurius indicata vidimus, de successione Apostolica et de sacra hierarchia; ea in reliquis monumentis aetati Apostolicae coaevis aut supparibus manifeste et distincte exhibentur; adeoque commentarium constituunt ad illustranda et intelligenda ea, quae in scripturis per se forte obscuriora essent:

1°. Clemens Romanus tempore apostolico et saltem s. Ioanne adhuc superstite declaravit Corinthiis ordinem divinorum ministeriorum, quomodo et a quibus peragenda sint. Sermo ei est non sane de veteris sed de novi Testamenti institutis observandis; quoniam vero veteri hierarchiae tamquam typo respondet ut antitypus hierarchia novi Testamenti; idcirco s. Pontifex unam explicat ex altera, et iisdem nominibus quibus describitur ordo sacerdotii antiqui, simul designat ordines hierarchiae christianae. « Omnia ordine debemus facere (nos Christiani), quae Dominus statutis temporibus peragi iussit. Oblationes scilicet et officia sacra (τάς τε προσφορὰς καὶ λειτουργίας) praecepit perfici non temere et inordinate, sed statutis temporibus et horis; ubi et a quibus celebrari vult, ipse suprema sua voluntate definivit... Qui ergo assignatis temporibus oblationes suas faciunt, accepti et beati sunt; Domini enim statuta sequentes non aberrant. Summo namque sacerdoti propria munera attributa sunt, et sacerdotibus proprius locus assignatus est, et Levitis propria ministeria incumbunt, homo laicus laicis praeceptis obligatur. Unusquisque vestrum, fratres, in suo ordine gratiarum actiones offerat Deo, in bona conscientia permanens, non transgrediens constitutum sui ministerii canonem, in sanctitate.... ¹¹ Missus est Christus a Deo, et Apostoli a Christo; factum est utrumque ordinatim ex voluntate Dei... Per regiones igitur et urbes praedicantes constituerunt primitias illarum, Spiritu cum probassent, in Episcopos et diaconos eorum, qui credituri erant. » Comparatione facta cum designatione sacerdotii in familia Aaronica, ut de eodem contentio inter Israëlitas excluderetur, transit Clemens ad successionem ratam ac perennem in sacerdotio novi Testamenti, « Apostoli quoque nostri per Iesum Christum D. N. cognoverunt, contentionem de nomine episcopatus oborituram; ob eam ergo causam perfecta praescientia praediti constituerunt praedictos, et deinceps ordinationem dederunt, ut, cum illi decessissent, ministerium eorum alii probati viri exciperent » ¹² Clem. ep. I. ad Corinth. n. 40–44.

Cum Clementis testimonio conferenda est Eusebii narratio, qui postquam Episcopi Apostolici Quadrati meminit, ita prosequitur. « Praeter hos alii quoque plures praestabant, primum ordinem successionis Apostolorum obtinentes. Qui tantorum virorum Deo digni discipuli cum essent, Ecclesiarum fundamenta in omni loco ab Apostolis antea posita provenerunt¹³, praedicationem magis ac magis promoventes et salutaria semina regni coelorum per totum orbem late spargentes... Hi iactis tantummodo fundamentis fidei in peregrinis regionibus, constituebant alios pastores hisque committebant culturam eorum qui recenter conversi erant (οὗτοι δὲ θεμελίους τῆς πίστεως ἐπὶ ξένοις τισὶ τόποις αὐτὸ μόνον καταβαλλόμενοι, ποιμένας τε καθιστάντες ἑτέρους, τούτοις τε αὐτοῖς ἐγχειριζόντες τὴν τῶν ἀρτίως εἰσαχθέντων γεωργίαν); ipsi vero alias porro regiones ac gentes adibant comitante Dei gratia et cooperatione » Euseb. H. E. l. III. c. 37.

Ipsis paene verbis Clementi consonat Irenaeus: « Valde perfectos et irreprehensibiles in omnibus eos volebant (Apostoli), quos et successores relinquebant suum ipsorum locum magisterii tradentes » Iren. III. c. 3. n. 1.

Quamvis posteriori hoc loco explicite solos Episcopos et diaconos nominet, sub Episcopis tamen qui sunt singuli per singulas regiones et urbes (κατὰ χώρας καὶ πόλεις), comprehendi etiam alios sacerdotes secundi ordinis, ut superius ex veteri Testamento distinxerat summum sacerdotem et sub illo sacerdotes alios, apparet si recte intelligatur, ex capite 57, ubi diserte commemorat presbyteros in Corinthiorum Ecclesia. « Subditi estote presbyteris... melius siquidem vobis est in ovili Christi parvos et probatos inveniri, quam sublimius elatos spe illius eiici. »

2°. Quam sollicite gradus isti hierarchici et subordinatio divinitus instituta commendetur ab Ignatio Apostoli Ioannis discipulo, nemo ignorat.

a) Quoad regimen ecclesiasticum statum singularum Ecclesiarum post ascensionem Christi in coelum generatim comparans cum collegio apostolico sub ipso Christo adhuc versante in terris, ita illum exhibet. « Quum Episcopo subiecti sitis ut Iesu Christo, videmini mihi non secundum hominem sed secundum Iesum Christum vivere... Necessarium itaque est, quemadmodum facitis, ut sine Episcopo nihil agatis; sed et presbyterio subditi sitis ut Apostolis Iesu Christi... Oportet autem et eos qui sunt diaconi mysteriorum Iesu Christi ¹⁴, omni modo omnibus placere. Non enim ciborum ac potuum diaconi sunt, sed ministri Ecclesiae Dei... Cuncti similiter revereantur diaconos ut mandatum Dei (ὡς θεοῦ ἐντολὴν legendum ex ep. ad Smyrn. n. 8.), et Episcopum ut Iesum Christum Filium Patris, et presbyteros ut synedrium Dei (ὡς συνέδριον θεοῦ quemadmodum apud Clementem hic ab Ignatio comparatio videtur institui cum veteri Testamento) atque ut collegium Apostolorum. Sine his Ecclesia non nominatur » Ignat. ep. ad Trall. n. 2. 3; ad Magnes. n. 6. 13; ad Smyrn. n. 8. cf. ad Ephes. n. 2; ad Magnes. n. 2; ad Philad. Inscript. et n. 10; ad Smyrn. n. 12; ad Polycarp. n. 6.

b) Presbyteri ipsi et cum presbyteris omnes fideles uniti ac subiecti sunt Episcopo, qui missus est a Christo ad regendam Ecclesiam. Haec unio et subiectio sicut in regimine disciplinae ita non minus valet quoad magisterium doctrinae, si videlicet « episcopatus » (Ignat. ad Polycarp. n. 8.) seu corpus Episcoporum « per fines terrae » universim spectetur; ita enim spectati semper sunt in sententia Christi. Quapropter haec unio cum Episcopis instituta est et est necessaria, ad fugiendam haeresim. « Decet vos omnibus modis glorificare Iesum Christum, qui glorificavit vos, ut in obedientia una sitis perfecti (κατηρτισμένοι) in eodem sensu et in eadem sententia, atque idem de eodem dicatis omnes, ut subiecti Episcopo et presbyterio per omnia sanctificati sitis... Unanimes sitis in sententia Dei. Etenim Iesus Christus, inseparabilis vita nostra, Patris sententia (Verbum) est, ut et Episcopi per fines terrae constituti in sententia Iesu Christi sunt; unde decet vos uniri Episcopi sententiae, quod et facitis. Nam memorabile vestrum presbyterium, dignum Deo, ita coaptatum est Episcopo, ut chordae citharae... Quemcumque enim paterfamilias mittit ad regendam domum suam (πρὸς ἰδίαν οἰκονομίαν), hunc ita suscipere debemus ut ipsum, qui mittit. Manifestum est igitur, quod Episcopum respicere oportet ut ipsum Dominum. Et ipse quidem Onesimus (Episcopus) supra modum laudat vestrum ordinem in Deo, quod omnes secundum veritatem vivitis et quod apud vos nulla haeresis locum habet » Ephes. n. 2–6. « Obsecro vos ab aliena herba abstinere, quae est haeresis... Hoc autem fiet, si nec inflati fueritis, et indivulsi a Deo Iesu Christo, et ab Episcopo, et a praeceptis Apostolorum ¹⁵. Qui intra altare est, mundus est; qui vero extra est, non est mundus, hoc est, qui sine Episcopo et presbyterio et diacono (pro διακόνου probabiliter legendum διακόνων, ut habet interpolator) aliquid agit, is non est mundus in conscientia » Trall. n. 7; Philadelph. n. 2. 3. 7.

c) Aeque necessaria commendatur unitas per subordinationem sub Episcopo in functionibus sacerdotii et liturgiae. « Illa rata (βεβαία) habeatur Eucharistia, quae sub Episcopo peragitur, vel cui Episcopus commiserit. Ubi comparuerit Episcopus, ibi et multitudo sit; sicut ubi fuerit Christus Iesus, ibi est catholica Ecclesia (ἡ καθολικὴ ἐκκλησία). Non fas est sine Episcopo baptizare, neque agapen facere; sed quod ille probaverit, hoc et Deo est beneplacitum, ut securum ac ratum (ἀσφαλὲς καὶ βέβαιον) sit omne, quod peragitur... Qui clam Episcopo aliquid facit, diabolo servit » Smyrn. n. 8. 9; Ephes. n. 20; Philadelph. n. 4. ¹⁶

Eadem hierarchia comparet in epistola Polycarpi. Nam in ipsa inscriptione nominantur Polycarpus Episcopus « et presbyteri qui cum ipso sunt, » sicut in textu epistolae commendantur diaconi et presbyteri; et fideles iubentur « subiici presbyteris et diaconis » n. 5. 6.

In Pastore Hermae Ecclesia sub symbolo matronae spectabilem sese sistens commonstrat una cum Apostolis « Episcopos et doctores et ministros, qui et episcopatum gesserunt et docuerunt et ministraverunt, qui dormierunt quique adhuc sunt » l. I. vis. 3. n. 5. cf. vis. 2. n. 4; l. III. similit. 9. n. 27. ¹⁷

3°. Post Patres Apostolicos eorum discipuli secundae et tertiae successionis hanc formam Ecclesiae non solum describunt in universo orbe constitutam; sed etiam ut per se manifestum ubique supponunt ac diserte declarant, hanc secundo et tertio saeculo per fines terrae ita constitutam Ecclesiam esse eam ipsam, quam hac forma Christus fundavit et quae continuo velut flumine per successionum seriem ab Apostolis descendit. Unde singulas Ecclesias ab Apostolis fundatas non alio argumento demonstrant quam exhibendo singularium Episcoporum sibi continuo succedentium seriem usque ad primum ab ipsis Apostolis institutum; posterius autem conditas Ecclesias ostendunt membra esse eiusdem unius Ecclesiae eo, quod in his quoque singularium Episcoporum successio derivata est ex illo ipso Episcopatu constituto ab Apostolis secundum hierarchiam a Christo praescriptam.

Hegesippus « Romam usque profectus plurimos se adiisse Episcopos » narrat, inter quos praeter Anicetum Romanum Pontificem eiusque successores Soterem et Eleutherium nominat « Primum Corinthiorum Ecclesiae Episcopum, » atque « in singulis successionibus et in singulis civitatibus » unam eamdemque doctrinam se reperisse testatur (apud Euseb. H. E. l. IV. c. 22.).

Eusebius in sua historia hoc maxime propositum habuit, ut ex vetustis monumentis Ecclesiarum apostolicarum originem demonstraret per successionem Episcoporum ab Apostolis derivatam.

« Romanae Ecclesiae episcopatum post Pauli Petrique martyrium primus sortitur Linus, » Secundo anno Titi « Linus Episcopus Romanae Ecclesiae cum duodecim annis administrationem (τὴν λειτουργίαν) tenuisset, hanc tradit Anencleto. » Hoc modo deinceps secundum annos et imperia numerat singulos Pontifices in perenni successione usque ad quartum saeculum. Euseb. H. E. l. III. 2. 13. 15. 34; IV. 1. 4. 5. 10. 11. 19. 22; V. 22; VI. 21. 23. 29. 39; VII. 2. 5. 27. 30. 32.

« Thronus Hierosolymitani episcopatus ab Apostolis traditus erat Iacobo fratri Domini. » Post martyrium Iacobi consultatum est, « quis iudicandus esset dignus eius successione » (τῆς Ἰακώβου διαδοχῆς ἄξιος). « Omnes vero una sententia Symeonem Cleopae patruelem Domini, ut ferunt, cuius etiam Scriptura Evangelica meminit, sede illa episcopali dignum iudicarunt. » Euseb. II. 1. 23; III. 11; IV. 22. Numerantur deinde quindecim Episcopi ex circumcisione sibi continua serie succedentes usque ad excidium ab Hadriano imperatore illatum; ac subinde Episcopi ex gentibus, quorum primus Marcus, usque ad tempora Eusebii. Ib. III. 35; IV. 5. 6; V. 12; VI. 10; VII. 5. 14. Aetate adhuc Eusebii episcopalis cathedra Iacobi, « qui primus ab ipso Salvatore et ab Apostolis episcopatum acceperat, » ex constanti traditione conservabatur Hierosolymis. Ibid. VII. 19.

« In Antiochena successione Petri secundus Ignatius (defuncto Evodio, qui primus fuerat constitutus) episcopatum sortitus est » ¹⁸ Euseb. III. 22. 36. Porro texitur series continua viginti successorum Ignatii usque ad quartum saeculum. Ibid. IV. 20. 24; V. 22; VI. 11. 21. 23. 29; VII. 14. 30. 32.

« Alexandrinae Ecclesiae administrationem, Nerone octavum annum imperii agente, primus post Marcum Apostolum et Evangelistam suscipit Anianus » Euseb. II. 24. Successores in episcopatu nominatim recensentur alii quindecim usque ad Petrum, qui ineunte IV. saeculo in persecutione Maximini martyrium fecit. Ibid. III. 14. 21; IV. 1. 4. 5. 10. 19; V. 9. 22. 26. 35; VII. 28. 32; IX. 6.

4°. Multo distinctius hierarchicam Ecclesiae constitutionem huiusque divinam originem per Apostolos declarat Irenaeus Polycarpi auditor, quoniam nimirum non solum obiter commemorare sed iam data opera demonstrare necesse habuit fundamentum ad custodiendam unitatem, integritatem et securitatem christianae professionis positum in ipsa hac divina constitutione Ecclesiae.

Postquam dixit, ante adventum Christi ac regni eius non potuisse plene intelligi Scripturas porro demonstrat, quomodo in hoc regno Christi tota veritas ex divina institutione per successores Apostolorum conservetur. « Quapropter eis qui in Ecclesia sunt, presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab Apostolis, sicut ostendimus; qui cum Episcopatus successione charisma veritatis certum secundum placitum Patris acceperunt; reliquos vero qui absistunt a principali successione, et quocumque loco colligunt, suspectos habere vel quasi haereticos... vel quasi scindentes (schismaticos)... aut rursus ut hypocritas quaestus gratia et vanae gloriae hoc operantes. Omnes autem hi deciderunt a veritate... Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet veritatem, apud quos est ea quae est ab Apostolis Ecclesiae successio, et id quod est sanum et irreparabile¹⁹ conversationis (disciplinae), et inadulteratum et incorruptibile sermonis (doctrinae) constat. Hi enim et eam quae est in unum Deum, qui omnia fecit, fidem nostram custodiunt, et eam quae est in Filium Dei, dilectionem adaugent, qui tantas dispositiones propter nos fecit, et Scripturas sine periculo nobis exponunt. » Iren. l. IV. c. 26. n. 2-5. Cf. l. I. c. 10. n. 2; III. c. 2. n. 2. c. 4; c. 24. n. 1; l. V. praef. et c. 20.

Omnes autem Ecclesiae, in quibus singulis est ista Apostolica Episcoporum successio, unam constituunt in toto mundo Ecclesiam, cuius unitatis principium ac vinculum Irenaeus declarat esse successionem Petri in Ecclesia Romana. Quoniam vero unitas ipsa Ecclesiae intrinsecus constituitur integritate totius fidei et communione charitatis, idcirco visibile principium unitatis necessario est etiam visibile principium ad conservandam perenniter incorruptibilem doctrinam et conversationem, fidem et dilectionem. « Traditionem itaque Apostolorum in toto mundo manifestatam, in omni Ecclesia adest respicere omnibus, qui vera velint videre: et habemus annumerare eos qui ab Apostolis instituti sunt Episcopi in Ecclesiis et successores eorum usque ad nos... quos et successores relinquebant suum ipsorum locum magisterii tradentes... Sed quoniam valde longum est in hoc tali volumine omnium Ecclesiarum enumerare successiones, maximae et antiquissimae (ἀρχαιοτάτης non aetate, quod verum non esset, sed τῇ ἀρχῇ hoc est principalitate) et omnibus cognitae a gloriosissimis Apostolis Petro et Paulo Romae fundatae et constitutae Ecclesiae, eam quam habet ab Apostolis traditionem et annuntiatam hominibus fidem, per successiones Episcoporum pervenientem usque ad nos indicantes, confundimus omnes, qui quoquo modo... praeterquam oportet, colligunt. Ad hanc enim Ecclesiam propter potentiorem principalitatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, hoc est, eos qui sunt undique fideles, in qua semper ab his qui sunt undique, reservata est ea, quae est ab Apostolis traditio. Fundantes igitur et instruentes ²⁰ beati Apostoli Ecclesiam, Lino episcopatum administrandae Ecclesiae (τὴν τῆς ἐπισκοπῆς λειτουργίαν) tradiderunt..... Succedit autem ei Anacletus (Ἀνέγκλητος); post eum tertio loco ab Apostolis episcopatum sortitur Clemens, qui et vidit ipsos Apostolos... Huic autem Clementi succedit Evaristus (Εὐάρεστος)... ²¹ Nunc duodecimo loco episcopatum ab Apostolis habet Eleutherius (Ἐλεύθερος). Hoc ordinatione et successione ea quae est ab Apostolis traditio, pervenit usque ad nos. » Id. l. III. c. 3. n. 1-3. ²²

In universis igitur Ecclesiis, quae omnes sunt una Ecclesia per unum perennem in potentiori principalitate successorem Petri, ad conservandam veram agnitionem positam in doctrina Apostolica, ita, quemadmodum in superioribus descriptus est, sese habet antiquus Ecclesiae status in universo mundo ²³ et character corporis Christi secundum successionem Episcoporum, quibus illi eam quae in unoquoque loco est, Ecclesiam tradiderunt: « quae pervenit usque ad nos custoditione Scripturarum tractatio plenissima neque additamentum neque ablationem recipiens, et lectio sine falsatione, et secundum Scripturas expositio legitima et diligens et sine periculo et sine blasphemia, et praecipuum dilectionis munus..... Quod est omnibus reliquis charismatibus supereminentius » Id. l. IV. c. 33. n. 8. Nimirum vera γνῶσις, quae explicatur tractatio plenissima seu integra doctrina, et integra tum littera tum interpretatio Scripturae, et praecipuum munus charitatis, pervenit ad nos, tamquam per organon, per antiquum Ecclesiae statum seu per Ecclesiam a Christo constitutam. Haec Ecclesia per successionem Episcoporum, tamquam unum prae ceteris corporis Christi characteribus maxime conspicuum, perpetuo manet Christo coniuncta et agnoscitur corpus Christi. (Cf. Eph. IV. 15. 16. ubi « iuncturae subministrationis in corpore Christi » indicantur).

5°. Non secus ac Clemens, Ignatius, Irenaeus hunc antiquum Ecclesiae statum in universo mundo per successiones Episcoporum describit primus inter ecclesiasticos scriptores latinos Tertullianus velut characterem corporis Christi.

In primis hierarchia constat tribus distinctis ordinibus ita, ut presbyteri et diaconi plures ab uno pendeant Episcopo. « Dandi quidem (baptismi) habet ius summus sacerdos qui est Episcopus; dehinc presbyteri et diaconi, non tamen sine Episcopi auctoritate propter Ecclesiae honorem ²⁴, quo salvo salva pax est » Tertul. de Baptism. c. 17.

Potissimum vero spectanda est perennis successio Episcopatus inde ab Apostolis. « Edant ergo (haeretici) origines Ecclesiarum suarum; evolvant ordinem Episcoporum suorum ita per successiones ab initio decurrentem, ut primus ille Episcopus aliquem ex Apostolis vel Apostolicis viris qui tamen cum Apostolis perseveraverit, habuerit auctorem et antecessorem. Hoc enim modo Ecclesiae Apostolicae census suos deferunt. Sicut Smyrnaeorum²⁵ Ecclesia Polycarpum ab Ioanne conlocatum refert; sicut Romanorum, Clementem a Petro ordinatum edit; proinde utique et ceterae exhibent, quos ab Apostolis in episcopatum constitutos Apostolici seminis traduces habeant. Confingant tale aliquid haeretici... Sed etsi confinxerint, nihil promovebunt. Ipsa enim doctrina eorum cum Apostolica comparata, ex diversitate et contrarietate sua pronuntiabit neque Apostoli alicuius auctoris esse neque Apostolici... Ad hanc itaque formam probabuntur ab illis Ecclesiis, quae licet nullum ex Apostolis vel Apostolicis auctorem suum proferant, ut multo posteriores, quae denique quotidie instituuntur; tamen in eadem fide conspirantes non minus Apostolicae deputantur pro consanguinitate doctrinae. » Tertull. Praescript. c. 32. Conferatur etiam ibidem caput 36, ubi nominantur Ecclesiae, « apud quas ipsae adhuc cathedrae Apostolorum suis locis praesident. »

Quod sibi vult Tertullianus, hoc est. Successio Episcoporum pertingens usque ad Apostolos universim in Ecclesia necessaria est ad conservationem doctrinae Apostolicae, et tamquam character corporis Christi; sed non est necesse nec fieri potest, ut singulae Ecclesiae per se spectatae ac proinde in eis sedes Episcopales pertingant usque ad Apostolos. Attamen in singulis necessarium est, ut traducem seminis Apostolici habeant tum in connexione Episcoporum suorum cum serie successionis Apostolicae, tum in consanguinitate doctrinae, hoc est, ut habeant successionem Apostolicam saltem mediatam tum personarum tum doctrinae seu (quemadmodum Tertullianus loquitur) sacramenti. Unde haereses quae successione episcopali etiam se inserant aetati Apostolicae, « nec recipiuntur in pacem et communicationem ab Ecclesiis quoquomodo Apostolicis, scilicet ob diversitatem sacramenti nullo modo Apostolicae » Tertull. ibi c. 32. Contra vero de singulis Ecclesiis etiam posterius institutis in uno corpore Ecclesiae catholicae verum est, quod idem Tertullianus ait: « constat omnem doctrinam quae cum illis Ecclesiis Apostolicis, matricibus et originalibus fidei, conspiret, veritati deputandam, sine dubio tenentem, quod Ecclesiae ab Apostolis, Apostoli a Christo, Christus a Deo accepit....... Communicamus cum Ecclesiis Apostolicis quod nulli doctrina diversa: hoc est testimonium veritatis » Ibid. c. 21.

6°. Clemens Alexandrinus obiter quidem sed satis luculenter doctrinam de Ecclesia tradit ad finem libri VII. Stromatum. Sicut unus est Deus et unus Dominus Christus, ita res maxime veneranda in terris, Ecclesia nimirum « participans de natura unius Dei; » una est in primis numerice, quod non est alia Ecclesia vera quam catholica. Hoc probatur, quia vera Ecclesia illa est, quae a Christo in suo adventu mediis Tiberii temporibus est instituta et ab ipso atque ab eius Apostolis doctrinam ac fidem accepit. « Est igitur vera Ecclesia illa, quae est vere antiqua » ²⁶, hoc est a Christo et Apostolis derivata in omne tempus futurum. Et deinde una Ecclesia etiam intrinsecus unitate fidei et institutorum Christi ²⁷. Haereses omnes « circa Adriani tempora » primum exortae, defecerunt ab Ecclesia una, antiqua, vera, quae sola est catholica, et ipsi defectioni originem debent; non sunt ergo in Ecclesia, nec ipsae sunt vera Ecclesia, quia non sunt a Christo et ab Apostolis derivatae, sed contra Christi et Apostolorum Ecclesiam rebelles per defectionem ab intestina unitate fidei. Stromatum VII. ed. Sylb. p. 325.

In hac Ecclesia visibili in terris regimen exstat secundum gradus diversos. Quemadmodum gradus sunt diversi in sanctitate et in vera γνώσει, atque iterum gradus diversi in hierarchia angelorum, ita « hic quoque in Ecclesia gradus sunt Episcoporum, presbyterorum, diaconorum; imitationes arbitror gloriae angelicae » ²⁸ Ib. l. VI. p. 283. In sacris libris Clemens reperit diversa iisdem tribus ordinibus attributa officia « alia presbyteris, alia Episcopis, alia diaconis » Paedag. l. III. p. 114.

Origenes discipulus Clementis hanc in Ecclesia hierarchiam praedicat ut « ecclesiasticum ordinem qui in episcopatus vel presbyteratus sedibus habetur, diaconorum ordinem adstantium divino ministerio » Orig. in. Cantic. l. II. T. III. p. 48. (ed. De la Rue). « Episcopus et presbyter et diaconus rerum his nominibus significatarum symbola » ²⁹ in Matth. tom. 14. n. 22. ib. p. 646; tom. 11. n. 15. p. 501; tom. 16. n. 22. p. 753.

7°. Descriptionem constitutionis tam luculenter expressam porro reperimus eamdem apud s. Cyprianum; non pro Africa solum aut quibusdam tantum partibus Ecclesiae, sed sicut apud Patres antecedentes pro tota Ecclesia in orbe terrarum; non humano dumtaxat iure, sed lege et institutione omnino divina.

Ecclesia per orbem terrarum ex divina institutione est unum corpus; haecque unitas corporis constituitur unitate episcopatus, quem participant (quatenus consideratur ut munus ac potestas) et componunt (quatenus consideratur ut unum corpus) singuli legitimi Episcopi in singulis Ecclesiis. Qui ab hac unitate scinditur, ille foris cum sit extra Ecclesiam Christi, nec christianus est nec salutem potest adipisci.

« Quod vero ad Novatiani personam pertinet.... scias nos primo in loco nec curiosos esse debere, quid ille doceat, cum foris doceat. Quisquis ille est et qualiscumque est, christianus non est, qui in Christi Ecclesia non est... Cum sit a Christo una Ecclesia per totum mundum in multa membra divisa, item episcopatus unus episcoporum multorum concordi numerositate diffusus, ille post Dei traditionem, post connexam et ubique coniunctam catholicae Ecclesiae unitatem humanam conatur Ecclesiam facere... Qui ergo se ab Ecclesiae vinculo atque a sacerdotum collegio separat, Episcopi nec potestatem potest habere nec honorem, qui episcopatus nec unitatem voluit tenere nec pacem » Cyprian. ep. 52. p. 73. ed. Paris. 1726. « Unum corpus et unus spiritus (Eph. IV. 4. 5.)... Quam unitatem firmiter tenere et vindicare debemus maxime Episcopi, qui in Ecclesia praesidemus, ut episcopatum quoque ipsum unum atque indivisum probemus... Quisquis ab Ecclesia segregatus adulterae iungitur, a promissis Ecclesiae separatur. Nec perveniet ad Christi praemia, qui relinquit Ecclesiam Christi, alienus est, profanus est, hostis est. Habere iam non potest Deum patrem, qui Ecclesiam non habet matrem..... Quis ergo sic est sceleratus et perfidus, quis sic discordiae furore vesanus, ut aut credat scindi posse aut audeat scindere unitatem Dei, vestem Domini, Ecclesiam Christi? Monet ipse in Evangelio suo et docet dicens: et erit unus grex et unus pastor. Et esse posse uno in loco aliquis existimat aut multos pastores aut plures greges? » Id. De unit. Eccl. p. 195. 196.

« Etsi contumax et superba obaudire nolentium multitudo discedat, Ecclesia tamen a Christo non recedit, et illi sunt Ecclesia plebs sacerdoti adunata et pastori suo grex adhaerens. Unde scire debes, Episcopum in Ecclesia esse et Ecclesiam in Episcopo, et si quis cum Episcopo non sit, in Ecclesia non esse³⁰, et frustra sibi blandiri eos, qui pacem cum sacerdotibus Dei non habentes obrepunt, et latenter apud quosdam communicare se credunt, quando Ecclesia quae catholica et una est, scissa non sit neque divisa, sed sit utique connexa et cohaerentium sibi invicem sacerdotum glutino copulata » Id. ep. 69. p. 123. « Copiosum corpus est sacerdotum concordiae mutuae glutino atque unitatis vinculo copulatum, ut si quis ex collegio nostro haeresim facere et gregem Christi lacerare et vastare tentaverit, subveniant ceteri, et quasi pastores utiles et misericordes oves dominicas in gregem colligant³¹. ... Nam etsi pastores multi sumus, unum tamen gregem pascimus³², et oves universas quas Christus sanguine suo et passione quaesivit, colligere et fovere debemus. » Id. ep. 67. p. 116. Confer ep. 40. p. 53; ep. 2. p. 56; ep. 44. p. 58; ep. 46. p. 61. 62.

Haec unitas et episcopatus et totius Ecclesiae, quatenus est visibilis unitas corporis, habeat necesse est glutinum et vinculum visibile, quod quidem Cyprianus sicut Patres ceteri in sede Apostolica hoc est in Petro et in singulis pro tempore successoribus eius ex divina institutione positum esse agnovit ac professus est. Sicut enim de Ecclesia quavis particulari dicit, Ecclesiam esse plebem sacerdoti adunatam et Ecclesiam esse in Episcopo tamquam in causa tum efficiente tum quodammodo formali unitatis; ita tota Ecclesia catholica una est glutino sibi invicem cohaerentium sacerdotum. Et hoc glutinum unde unitas et sacerdotum et Ecclesiae exorta est ac perpetuo continetur, ex Christi institutione Petrus est ipse per se in exordio, ipse in suo successore perenniter, una persistit Christi Ecclesia. Qua de re diximus, quantum satis est, in thesi XIV.

Nunc quaeso paulisper mentem convertamus ad praesentem statum Ecclesiae catholicae. In toto terrarum orbe singulis Ecclesiis praesunt cum vera ordinis ac iurisdictionis potestate singuli Episcopi; sub his pastoribus ordines sunt distincti presbyterorum et ministrorum; tum laici fideles qui non pertinent ad ordinem sacri ministerii sed eius recipiunt actionem ad salutarem doctrinam, directionem, sanctificationem. Omnes Episcopi cum suo Clero et cum suis fidelibus in toto orbe unitatem visibilem atque unam Ecclesiam catholicam constituunt per subordinationem sub potestate iurisdictionis universali unius visibilis capitis totius Ecclesiae, quod est successor Petri Romanus Pontifex. Hanc Ecclesiae constitutionem credimus ab ipso Christo Verbo incarnato per suos Apostolos revelatam esse et ordinatam, proindeque eius existentiam esse iuris divini incommutabilis, eius veritatem esse articulum fidei revelatae, cui ceterarum veritatum fidei conservatio integra et explicatio sincera innititur. Atqui hanc ipsam doctrinam et Ecclesiae constitutionem reperimus tum verbis Christi Domini et Apostolorum expressam; tum (ut hac thesi demonstratum est) hac constitutione videmus Ecclesiam facto ipso ab Apostolis fundatam et ordinatam. Ergo Ecclesiae interna constitutio totaque forma regiminis, prout ea nemine sani capitis diffitente saltem iam inde a multis saeculis se habet, non solum argumento praescriptionis sed demonstratione directa convincitur eadem esse, quae primitus a Christo ordinata et inchoata atque ab Apostolis propagata est. Catholica itaque Ecclesia in hac constitutione, qua viget et vivit, ipsa est et ipsa sola quam Christus Dominus divino et incommutabili iure instituit et secundum suas infallibiles promissiones usque ad consummationem saeculi conservat.

« Quamvis certum sit, tres gradus Episcoporum, presbyterorum, ministrorum divina ordinatione ac proinde etiam tempore iam Apostolico fuisse distinctos, concedendum est tamen sine dubio, antiquissima illa aetate etiam Episcopis quandoque factum fuisse nomen presbyterorum: verumtamen probabilius esse putamus, nomen Episcopi semper sacerdotibus dumtaxat primi ordinis, qui singuli ad singulas Ecclesias regendas ordinati erant, fuisse proprium, numquam commune sacerdotibus secundi ordinis seu presbyteris. »

I. Constat ex demonstratis, praeter diaconos esse duos gradus hierarchiae omnino distinctos, superiorem Episcoporum qui singuli singulis praepositi sunt Ecclesiis, et inferiorem presbyterorum qui in una Ecclesia plures esse possunt ipsisque subsunt Episcopis, atque hanc hierarchiam (ut Concilium Tridentinum loquitur sess. 23. can. 6.) « esse divina ordinatione institutam. » Eam enim inde ab Apostolicis temporibus videmus in omnibus quantumvis inter se dissitis Ecclesiis pleno in vigore; Episcopi spectati in suo ordine quatenus Episcopatum Ecclesiae constituunt, semper et ubique creduntur instituti a Christo in ipsis Apostolis ut successores in suis antecessoribus; semper et ubique presbyteri sub eorum potestate sacerdotio funguntur; et tertio denique gradu ab utrisque distincti comparent diaconi. Praeter alias functiones proprias ordinis episcopalis, solis Episcopis nulla vero presbyteris potestas est per impositionem manuum propagandi sacerdotium, quae quidem proprietas potestatis esse nequit nisi ex institutione divina, qua Episcopi in plenitudine sacerdotii a sacerdotibus inferioribus h. e. a presbyteris sint discreti. Contra hanc divinitus constitutam utriusque ordinis distinctionem cum primum Aërius saeculo quarto excogitasset « dogma (ut Epiphanius loquitur) supra humanum captum furiosum, » haereseos ab omnibus est damnatus. « Omnibus ratione utentibus est manifestum. (Epiphanius ibi subdit), omnino insaniae plenum esse, quod dicit Episcopum et presbyterum esse aequales. Unus quippe ordo (Episcoporum) ad patres gignendos pertinet, patres enim generat Ecclesiae. Ordo alter (presbyterorum) cum patres non possit, filios per lavacrum regenerationis gignit Ecclesiae, non vero patres aut magistros. Quinam vero fieri potest, ut is presbyterum constituat, qui ius nullum habet manus imponendi ad ordinationem? aut quomodo dici potest aequalis Episcopo? » (Epiphan. haeres. 75. n. 3. 4.). Idem discrimen praeter alios Patres (cf. Petavium Hierarch. Eccles. l. IV. c. 2.) tradit s. Hieronymus iis ipsis in locis, quibus comparans presbyterorum ordinem hinc cum altiori Episcoporum inde cum inferiori diaconorum, eos Episcopis, utpote sacerdotes sacerdotibus, propiores esse ostendit, quam ipsis presbyteris diaconos, qui sacerdotio carent. Attamen discrimen inter sacerdotes primi et secundi ordinis integrum servari profitetur ex divinitus collata potestate ordinationis. « Quid enim facit (ait ille) excepta ordinatione Episcopus, quod presbyter non faciat? » Hieronym. ep. ad Evang. (cf. Petav. Dissert. Eccles. l. I. c. 3.).

Ex universali traditione, fide et praxi Ecclesiae igitur certum est, a Christo summo sacerdote secundum ordinem Melchisedech sacerdotium participatum novi Testamenti ita esse dispositum, ut eius plenitudo quae instituta est in Apostolis eorumque successoribus Episcopis, non sit indivisibilis, sed seorsum a plenitudine conferri queat pars potestatis (consecrandi nempe corpus Christi reale, remittendi peccata et pleraque sacramenta alia conferendi in corpore Christi mystico), quae proinde ordinem inferiorem et distinctum presbyteratus constituat. Quamvis itaque (ut Conc. Tridentinum sess. 23. can. 6. definivit) « in Ecclesia catholica sit hierarchia divina ordinatione instituta, quae constat ex Episcopis, presbyteris, et ministris, » et sine his (Episcopis, presbyteris, diaconis) « Ecclesia non nominetur; » ut iam ineunte saeculo II. Ignatium scripsisse vidimus (ep. ad Trallian. n. 3.); nihilominus prudenter animadverti debet, quod monuit s. Epiphanius: primis nimirum temporibus (νέου ὄντος τοῦ κηρύγματος) ab Apostolis non potuisse statim omnia perfecte disponi, aut plenam ubique constitui hierarchiam sed alicubi presbyteros absque Episcopo, alibi contra absque presbyteris Episcopum « qui sine diacono esse non potest, » ordinatos fuisse (Epiphan. l. c. n. 5.). Si quae ergo in scriptis Apostolicis loca reperiantur, in quibus distinctio inter Episcopos et presbyteros non satis appareat, indubitatum manere debet, hanc obscuritatem non ex defectu iuris, quasi Apostoli distinctionem non agnovissent, de qua aliunde manifesto constat; sed ex imperfectione facti seu ex hierarchia nondum ubique completa originem habere.

II. Loca huiusmodi obscuriora sunt sequentia. a) Iidem qui vocantur Episcopi, dicuntur presbyteri. Paulus a Mileto mittens Ephesum vocavit presbyteros Ecclesiae (τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας), quos deinde monet: « attendite vobis et universo gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit Episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo » Act. XX. 17. 28. Pariter Tito scribit: « reliqui te Cretae.... ut constituas per civitates presbyteros (κατὰ πόλιν πρεσβυτέρους); si quis sine crimine est..... Oportet enim Episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem » (ὡς θεοῦ οἰκονόμον) Tit. I. 5–7. Petrus hortatur presbyteros ipse compresbyter, quorum munus deinde dicit episcopale: « Seniores qui in vobis sunt (πρεσβυτέρους τοὺς ἐν ὑμῖν) obsecro consenior (συμπρεσβύτερος)... pascite qui in vobis est gregem Dei, providentes (ἐπισκοποῦντες) non coacte » 1. Pet. V. 1. 2. Porro b) ubi gradus hierarchiae¹ enumerare propositum esse videtur, nominantur soli Episcopi et diaconi nulla facta mentione presbyterorum Phil. I. 1; 1. Tim. III. 1–10. c) Difficultatem auget, quod in una eademque urbe et Ecclesia particulari ex locis citatis Act. et Phil. videntur fuisse non unus sed plures huiusmodi Episcopi.

In interpretatione horum locorum aliqua apud omnes catholicos certa sunt. 1°. Certum est ex contextibus, in locis citatis Act. XX; 1. Tim. III; Tit. I; 1. Pet. V. intelligendos esse, sin minus unice et exclusis sacerdotibus secundi ordinis, saltem directe et praecipue sacerdotes primi ordinis. Iubentur enim attendere universo gregi in quo sunt positi a Spiritu Sancto, et eorum munus episcopale dicitur esse regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo. Ipse Petrus Apostolus et Apostolorum princeps se appellat compresbyterum istorum presbyterorum, qui pascere unusquisque suum gregem Dei et pro munere Episcopi providere (ἐπισκοπεῖν) iubentur. Insuper quod controversiam omnem inter catholicos excludit, Tridentina synodus diserte locum Act. XX. de Episcopis in oppositione ad presbyteros interpretatur (sess. 23. cap. 4.). Unde etiam Episcopi nominati 1. Tim. III. et Tit. I. eodem modo sunt intelligendi, cum priori loco Episcopus dicitur Ecclesiae Dei diligentiam habere, sicut paterfamilias praeest suae domui. Imo ipsis verbis Paulus ibi designat singularitatem Episcopi: « oportet Episcopum (cum articulo τὸν ἐπίσκοπον) irreprehensibilem esse, » dum contra mox in numero plurali nominat diaconos (διακόνους ὡσαύτως σεμνούς). In loco altero Titus iubetur presbyteros qui deinde dicuntur Episcopi, constituere κατὰ πόλιν singulos per singulas civitates²; ac denique iisdem paene verbis in hac ad Titum epistola sicut in altera ad Timotheum virtutes Episcopi describuntur. 2°. Hinc porro certum est, primi ordinis sacerdotes qui sunt et dicuntur Episcopi, nomen etiam habuisse presbyterorum, ita ut hoc nomen presbyteri sicut alterum sacerdotis, quo apud Patres IV. saeculi et deinceps frequentius Episcopi, alias tamen etiam presbyteri designantur, per se minime sufficiat ad distinguendum primum et secundum ordinem: « presbyter et Episcopus, aliud aetatis, aliud dignitatis est nomen... in Episcopo et presbyter continetur » Hieron. ep. 146. n. 2. ad Evang. Neque in Scripturis dumtaxat, sed post tempora quoque Apostolica apud vetustiores Patres hoc nomine presbyterorum quandoque appellantur Episcopi, quod ex multis locis Irenaei manifestum est. « Eis qui in Ecclesia sunt presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab Apostolis; qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum acceperunt » Iren. l. IV. c. 26. n. 2. cf. n. 4. 5. Ad Victorem Romanum Pontificem de diversitate celebrandi paschatis scribens Irenaeus: « sed et presbyteri illi, inquit, qui ante Soterem praeerant Ecclesiae, quam nunc tu gubernas, Anicetum dico, et Pium et Hyginum et Telesphorum et Xystum, neque ipsi observabant (Asianorum modum celebrandi paschatis et ieiunii)... Anicetus aiebat, morem presbyterorum qui ante se fuerant, sibi retinendum esse » (apud Euseb. H. E. l. V. c. 24.). Cf. Iren. l. III. c. 2. n. 2; et ep. ad Florin. (apud Euseb. H. E. l. V. c. 20.).

III. Haec quidem extra controversiam sunt; at vero dubium est et tum apud veteres scriptores sanctosque Patres tum apud recentiores interpretes in disceptationem vocatum, utrum in locis citatis novi Testamenti et apud unum alterumque ex vetustissimis Patribus, forte apud Clementem Romanum (ep. I. ad Corint. n. 42. coll. 44. 47. 57.) presbyteri sacerdotes nempe secundi ordinis habeant etiam ipsi appellationem Episcopi. Hoc si esset ipsum nomen Episcopus non sufficeret ad demonstrandam adversus haereticos Presbyterianos ceterosque Protestantes distinctionem primi et secundi gradus hierarchiae sacerdotalis; sed ex contextibus dumtaxat res conficienda foret, in quibus illi per tortuosos cuniculos effugium quaerere solent. Si contra demonstrari queat, solos praepositos (προεστῶτας) qui singuli singulas Ecclesias gubernabant et presbyteros quoque sibi subiectos habebant, ut hierarchia iam in epistolis s. Ignatii describitur, numquam vero hos inferiores vocatos fuisse Episcopos; viae omnes effugiorum praeclusae erunt. Non ergo haec disceptatio de solo nomine esse et parum frugis habere putanda est.

Concedi omnino debet, Chrysostomum et qui ab eo pendent, Theodoretum, Oecumenium, Theophilactum (si hunc Patribus accensere fas esset), nec non Hieronymum et commentatorem, quem Ambrosiastrum appellare consueverunt, censuisse primis temporibus rei christianae nomen Episcopi etiam simplicibus presbyteris commune fuisse. Ratio eis erat, quod merito sane ratum ac fixum tenebant, in singulis Ecclesiis non plures uno umquam fuisse praepositos primi ordinis, quibus solis postea vindicatum est nomen episcopale; ex altera vero parte non videbant, quomodo negari possit in Ecclesia particulari Philippensi (Phil. I. 1.) plures nominari Episcopos. Ubi Apostolus scribit omnibus Sanctis qui sunt Philippis, cum Episcopis et diaconis (σὺν ἐπισκόποις καὶ διακόνοις) ³, Chrysostomus ita commentatur: « quid hoc? an unius civitatis multi erant Episcopi? Nequaquam; sed presbyteros ita appellavit. Tunc enim nomina adhuc erant communia... Antiquitus igitur, ut dicebam, ipsi etiam presbyteri vocabantur Episcopi..... Procedente vero tempore proprium cuique distributum est nomen Episcopi et presbyteri » In Phil. hom. 1. n. 1. Hieronymus in eamdem loquitur sententiam, qui etiam Act. XX. et aliis locis 1. Pet. V. 1. 2. et Heb. XIII. 17. (ubi appellantur praepositi ἡγούμενοι) putat de presbyteris esse sermonem, « quorum communi consilio Ecclesiae gubernarentur. » Ait nimirum: « Philippi una est urbs Macedoniae, et certe in una civitate plures, ut nuncupantur, Episcopi esse non poterant; sed quia eosdem Episcopos illo tempore quos et presbyteros appellabant, propterea indifferenter de Episcopis (Paulus scribens Episcopis et diaconis) quasi de presbyteris est loquutus. » Allato deinde loco Act. XX. « et hic diligentius observate, inquit, quomodo unius civitatis Ephesi presbyteros vocans, postea eosdem Episcopos dixerit » Hieronym. in Tit. I. 5.

Sine dubio isti Patres ordines, primum et secundum distinctos agnoscebant et luculenter demonstrabant; sed Presbyteriani hanc de communitate nominis sententiam arripiunt ad res ipsas confundendas.

Petavius concedendum quidem putavit, plures unius civitatis appellari tum presbyterorum tum Episcoporum nomine, et nihilominus negari posse ac debere, nomen Episcopi umquam fuisse commune simplicibus presbyteris. Ad haec concilianda ipse primus, cui deinde lubenter alii Catholici assenserunt, contendit, et collatis iis quae in libris novi Testamenti dicuntur, satis probasse sibi visus est, Apostolica aetate plures in una civitate charactere episcopali insigniri consuevisse, « quod (ut ait) oporteret paratam esse copiam Episcoporum, qui ad urbes et provincias christiano partas nomini mitterentur; ut ea quae ab solis Episcopis administrabantur, praestare possent » (Dissert. Eccles. l. I. c. 2.); hosque veros Episcopos licet plures simul putat singulas Ecclesias gubernasse, atque hac admissa sententia omnia, quae de presbyteris iisdemque Episcopis in novo Testamento leguntur, plana fore ac pellucida.

Fateor hanc hypothesim mihi semper visam esse et adhuc videri minus probabilem. Neque enim facile concedi potest, tempore primitivo Ecclesias gubernatas fuisse modo alio quam quo septem Ecclesiae Asiae sub Ioanne Apostolo describuntur. Eo minus id concedi potest, quod ineunte iam saeculo secundo tempore Polycarpi et Ignatii et Hegesippi non modo apparet, singulis Ecclesiis ubique singulos Episcopos praepositos fuisse, sed hanc institutionem videmus exhiberi ut antiquiorem et ab Apostolis profectam. Nec in hypothesi Petaviana veterum appellatio ad continuam successionem in cathedra Episcopali singularum Ecclesiarum inde ab institutoribus Apostolis satis intelligi potest. Tum vero haec difficultas augetur, quod apud antiquos Patres et scriptores ecclesiasticos istius interpretationis nullum vestigium reperire est; sed veteres omnes ratum habent ac fixum, plures veri nominis Episcopos (h. e. sacerdotes primi ordinis) in una civitate nec fuisse nec esse potuisse ⁴. Unde ii inter veteres, qui censuerunt in libris novi Testamenti plures unius urbis⁵ nominari Episcopos, hoc ipso concedendum esse putabant, appellationem Episcopi fuisse communem etiam presbyteris, ut apud Chrysostomum et Hieronymum aliosque paulo ante vidimus. Qui vero assumunt, nomen Episcopi sicut certissime apud viros Apostolicos Clementem, Polycarpum, Ignatium ita etiam penes ipsos Apostolos proprium fuisse solis primi ordinis sacerdotibus singularum Ecclesiarum propositis, ii hoc ipso negant in novo Testamento umquam plures unius urbis Episcopos commemorari ⁶.

Haec postrema sententia gravissimis argumentis communitur ex ipsa natura et ex fine muneris episcopalis, ex apostolicarum Ecclesiarum catalogis, ex tota historia episcopatus inde saltem ab exeunte primo saeculo atque adeo ab Aevo apostolico, ex analogia cum unitate Ecclesiae universalis per unum Episcopum universalem, quae quidem monarchia sicut in universali Ecclesia ita etiam in Ecclesiis particularibus a vetustis Patribus diserte vindicatur, cum non modo factum sed ipsum ius declarant, « non posse esse plures unius Ecclesiae particularis Episcopos, » sicut ex Christi institutione unus est Episcopus Ecclesiae universalis; « unitatem oportere esse Episcopi » sicut unum est sacrificium, una Eucharistia.

Difficultas contra hanc sententiam nulla alia proferri potest praeter duplicem locum Act. XX. et Phil. I. ubi unius civitatis plures Episcopi videntur commemorari; in reliquis enim textibus clarum est, nomen quidem presbyterorum commune esse etiam primi ordinis sacerdotibus, nullatenus vero nomen Episcopi sacerdotibus secundi etiam ordinis tribui. Si duo illa loca ita habent, ut commodam conciliationem non admittant, eundum est in sententiam Petavii; nam alteram primo loco ex Hieronymo et Chrysostomo commemoratam saltem Act. XX. maxime post Concilium Tridentinum defendere nemo catholicus facile in animum inducet. Teste etiam Coelestino I. (ep. 18. n. 4. ad Patres Concilii Ephesini) Paullus illis verbis « proprie (ἰδίως) apud Episcopos utitur. » Verum non modo prior illa sed etiam Petaviana sententia omnino excludi videtur ipso sacro textu Apoc. II. III. ubi Ioannes scribit de singularum civitatum Asiae singulis Angelis, inter quos primo loco nominat « Angelum Ephesi Ecclesiae. » Neque enim tantam mutationem a tempore Pauli usque ad scriptam Apocalypsin inductam fuisse sine fundamento fingere fas est. Si igitur prudens conciliatio fieri possit, eoque magis si conciliatio a veteribus nonnullis Patribus iam fuerit proposita; tertiam sententiam amplectendam esse persuadent ipsa argumenta, quibus eam munitam esse vidimus. Iam vero conciliatio obvia est, si prae oculis habeatur, Ephesum et Philippos fuisse urbes, in quibus primis pro Asia et Macedonia fundatae sunt Ecclesiae, atque inde evangelium propagatum fuisse in alias civitates et regiones, quibus singulis singuli Episcopi praeponerentur.

Quod orationem Act. XX. spectat, iam s. Irenaeus ex Asia oriundus, Polycarpi Apostolorum discipuli auditor testatur, non ab Epheso solum sed etiam ex proximis civitatibus Episcopos convenisse: « in Mileto convocatis Episcopis et presbyteris qui erant, ab Epheso et a reliquis proximis civitatibus » ⁷ Iren. l. III. c. 14. n. 2. Huius explicationis fundamentum exstat in ipsa oratione ab Apostolo habita ad congregatos Episcopos; ait enim eos ipsos esse, per quos transivit praedicans, et per triennium monens unumquemque ipsorum. Quae sane quoad triennium vix, et quoad transitum adhuc difficilius de presbyteris unius solius urbis intelligi possunt: « vos omnes per quos transivi (ἐν οἷς διῆλθον) praedicans regnum Dei... quoniam per triennium nocte et die non cessavi cum lacrymis monens unumquemque vestrum » Act. XX. 25. 31.

Conciliationem omnino geminam etiam in loco altero Phil. I. 1. sin minus certam, saltem probabilem esse nemo negaverit. Paulus epistolam Colossensibus scriptam non huic soli sed alteri quoque Ecclesiae Laodicensium, et eam Laodicensium seu (ut graece est) « ex Laodicia » mittendam vicissim Colossensibus destinavit ⁸; unde porro probabile fit, etiam epistolam ad Ephesios encyclicam fuisse non ad Ephesinam dumtaxat sed ad Laodicensem quoque et alias Ecclesias Asiae; secunda deinde ad Corinthios expressis verbis, et ideo probabiliter etiam prima, licet in inscriptione id non dicatur, missa est « Ecclesiae Dei quae est Corinthi, cum omnibus sanctis qui sunt in universa Achaia » (τοῖς οὖσιν ἐν ὅλῃ τῇ Ἀχαΐᾳ 2. Cor. I. 1.). Ex hac analogia sane probabile redditur, epistolam de qua agimus, ad Philippenses fuisse encyclicam ad Ecclesias Macedoniae, seu (si nominibus serius inductis uti liceret) ad παροικίαν sive provinciam ecclesiasticam Philippensem (τοῖς οὖσιν ἐν Φιλίπποις).⁹

Hanc istius loci explicationem necesse est dicere placuisse s. Epiphanio. Cum enim Aërius haeresim suam de aequalitate Episcoporum et presbyterorum adstrueret etiam ex hac epistola inscripta « Episcopis et diaconis; » Epiphanius responsionem repetit ex statu adhuc imperfecto hierarchiae illis primis temporibus. « Ubi necessitas postulabat, et episcopatu digni inveniebantur, constituebantur Episcopi; cum vero copia non suppeteret, non reperiebantur qui crearentur presbyteri, unde solo Episcopo per loca singula (ἐπὶ τῷ κατὰ τόπον μόνῳ ἐπισκόπῳ) contenti erant; sine diacono autem Episcopum esse non decet » Epiph. Haer. 75. n. 5. Duo igitur explicite asserit Epiphanius, in quibus tertium evidenter continetur implicitum. a) In singulis Ecclesiis (κατὰ τόπον) non nisi singuli umquam erant Episcopi. b) Primis temporibus quandoque Episcopi dumtaxat cum diaconis constituebantur, nulli vero presbyteri, atque haec minus completa Ecclesiarum constitutio penes Paulum intelligenda est, quando (Phil. I. 1.) silens de presbyteris scribit « Episcopis et diaconis. » c) Ergo ea epistola inscripta numero plurali « Episcopis » non ad unam tantummodo, sed ad plures Ecclesias particulares destinata erat.

In hac verborum Apostoli (Act. XX; Phil. I.) explicatione consentientes habemus inter theologos catholicos Mamachium (Origin. et Antiquit. Christian. T. IV. c. 4. §. 2. p. 334. sqq. 345. sqq.); Bolgenium (L'Episcopato c. 6. act. 2. n. 223. cf. Zallinger Ius Eccles. publicum §. 350. nota 1.); Franc. Ant. Zaccaria (Dottrine del secolo illuminato XVIII. paragonate etc. Append. I. art. 1.).

Ex hactenus dictis iam etiam soluta est difficultas, quae a Presbyterianis ex s. Clementis epistola I. ad Corinthios n. 42. et 44. repeti solet. Aiunt quippe, a Clemente ibi nominari solos Episcopos et diaconos ab Apostolis constitutos; nullos ergo ex institutione Apostolica esse presbyteros distinctos ab Episcopis, adeoque unum dumtaxat esse gradum eorum, qui Episcopi et alio nomine presbyteri appellantur. Catholici quoque complures cum Cotelerio (in notis ad h. l. Clementis) non utique hanc haeresim Aërianam, sed tamen illud concedendum esse putant, presbyteros nempe secundi ordinis sacerdotes, illis primis temporibus ac nominatim apud Clementem etiam appellationem habuisse Episcoporum.

Verum quod ad rem ipsam spectat, iam in superiori thesi vidimus, a Clemente n. 40. discerni tres ordines, « summum sacerdotem, sacerdotes, et Levitas. » Neque apud ipsum ea est difficultas, quae apud Paulum Phil. I. 1; Act. XX. 28. occurrit, quod videatur plures unius Ecclesiae particularis nominare Episcopos; Clemens enim (n. 12.) universim loquitur de Ecclesiis ab Apostolis fundatis: « per regiones et urbes praedicantes constituerunt primitias eorum... Episcopos et diaconos illorum, qui credituri erant; » sicut Paulus iussit constitui presbyteros h. e. Episcopos « per singulas civitates » (Tit. I. 5.). Quod autem Clemens n. 44. plures nominare dicitur presbyteros Corinthiorum, qui iidem etiam vocentur Episcopi, id verum non est. Nam hoc loco non secus ac n. 42. universim de Episcopis loquitur, non autem de Episcopis Corinthiorum dumtaxat ¹⁰; adeoque explicatio Bolgenii qui l. c. censet, epistolam Clementis sicut Pauli secundam ad Corinthios fuisse encyclicam destinatam Ecclesiis Achaiae, minime est necessaria.

Unica ergo remanet difficultas, quae penes Paulum (Phil. I. 1; 1. Tim. III. 2. 8.) eadem est, ac penes Clementem, quomodo factum sit, ut tum Apostolus tum eius discipulus hisce locis duos dumtaxat gradus Episcopos et diaconos omissis presbyteris commemoraverint? Explicatio Epiphanii paulo ante a nobis inducta non minus Clementis quam Pauli dictis aptari posset; non tamen videtur necessaria, et ut verum fatear, saltem pro Ecclesia Corinthiaca neque probabilis. Concedimus itaque Paulum scribendo Episcopis Macedoniae et (ad Timotheum) declarando virtutes necessarias Episcopo voluisse simul etiam comprehensos presbyteros, qui ratione sacerdotii propriores sunt Episcopis, quemadmodum Chrysostomus explicat (hom. XI. n. 1. in 1. Tim.): « postquam (Paulus) de Episcopis dixit, relicto presbyterorum ordine ad diaconos transit, quia non multum illi distant ab Episcopis... Sola namque potestate ordinandi superant, et hoc tantum (spectando nempe potestatem sacerdotii consecratoriam et praescindendo a magisterio et sacro imperio) videntur praestare presbyteris. » Eadem est ratio apud s. Clementem, cui insuper peculiaris causa erat nominandi solos Episcopos et diaconos, ut apte congrueret textus, quem parumper immutatum (ex Is. LX. 17.) ad confirmationem inducit: « constituam Episcopos eorum in iustitia, et diaconos eorum in fide. » Iam vero quisque videt, longe diversum esse simplices presbyteros umquam nomen habuisse Episcoporum, quod nos negamus; et ea quae de Episcopis dicuntur, quandoque extendi etiam ad presbyteros, quin hi distincte nominentur, quod a Paulo et a Clemente factum esse concedimus ¹¹.

Perstabimus ergo in ea sententia, nomen presbyteri quidem tum in libris novi Testamenti tum penes vetustissimos aliquos Patres quandoque tributum fuisse sicut secundi ita etiam primi ordinis sacerdotibus; verum Episcopos numquam fuisse appellatos alios quam singularum Ecclesiarum singulares primi ordinis Pastores, quos inde saltem a secundo et tertio saeculo hoc nomine, ut posterioribus omnibus aetatibus solemne erat, a presbyteris distinctos fuisse apud omnes in confesso est.