Scholastica commentaria in Secundam Secundae Summae Theologicae
Domingo Báñez (1528–1604)
Scholastica Commentaria de Fide, Spe et Charitate, Summa Theologiae II-II pars, Q. 40
First published 1586
Editorial notice: José Ángel García Cuadrado's scholarly introduction and bibliography to Q. 40 are available as a separate Spanish work under his own authorship, linked to this commentary. His Spanish translation of Q. 40 is attributed to him in the text metadata. Domingo Báñez's commentary on the Secunda Secundae of the Summa Theologiae. The work begins here with Q. 40, De bello, and is incomplete. Q. 40 is presented in Latin with José Ángel García Cuadrado's Spanish translation. Both languages are attributed separately in the text source metadata.
✦ This work is being completed — add a section.
Ad Philippum II: dedicatio
Censura Fratris Didaci de Chaves
De bello
Articulus I: Utrum bellare sit semper peccatum
Dubitatio I: An bellum inter Christianos sit licitum
Dubitatio II: An auctoritas bellum movendi soli principi conveniat, qui superiorem in terra non habet
Dubitatio III: An principi christiano liceat auxilium militum infidelium petere aut accipere
Dubitatio IV: An restituere oporteat, cum bellum privata auctoritate geritur
Dubitatio V: An in dubio bellum indicere liceat
Dubitatio VI: An milites iustitiam belli examinare teneantur
Dubitatio VII: An damna bello illata restituenda sint
Dubitatio VIII: An princeps qui iustum bellum indicit restitutionem ab altero principe oblatam accipere teneatur
Dubitatio IX: An princeps qui bellum non recta intentione inchoat damna reparare teneatur
Dubitatio X: An in bello iusto licitum sit mala inferre iis qui damnum intulerunt
Dubitatio XI: An innocentes in bello iusto occidere liceat
Dubitatio XII: An innocentes in bello iusto servituti subiicere liceat
Dubitatio XIII: An captivis fugere liceat
Dubitatio XIV: De obligationibus militum et principum
Articulus II: Utrum clericis et episcopis liceat pugnare
Dubitatio I: An prohibitio ad omnes clericos pertineat
Dubitatio II: An prohibitio sit iuris divini
Dubitatio III: An clericis sine licentia Pontificis bellare liceat
Dubitatio IV: An clerici qui sine licentia pugnant irregularitatem canonicam incurrant
Dubitatio V: An clericis liceat hostes bonis suis spoliare
Dubitatio VI: An militibus liceat clericorum vel Ecclesiae bona accipere
Articulus III: Utrum licitum sit in bellis insidiis uti
SUMMA TEXTUS
Prima conclusio. Non licet fallere hostes insidiis, dicendo falsum, aut non servando promissum.
Secunda conclusio. Fallere licet hostes insidiis ocultando illis intellectum et propositum nostrum.
COMMENTARIUM
Circa hunc articulum vide D. August. Libro 6 de quaestionibus veteris testamenti1, ubi habentur verba argumenti. Sed contra etc., Dominus noster 23, q. 22; vide 23, q. 1, capit. Noli existimare3.
Dubitatio I: An promissio hostibus data in omni eventu servanda sit
Dubitatur in hoc articulo, circa primam conclusionem, utrum promissio et fides data hostibus sit illis in omni eventu servanda.
Circa hoc sit Prima conclusio. Per se loquendo talis fides et promissio est in omni eventu servanda illis, etiam cum detrimento servantis. Probatur. Quoniam iure naturali et gentium promissiones servandae sunt, et fides nullo modo est frangenda, cum sit fundamentum totius humani commercii.
Secunda conclusio. Si ex eo quod princeps servat fidem datam, sequitur in republica sua magnum detrimentum, non tenetur illam servare v.g. si promittit aliquid, quod alter in conscientia nec potuit petere, nec potest in conscientia collatum accipere. Probatur. Quoniam alter non habet ius ad petendum, ergo. Nec iste tenetur dare. Item quia iste a principio non potuit promittere aliquid, ex quo sequitur magnum detrimentum in sua republica, ergo non tenetur adimplere promissum.
Sed pro maiori huis intelligentia nota, quod aliter loquendo est de promissionibus illius, qui gerit bellum iustum, et illius, qui bellum iniustum habet. Nam licet in promissionibus spontaneis fortasse pares sint, tamen in illis, quae fiunt per metum in virum constantem eadentem, non sunt aequales v.g. est princeps qui bellum gerit iustum positus in magnis angustiis, et liberet se ab hoste, promittit illi aliquam civitatem, non tenet promissio, quia ille metus incussus est per iniuriam. Quod si iurasset daturum se illi civitatem, teneretur dare illam ratione iuramenti, nisi sequeretur iniuria innocentium; quoniam cum tali iniuria sicut non potest promittere, ita nec promissum implere: poterit tamen petere relaxationem iuramenti, quam petendo facile obtinebit. Si autem illud promisisset ille, qui bellum gerit iniustum, teneretur promissum implere, dum tamen id, quod promittit, non excedat iustam satisfactionem, quam alter potest accipere. Nam in tali casu etiamsi non promittat illud, tenetur facere illam satisfactionem, et alter princeps potest per bellum eam petere, ut supra dicebamus. Si autem iustam satisfactionem excedat illa promissio, iam videtur per iniuriam extorta, quare non esset servanda.
Dubitatio II: An ei qui promissum non servat fides servanda sit
Dubitatur praeterea an illi, qui non servat promissum, sit fides servanda. Ad quod respondetur, quod si promissio erat iuste facta, quandiu non adimpletur, non est principi fides data servanda. Probatur. Quia in omnibus contractibus et pactis semper intelligitur ista conditio, si feceris, ego faciam. Et in hac parte maxime habet verum illud commune dictum, frangenti fidem fides frangantur eidem. Quod verum est, etiamsi interveniat ex altera parte iuramentum. Quoniam nunquam valet iuramentum, nisi conditio servetur, ut habetur cap. Pervenit extra de iureiurando1. Quod intelligo non tantum quando ex toto non servatur promissio, verum etiam quando aliquid particulare non impletur, tunc enim in nullo tenetur alter servare fidem, quia iam non servatur conditio, vel etiam nisi res essent omnino variatae. Et propterea dicebat Seneca libro de beneficiis: Fac tu res esse easdem, et ego ero idem2.