Scholastica commentaria in Secundam Secundae Summae Theologicae

Dubitatur iam duodecimo an in bello iusto contra Saracenos qui sunt rebelles et rei laese maiestatis tam divinae quam humanae, licitum sit redigere in servitutem innocentes, v.g. in bello Granatensi ultimo et in aliis huiusmodi.

In hoc dubio supponendum est tanquam certissimum, quod sicut insinuavimus dubio quarto et decimo, hostes iure belli possunt in captivitatem redigi; et hoc ex iure Gentium, ut habetur, cap. Ius Gentium, d. 1 adiuncta glossa in illo loco¹. Inter Christianos tamen capti in bello iusto non efficiuntur servi capientium; possunt tamen detineri, quousque pecuniis redimantur. Quod patet, nam ita habet communis usus Christianorum. Quaestio igitur est, an filii illorum rebellantium, qui sunt baptizati et subditi Christiano principi, sortiantur conditionem aliorum infidelium, an vero gaudeant privilegio Christianorum in hac parte.

Pro parte affirmativa arguitur primo, et probatur, quod gaudeant privilegio Christianorum. Fideles gaudent isto privilegio propter susceptionem baptismi; sed illi etiam susceperunt verum baptisma, ergo gaudent eodem privilegio. Si quis autem respondeat, Christianos non gaudere isto privilegio ratione baptismi, sed propter fidem quam illi apostare non habent. Contra. Nam haeretico non manet vera fides, ut dictum est supra quaestion. 5, artic. 3², et quaest. 11³; et tamen gaudent isto privilegio, ut patet in bellis, quae gesta sunt contra Lutheranos, ergo.

Arguitur secundo. Pueri innocentes, qui sunt filii istorum apostatarum, retinent veram fidem, quam susceperunt in baptismatate, et non potuerunt amittere illam antes usum rationis, ergo saltem isti gaudent isto privilegio.

Arguitur tertio. In causa matrimonii gaudent apostatae privilegio Christianorum, ergo similiter in causa belli. Antecedens probatur. Quoniam matrimonium, quod contrahitur inter fidelem et illum infidelem, qui numquam suscepit fidem; est nullum: at vero matrimonium, quod contrahitur inter fidelem, et illum qui aliquando suscepit fidem, est verum matrimonium; ut ostendit Magister Soto in 4, distinct. 39, quaestione unica, articulo 3 y 4⁴, ergo.

Ultimo arguitur. Nam non apparet, qua ratione servituti subiici possint parvuli, qui nihil mali cogitaverunt. Nam cum Ecclesia eos liberos per baptismum regeneravit in filios, non videtur, quomodo sine culpa efficiantur servi, ergo. Quod si quis dicat, quod sicut in favorem fidei haereticorum posteri privantur haereditate et nobilitate paterna; sic isti possunt privari libertate. Contra hoc arguitur. Nam est magna differentia, quoniam posteri haereticorum nullum ius habent ad bona paterna patre vivo; ac prohinde bona, quae auferuntur, ipsorum sunt delinquentium. Nobilitas vero beneficio et favore principum acquiritur; et ideo privari possunt nobilitate: at vero libertas est a natura, ergo.

In oppositum arguitur primo.Ius gentium est, ut capti in bello iusto sint mancipia capientium, ita ut possint vendi, ut constat ex c. Ius gentium, d. 1⁵, inter Christianos vero obtinuit hoc ius in favorem fidei, ut capti in bello non puniantur tam misera servitute: sed isti rebelles et apostare merentur privari hoc privilegio, ergo possunt a principibus redigi in illam servitutem. Probatur minor. Quoniam istud privilegium sive ista dispensatio in iure gentium introducta est in favorem fidei et religionis, quia non decebat, ut servus Christi captus in bello fieret servus hominum illo modo: sed illi apostare deserverunt omnino fidem et religionem Christianam abnegando Christum, ergo.

Arguitur secundo. Cessante fine et causa, cessat effectus: sed hoc privilegium vel dispensatio habet ortum ex causa ista, ut scilicet, Christiana religio amaretur, et ostenderetur dignior caeteris fectis, quae causa et finis cessat in illis apostasis, ergo cessat privilegium.

Tertio arguitur. Secundum ea, quae diximus supra q. 11, art. 12⁶, apostata in hoc differt ab haeretico, quod haereticus retinendo finem nempe Christum, eligit diversa media et diversos errores contra fidem, apostata vero deserit etiam finem, et negat Christum, qui est finis totius religionis Christianae, ergo, quanvis haeretici possint gaudere isto privilegio et dispensatione in favorem fidei, apostatae sunt omnino illo indigni.

In hoc dubio variae sunt sententiae. Prima sententia est, quod licitum est ex iure belli, istos apostatas redigere in servitutem tanquam mancipia sicut alios infideles, qui numquam susceperunt fidem: imo dicit haec sententia, quod non solum illi, qui sunt nocentes inter ipsos apostatas, sed etiam pueri, qui sunt innocentes, iure naturae et iure belli possunt redigi in istam servitutem, sive fuerint baptizati a parentibus, sive non. Similiter illi, qui iure belli praesumuntur innocentes et inepti ad arma capienda, ut sunt foeminae, et senes, possunt redigi in istam servitutem. Diximus autem, istos senes et foeminas innocentes iure belli, quoniam apud tribunal regis credendum est, illos praesumi reos laesae maiestatis; et apud tribunal Inquisitorum fidei illos praesumi reos apostasiae contra fidem. Ratio est. Quoniam in tanta multitudine coniurantium non est credibile, quod istos latuerit coniuratio et rebelio contra fidem et contra Regem.

Secunda sententia est, quae dicit quinque. Primum dicit, quod adulti rebelles optimo iure potuerunt in servitutem redigi. Nam non tantum contra proprium Regem levaverunt vexillum, verum etiam contra fidei autorem, quem in baptismo susceperunt. Quare sicut poterant occidi tanquam perfidi et haeretici; ita et ad triremes perpetuo damnari, et servitutis iugo premi. Nec contrarium legibus canonicis statutum legimus, sed hoc tantum quod infidelibus vendi non possunt Christiana mancipia. Imo ut dicit prima sententia, iure belli possunt in servitutem redigi, sicut illi qui nunquam fidem susceperunt.

Dicit secundo. Parvuli, qui nihil mali cogitare potuerunt, non apparet, qua ratione servituti subiici possint in quo haec sententia contradicit primae.

Dicit tertio. Adulti, qui nihil contra Regem aut contra fidem peccaverunt, non possunt in servitutem redigi. Nam poena quaedam est personalis, quod qui est iam sui iuris, sua libertate privetur: at contra rationem videtur, quod innocens poena personali puniatur; maxime is qui bene meretur de Rege et religione, ergo iuste in servitutem redigi non potest. Quod si aliqui tales inter rebelles inveniantur, quorum innocentia publicae constare non potest, erunt illi sicut innocens, qui probatur nocens secundum exteriorem formam.

Dicit quarto. Si tempore, quo Regibus Catholicis se dederunt Granatenses, ea conditione suscepti, ut si quando rebellarent, eorum posteri captivitate ac servitute premerentur, optimo iure possent modo etiam parvuli redigi in servitutem. Ratio est. Quia libertas fuit illis donata principum clementia, sicut ergo potuit absolute donari, ita et sub hac iustissima conditione. Quod enim sit iusta patet. Nam si servus manumissus pristino domino fuerit ingratus, redigitur secundum leges in pristinam servitutem; quanto ergo magis redigendi sunt, qui et Christo et Regibus ingrati fuerunt? Unde sine scrupulo possent etiam parvuli redigi in servitutem si pactum illud constiterit. Quod si tale pactum non constat, poterit ne esse aliud ius?

Dicit quinto.Si ad substinendos belli sumptus non esset satis eorum praeda, forte eorum parvuli possent vendi. Nam si iure naturale propter gravem necessitatem licet patri, filium adhuc innocentem vendere, multo magis licebit id reipublicae pro communi causa: at nulla causa magis publica videtur quam religionis Christianae et publicae pacis, ergo ad tuendum ius belli suscepti licebit illos vendere; maxime cum aliunde copia non suppetat, ac consequenter possunt in servitutem redigi.

Pro decisione veritatis sit Prima conclusio. Certissimum mihi videtur, quod licitum est ex iure belli, istos apostatas adultos redigere in servitutem tanquam mancipia, sicut alios infideles, qui nunquam susceperunt fidem. In hac conclusione convenit utraque sententia et haec conclusio probatur optime argumentis factis secundo loco.

Secunda conclusio. Mihi videtur, quod iure belli infantes et innocentes, qui nihil mali cogitaverunt, non possunt redigire in servitutem. Haec conclusio probatur argumentis factis in principio, et argumento facto in secunda sententia pro secundo secundo et tertio dicto. Caeterorum quoniam argumenta facta in principio militant etiam contra primam conclusionem, respondendum est ad illa, ut procedunt contra primam conclusionem.

Ad primum argumentum respondetur, quod illud privilegium et dispensatio in iure gentium introductum est non solum propter baptismum, sed propter confessionem Christi, saltem quantum ad finem Christianae religionis, quem finem haeretici retinent, apostatae vero non retinent. Et propterea haeretici guadent illo privilegio, quo apostatae non gaudent.

Ad secundum argumentum respondetur, quod pueri innocentes propter peccata illius reipublicae, cuius sunt partes, et propter peccata suorum parentum promerentur istam gravem servitutem, nam sequuntur conditionem suorum parentum in hac misera servitute sicut in aliis, de quibus diximus supra dubio 10 et 11, huius articuli.

Ad tertium argumentum respondetur negando consequentiam. Primo quoniam matrimonium est sacramentum Ecclesiae; ac proinde satis est, ut illud matrimonium valeat, quod habeant sacramenta Ecclesiae. Secundo quoniam invalidatio illius sacramenti inter fidelem et infidelem habetur ex solo iure positivo; hoc autem ius positivum nunquam irritaret matrimonium contractum inter fidelem et apostatam; et ideo non est eadem ratio in matrimonio, et in iure belli.