Scholastica commentaria in Secundam Secundae Summae Theologicae

Dubium ultimum est in hoc articulo de iure militari, quae sint illa, quae milites tenentur servare in ordine ad duces et commilitiones, et ipsi etiam principes in ordine ad suos milites. De qua re agunt Doctores iuris canonici dist. 1, cap. Ius militare¹.

Pro decisione sit Prima conclusio. Servanda est ante omnia illa regula Divi Ioannes Baptistae tradita Lucae 3². Neminem concutiatis, et contenti estote stipendiis vestris. Ex qua regula colligitur, quod princeps tenetur solvere militibus stipendia solita, et quod milites non possunt plura capere ab hostibus, quam fuerit a principe constitutum. Quod si oppositum fecerit princeps, tenetur ad restitutionem illorum, ut Caietan. docet in summa verbo bellum, puncto 4³. Ex quo colligit ibi Caietanus, quod peccant mortaliter opprimentes rusticos et hospitantes, huiusmodi latrocinia commitendo. Nec excusantur, quia non datur eis stipendium; quoniam in hoc rusticorum et civium res non obligantur. Haec regula est Caietani ibidem⁴, et constat etiam ex supradictis dubio 4 et 10.

Secunda conclusio. In divisione praedae post partam victoriam non potest constitui certa regula; sed observandae sunt leges et consuetudines approbatae cuiscunque regni, quae de hac re decernunt. Et quod attinet ad regnum Hispaniarum institutae sunt leges de hac re Partita 2, titulo 26⁵. Tertia conclusio. Miles tenetur sub peccato mortale servare locum sive stationem, etiam si interveniat periculu mortis. De hac re tractat egregie Caietan. tomo 3, opuscu. tract. 3 de vinculo obedientiae quaest. unica. Et ratio est. Quoniam miles ex officio suo obligatur ad actum illius fortitudinis pro bono communi, ergo non obstante quocumque periculo tenetur servare locum sive stationem, etiamsi interveniat periculum mortis. Quam conclusionem confirmat etiam aperte usus recte militantium. Ex quo sequitur, quod etiam custodes artium tenentur illas servare cum periculo etiam mortis. De qua re sunt plures leges in illa Partita 2, titulo 16 et 18.

Circa solutionem ad quartum argumentum D. Thom. nota, quod in decretalibus est specialis titulus de torneamentis, in quo privantur Ecclesiastica sepultura quicunque in illis exercitiis moriuntur⁶. Sed hoc debet intelligi, quando illa torneamenta sunt periculosa in se et inordinata, et quasi hostilia. Quod patet. Nam in capit. 1, illius tituli dicitur: Et quibus mortes hominum et animarum pericula frequenter solent provenire. Caeterum si quis praeter opinionem et quasi per accidens in illis exercitiis bellicis moriatur, non ideo privandus erit Ecclesiastica sepultura⁷. De illis vero torneamentis, quae sunt licita et non periculosa, intelligit Div. Thomas, esse quasi media necessaria et praeludia, ut sint viri fortes ad exercenda bella reipublicae. Et ita docet etiam Sylvester in Summa verbo torneamentum⁸, et in verbo ludus, quaest. 8⁹. Et Caietanus in hoc articul. circa solutionem ad quartum¹⁰, et Navarro in manuali, cap. 15, nume. 9¹¹.

Circa eandem solutionem ad quartum disputari etiam poterat de duello, an sit licitum in aliquo casu.

Sed iam nostra aetate non relinquitur locus dubitationi; propterea quod gravissime interdicitur in Concilio Trident. Session. 25, capit. 19, de reforma-tione¹².

De hac difficultate agit latissime Caietan. infra quaest. 95, art. 8, circa solutionem ad tertium¹³. Et Navarro dicit illa, quae sufficere possunt, in manuali c. 11, nume. 39¹⁴, et cap. 15, nume. 9¹⁵.

Nos tamen breviter dicimus nulla ratione esse licitum duellum. Et ratio est. Quoniam homini particulari solum conceditur, ut vim vi possit repellere. Caeterum irritare alium ad duellum, non est vim repellere; sed velle vindicari. Neque rursus acceptare duellum est repellere vim, sed velle se constituere in periculo occidendi proximum, vel ut provocatus occidatur.

Quod si quis obiiciat, quod ille qui irritat alium ad duellum, non habet aliud medium, quo possit suum honore recuperare. Et rursus ille, qui provocatur, patitur vim in honore: manet enim infamis, nisi acceptet duellum, ergo utrique licitum est provocare ad duellum, vel acceptare. Respondetur ad utramque obiectionem, quod huiusmodi amissio honoris et famae est tantum apud homines huius seculi amatores, et vanos, vanamque gloriam sectantes. Caeterum apud viros bonos et timoratae conscientiae nihil honoris aut famae amittit, qui propter Deum non vult vindicari, aut non vult acceptare duellum, eo vel maxime quod qui non acceptat, potest verbis licitis et honestis evadere infamiam, si respondeat provocanti et irritanti ad duellum; ego quidem ubicumque me agressus fueris, paratus sum me defendere, sed duellum non accepto, quoniam impium est, et iustis legibus condemnatum. Et profecto si in praedicto casu duellum esset licitum, daretur bellum iustum ex utraque parte seclusa ignorantia. Praeterquam quod ex natura duelli maxima scandala et perturbationes essent in republica.