Scholastica commentaria in Secundam Secundae Summae Theologicae

Circa istam condicionen dubitatur nono in ordine articuli, an sinistra intentio principis indicentis bellum efficiat peccatum mortale obligans ad restituenda damna, v.g. quando indicit bellum ex odio vel ex libidine dominandi.

In hoc dubio, supponendum est primo, quod si bellum ex odio principis esset iniustum, sic adeo quod non procederet ex iusta causa, iam supra dubio 7 diximus, illud esse grave peccatum, et obligans ad restituenda omnia damna illata, et omnia bona in bello capta; imo vero suae reipublicae etiam tenetur restituere omnia damna illata, quoniam iniuste illam gravat.

Secundo supponendum est, quod casu quo bellum non esset iniustum, sed tantum procederet ex odio principis, vel alia sinistra intentione, tunc ista sinistra intentio potest esse causa, ut inferantur mala suae reipublicae, vel contrariorum.

Sit ergo Prima conclusio. Si ratione sinistrae intentionis inferantur solum mala reipublicae contrariorum, contra quam est iustum bellum, tunc bellare erit peccatum mortale vel veniale iuxta malitiam intentionis: nulla tamen erit obligatio ad restituendum, v.g. si procedat ex odio principis, erit peccatum mortale, si vero ex inani gloria, erit veniale. Prima pars huius conclusiones probatur. Quoniam secundum malitiam intentionis redditur mala operatio, quae alias esset bona, ut explicatur I-2, quast. 19, articul. 7 et 8; ergo. Secunda vero pars probatur. Tunc princeps nullo modo peccat contra iustitiam, ergo non tenetur ad restitutionem. Confirmatur. Nam iudex, qui ex odio punit reum poena, quam meretur, non tenetur ad restitutionem, quamquam peccat mortaliter, ergo similiter princeps.

Secunda conclusio. Si illa prava intentio sit causa, quod inferantur mala suae reipublicae, non solum est peccatum mortale, sed etiam tenetur ad restituenda damna illi illata. Prima pars probatur. Quoniam infert mala suae reipublicae, et turbat illam inducendo maiora mala, quam sint illa, propter quae inducitur bellum, ergo peccat mortaliter. Secunda pars etiam probatur. Ille princeps tenetur ex officio conservare bonum suae reipublicae, ergo si ex culpa sua inferantur ei mala, tenetur illa restituere. Confirmatur. Si iudex ex odio puniat reum, ex quo sequuntur graviora mala in republica, quam si non puniret, tunc tenetur restituere illa damna, ergo similiter princeps.

Ex hac doctrina colligitur primo, quod princeps qui indixit bellum iniustum, non solum tenetur restituere damna illata ipsis hostibus, sed etiam illi, qui suo consilio vel mandato induxit socios ad bellandum, tenetur restituere damna illata, quando illi bona fide processerunt ad pugnandum, et alias non accederent. Ita docet Sylvester verb. Bellum, I, quaestione 10¹, et Gabriel in illa quaestione 4, articul. 3, dub. 7², imo vero addit Gabriel in articul. 2, conclusione 6³, et Sylvester ibidem conclusione 2⁴, quod licet bellum iustum; si tamen princeps fuit negligens in considerando et providendo damna, quae sequuta sunt, tenetur restituere illa damna militibus non subditis, quos vocavit in adiutorium nisi forte illi veniant conducti stipendis, vel ex sua libera voluntate gratis. Si vero existente bello iniusto socii veniant ex mandato vel consilio principis mala fide, scientes bellum esse iniustum, respondet Sylvester in illa quaestione 10, conclusione 1⁵, quod si voluntarie accesserunt, non tenetur princeps restituere damna. Et probat ex Instituta, de mandato, § Illud⁶. Ubi habetur: quod ex furti causa nulla oritur obligatio contra mandantem, ergo a fortiori nulla oritur obligatio contra non mandantem. Alii vero doctores existimant, quod quando est mandatum principis, quamvis bellum sit iniustum, debet princeps illis restituere damna. Et ratio eorum est. Quoniam si mandatum sit de re honesta, si sequantur illa mala, tenetur princeps ad restitutionem, sed turpitudo mandati est impertinens, ergo tenetur etiam restituere. Probatur minor. Quoniam illa obligatio ad restituendam solum oritur ex damno illato illis, quibus mandatur, alias enim melioris conditionis esset, qui mandat rem turpem. Ad Institutam vero, quam adducit Sylvester, respondent, quod illa est lex poenalis habens effectum in foro exteriori; secus vero esset in foro interiori conscientiae.

SECUNDA PARS: DE IURE BELLI SIVE DE MALIS HOSTIBUS INFERENDIS

HACTENUS DEFINIVIMUS, et explicavimus conditiones necessarias ad iustum bellum. Nunc vero secundo loco explicandum est id, quod attinet ad ius belli, et quae sin illa mala, quae hostibus inferri possunt a principe, qui indicit bellum iustum. Vocamus vero hostes in praesenti illos, contra quos denuntiatum est iustum bellum, quamvis nondum actu geratur; sicut habetur expresse in I hostes ff. de captivis⁷, et I hostes ff. de verborum significatione⁸.

Ubi notandum est primo, quod inter hostes alii sunt nocentes et rei, videlicet, illi qui sunt in causa et culpa gerendi bellum, qui quamvis non possint arma capere, praesumuntur nocentes. Alii vero sunt innocentes ex iure positivo, sicut presbyteri, monachi, agricolae, peregrini, et alii huiusmodi, ut habetur expresse in cap. Innovamus, extra de tregua et pace⁹; quamvis Caietan. In summa verbo, Bellum, puncto 4¹⁰, dubitet, an contraria consuetudine sit abrogatam ius illud, sicut et alterum, quod numerat inter innocentes oratores, et habetur 24, quaest. 3, cap.

Paternarum¹¹. Secundo est supponendum, tria esse genera malorum, quae communiter solent inferri hostibus, videlicet, expoliationem bonorum mobilium, redactionem in servitutem, occisionem hominum; de quibus consequenter dicendum est.