Scholastica commentaria in Secundam Secundae Summae Theologicae

Dubitatur deinde an illi, qui capti sunt in bello iusto, possint fugere dominos suos, a quibus sunt capti absque peccato et absque obligatione ad restitutionem.

Arguitur primo pro parte negativa. Quoniam si liceret eis fugere, consequenter liceret, eis consulere istam fugiam, consequens autem est falsum, ergo et antecedens. Sequela probatur. Quoniam quod licet facere servis sine peccato, consequenter etiam licet eis consulere. Minor vero probatur ex Consilio Gangrensi, c. 3, cuius verba referuntur 17, q. 4, c. Si quis servum 1 et 2, ubi prohibetur hoc consilium discedendi ab obsequio dominorum praetextu etiam religionis¹. Similiter prohibetur hoc consilium in iure civili, ff. de servo corrupto², et ff. de servis fugitivis³.

Secundo arguitur. Condemnatus ad carcerem non potest inde fugere, sed tenetur ibi manere, ut aiunt commentantes Sanct. Tho. infra quaest. 69, articulo 2⁴, quia ad hoc condemnatus est per iustam sententiam, cui tenetur obedire: sed captus in bello iusto est condemnatus per iustam sententiam ad servitutem: siquidem princeps, qui infert bellum iustum, est iudex, ut supra diximus, ergo ille talis non potest fugere.

Arguitur tertio. Domini puniunt servos captos in bello iusto, si fugiant, ut experientia docet, ergo ipsi servi non possunt fugere. Patet consequentia. Nam poena non est infligenda nisi propter culpam: ergo.

In hoc dubio. Sylvester verbo servitus quaest. 3⁵, expresse affirmat eiusmodi servos captos in bello iusto peccare, si fugiant dominus suos. Ídem tenet Cardinalis Turrecremata super capit. Ius Gentium, distinct. 1, art. 4, solutione ad quintum⁶. Et Navarro in manuali cap. 17, num. 104⁷, affirmat, quod etiam Christiani, si capiantur ab infidelibus in bello iusto, si postea fugiant dominos suos, tenentur illis restituere honestum pretium, quamvis non teneantur redire in propria persona propter periculum fidei.

Nihilominus tamen sit. Unica conclusio. Huiusmodi capti in bello iusto, si inventa occasione fugiant dominos suos, nec peccant, nec tenentur illis restituere aliquod pretium. Hanc conclusionem coepimus insinuare dubio 3, quam docet Covarru. libro Variarum resolutio, c. 2, num. 10⁸, et in relectione super regulam Peccatum, par. 2, § 11, n. 6⁹, maxime quantum ad servos captos ab infidelibus etiam in bello iusto. Sed absolute et de omnibus captis in bello iusto probatur conclusio. Primo ex §, Item 1. Instituta de rerum divisione, ubi dicitur, iure belli fieri hostes captivos¹⁰. Et postea subdit, quod si nostram potestatem evadant, et ad suos redeant, pristinum statum recipiunt¹¹. Secundo probatur. Ista servitus introducta est iure gentium: sed eodem iure est approbatum, quod illi qui fugerint dominos suos, censeantur liberi, etiamsi nullum pretium restituant, ergo. Probatur minor ex communi usu gerentium bella, inter quos nemo unquam postulavit hoc pretium a servis fugitivis, nec illi unquam miserunt. Tertio probatur conclusio. Nam hoc genus servitutis quod incurritur per hoc, quod capitur in bello iusto, est nobilissimum: differ enim quam maxime a servitute, quae incurritur per venditionem, ergo tales captivi possunt fugere.

Notandum tamen est, quod haec conclusio intelligitur quantum est ex vi captionis in bello iusto. Nam aliunde poterit esse, quod teneatur non fugere. Nam si servus captus in bello iusto dedit fidem de non facienda fuga, iam non potest fugere: nam tunc ille, qui coepit captivum, et adhibuit illi fidem, non ponit neque adhibeat tantam diligentiam circa custodiam illius, quantam alias adhiberet: et ideo non debet pati detrimentum, ex eo quod adhibuerit fidem ipso captive. Aliam etiam exceptionem huius conclusionis adhibuimus dubio 3.

Ad argumenta in oppositum respondendum est.

Ad primum respondetur, quod eodem iure gentium, quod approbatur fuga captivorum, reprobatur consilium capiendi fugam. Quapropter quamvis ipsis servis liceat fugere, non tamen licet aliis consulere vel adiuvare sine peccato: potissime vero quoniam in ordini ad dominos, qui sunt infideles, daretur illis occasio blasphemandi Christianam religionem, si hoc titulo aliquis persuaderet servo fugam. Quanquam forte illud concilium potius loquebatur de servis pretio emptis ab infidelibus, quam in bello captis. Illi enim qui empti sunt non possunt tuta conscientia dominos suos effugere, nam de iustitia tenentur servare conventionem a principio factam. Secundo respondetur negando illam consequentiam, licet illis fugere, ergo licet illis consulere illam fugam. Et instantia est, quam docet Caietan. infra quest. 69, artic. 4, ad quintum dubium¹² nam illi, qui detinentur in carcere, licite possunt fugere, tamen ministris iustitiae nullo modo licet consulere illis talem fugam.

Ad secundum respondetur, nego consequentiam. Et ratio differentiae est. Nam captivitas, quae fit in bello, est quoddam genus servitutis et carceris nobilissimum; et ita secundum ius gentium licet tali captivo fugere.

Ad tertium respondetur, quod sicut propter bonum publicum vincti elapse de carceribus puniuntur, licet iure et sine peccato fecerint, ita pro conservatione rei suae potest dominus servum coercere, et quamvis puniatur sine culpa, non tamen sine causa, ut habetur de regulis iuris in 6, regula 16¹³.