Scholastica commentaria in Secundam Secundae Summae Theologicae

Dubitatur ergo decimo, an in bello iusto licitum sit principi et militibus inferre mala ista nocentibus.

Pro parte affirmativa arguitur primo ex sacris literis. Nam Iudic. 20¹ habetur, quod filii Israel interfecerunt filios Beniamin, quoscumque potuerunt obtinere, etiam parta victoria. Et Deuteron. 20 dicitur: Percutiens in ore gladii omne, quod in ea est generis masculine², ergo licitum est interficere omnes viros nocentes. Et Deuteron. 11 dicitur: Omne quod calcaverit pes vester, vestrum erit³, ergo.

Secundo arguitur. Nam in l. Si quid. ff. de captivis, dicitur: Si quid in bello captum est, in praeda est⁴. Et Instituta, de rerum divisione §. Item primo dicitur. Ea quae ex hostibus capimus, nostra fiunt iure gentium⁵. Et in capit. Ius gentium, dist. 1, dicitur expresse. Ius gentium est sedium occupatio, bella, captivitates, servitutes, etc., ergo omnia hace sunt licita in bello iusto⁶.

Tertio arguitur ex communi proloquio et sententia doctorum, qui asserunt, omnia haec sunt licita in bello iusto. Tertio arguitur ex communi proloquio et sententia doctorum, qui asserunt, omnia capta in bello iusto esse capientis. Quod proloquium videtur posse colligi ex Divo Ambrosio lib. 1 de Abraham c. 3⁷ ubi dicit, quod praeda capta in bello est in potestate victoris. Confirmatur ex uso in bello contra Turcas, in quo omnia mala illis inferuntur.

Quarto arguitur. Quando bellum est iustum, tota respublica hostium est in culpa absolute loquendo, ergo omnia illa mala possunt illi inferri.

In oppositum est, quod bellum est actus iustitiae vindicativae, ergo debet fieri secundum aliquam mensuram, ut respublica, quae plus peccavit, plus patiatur, et e contra, iusta illud Deut. 25⁸.

Iuxta modum delicti erit et plagarum modus. In hoc dubio vide Adrianum in materia de restitutione circa principium in dubio, quod ibi movet de bello⁹, et Abulen. Deut. cap. 20, quaest. 3¹⁰. Isti enim asserunt, quod in communi omnia, quae in iusto bello capiuntur, sunt capientis, et licet occidere et caeterea in bello iusto, non tamen determinat, quantum stragis seu devastationis liceat facere in particulari. Gabriel in 4, distinct. 15, quaestione 4¹¹, distinguit duplex bellum iustum. Alterum, quod est ex autoritate principis; et tunc ait licere captivare; et huiusmodi bello nullam ponit mensuram damni inferendi hostibus. Alterum est bellum iustum in causa, scilicet, cum est in propriam defensionem vel recuperationem rerum propriarum; et in tali bello non licet captivare homines parta victoria, sed tantum recuperare proprias res. Sed huius autoris distinctio non solvit quaestionem praesentem; quoniam bellum iustum non tantum constat autoritate principis, sed etiam ex causa iusta.

Prima conclusio. Quando bellum iustum est defensivum tantum, tunc licet hostes laedere, quantum satis est ad defensionem vel recuperationem rerum propriarum, etiamsi bellum fiat autoritate privata reipublicae. Probatur conclusio. Nam ita se habet respublica. Probatur conclusio. Nam ita se habet respublica, quae se defendit, in ordine ad aliam rempublicam, quae offendit, sicut se habet homo privatus, qui se defendit ab altero homine privato, ut supra diximus dubio secundo: sed iste homo privatus solum potest facere, quae facere, quae sunt necessaria, ut vim vi repellat cum moderamine inculpatae tutelae, ut dicitur infra q. 64, art. 7¹², ergo similiter respublica, quae se defendit. Notandum est tamen, quod ista conclusio habet verum per se loquendo. Nam per accidens aliquando contingere potest, ut liceat illi inferre hostibus omnia mala, quae postea dicemus, posse illi inferri in bello iusto aggressivo: hoc autem contingit, quando illa respublica habet voluntatem interpretativam sui principis, quae voluntas praesumitur in ordine ad vindicandas iniurias, quando aggressores sunt hostes publici, et non est recursos facilis ad ipsum principem, sicut iam etiam supra diximus dubio 4; imo vero iam parta victoria potest illa respublica aggressores, quos invenerit infra suos terminos, punire tanquam malefactores, qui intra suos terminos delinquunt. Nam ratione delicti fiunt subiecti ipsi reipublicae de iure communi, sicut potest punire alios latrones et aggressores.

Secunda conclusio. In bello iusto aggressivo licitum est inferre hostibus omnia illa mala usque ad plenam satisfactionem, et usque ad tranquillitatem reipublicae stabiliendam. Itaque licitum est destruere arces, et aedificare novas, et occupare regna, et interficere malefactores, si omnia ista sint necessaria ad compensandam iniuriam, et stabiliendam pacem. Haec conclusio probatur. Princeps, qui bellum iustum gerit, est iudex respectu alterius, cui bellum indicitur, ut ostendimus dubio secundo, et iam saepe diximus, ergo potest ista mala illi inferre, quando sunt necessaria ad vindicandam iniuriam. Secundo probatur. Nam finis belli est pax et tranquillitas reipublicae, ut supra diximus, ergo omnia necessaria ad istam pacem stabiliendam licita sunt principi: ratio enim mediorum desumitur ex fine. Tertio probatur. Nam bellum ad hoc suscipitur, ut fiat aequalitas et recompensatio damnorum, ergo licitum est facere omnia necessaria ad hanc aequalitatem et compensationem. Quarto. Hostes ipsi tenebantur omnia illa accipere, quoniam non est alia via ad illa recuperanda.

Sed circa conclusionem hanc notandum est, quod quaenam sit sufficiens satisfactio, relinquitur arbitrio prudentis: vix tamen potest fieri, quod in actuali conflictu non sit aliquis excessus in accipienda satisfactione: non enim potest moraliter ista vindicta habere talem mensuram in ipso conflictu. Credo tamen, hanc regulam posse haberi, quae quidem sumenda est ex intentione principis et militum. Si intendunt vindictam instam sumere de adversariis, et in ipso conflictu aliquis fuerit excessus, non videtur adeo esse scrupulosum. Si vero postea parta victoria excedunt milites principis voluntatem iustam in vindicta sumenda, etiamsi principes consentiant, vel permittant excessum iustae vindictae, tenebuntur ad restitutionem. Tertia conclusio. Omnia bona mobilia, quae in actuali conflictu capiuntur a militibus, sunt ipsorum capientium: nec computantur inter partes satisfactionis illius rei, pro qua bellum geritur. Hanc conclusionem convincunt omnia argumenta facta a principio dubii.

Quam etiam conclusionem docet Div. Thomas infra quaestione 66, articul. 8, ad primum¹³, et Sylvester verb. Bellum I, quaestione 9, conclusione 2 et 3¹⁴; et Victoria ubi supra numero 51¹⁵. Probatur conclusio ex eo quod dicitur Deutero. 20. Omnem praedam exercitivi divides¹⁶. Et Divus Ambrosius libro 1 de Abraham, capit. 3¹⁷ docet, quod Abraham Genes. 14¹⁸ poterat omnem illam praedam sibi assumere. Verum est tamen, quod Aristoteles, lib. 1, Polit., capit. 4¹⁹, dicit, quod illa lex, quae iubet, ut bello capta sint eorum, qui capiunt, a quibusdam reprehenditur tanquam iniusta, quibusdam vero videtur iusta; nos tamen et iniustam et licitam reputamus, sicut habet conclusio. De qua conclusione multa habet Didacum Covarrubias in illa relectione citata parte 2, § undecimo, num. 1²⁰ et 6²¹.

Ex his colligitur, quod si in bello procedatur ad libitum in inferendis malis, et ultra quam iustitia postulat, ita ut bellum reddatur iniustum, iam ex tunc princeps et milites tenentur restituere damna, quae ultra iustum intulerunt. Ratio huius est. Quia secundum rectam iustitiam modus plagarum debet esse secundum mensuram delicti, iuxta regulam Domini Deutero. 25²², ergo si exceditur modus, iam sit iniuria hostibus, et ex consequenti incipit obligatio ad restituenda illa damna. Denique plura alia, quae possunt ad hoc dubium pertinere, habet Magister Victoria ubi supra num. 15 usque ad 20²³, et num. 50 usque ad finem relectionis²⁴.

Ad argumenta vero facta a principio dubii iam diximus, quod illa probant nostram tertiam conclusionem. Ad illud vero, quod obiiciebatur ex cap. 20 Iudicum, respondetur, filios Israël graviter peccasse interficiendo ad libitum filios Beniamin; quoniam occiderunt multos innocentes sicut infantes et mulieres²⁵; nisi forte ignorantia illos excusaverit iuxta dicenda dubio sequenti.