De Deo uno

S. THOMAS, In 1 d. 46 q. 1; d. 47 q. 1 a. 1; S. Theol. 1 q. 19 a. 6 ad 1; De veritate, q. 23 a. 2; SUÁREZ, De Deo, tract. 1 l. 3 c. 8; tract. 2 l. 3 c. 1-4; RUIZ, De voluntate Dei, disp. 19-21; PETAVIUS, De Deo Deique attributis, l. 10 c. 3-6; De Incarnatione Verbi, l. 13 c. 1-14; K. PASSAGLIA, De partitione divinae voluntatis in primam et secundam deque universali reparati ordinis amplitudine, Romae 1851; SCHEEBEN, Handbuch der katholischen Dogmatik, III, 356 ss.; STENTRUP, Praelectiones dogmaticae de Verbo Incarnato. Pars altera: Soteriologia. Vol. 1. Oeniponte 1884, 343-440; FRANZELIN, thes. 47-54; DE SAN, II nr. 1-30; BILLOT, thes. 27; PESCH, prop. 49; 60; MUNCUNILL, nr. 690-719; VAN DER MEERSCH, nr. 454-467; 528-536.

432. « In praesenti ordine salutis à Christo reparatae », ergo post peccatum originale praevisum; Christus venit ad redimendos omnes homines.

« Deus sincere vult », id est voluntatem hanc antecedentem Deus revera habet. Ergo non est voluntas signi sensu Calvini: Deus ad extra ita agit, ut homines putent eum velle omnium salutem, cum de facto id non velit¹; neque intelligenda est haec voluntas ad mentem Lutheri de voluntate Dei praedicata, revelata, cui opposita esse potest voluntas, quam Deus absconditus in sua maiestate habet (supra nr. 415). Si autem Deus sincere vult salutem omnium, sequitur, ut media quoque paraverit, quibus hominibus possibile redditur, pervenire ad salutem. Ex sola autem hac voluntate salvifica cognosci non potest, quaenam sint illa media. Posita enim voluntate salvifica Deus liber manet in eligendis his mediis. Ad hanc quaestionem solvendam ulterius considerandum est, quid Deus de hac re manifestaverit. In tractatu de gratia (De gratia Redemptoris, pag. 368 ss.) ostenditur, Deum omnibus adultis praebere auxilia vere sufficientia; et si homines recte iis libere utuntur, venient ad salutem. Sic adultorum salus pendet etiam a libera eorum voluntate. Salus infantium vero ab eorum libera voluntate pendere non potest, cum usum liberi arbitrii non habeant. Sed iis quoque assecutio salutis aeternae possibilis est per sacramentum baptismi: si baptizantur, moriuntur in statu gratiae et salvantur; si non baptizantur, moriuntur in peccato originali, et non salvantur. Collatio autem vel non collatio baptismi, consequenter salus vel non salus, non pendet ab infantium voluntate; hinc quod non baptizentur et non salventur, non est culpa infantium. Ex voluntate autem salvifica inferri non potest, Deum debuisse assecutionem salutis etiam in infantibus dependentem reddere ab eorum voluntate, vel talia media eis praeparare debuisse, quibus omnes infantes, independenter ab eorum voluntate salvarentur. Via, qua infantes salvari possunt unice cognosci potest ex iis, quae Deus de hac re manifestavit, et haec certo correspondent voluntati salvificae, qualis revera est.

« Salus », beatitudo supernaturalis in visione Dei.

« Adultorum », thesis agit tantum de iis qui usum rationis habent; non quia argumenta solum de adultis valeant (argumenta sunt universalia), sed quia quaestio de necessitate medii baptismi, quo solo infantes salvari possunt, in tractatu de Baptismo explicanda est (cf. De Sacramento Baptismi, 1955, thes. 8).

« Voluntate antecedente », in hac thesi nondum necessarium est determinare terminum, quem illa voluntas antecedit, sed sufficit ostendere, quod etiam circa reprobos Deus voluntatem salvificam habuit, ante hunc vel illum terminum. In argumentis tamen iam attendendum est, qualis terminus in fontibus indicetur, maxime utrum includatur usus liberi arbitrii, an talem usum antecedat. Qui ille terminus sit, ostenditur nr. 445 ss.

« Nulla ergo est reprobatio positiva antecedens », quid sit reprobatio positiva antecedens, vide supra nr. 376; si revera sincera voluntas Dei salvifica est universalis, reprobatio positiva antecedens sensu supralapsario et infralapsario (nr. 419) exclusa est; haec enim est directa negatio voluntatis salvificae universalis.

Negat thesim classis I, nr. 431.

DOC. ECCLESIAE

433. CONC. ARELATENSE, lib. subiectionis Lucidi presbyteri (supra nr. 388; Denz 160 a et b).

CONC. ARAUSICANUM II: « Aliquos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse non solum non credimus, sed etiam, si sunt, qui tantum mali credere velint, cum omni detestatione illis anathema dicimus » (Denz 200).

CONC. CARISIACENSE, cap. 1: « Deus autem bonus et iustus elegit ex eadem massa perditionis secundum praescientiam suam quos per gratiam praedestinavit² ad vitam, et vitam illis praedestinavit aeternam; ceteros autem, quos iustitiae iudicio in massa perditionis reliquit, perituros praescivit, sed non ut perirent praedestinavit; poenam autem illis, quia iustus est praedestinavit aeternam. Ac per hoc unam Dei praedestinationem tantummodo dicimus, quae aut ad donum pertinet gratiae aut ad retributionem iustitiae » (Denz 316). Cap. 3: « Deus omnipotens omnes homines sine exceptione vult salvos fieri³, licet non omnes salventur. Quod autem quidam salvantur, salvantis est donum; quod autem quidam pereunt, pereuntium est meritum » (Denz 318). Cap. 4: « Christus Iesus D. N., sicut nullus homo est, fuit vel erit, cuius natura in illo assumpta non fuerit, ita nullus est, fuit vel erit homo, pro quo passus non fuerit, licet non omnes passionis eius mysterio redimantur » (Denz 319).

CONC. VALENTINUM, can. 2: « fideliter tenemus et placet tenere (Deum) bonos praescisse omnino per gratiam suam bonos futuros, et per eandem gratiam aeterna praemia accepturos; malos praescisse per propriam malitiam malos futuros, et per suam iustitiam aeterna ultione damnandos ... Nec ex praeiudicio eius aliquem, sed ex merito propriae iniquitatis credimus condemnari. Nec ipsos malos ideo perire, quia boni esse non potuerunt; sed quia boni esse noluerunt, suoque vitio in massa damnationis vel merito originali vel etiam actuali permanserunt ». Can. 3: « fidenter fatemur praedestinationem electorum ad vitam, et praedestinationem impiorum ad mortem; in electione tamen salvandorum misericordiam Dei praecedere meritum bonum, in damnatione autem periturorum meritum malum praecedere iustum Dei iudicium. Praedestinatione autem Deum ea tantum statuisse, quae ipse vel iusto iudicio facturus erat secundum Scripturam dicentem: Qui fecit, quae futura sunt⁴; in malis vero ipsorum malitiam praescivisse, quia ex ipsis est, non praedestinasse, quia ex illo non est. Poenam sane malum meritum eorum sequentem uti Deum, qui omnia prospicit, praescivisse et praedestinasse ... Verum aliquos ad malum praedestinatos esse divina potestate videlicet ut quasi aliud esse non possint, non solum non credimus, sed etiam si sunt, qui tantum mali credere velint, cum omni detestatione, sicut Arausica synodus, illis anathema dicimus » (Denz. 321; 322). De can. 4, quo sensu impugnet Christi sanguinem etiam pro iis impiis, qui ante passionem Christi iam damnati erant, effusum esse, vide supra nr. 395.

434. CONC. TRIDENTINUM, s. 6 cap. 3: « Verum etsi ille pro omnibus mortuus est⁵, non omnes tamen mortis eius beneficium recipiunt » (Denz 795); can. 17: « Si quis iustificationis gratiam non nisi praedestinatis ad vitam contingere dixerit, reliquos vero omnes, qui vocantur, vocari quidem, sed gratiam non accipere, utpote divina potestate praedestinatos ad malum: a. s. » (Denz 827).

INNOCENTIUS X, err. Iansenii 5: « Semipelagianum est dicere, Christum pro omnibus omnino hominibus mortuum esse aut sanguinem fudisse », quae sententia declaratur « intellecta eo sensu, ut Christus pro salute dumtaxat praedestinatorum mortuus sit ..., haeretica » (Denz 1096).

ALEXANDER VIII, err. Iansenistarum 4: « Christus dedit semetipsum pro nobis oblationem Deo, non pro solis electis, sed pro omnibus et solis fidelibus » (Denz 1294); cf. err. 5.

CLEMENS XI, err. Paschasii Quesnel 12: « Quando Deus vult salvare animam, quocumque tempore, quocumque loco, effectus indubitabilis sequitur voluntatem Dei » (Denz 1362; cf. err. 13); 30: « Omnes quos Deus vult salvare per Christum, salvantur infallibiliter » (Denz 1380); ergo voluntas Dei salvifica non est erga solos salvandos.

435. Ergo reprobatio positiva antecedens, qualem Calviniani et alii docebant, est haeretica; de fide est, non esse reprobationem positivam antecedentem. Christum non pro solis praedestinatis mortuum esse, ergo voluntatem Dei salvificam post peccatum originale praevisum, ultra praedestinatos extendi, ex sententia Iansenii damnata, est de fide. Ex sententiis ab Alexandro VIII damnatis habetur, quod Christus non pro solis fidelibus mortuus est, ergo voluntas Dei salvifica post praevisum peccatum originale non solos amplectitur fideles. Quod voluntas Dei salvifica in praesenti ordine salutis a Christo reparatae extendatur ad omnes adultos est theologice certum, secundum plures theologos fidei proximum.

S. SCRIPTURA

436. 1 Tim. 2, 1 sqq.⁶. Voluntas Dei salvifica sese extendit ad omnes, quorum est Deus; ad omnes, quorum mediator est Christus, qui pro omnibus mortuus est: clare ergo habetur voluntas Dei salvifica universalis. Haec voluntas sese manifestat mediatione Christi, qui pro omnibus mortuus est; supponitur ergo peccatum originale in genere humano.

Sed dicunt: Non omnes salvantur, ergo textus intelligendus est de voluntate signi (sensu Calv.. vide nr. 432).

Resp. talis interpretatio est contra veracitatem Dei; textu exprimitur voluntas quae vere in Deo est; non quidem absoluta, sed condicionata et antecedens.

Aliae explicationes textus:

1. « Ad agnitionem veritatis venire » non potest de omnibus hominibus intelligi, sed tantum de adultis; ergo aliqua restrictio, non obstantibus verbis universalibus, necessaria est.

Resp. Etiam infantes salvandi veniunt « ad agnitionem veritatis » in caelo; sed etsi textus intelligatur de actuali fide, quam infantes non habent, sequitur: ergo restrictio facienda est quae ex natura rei habetur. conc.; ergo ulterior arbitraria restrictio facienda est, nego (cf. Franzelin pag. 544 s.).

2. « Omnes » intelligi potest de « multis ».

Resp. Negandum, si haec universalitas praecise in textu ipso probatur.

3. Omnes qui salvantur, voluntate Dei salvantur; sicuti secundum 1 Cor 15, 22 omnes in Christo vivificabuntur.

Resp. a) Haec explicatio nullum habet fundamentum in textu, neque sensum habet in contextu;

b) 1 Cor 15, 22 autem non dicitur: qui vivificabuntur, voluntate Christi vivificabuntur, sed: sicuti omnes qui generatione Adamo coniunguntur, in Adamo mortui sunt, ita omnes qui regeneratione Christo coniunguntur, in Christo vivificabuntur. Exprimitur ergo universalitas, sed condicionata, sicuti 1 Tim 2, 1 ss.

4. Sensus est: ex omni populo, statu, etc., aliqui, omne genus hominum; ita et Luc 11, 42 decimabant omne olus, i. e. omne genus olerum.

Resp. Explicatio in textu nostro impossibilis, quia S. Paulus veram universalitatem probat.

5. Deus vult, i. e. vult nos velle; ita Gal 4, 6 misit Spiritum « clamantem »: Pater i. e. facientem nos clamare.

Resp. Data hac interpretatione, nullo modo concessa, aut Deus vult nos aliquid velle, quod et ipse vult, et habetur intentum; aut vult nos aliquid velle quod ipse non vult, et hoc non est admittendum.

437. 2 Petr 3, 9⁷. Deus non vult « aliquos perire, sed omnes ad paenitentiam reverti ». Enuntiat Apostolus condicionem ponendam ab hominibus, qua a perditione salvantur: voluntas antecedens condicionata condicione ponenda ab homine peccatore.

Calvin hunc quoque textum intelligit de voluntate « signi »: « non de arcano Dei consilio hic fieri mentionem, quo destinati sunt reprobi in suum exitium, sed tantum de voluntate, quae nobis in Evangelio patefit ».

Optime SALMERÓN in h. l.: « Omnium ergo salutem concupiscit (Deus), sive sint praedestinati, sive non. Et Apostolorum princeps Petrus et Paulus in hac sententia sibi consentiunt, et unam et eandem doctrinam salutarem tradunt. Nam quod Petrus hic ait: Nolens aliquem perire, sed omnes ad paenitentiam reverti, quia homo res est pretiosa, quam Christus tanto pretio redemit, Paulus dixit: Qui omnes homines vult salvos fieri: et ad agnitionem veritatis venire ».

Ezechiel 18, 23; 33, 11.

438. Christus venit ad redimendum totum genus humanum lapsum: Matth 18, 11; Io 1, 29; 3, 17; Rom 5, 12 sqq.; 8, 32; 2 Cor 5, 18 sq.; 1 Cor 15, 22; 1 Io 2, 2; 4, 14.

Ergo post peccatum originale voluntas Dei salvifica universalis.

439. 1) Christus non orat pro mundo (Io 17, 9): ergo opus redemptionis non videtur intendere pro mundo.

Resp.: Pesch, Prael. dogm. II, 340: « Facile explicatur ex contextu, quia ibi Christus rogat pro discipulis perseverantiam in fide et dilectione, et hanc fidem et dilectionem, quam iam habent, Patri tamquam motivum suae petitionis proponit. Hoc autem modo pro mundo rogare nequit. Rogat igitur pro discipulis, ut maneant quod sunt: pro mundo autem rogat, ut desistat esse, quod est (1. c. v. 21) ».

2. Christus vitam dedisse dicitur pro multis; ergo illi « omnes » forte intelligendi sunt « multi ». Matth 20, 28; 26, 28; Rom 5, 19; Hebr 9, 28.

Resp. Eo quod positive effertur esse multos non negatur, neque restringitur, esse omnes.

3. Secundum 1 Petr 2, 7 s. aliqui positi sunt ad non credendum; ergo habetur reprobatio positiva antecedens.

Resp. Dist. antec.: positi sunt ad non credendum, nego; positi sunt ad hoc ut propter incredulitatem Christus, lapis summus, angularis, electus, pretiosus, illis sit lapis offensionis et petra scandali, occasio offensionis et ruinae, conc. « Tantum de poena divinitus antea ab Isaia annuntiata et postea infligenda sermo est: si non credunt et ita offendunt et si ita eis lapis est occasio offensionis, tunc erit etiam scandalum seu occasio casus »⁸.

4. Deus quem vult indurat (Rom 9, 18); ergo reprobat positive antecedenter.

Resp. dist. antec.: voluntate antecedente, nego; consequente, subd. positive, nego; permissive, conc., (vel subd. subtrahendo omnem gratiam sufficientem, nego; non subtrahendo gratiam saltem remote sufficientem conc.). De Rom 9 postea plura⁹.

PATRES

Sancti Patres explicite docent et voluntatem Dei salvificam universalem et Christi redemptionem esse universalem.

1. Voluntas salvifica universalis.

440. S. HIPPOLYTUS, De Antichristo 3: « omnes volens omnesque salvare desiderans » (MG 10, 692; R 389).

S. GREG. NYSSENUS, Adv. Apollin. Antirrh. 29: « Si igitur in Filio paterna est voluntas, Pater autem, sicut ait apostolus, omnes vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire, profecto qui omnia quae Patris sunt possidet et totum habet in se Patrem, totam habet omnino in se cum ceteris Patris bonis et salvificam voluntatem » (MG 45, 1188; R 1053).

S. IOANNES CHRYSOST. In ep. ad Eph., hom. 1 nr. 2 « Secundum propositum, inquit, voluntatis suae, id est, propterea quod valde velit. Hoc est ut ita dicam, eius desiderium. Ubique enim beneplacitum est voluntas praecedens. Est enim alia voluntas: scilicet voluntas prima est ut non pereant qui peccarunt, voluntas secunda ut pereant, qui male egerunt » (MG 62, 13; R 1202). Homil. de ferendis reprehensionibus 6: « Necessitate ac vi neminem umquam adigit Deus, sed vult quidem omnes salvos fieri, nemini vero necessitatem inducit, quemadmodum et Paulus dicit: Qui vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. Quomodo igitur non omnes salvi fiunt, si vult omnes salvos fieri? Quia non omnium voluntas eius voluntatem sequitur, ille vero nemini vim infert » (MG 51, 44; R 1211).

441. S. AMBROSIUS, De Cain et Abel, l. 2 c. 3 nr. 11: « Videbat enim laborantes non posse sine remedio salvari, et ideo medicinam tribuebat aegris, ideo omnibus opem sanitatis detulit, ut, quicumque perierit, mortis suae causas sibi adscribat, qui curari noluit, cum remedium haberet, quo posset evadere, Christi autem manifesta in omnes praedicetur misericordia, eo quod ii, qui pereunt, sua pereant neglegentia, qui autem salvantur, secundum Christi sententiam liberentur, qui omnes homines vult salvos fieri et in agnitionem veritatis venire »¹⁰ (ML 14, 346; R 1279).

AMBROSIASTER, In 1 Tim 2, 4: « Vult Deus omnes homines salvos fieri, sed si accedant ad eum; non enim sic vult, ut nolentes salventur; sed vult illos salvari, si et ipsi velint. Nam utique qui legem omnibus dedit, nullum excepit a salute. Numquid medicus non idcirco proponit in publico, ut omnes se ostendat velle salvare, si tamen ab aegris requiratur? Non est enim vera salus, si nolenti tribuatur » (ML 17, 466; R 1343).

S. HIERONYMUS, In ep. ad Eph., l. 1 c. 1 v. 11: « Vult salvari omnes et in agnitionem veritatis venire. Sed quia nullus absque propria voluntate salvatur (liberi enim arbitrii sumus), vult nos bonum velle, ut, cum voluerimus, velit in nobis et ipse suum implere consilium » (ML 26, 454; R 1366).

S. PROSPER AQUITANUS, Resp. ad capit. obiect. Gallorum, Sent. sup. cap. 8 (ML 51, 172; R 2030); vide supra nr. 387.

S. IOANNES DAMASCENUS, De fide orthod., l. 1 c. 29: « Hoc itidem nosse oportet, Deum primaria et antecedente voluntate velle omnes salvos esse, et regni sui compotes fieri. Non enim nos ut puniret condidit, sed quia bonus est, ad hoc ut bonitatis suae participes essemus. Peccantes porro puniri vult, quia iustus est. Itaque prima illa voluntas antecedens dicitur et beneplacitum, cuius ipse causa sit; secunda autem consequens est permissio ex nostra causa ortum habens » (MG 94, 968; R 2358).

De variis interpretationibus textus 1 Tim 2 apud S. AUGUSTINUM, vide nr. 385.

2. Satisfactio Christi universalis.

442. S. CLEMENS ROMANUS, Ep. ad Cor 7, 4, 5: « Sanguinem Christi intentis oculis intueamur, et cognoscamus quam pretiosum sit Deo et Patri eius, qui propter nostram salutem effusus toti mundo paenitentiae gratiam obtulit. Perveniamus ad omnes mundi aetates, et discamus quod in omni generatione volentibus ad ipsum converti Dominus paenitentiae locum concesserit » (R 12).

S. IRENAEUS, Adv. haeres., l. 3 c. 22 nr. 4: « Maria ... et sibi et universo generi humano causa facta est salutis » (MG 7, 959; R 224).

EUSEBIUS CAES., Demonstr. evangelica, l. 1 c. 10: « Quando igitur secundum testimonia prophetarum inventum est magnum magnique aestimandum pro redimendis et Iudaeis pariter et Graecis pretium, illud videlicet pro toto mundo piaculum, illud pro cunctorum hominum animis piaculum, illa pro omni macula et peccato hostia purissima, ille utique agnus Dei ... » (MG 22, 85; R 664); ibid. l. 4 c. 12 (MG 22, 284; R 669).

443. S. ATHANASIUS, Orat. de incarn. Verbi 9 (MG 25, 112; R 751); Adv. Arianos, orat. 2, nr. 68: « ... Deus sui ipsius Filium misit, qui creata carne assumpta factus est filius hominis, ut, quoniam omnes rei essent mortis, ille qui alius est ab omnibus proprium corpus pro omnibus morti offerret, atque ita omnibus veluti per ipsum mortuis sententia adversum nos lata compleretur (omnes enim in Christo mortui sunt), et omnes deinceps a peccato et maledictione, quae ex eo secuta est, per ipsum fierent liberi vereque in perpetuum permanerent, immortalitate et incorruptione, postquam resurrexissent, induti » (MG 26, 292; R 767).

S. BASILIUS, Epist. 260, 9 (MG 32, 965; R 927).

S. GREGOR. NAZ., Orat. 33, 9: « Ego vero ... sentio ... ipsos Christi cruciatus, per quos reformati sumus, non quidem hic et non ille, sed eiusdem Adam omnes participantes, et a serpente decepti, et per peccatum morte affecti, et per caelestem Adam rursus salvati et ad lignum vitae, unde excideramus, per lignum ignominiae revocati » (MG 36, 225; R 998).

S. IOANNES CHRYSOST., In ep. ad Rom., hom. 10, 1 (MG 60, 474; R 1184); In ep. ad Hebr., hom. 17, 2: « Semel inquit (Apostolus) oblatus ad multorum exhaurienda peccata. Cur multorum et non omnium? Quoniam non omnes crediderunt. Pro omnibus quidem mortuus est, ut omnes servaret, quantum ad ipsum attinet; mors enim illa ex aequo respondebat omnium interitui; non autem exhausit et sustulit omnium peccata, quia ipsi noluerunt » (MG 69, 129; R 1221).

444. S. AMBROSIUS, Epist. 41, 7: « Venit Dominus Iesus, mortem suam pro morte omnium obtulit, sanguinem suum pro sanguine fudit universorum » (ML 16, 1115; R 1252); De excessu fratris sui Satyri, l. 2 c. 46; « Mors eius (Christi) vita est omnium » (ML 16, 1327; R 1275); Expositio in Psalm. 18, sermo 8, 57 (ML 15, 1318; R 1313).

S. AUGUSTINUS, Epist. 334, 4: « Sanguis Domini tui, si vis, datus est pro te: si nolueris esse, non est datus pro te. Forte enim dicis: Habuit sanguinem Deus meus, quo me redimeret; sed iam cum passus est, totum dedit; quid illi remansit quod det et pro me? Hoc est magnum, quia semel dedit, et pro omnibus dedit. Sanguis Christi volenti est salus, nolenti supplicium » (ML 39, 1515; R 1527; cf. nr. 385).

S. PROSPER AQUITANUS, Resp. ad cap. obi. Vincentianarum, ad obi. 1 (ML 51, 177; R 2031).

THEODORETUS, De incarnat. Domini 18 (MG 75, 1448; R 2149).

S. LEO, Epist. 122, 3, 4 (ML 54, 1064; R 2188).