De Deo uno
Heinrich Lennerz (1880–1961)
First published 1955
Lennerz's De Deo uno (Romae, 1955, editio quinta): his Gregorian course on the one God. The rights of the original Latin are held by the Deutsche Region der Jesuiten, K.d.ö.R., München.
Introductio
Pars I: De cognoscibilitate Dei
Sectio I: De cognitione Dei naturali
Magisterium ecclesiasticum de cognitione Dei naturali
Thesis I: Deus rerum omnium principium et finis naturali humanae rationis lumine e rebus creatis certo cognosci potest
Thesis II: Exsistentia Dei demonstrari potest
Thesis III: Naturalis Dei cognitio in hac vita non est nisi mediata
Thesis IV: Naturali hac cognitione Deum non cognoscimus per formam propriam, sed per formam creaturarum, quae sunt effectus eius; non tamen denominationes mere externas, sed vere, quamvis imperfecte, Dei quidditatem
Sectio II: De cognitione Dei supernaturali
Thesis I: Visio Dei intuitiva homini possibilis est
Thesis II: Visio Dei intuitiva est absolute supernaturalis
Sectio III: De universalitate cognitionis Dei
Thesis I: Cognitio Dei est tam universalis, ut non sint adulti athei negativi
Pars II: De perfectionibus divinis
Pars III: De scientia Dei
Thesis I: Deus cognoscit se ipsum et omnia, quae praeter ipsum sunt et esse possunt, ea etiam, quae libera creaturarum actione futura sunt et quae positis condicionibus futura essent
De divisione scientiae divinae
De scientia Dei, quae est causa rerum
Ulteriores explicationes de scientia Dei
289. Deus est intellectu et voluntate infinitus, omnino simplex, incommutabilis; scientia eius est actus purus; excludendum ergo est ab ea quidquid dicit imperfectionem, potentialitatem, compositionem, successionem. Cognitio Dei non est actus procedens ex facultate, sed substantialis actus divinus; plena est identitas inter divinam essentiam, intellectum, intelligere; ne distinctio quidem rationis cum praecisione obiectiva habetur. Deus ex se ipso solo perfectissime cognoscit quidquid habet rationem veri. Nullo modo determinandus est neque determinari potest ab obiectis ad eorum cognitionem, quia huiusmodi determinatio subiectum potentiale supponit; immo ne de essentia quidem divina sensu proprio dici potest, eam tamquam principium intellectum divinum ad cognitionem determinare, quia intellectio divina nullo modo oritur vel producitur. Nullum ergo obiectum realem influxum in intellectum divinum exercet, sed sunt meri termini intellectionis divinae. Hinc realis exsistentia obiecti non requiritur ad hoc, ut a Deo cognoscatur; si est verum, eo ipso est cognitum a Deo; et quidem ab aeterno cognitum secundum omnem veritatem quam habet, secundum omnem gradum certitudinis quem habet. Ex. gr. determinatus actus liber alicuius creaturae potest cum probabilitate contineri in causis ex eisque esse cognoscibilis: si ita est, Deus infinita certitudine cognoscit, actum illum cum probabilitate in causis contineri; si actus vere ponitur, metaphysice impossibile est, quod non ponatur, et Deus similiter infinita certitudine cognoscit actum ut est extra causas et metaphysicam impossibilitatem, quod non sit.
290. Infinitam hanc substantialem cognitionem Dei cogitare non possumus nisi ad modum cognitionis potentialis, creatae; et sicut supra dictum est de attributis et perfectionibus Dei in genere, quaedam in Deo distinguenda sunt et ad modum alicuius successionis consideranda. Ita distinguimus intellectum divinum tamquam « facultatem » vel principium intellectionis, et ipsam intellectionem; intellectum ut principium intellectionis et esse divinum (essentiam physicam) ut obiectum intellectionis; cognitionem esse divini et obiectorum non divinorum. Sed esse, intellectus, intellectio sunt plene identica, et intellectio qua Deus se ipsum cognoscit est eadem, qua cognoscit obiecta non divina.
291. Creatura cognoscens, cum sit potentialis, aliquo modo determinari debet ad cognitionem, sive immediate per obiectum, sive per aliquid, quod vices gerat obiecti: species intelligibilis. Simili modo in Deo assignari solet « species intelligibilis » quae intellectum divinum quodammodo informet ad cognitionem, excludendo omnem veram determinationem uti supra dictum est; haec species est essentia divina, quae sub hac ratione a nobis concepta, dici potest medium quo cognitionis divinae. Notandum autem, essentiam divinam intelligi essentiam physicam, ipsum esse divinum.
Hac specie intellectus divinus a nobis concipitur informatus ad cognoscendum id, cuius est haec species, scl. ipsum esse divinum primario, et cum essentia divina sit fundamentum et repraesentativa omnis veri, secundario quoque omne verum non divinum: essentia divina est etiam medium in quo Deus alia a se cognoscit.
292. Essentia divina, sicuti est fundamentum omnis esse, ita quoque est fundamentum omnis veri: veritatis possibilium fundamentum est eo, quod possibilitas in essentia divina ut imitabili fundatur; veritatis exsistentium eo, quod exsistentia in decreto libero creandi illud esse fundatur, quod decretum est ipsa essentia divina. Et sicuti essentia illas veritates determinate fundat, sic easdem quoque repraesentat ita, ut qui comprehensive esse divinum cognoscat, videat quoque veritates ab ipso fundatas.
Hoc sensu recte dici potest: Deus obiecta non divina cognoscit in sua essentia, sive: essentia divina est medium in quo Deus alia a se cognoscit, non per discursum, sed intuitive. Neque haec ita intelligenda sunt, ac si diceretur Deum cognoscere res non divinas solum secundum esse eminens quod in essentia divina habent, quae opinio ab aliquibus tribuitur AUREOLO (In 1 d. 35 p. 2 a. 2), sed in essentia divina ut repraesentativa omnis veri obiecta non divina cognoscuntur secundum proprias eorum naturas, cum omnibus proprietatibus usque ad minima. Haec tamen cognitio non est discursiva. « Quando enim aliquid in aliquo cognoscitur, uno motu fertur cognoscens in utrumque; sicut patet, quando aliquid cognoscitur in aliquo ut in forma cognoscibili: et talis cognitio non est discursiva » (De veritate q. 8 a. 15 c.).
293. Si dicitur: Deus hanc veritatem cognoscit in sua essentia, illam in decreto creandi, illam in decreto concurrendi vel in concursu suo, sensus est: Haec veritas (ex. gr. Petrus est possibilis) fundatur in essentia divina, antecedenter ad aliquod decretum divinum, eo quod essentia divina ita est imitabilis; illa veritas (Petri ut non solum possibilis sed ut aliquando exsistentis) est ex decreto libero, Petrum creandi, hinc essentia divina inquantum identica cum hoc decreto, fundat hanc veritatem eamque repraesentat, et sic in hoc decreto haec veritas: « Petrus exsistens » cognoscitur.
Generatim sensus quaestionis: « in quo medio Deus hanc vel illam veritatem cognoscit? » est proprie: Unde haec vel illa res est vera? quomodo haec vel illa veritas fundatur, connectitur cum essentia divina, independenter ab aliquo decreto divino, dependenter a decreto, a quali decreto, etc. Nullo modo autem sensus talis quaestionis est explicare, quomodo cognitio huius vel illius veritatis Deo sit possibilis; haec enim possibilitas plene explicata est eo, quod constat Deum esse intellectu infinitum, et obiectum, de quo agitur, esse verum. Modum autem quo Deus cognoscit, positive in se intelligere non possumus, cum semper hac de re cogitemus ad modum quo creaturae cognoscunt.
294. Dictum est, essentiam divinam esse medium in quo Deus alia a se cognoscat. Aliqui auctores, quos vide apud URRABURU, Theodicea II, 150 s. statuerunt praeterea admittendam esse cognitionem, qua res non divinae cognoscantur non in essentia divina, sed immediate in illis ipsis. Si pro hac sententia dicitur res veritatem habere non solum in essentia divina, sed etiam in se ipsis, et secundum duplicem hanc rationem veritatis cognoscibiles esse et a Deo cognosci, animadvertendum videtur, sicut non est aliud esse rerum quod in esse divino fundatur, et aliud quod in se ipsis habent, ita non esse aliam veritatem rerum, quae in essentia divina fundatur, et aliam quam in se ipsis habent. Etiamsi ergo Deus illa non cognoscit immediate in illis ipsis, sed tantum in sua essentia, nulla tamen ratio veritatis eorum ipsum fugit. Ex altera parte satis difficile videtur in Deo aliquam cognitionem admittere, in qua species intelligibilis, quae in illa quoque cognitione, qua res dicuntur cognosci non in essentia divina, statuitur essentia divina, immediate duceret in cognitionem alicuius, quod non sit essentia divina. Dicendum ergo videtur: omnia non divina Deus cognoscit in sua essentia tamquam medio in quo, et haec videtur sententia communior. Qui eam defendant vide URRABURU l. c. pag. 148 s. Theologice est quaestio omnino libera.
295. Quae dicta sunt facilem applicationem habent in cognitione possibilium et eorum exsistentium, quorum veritas solum a libero decreto divino pendet (exsistentia rerum et actiones earum necessariae). Difficultas vero occurrit, quando agitur de actibus, in quibus intercedit libertas creata.