De Deo uno

PETRUS LOMBARDUS, l. 1 d. 38; S. TH., 1 q. 14 a. 8; SUÁREZ, De gratia, proleg. 2 c. 10; RUIZ, disp. 15; BILLUART, Tract. de Deo, diss. 5 a. 3; KLEUTGEN, nr. 497-511; DE SAN, nr. 165; 228; 229; BILLOT, thes. 23; PESCH, prop. 43; MUNCUNILL, nr. 432-451; VAN DER MEERSCH, nr. 383-390.

269. Scientiam Dei esse causam rerum ab omnibus conceditur et concedi debet. Ita clare in S. SCRIPTURA sapientiae divinae tribuitur effectio rerum: Sap 7, 21; Prov 3, 19; Ps 103, 24; Ierem 51, 15. Ita quoque PATRES, ex. gr. s. AUGUSTINUS, De diversis quaestionibus 83 q. 46: « Constituto et concesso (omnia scilicet quae sunt Deo auctore procreata esse eiusque legibus contineri et gubernari) quis audeat dicere, Deum irrationabiliter omnia condidisse? Quod si recte dici vel credi non potest, restat ut omnia ratione sint condita » (ML 40, 30). De Trinitate, l. 15 c. 13: « Novit enim, ait Verbum eius, Pater vester quid vobis necessarium sit, priusquam petatis ab eo¹. Nec ista ex aliquo tempore cognovit, ut nosset; sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quod et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit, sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim eius sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis exsistentibus sicut oportebat et quando oportebat, illa (scl. sapientia) mansit ut erat » (ML 42, 1076). Generatim in doctrina Patrum, Deum sapientia creasse mundum continetur, scientiam Dei esse causam rerum. Neque inter theologos hac de re est disputatio. Secundum KLEUTGEN² « fide certum est ».

270. Scientia autem causa est, secundum quod coniunctam habet voluntatem. Scientia enim ut cognitio non facit obiectum, sed supponit: et si scientia ut talis esset causa, sequeretur, ut omnia essent, quae Deus scit; immo haec omnia necessario essent et periret libertas Dei in operando. Hinc effectio rerum in fontibus revelationis etiam voluntati divinae tribuitur.

271. S. THOMAS in explicanda hac re principium ponit: « Sic enim scientia Dei se habet ad omnes res creatas, sicuti scientia artificis se habet ad artificiata » (1 q. 14 a. 8). Artifex autem per intellectum operatur, et sic scientia eius est causa artificiatorum. Sed forma non est « principium actionis secundum quod est tantum in intelligente, nisi adiungatur ei inclinatio ad effectum, quae est per voluntatem ». Et sic scientia artificis est causa artificiatorum secundum quod coniunctam habet voluntatem, et similiter dicendum de Deo.

De veritate, q. 2 a. 14 ita rem exponit: « Sciendum tamen, quod scientia in quantum scientia, non dicit causam activam, sicut nec forma in quantum est forma; actio enim est ut in exeundo aliquid ab agente; sed forma inquantum huiusmodi, habet esse in perficiendo illud in quo est, et quiescendo in ipso; et ideo forma non est principium agendi nisi mediante virtute; et in quibusdam quidem ipsa forma est virtus, sed non secundum rationem formae; in quibusdam autem virtus est aliud a forma substantiali rei; sicut videmus in omnibus corporalibus, a quibus non progrediuntur actiones nisi mediantibus aliquibus suis qualitatibus. Similiter etiam scientia significatur per hoc quod est aliquid in sciente, non ex hoc quod aliquid sit a sciente; et ideo a scientia numquam procedit effectus nisi mediante voluntate, quae de sui ratione importat influxum quendam in volita; sicut a substantia numquam exit actio nisi mediante virtute, quamvis in quibusdam sit idem voluntas et scientia, ut in Deo; in quibusdam autem non, ut in aliis. Similiter etiam a Deo, cum sit causa omnium prima, procedunt effectus mediantibus causis secundis; unde inter scientiam Dei, quae est causa rei, et ipsam rem causatam invenitur duplex medium: unum ex parte Dei, scilicet divina voluntas; aliud ex parte ipsarum rerum quantum ad quosdam effectus, scilicet causae secundae, quibus mediantibus proveniunt res a scientia Dei. Omnis autem effectus non solum sequitur condicionem causae primae, sed etiam mediae; et ideo res scitae a Deo procedunt ab eius scientia per modum voluntatis et per modum causarum secundarum; nec oportet quod in omnibus modum scientiae sequantur ».

272. Quaenam autem scientia Dei dicenda est causa rerum? Respondendum, scientia practica, vel etiam scientia approbationis, (sic s. Thomas in Summa), vel beneplaciti (sic s. Thomas cum Magistro in 1 d. 38 a. 1). Speciatim autem quaestio mota est, sitne intelligenda scientia visionis; quod negandum videtur. Nam scientia visionis pro obiecto habet actualia, et relate ad extra divina supponit eorum veritatem tamquam in aliquo tempore exsistentium; non ergo respectu eorum potest habere rationem causae; sequitur absolutum Dei decretum, illas res creandi. Idemque sentit in hac re s. Thomas, ut ex comparatione cum arte in mente artificis elucet; porro visio non iam est ad opposita, sicuti dicit de illa scientia quae est causa rerum; praeterea inter scientiam quae est causa et ipsam rem mediat voluntas divina, id quod dici non potest de scientia visionis, quae sequitur illam voluntatem³.

273. BAÑEZIANI ita rem exponunt⁴. « Scientia simplicis intelligentiae est causa actu dirigens res in ordine intentionis et effectiva in actu primo. Scientia visionis est causa dirigens et efficiens in actu secundo in ordine exsecutionis; non praecise ut visionis, sed ut approbationis, ut explicuimus in prima conclusione, ita ut verum sit dicere in sensu causali: ideo res exsistunt aut futurae sunt, quia Deus illas videt. Ly quia appellando supra visionem ut habet adiunctam voluntatem. Non e contra sit verum dicere: ideo Deus res videt, quia exsistunt aut futurae sunt nisi forte aliquo sensu subtiliori, de quo in solutione obiectionum. Et intelligenda est conclusio generaliter de omnibus rebus, quas Deus facit, etiam libere futuris ».

274. Explicatur et probatur ita: « Intellectus divinus secundum modum nostrum concipiendi apprehendit manifestationem suae gloriae ut bonum eamque proponit voluntati. Voluntas divina annuit et intendit hunc finem, vi huius intentionis intellectus seu scientia divina inquiret de mediis et inter innumera quae potest, aptiora discernit; et ea ut in sua arte possibilia voluntati proponit, voluntas ea vult et eligit, et hic sistit ordo intentionis. Et hinc patet 1) quod scientia huc usque dirigens proponendo finem et media sit simplicis intelligentiae, quia huc usque et dum dirigeret ante electionem voluntatis, omnia adhuc erant in statu merae possibilitatis; et quamvis per electionem secutam facta sint inchoative et quoad affectum futura, non tamen complete et quoad effectum, neque ad hanc inchoatam futuritionem aliter cooperata est scientia quam dirigendo. Patet 2) quod cum proponat media ut sibi possibilia et ut contenta in virtute suae artis, sit effectiva in actu primo, seu habeat virtutem efficiendi; et sic manet probata prima pars conclusionis.

« Iam vero posita electione efficaci mediorum, vi illius, intellectus imperat eorum exsecutionem, et cum imperium Dei sit efficacissimum, nec indigeat distinctis potentiis exsecutricibus, ut dicam in calce articuli, sed eodem instante, quo imperat, res fiant, et aliunde sit, ut probavimus, actus intellectus, sequitur, quod efficiendo videat et videndo efficiat, sicque quod scientia, quae est causa effectiva rerum in actu secundo, sit scientia visionis, utpote attingens res ut exsistentes, aut complete futuras, non praecise qua visionis, ut dictum est, sed ut habet adiunctam voluntatem, et consuevit dici approbationis. Unde in forma sic argumentor. Deus est causa effectiva rerum in actu secundo per imperium; atqui imperium est actus intellectus pertinens ad scientiam visionis et non simplicis intelligentiae; ergo. Minor pro prima parte patet ex dictis in prima conclusione. Probatur pro secunda. Iste actus imperii supponit decretum efficax et in eo fundatur, et terminatur ad res ut exsistentes, si quidem per ipsum efficiantur; ergo ».

275. Ad haec aliqua sunt animadvertenda. Dicitur causa esse scientia visionis, non praecise ut visionis, sed ut approbationis; simplicius diceretur: scientia approbationis est causa. Ceterum scientia visionis intelligitur scientia Dei ut est visio (pro obiecto habens res pro aliquo tempore actuales); difficile intelligitur quid sit scientia Dei ut est visio non praecise ut est visio. Sic saltem terminologia minus apta videtur. Et, estne imperium aliqua cognitio?

276. Verum est, imperium Dei esse efficacissimum, sed quo sensu? Quomodo auctor rem intelligat, aliquomodo apparet ex responso ad obiectionem TOURNELY, qui censet imperium esse superfluum, cum voluntas Dei ex se sit efficacissima. Respondet ergo inter alia: « Non solum requiritur intellectus dirigens et movens voluntatem in ordine intentionis et ad volendum, sed etiam in ordine exsecutionis et ad faciendum ... In Deo igitur praeter voluntatem efficacem operis debet, secundum modum nostrum concipiendi, distingui imperium ad exsecutionem; non quod Deus patiatur difficultatem in exsequendo, sed propter distinctionem obiectorum; obiectum enim exsecutioni mandandum addit aliquid obiecto simpliciter volito; et quia sicut assignamus intellectum dirigentem in ordine intentionis, ne voluntas imprudenter et caeco modo eligat, ita debemus assignare dirigentem in ordine exsecutionis, ne imprudenter et caeco modo exsequatur ». Haec sensu obvio ita intelligenda videntur, ut subiectum istius « exsequatur » sit voluntas; ergo sicuti scientia simplicis intelligentiae est dirigens voluntatem in ordine intentionis, ita imperium est dirigens voluntatem in ordine exsecutionis. Et ita recte dici potest; sed haec non videtur mens auctoris. Nam in appendice ait: « potentiam immediate effectivam rerum esse intellectum, non voluntatem, quia voluntas efficit mediante imperio, quod est actus elicitus ab intellectu ». Si haec applicamus ad sententiam supra citatam, sensus est: In ordine exsecutionis requiritur imperium, actus elicitus ab intellectu, dirigens intellectum, ne intellectus imprudenter et caeco modo exsequatur; quod admodum difficile intelligitur. Pugnat porro haec opinio cum doctrina s. THOMAE (q. 2 a. 14, vide supra nr. 271), quod « a scientia numquam procedit effectus nisi mediante voluntate, quae de sui ratione importat influxum quendam in volita », et « inter scientiam Dei, quae est causa rei, et ipsam rem causatam invenitur duplex medium, unum ex parte Dei, scilicet divina voluntas ... »; in opinione autem Billuart inter scientiam Dei, quae est causa rei et ipsam rem causatam non intercedit media voluntas, sed e contra: inter voluntatem et rem a Deo volitam intercedit scientia, actus intellectus, qui immediate est effectivus rei.

277. Retinendo ergo doctrinam s. Thomae respondemus ad argumentum in forma propositum (nr. 274, in fine): Dist. Mai.: Deus est causa effectiva rerum in actu secundo per imperium ut dirigens voluntatem in exsecutione, conc.; per imperium ut immediate effectivum esse rerum, nego. Minoris pars prior conceditur vel transmittitur, altera negatur. Ad eius probationem: « Iste actus imperii supponit decretum efficax et in eo fundatur »: distinguo: decretum efficax, quo res sunt inchoative futurae, conc.; quo sunt complete futurae, sive actu exsistentes in aliquo tempore, nego (ita sec. BILLUART, supra nr. 276; imperium debet adhuc dirigere, ne imprudenter et caeco modo exsequatur). Iste actus imperii « terminatur ad res ut per voluntatem efficiendas »⁵, conc.; ad res antecedenter ad voluntatem efficacem iam exsistentes, nego; « siquidem per ipsum efficiantur » dist. per ipsum actum imperii ut dirigentem voluntatem mediate efficiantur, conc.; per ipsum actum imperii immediate efficiantur, nego. Actus ergo imperii, ut actus intellectus antecedens voluntatem qua res habent exsistentiam, pro obiecto non habet res prout actu exsistant; non ergo est scientiae visionis.

278. « Sciendum est ergo quod scientia secundum rationem scientiae non dicit aliquam causalitatem, alias omnis scientia causa esset; sed inquantum est scientia artificis operantis res, sic habet rationem causae respectu rei operatae per artem. Unde sicut est causalitas artificis per artem suam, ita consideranda est causalitas divinae scientiae. Est ergo iste processus in productione artificiati: primo scientia artificialis ostendit finem: secundo voluntas eius intendit finem illum; tertio voluntas imperat actum, per quem educatur opus, circa quod opus scientia artificis ponit formam conceptam. Unde scientia se habet ut ostendens finem et voluntas ut dirigens actum et informans opus operatum; et ideo constat, quod quidquid accidit in effectu per defectum a forma artis vel a fine non reducitur in scientiam artificis sicut in causam. Patet etiam quod principalitas causalitatis consistit penes voluntatem quae imperat actum » (S. THOMAS, in 1 d. 38 q. 1 a. 1).

279. « Distinctionis inter scientiam practicam, quae antecedit, et scientiam speculativam visionis, quae consequitur rerum exsistentiam, exemplum luculentum in ipsa habes historia divina: Dixit Deus: Fiat lux. Et facta est lux. Et vidit Deus lucem, quod esset bona, et divisit lucem a tenebris. Cognovit igitur Deus scientia simplicis intelligentiae, lucem fieri posse; quae scientia adiuncta voluntate iam non speculativa sed practica imperavit: Fiat lux; orta luce scientia sequitur speculativa visionis: Vidit Deus lucem. Porro scientia illa creatrix a s. Thoma dicitur etiam approbationis, quatenus approbatio tamquam beneplacitum, ut res sit, praecedit; sed speculativa quoque visionis, quae consequitur, recte vocari potest approbationis, ut sacro textu ipso cognoscitur: Vidit Deus lucem quod esset bona »⁶.

280. Ex dictis facile intelliguntur dicta Patrum: Quia Deus scit, ideo erit; sermo scl. est de scientia Dei quatenus est causa rerum, de scientia ergo, quae ad modum artis voluntatem Dei operantem dirigit. Praeterea autem saepe dicunt: Quia erit, ideo Deus scit. Haec facile intelliguntur de scientia visionis, si haec, uti diximus, non est causa sciti; non vero intelligi possent, si, uti Bañeziani dicunt, scientia visionis esset causa sciti; et inde dixit ALVAREZ⁷: « Causalis ista: Quia res futurae sunt, ideo cognoscuntur a Deo, est falsa; haec autem est vera: Quia Deus scientia libera scivit, aliquid esse futurum, ideo futurum est. »

281. ORIGENES, Contra Celsum, l. 2 c. 20: « Celsus putat rem divinatam per aliquam praenotionem propterea fieri, quod divinata est. Nos vero id non concedentes dicimus non divinantem causam esse rei futurae, quia praedixit quod fieret, sed rem futuram, futuram et si non divinata fuisset, praebuisse praenoscenti causam cur praedixerit. Et totum hoc ipsum in praenotione divinantis exsistit: cum haec res possit fieri et non fieri, e duobus hoc unum erit. Et non dicimus a praenoscente auferri quod possit fieri et non fieri, quasi tale quid dicat: hoc omnino erit, et impossibile est aliter fieri » (MG 11, 836; R 521). In ep. ad Rom., l. 7 nr. 8: « Non propterea aliquid erit, quia id scit Deus esse futurum, sed quia futurum est, ideo scitur a Deo, antequam fiat » (MG 14, 1126); cf. In Gen., tom. 3 n. 6 (MG 12, 64; R 471).

282. EUSEBIUS, Praeparatio evangelica, l. 6 c. 11: « Si oportet dicere non praecognitionem esse causam eorum quae eveniunt (non enim potitur praecognito peccatore Deus, quando peccat), sed, quod magis mirum est at verum, dicemus rem futuram esse causam cur talis de ipsa sit praecognitio. Non enim quia cognita fuit evenit, sed quia evenire debebat (γίνεσθαι ἔμελλεν) cognita fuit. Distinctione opus est. Si enim omnino erit ita aliquis interpretatur, ut necesse sit evenire rem praecognitam, non concedimus ei. Non enim dicemus, quia praecognitum fuit Iudam proditorem evenire, prorsus necesse fuisse ut Iudas proditor eveniret; si sic enim esset, non vituperaretur ab his qui proditurum praeviderunt, vituperatur autem, nimirum quia potuisset etiam non prodere » (MG 21, 492; R 663). Paulo antea de actibus bonis et malis dixerat: « Deus, cum uniuscuiusque voluntatem praevideat, hunc perperam, illum recte acturum, non ignorat. Non ergo praecognitio futurorum causa ».

283. S. EPIPHANIUS, Adversus haereses, haer. 38 nr. 6 et 7: « Neque enim quod Scriptura praedixerit, idcirco facimus: sed quod facturi eramus, Scriptura praedixit, ob antecedentem Dei videlicet cognitionem... Idem et de crucis supplicio cogitare debemus. Non enim propterea quod ita fore Scriptura praedixit, Christus aut in crucem a Iudaeis est actus aut a Iuda proditus; sed quod et proditurus eum Iudas esset et in crucem acturi Iudaei, ob id tam in Vetere Testamento Scriptura, quam in Evangelio Dominus ipse futurum aliquando pronuntiavit » (MG 41, 662 s.).

284. S. IOANNES CHRYSOSTOMUS, De prophetarum obscuritate, hom. 1 nr. 4: « Quaeramus cur dicat⁸ Forte audient. Si dixisset Audient absque Forte, falsum fuisset; non enim erant audituri. Si verum dixisset Non audient, frustra non audituris prophetam misisset. Neque idcirco tantum, sed ne vim ac necessitatem aliquam ad non parendum afferre ipsius praescientia putaretur, propterea cum dubitatione quadam haec verba protulit, ne forte dicerent aliqui: Praedixit Deus et omnino evenire oportebat, quod de Iuda solent dicere. Praedixit, inquiunt, eum proditorem futurum, et idcirco proditor factus est. O dementiam! o impudentiam! Neque enim praescientia malitiae causa fuit, mi homo, absit! Non enim rebus futuris affert necessitatem, sed praevidet tantum. Non quia praedixit Christus, factus est proditor ille; sed quia proditor futurus erat, Christus idcirco praedixit. Ne igitur hic etiam dicant, eum non audituros illos dixisse, ac paenitentiae viam illis praeclusisse, praevenit, atque omnem occasionem illis praeripuit, dum prophetae dixit: Forte audient » (MG 56, 170 s.). In Matthaeum homil. 59 (in Mt 18, 7: Necesse est enim ut veniant scandala, verumtamen vae homini illi, per quem scandala veniunt): « Cum autem necessitatem dicit, non liberum arbitrium tollit, neque voluntatis libertatem, neque rerum necessitati cuipiam vitam subiciens haec ait, sed quod omnino futurum erat, praedicit; quod Lucas aliis verbis declaravit, sic dicens: Impossibile est, ut non veniant scandala⁹.... Non igitur praedictio eius scandala adducit; absit; neque quia praenuntiavit, ideo evenit; sed ideo praedixit, quia eventura erant; ita ut si noluissent ii qui illa inferunt, numquam venissent, et nisi eventura essent, non praedicta fuissent. Quoniam vero quidam maligne agebant, et incurabili morbo laborabant, venerunt scandala, quodque futurum erat, ille praedixit » (MG 58, 574 s.; R 1175).

285. S. HIERONYMUS, Dial. adv. Pelagianos, l. 3 c. 6: « Neque enim ideo peccavit Adam, quia Deus hoc futurum noverat; sed praescivit Deus, quia Deus, quod ille erat propria voluntate facturus » (ML, 23, 575; R 1405). In Ezechielem prophetam, l. 1 (in 2, 5): « Et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Si forte vel ipsi audiant, et si forte quiescant: quoniam domus exasperans est, et scient, quia propheta fuerit in medio eorum. Simile quid in Ieremia¹⁰ scriptum est: Si forte audiant et agant paenitentiam. Et in Evangelio¹¹: Forsitan filium meum verebuntur. Loquitur autem haec Deus ambigentis affectu, ut liberum hominis monstret arbitrium, ne praescientia futurorum mali vel boni immutabile faciat quod Deus futurum noverit. Non enim quia ille ventura cognoscit, necesse est nos facere quod ille praescivit, sed quod nos propria voluntate sumus facturi, ille novit futurum quasi Deus » (ML 25, 393 s.).

286. S. AUGUSTINUS, De libero arbitrio, l. 3 c. 4: « Aug. Unde tibi videtur adversum esse liberum arbitrium nostrum praescientiae Dei? quia praescientia est, an quia Dei praescientia est? Evodius: Quia Dei potius. Aug. Quid ergo? si tu praescires peccaturum esse aliquem, non esset necesse ut peccaret? Evod. Immo necesse esset ut peccaret: non enim aliter esset praescientia mea, nisi certa praescirem. Aug. Non igitur quia Dei praescientia est, necesse est fieri quae praescierit, sed tantummodo quia praescientia est; quae si non certa praenoscit, utique nulla est. Evod. Consentio; sed quorsum ista? Aug. Quia, nisi fallor, non continuo tu peccare cogeres, quem peccaturum esse praescires; neque ipsa praescientia tua peccare eum cogeret, quamvis sine dubio peccaturus esset: non enim aliter id futurum esse praescires. Sicut itaque non sibi adversantur haec duo, ut tu praescientia tua noveris quod alius sua voluntate facturus est, ita Deus neminem ad peccandum cogens, praevidet tamen eos qui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet iustus, quae fieri non cogit praescius? Sicut enim tu memoria tua non cogis facta esse quae praeterierunt, sic Deus praescientia sua non cogit facienda quae futura sunt. Et sicut tu quaedam quae fecisti meministi, nec tamen quae meministi omnia fecisti, ita Deus omnia quorum ipse auctor est praescit, nec tamen omnium quae praescit, ipse auctor est. Quorum autem non est malus auctor, iustus est ultor. Hinc ergo iam intellige qua iustitia Deus peccata puniat, quia quae novit futura, non facit: nam si propterea non debet retribuere supplicium peccantibus, quia praevidet peccaturos, nec recte facientibus debet praemia retribuere, quia et recte facturos nihilominus praevidet » (ML 32, 1276; cf. R 1547).

De civitate Dei, l. 5 c. 10 nr. 2: « Non ergo propterea nihil est in nostra voluntate, quia Deus praescivit quid futurum esset in nostra voluntate: non enim qui hoc praescivit, nihil praescivit. Porro si ille, qui praescivit quid futurum esset in nostra voluntate, non utique nihil, sed aliquid praescivit; profecto et illo praesciente est aliquid in nostra voluntate. Quocirca nullo modo cogimur, aut retenta praescientia Dei tollere voluntatis arbitrium, aut retento voluntatis arbitrio (quod nefas est) negare praescium futurorum: sed utrumque amplectimur, utrumque fideliter et veraciter confitemur; illud, ut bene credamus; hoc, ut bene vivamus. Male autem vivitur, si de Deo non bene creditur. Unde absit a nobis eius negare praescientiam, ut liberi esse velimus, quo adiuvante sumus liberi, vel erimus. Proinde non frustra sunt leges, obiurgationes, exhortationes, laudes et vituperationes: quia et ipsas futuras esse praescivit, et valent plurimum, quantum eas valituras esse praescivit; et preces valent ad ea impetranda, quae se precantibus concessurum esse praescivit; et iuste praemia bonis factis et peccatis supplicia constituta sunt. Neque enim ideo peccat homo, quia Deus illum peccaturum esse praescivit: immo ideo non dubitatur ipsum peccare, cum peccat, quia ille, cuius praescientia falli non potest, non factum, non fortunam, non aliquid aliud, sed ipsum peccaturum esse praescivit. Qui si nolit, utique non peccat; sed si peccare noluerit, etiam hoc ille praescivit » (ML 41, 153; cf. R 1742).

287. THEODORETUS, In Rom 8, 30: « Quorum propositum praescivit, hos ab initio praedestinavit; praedestinatos autem etiam vocavit, deinde vocatos per baptismum iustificavit; iustificatos vero glorificavit, filios nominans et Sancti Spiritus iis dans gratiam. Ceterum nemo praescientiam horum causam esse dicat. Non enim praescientia eos tales effecit, sed Deus ea, quae futura erant, procul prospexit ut Deus... Deus universorum omnia procul videt ut Deus: non tamen huic affert necessitatem ut virtutem exerceat illi autem ut male agat » (MG 82, 141; R 2162).

S. IOANNES DAMASCENUS, Dialogus contra Manichaeos, 79: « Praescientia potentis Dei non ex nobis habet causam; praescire autem quae debemus facere (i. e. facturi sumus) ex nobis oritur; nisi enim debuissemus facere (i. e. facturi essemus), nec ipse praesciret, et non futurum esset. Et quidem praescientia Dei vera est et inviolabilis, sed non ipsa est causa cur eveniat omnino futurum; sed quia debemus facere (i. e. facturi sumus) hoc vel hoc, praescit » (MG 94, 1577; R 2382).

288. Ex allatis exemplis evidens est sermonem esse de illa scientia Dei quae pro obiecto habet res ut in aliquo tempore exsistentes; ergo de illa quae vocatur scientia visionis. Dicendum ergo est: Deus ideo res scit scientia visionis, quia erunt. Illi Bañeziani, qui hanc propositionem non volunt simpliciter negare, huiusmodi dicta intelligenda putant ita, ut Patres plerumque loquantur de peccatis, « quorum quatenus sunt formaliter peccata, scientia visionis non est causa »¹². Sed dicendum est, plerumque statuitur principium generale, quod applicatur quidem saepe ad actus peccaminosos, quia de illis speciatim movebatur difficultas; sed explicite quoque applicatur ad actus bonos (ORIGENES, EUSEBIUS, EPIPHANIUS, HIERONYMUS, IOANNES DAMASCENUS). Hinc BILLUART (l. c.). « Quod si quandoque SS. Patres loquantur de actibus non peccaminosis, intendunt tantum, quod scientia non sit causa inducens necessitatem in scito, ut ex hoc cogatur aliquid evenire quia Deus illud scit ». Haec autem « solutio » est impossibilis. Difficultas enim Patribus solvenda erat haec: Si Deus actum praescit, actus necessario debet fieri neque potest omitti, ergo homo non iam libere agit. Solutio Patrum est: Deus videt actum, quia futurus est; visio Dei veritatem actus futuri liberi iam supponit; ergo haec visio libertatem actus non potest tollere. Si autem Patres tantum dixissent: visio Dei non est causa inducens necessitatem, non dedissent solutionem difficultatis, sed solum contrarium eius affirmassent, quod dixit ipsa difficultas.

Addit BILLUART alterum responsum ad hanc difficultatem ex doctrina Patrum: « SS. Patres sic locutos fuisse attendentes tantum rationem scientiae, cui non competit ratio causalitatis, nisi adiuncta voluntate, hoc est, locutos fuisse de scientia visionis qua visionis, non qua approbationis ». De hac distinctione supra (nr. 275) iam dictum est. Revera, si scientia visionis non est causa rerum, difficultas illa ex Patribus est « soluta », vel potius nulla iam difficultas adest.