De Deo uno

377. GNOSTICI tres classes hominum distinguebant, prout in eis luminis partes dominabantur (πνευματικοί), vel neutra pars (ψυχικοί), vel materia (ὑλικοί). Primi male agere non possunt, infallibiliter salvabuntur; ultimi sunt peccaminosi, vitiosi, non salvabuntur; medii vero possunt bene agere et male, salvari et perdi.

MANICHAEI duas docentes animas in homine, bonam et malam, non tam hominem dicebant peccare, quam malam animam et corpus, in quo tamquam in carcere anima bona includitur.

Contra huiusmodi errores, et contra FATALISMUM gentilium Catholici imprimis in hoc debebant insistere, non esse fatum, omnia esse sub Dei providentia, hominem tamen sub hac Dei providentia omnino liberum esse, propria culpa peccare et propria culpa, si damnatur, perire.

378. S. IRENAEUS, Adv. haeres., l. 4 c. 29 nr. 2 argumentum quo probare nitebantur Marcionitae Deum esse auctorem malorum eo quod excaecaverit Pharaonem, solvens ait: « Si igitur et nunc, quotquot scit non credituros Deus, cum sit omnium praecognitor, tradidit eos infidelitati eorum, et avertit faciem ab huiusmodi, relinquens eos in tenebris, quas ipsi sibi elegerunt: quid mirum si et tunc numquam crediturum Pharaonem, cum his qui cum eo erant, tradidit eos suae infidelitati? » (MG 7, 1064).

CLEMENS ALEXANDRINUS: Deus est bonus et omnium hominum vult salutem; salvare tamen nos vult « ex nobis ipsis » (Strom. 6, 12, 37; MG 9, 317), hinc « vocati » dicuntur illi ex omnibus hominibus vocatis, qui volebant oboedire (Strom. 1, 18, 32; MG 8, 804); Deus vituperat, ut homines convertantur; cognovit enim Deus, converti homines per metum (Paedag. 1, 9; MG 8, 352 sq.); omnia sunt sub Dei providentia (Stromata 6, 17; MG 9, 388 sqq.: cf. R 429; 430).

S. CYRILLUS HIEROSOLYMITANUS contra eos, qui natura alios destinatos dicunt ad salutem, alios ad interitum, ait: « Haud enim patiemur illos, qui prave interpretantur eam sententiam: Ex hoc cognoscimus filios Dei et filios diaboli; quasi exsistant inter homines nonnulli, qui natura aut salvi sint aut pereant. Non enim ex necessitate, sed ex libero animi decreto ad sanctam huiusmodi adoptionem provehimur. Neque ex natura proditor Iudas, diaboli et perditionis filius fuit; alioquin nullatenus ab initio in nomine Christi daemones eiecisset; Satanas enim Satanam non eicit » (Catech. 7, 13; MG 33, 620).

379. S. GREGORIUS NAZIANZENUS ad verba Christi « non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum est » (Matth 19, 11) diversas hac in re sententias reiciendo ait: « Cum audis hoc datum est nec haeretico ullo affectu tenearis, nec multiplices naturas introducas, nec terrenas, et spirituales et medios. Sunt enim quidam ita male affecti, ut alios omnino perditae esse naturae putent, alios salutem accepturae, alios denique ut eos vel ad virtutem vel ad vitium voluntas duxerit, ita se habere. At vero, aptitudinem quidem alios aliis vel maiorem vel minorem habere, ipse quoque concedo: ceterum ad adipiscendam perfectionem, aptitudinem solam minime sufficere contendo; rationem enim esse, quae eam excitet, ut natura in opus prodeat, quemadmodum silex ferro pulsatur, atque ita ignis excutitur. Cum audieris datum est, adde: vocatis datum est, atque iis, qui ea animi propensione sunt. Etenim cum illud audis: Non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei (Rom 9, 16) idem tibi existimandum censeo. Quoniam enim nonnulli sunt, qui ob recte facta ita animis efferuntur, ut id totum sibi ipsis ascribant, nec quidquam Creatori et sapientiae eorum auctori, ac bonorum omnium suppeditatori acceptum ferant, his verbis eos docet Paulus, quod ipsum etiam recte velle divino auxilio indigeat; immo ut rectius loquar, voluntas quoque ipsa et electio eorum, quae recta et cum officio coniuncta sunt, divinum quoddam beneficium est, atque a Dei benignitate manans. Quod enim salvamur, id et a nobis et a Deo esse oportet. Idcirco ait: Non volentis, i. e. non solum volentis, nec currentis solum, sed etiam miserentis Dei. Ita, quoniam velle quoque ipsum a Deo est, optimo iure totum Deo assignavit. Quantumlibet curras, quantumlibet certes, opus habes eo, qui det coronam ». Deinde subiungit verbum simile quod Christus matri Zebedaeorum dixit (Matth 20, 20), et ait: « Calicem quidem bibent: collocare autem eos ad dextram et sinistram, non est meum hoc dare, sed quibus datum est. Nihil igitur mens dux et gubernatrix? nihil labor? nihil ratio? nihil philosophia? nihil ieiunasse? nihil noctes insomnes duxisse? nihil humum pro stratu habuisse? fontes lacrimarum profudisse? Nihil quidquam horum profuerit, sed sorte quadam ac lege fatali et Ieremias sanctificatur, et alii ab ipsa vulva reiciuntur? Vereor ne absurda etiam ac praepostera cogitatio cuiquam obrepat, tamquam anima alibi usquam versata sit, ac deinde corpori huic astricta fuerit; atque prout illic se gesserit, alii prophetiam accipiant, alii, qui improbe vixerunt, condemnentur. Sed quoniam hoc existimare nimis stultum et absurdum est atque ab ecclesiastica fide et doctrina alienum (alii enim de huiusmodi dogmatibus, si velint, ludant; nobis autem huiusmodi ludis animos oblectare minime tutum est); illic quoque his verbis, et quibus datum est hoc adiunge, qui digni sunt; quique ut tales sint, non modo a Patre acceperunt, sed sibi ipsis etiam dederunt » (Orat. 37 c. 13 sqq.; MG 36, 297-301; cf. R 1003 sq.).

380. Secundum S. CHRYSOSTOMUM homo indiget auxilio divino, gratia, cui principales partes tribuit in nostra sanctificatione, quae tamen non aufert libertatem sed nostram requirit cooperationem (In epist. ad Rom., hom 19, 1; MG 60, 583; In ep. ad Hebr., hom. 12, 3; MG 63, 99; cf. R 1219). Omnes homines Deus vult salvare, gratia omnibus offertur; sed « volentes salvat, non nolentes » (In ep. ad Rom., hom. 18, 5; MG 60, 579; R 1118). Duplex distinguitur in Deo voluntas: prima, qua omnes vult salvare, etiam eos, qui pereunt; secunda, quae praevisionem peccatorum sequitur, est voluntas puniendi peccatores (In ep. ad Eph., hom. 1, 2; MG 62, 13; R 1202) et gloriam praedestinatis non confert, nisi consequenter ad praevisam illorum bonam voluntatem (In ep. ad Rom., hom. 16, 5 sqq.; MG 60, 554 sqq.).

S. CYRILLUS ALEXANDRINUS: « Ecce omnes ad se vocabat; nemoque adeo vocationis gratia caret: dum enim omnes dicit, neminem excludit. Nimirum quos multo ante praevidit, quinam futuri essent, eos praedestinavit ad futurorum bonorum participationem, eosdemque vocavit, ut per fidem in ipsum iustificationem consequerentur, neque denuo iam peccarent » (In epist. ad Rom. 8, 30; MG 74, 828 sq.).

S. IOANNES DAMASCENUS in Deo distinguit voluntatem antecedentem, qua gratuito omnibus vult salutem, et consequentem qua vult poenam peccatorum (De fide orthod., l. 2 c. 29; MG 94, 968; R 2358). Gratia omnibus est oblata, homo autem est liber, potest Deum ad virtutem vocantem sequi, vel a virtute abscedere (ibid. c. 30; MG 94, 969; R 2359). Dei praedestinatio, praefinitio est secundum eius praescientiam (Dialogus contra Manichaeos 73; MG 94, 1572; 78; MG 94, 1577).

381. S. HILARIUS de electione divina ad verba: Multi vocati, pauci electi, ait: « Itaque non res indiscreti iudicii est electio, sed ex meriti delectu facta discretio est. Beatus ergo, quem elegit Deus, beatus ob id, quia electione sit dignus » (In Psalm. 64, n. 5; ML. 9, 415).

S. AMBROSIUS praedestinationem praemiorum docet sequi praevisionem meritorum: « Apostolus ait: quos praescivit, et praedestinavit: non enim ante praedestinavit quam praesciret, sed quorum merita praescivit, eorum praemia praedestinavit » (De Fide, ad Gratianum, l. 5 c. 6 nr. 83; ML, 16, 665; R 1272).

382. Doctrina, quae in hucusque dictis continetur, est haec: Omnia subsunt divinae providentiae; Deus vult salutem omnium hominum, omnibus offert gratiam, sine qua ad salutem pervenire non possunt; homo vero libere cooperari debet, si vult salvari. Antecedens ergo voluntas Dei salvifica est universalis, non autem absoluta, sed condicionata; voluntas absoluta praemiandi vel puniendi consequitur praevisionem bonae vel malae voluntatis hominum. Hanc doctrinam simpliciter exponunt contra errores Gnosticorum, Manichaeorum, Fatalistarum, aliorum, tamquam doctrinam veram, vigentem in Ecclesia, et indubitatam.

383. S. AUGUSTINUS contra Manichaeos defenderat veram libertatem hominis; exorta disputatione contra Pelagianos (ex anno 412) multo magis insistendum erat in necessitate gratiae ad opera salutaria. Hinc aliquibus videbatur Augustinus negare libertatem humanam¹; ita anno 427 Hadrumeti in Africa monachi putabant in epistola 194 ad Sixtum presbyterum anno 418 data (quaedam ex hac epistola inveniuntur apud R. 1449 sqq.) negari libertatem, negari iustam in ultimo iudicio retributionem; secundum hanc doctrinam superfluam esse et inutilem correptionem. S. Augustinus anno 427 Valentino abbati istius Monasterii epistula 214 doctrinam prioris epistulae explicat. Praeterea scripsit « De gratia et libero arbitrio » (ML 44, 881-912; R 1936 sqq.), et eidem abbati transmisit. Cum adhuc manerent difficultates, scl. ad quid praecepta, correptiones, si omnia in nobis Deus operatur, alterum scripsit Augustinus librum, eidem abbati, « Liber de correptione et gratia » (ML 44, 911-944; R 1944 sqq.), in quo ostendit oeconomiam salutis praesentem esse omnino gratuitam, neque initium neque perseverantiam tribuendam esse naturalibus voluntatis viribus eiusque meritis; et sicut ipsa collatio gratiae est gratuita, ita et eius praedestinatio. Correptio tamen non est superflua, quia adest simul cooperatio voluntatis².

384. Doctrina S. Augustini offendebantur plures in Gallia meridionali, ob similes rationes atque monachi Hadrumetani. Imprimis IOANNES CASSIANUS, abbas Sancti Victoris, Massiliae, eorum sententiam exposuit collatione 13 (ML 496; R 2050 sqq.)³.

Initium fidei, i. e. desiderium salutis, invocatio auxilii divini tribuuntur viribus naturalibus hominis; augmentum fidei est opus gratiae, finalis vero perseverantia a libera hominis voluntate dependet. Indifferenter Deus universos vult salvos fieri, si homines libere volunt; indifferenter omnibus praebetur gratia; differentia ergo inter homines est ex eorum libera voluntate: praedestinatio ad gratiam non est gratuita. HILARIUS Arelatensis et PROSPER Aquitanus, rogaverunt S. Augustinum, ut ad hanc doctrinam responderet; epistulis suis (ML. 33; R 2021 sq.; 2024 sq.) ipsam doctrinam exponunt. Respondet S. Augustinus duobus scriptis, altero « De praedestinatione Sanctorum » (ML 44; R 1978 sqq.) in quo ostendit ipsum quoque initium fidei esse donum Dei, quod aliis ex misericordia concedit, aliis ex iusto iudicio negat; altero « De dono perseverantiae » (ML 45; R 1992 sq.), in quo ostendit perseverantiam finalem non esse ex merito hominis, sed specialem gratiam Dei.

Sed cur illi datur gratia perseverantiae finalis, illi non datur? Respondet s. AUGUSTINUS: « Ex duobus itaque parvulis originali peccato pariter obstrictis, cur iste assumatur, ille relinquatur; et ex duobus aetate iam grandibus impiis, cur iste ita vocetur ut vocantem sequatur, ille autem aut non vocetur, aut non ita vocetur, inscrutabilia sunt iudicia Dei. Ex duobus autem piis, cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi non donetur, inscrutabiliora sunt iudicia Dei » (De dono persev., c. 9 nr. 21; ML 55, 1004; R 1995). Ergo qui salvatur ex massa damnationis, Dei misericordia salvatur: ultima salutis ratio non est meritum hominum, sed Dei misericordia et gratia.

385. Voluntatem Dei salvificam universalem initio s. Augustinum docuisse, extra dubium est. Ita anno 412 sensu universali interpretatur 1 Tim 2, 4: « Vult autem Deus omnes homines salvos fieri et in agnitionem veritatis venire; non sic tamen, ut iis adimat liberum arbitrium, quo vel bene vel male utentes iustissime iudicentur. Quod cum fit, infideles quidem contra voluntatem Dei faciunt, cum eius evangelio non credunt; nec ideo tamen eam vincunt, verum se ipsos fraudant magno et summo bono malisque poenalibus implicant; experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt » (De spiritu et littera, c. 33 nr. 58; ML. 44, 238; R 1735). Praeterea vero aliae tres expositiones huius textus apud s. Augustinum inveniuntur:

a) omnes qui salvantur, voluntate Dei salvantur; nemo nisi Deus velit. Epist. 217 (ca. 427) 6, 19 (ML 33, 985; R 1457); Contra Iulianum (421) l. 4 c. 8 nr. 44 (ML, 44, 760; R 1906); Enchiridion, (421) c. 103 (ML 40, 280; R 1927); De praedestinatione Sanctorum (428-429) c. 8 nr. 44 (ML 44, 971; R 1983).

b) omnes i. e. « omne genus hominum ... per quascumque differentias distributum ». Enchiridion, c. 103 (ML 40, 280; R 1927); De correptione et gratia (426-427) c. 14 nr. 44 (ML 44, 943; R 1962).

c) « Potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri, quoniam nos facit velle, sicut misit Spiritum Filii sui clamantem: Abba, Pater, id est, nos clamare facientem ». De correptione et gratia, c. 15 nr. 47 (ML. 44, 945; R 1964).

His expositionibus negari universalem voluntatem salvificam dici nequit, cum illa sit condicionata antecedens, hic autem Augustinus loqui videatur de voluntate consequente, absoluta. Neque probatur, s. Augustinum, uti aliqui putant, versus finem vitae suae de facto voluntatem salvificam antecedentem universalem non iam admisisse; clare docuit Christum pro salute omnium hominum mortuum esse⁴.

386. Post mortem s. Augustini (anno 430) s. PROSPER AQUITANUS⁵ eius doctrinam contra Massilienses defendit. Iam scripserat « De gratia et libero arbitrio » et « Peri achariston, hoc est de ingratis » (ML 51). Brevi post mortem s. Augustini Galli ediderunt 15 propositiones de doctrina s. Augustini, ad quas Prosper respondit « Pro Augustino responsiones ad capitula obiectionum Gallorum » (ML 51; R 2026 sqq.). A Prospero rogatus CAELESTINUS I ad episcopos Galliae misit epistolam (anno 431), qua Augustinum eiusque doctrinam laudat (cap. 2), quin tamen omnes eius sententias defendat (c. 13). (Denz 128; 142). VINCENTIUS LIRINENSIS (probabiliter) 16 composuit propositiones, in quibus affirmavit in doctrina Augustini negari voluntatem salvificam universalem, Christum pro omnibus hominibus mortuum esse, immo secundum hanc doctrinam Deum esse auctorem peccatorum, quae fiunt a non praedestinatis. Pro defensione scripsit PROSPER « Responsiones ad capitula obiectionum vincentianarum » (ML 51; R 2031 sqq.). Contra Ioannem Cassianum edidit « De gratia et libero arbitrio librum contra collatorem » (ML 51; R 3034 sqq.), in quo ostendit initium fidei et bonae voluntatis numquam esse ex solo libero arbitrio hominis, sed ex Dei gratia.

387. S. PROSPER defendit voluntatem salvificam universalem: « Item qui dicit, quod non omnes homines velit Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum, durius loquitur, quam loquendum est de altitudine inscrutabilis gratiae Dei, qui et omnes vult salvos fieri, atque in agnitionem veritatis⁶ venire » (Resp. ad cap. ob. Gall., sent. super cap. 8; ML 51, 172; R 2030). Si quis non est praedestinatus, hoc non est ex antecedente quadam voluntate Dei, sed consequitur praescientiam peccati: « Illos ruituros propria ipsorum voluntate praescivit et ob hoc a filiis perditionis nulla praedestinatione discrevit » (Resp. ad cap. ob. Gall., resp. ad cap. 7; ML 51, 161). « Hi autem, de quibus dicitur: Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis; si enim fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum (1 Io 2, 19) voluntate exierunt, voluntate ceciderunt. Et quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati. Essent autem praedestinati, si essent reversuri et in sanctitate ac veritate mansuri. Ac per hoc praedestinatio Dei multis est causa standi, nemini causa labendi » (Resp. ad cap. obi. Vincentianarum, ad obi. 12; ML 51, 184; R 2033).

388. Ex dictis apparet doctrinam s. Augustini intellectam vel explicatam fuisse sensu fere cuiusdam praedestinatianismi. Talem errorem docuit Lucidus presbyter⁷. Secundum doctrinam praedestinatianismi aliqui homines absoluto decreto divino praedestinati sunt ad bonum et ad gloriam; alii ad malum destinati et ad poenam aeternam; libertas peccato originali exstincta, nihil valet in opere salutis; gratia vero voluntatem necessitat et non datur nisi praedestinatis. Hinc invincibiliter deducuntur homines ad terminum destinatum. FAUSTUS, Reiensis episcopus, a Lucido presbytero postulavit revocationem errorum; Lucidus in CONC. ARELATENSI (475) se subiecit. In libello subiectionis inter alia damnat sensum illum « qui dicit quod Christus Dominus et Salvator noster mortem non pro omnium salute susceperit; qui dicit quod praescientia Dei hominem violenter impellat ad mortem, vel quod cum Dei pereant voluntate, qui pereunt; ... qui dicit alios deputatos ad mortem alios ad vitam praedestinatos ... Ita autem assero gratiam Dei ut ... pronuntiem ... periclitari eum, qui salvus est, et eum qui periit, potuisse salvari. Christum etiam Deum et Salvatorem, quantum pertinet ad divitias bonitatis suae, pretium mortis pro omnibus obtulisse et quia nullum perire velit, qui est salvator omnium, maxime fidelium, dives in omnibus qui invocant illum ... » (Denz 160 a et b).

389. FAUSTUS⁸ opus « De gratia Dei et humanae mentis libero arbitrio » (ML 58) scripsit, ad doctrinam conc. Arelatensis et Lugdunensis contra Praedestinatianismum exponendam. Monachi scythae, Constantinopoli, cum errores circa libertatem et gratiam in hoc opere contineri putarent, sententiam HORMISDAE papae, et episcoporum africanorum, qui in Sardinia exsules morabantur, exquisiverunt. FULGENTIUS nomine aliorum episcoporum respondit (Ep. 17; ML 65, 451; R 2241 sqq.). Ex Sardinia quoque scripsit « Ad Monimum » libros tres, quorum primus est de duplici praedestinatione Dei, « una bonorum ad gloriam, altera malorum ad poenam » (ML 65, 151 sqq.; R 2253). In hoc opere respondet amico suo Monimo, qui putavit secundum sententiam Augustini Deum homines ad bonum et ad malum praedestinare. Rogantibus monachis scythis Fulgentius 7 libros contra Faustum scripsit, qui perditi sunt. Redux in Africam scripsit tres libros « De veritate praedestinationis et gratiae Dei » (ML 65, 603 sqq.) et Epistulam Synodicam episc. afric. de gratia (ep. Fulg. 15; ML 65, 435 sqq.; R 2276 sqq.).

390. FULGENTIUS duplicem praedestinationem aequalem ad bonum et gloriam, et ad malum et poenam omnino reicit; reicit quoque doctrinam Fausti. Voluntas Dei salvifica non est universalis; nam Dei voluntas est omnipotens; si ergo non omnes salvantur, non omnes vult salvare (De veritate praedest., l. 3, 18; ML 65, 661). De textu 1 Tim 2, 4 similes habet explicationes atque s. Augustinus. Doctrinam de praedestinatione sic proponit: « Praedestinavit illos ad supplicium, quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros, et praedestinavit ad regnum, quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros; istis, quod promisit, pie tribuens, illis nihilominus, quod praedixit, iuste retribuens. Sic autem Deus non omnia promisit, quae praedixit, quamvis praedixerit omnia, quae promisit; sicut non omnia praedestinavit, quae praescivit, quamvis omnia praedestinata praesciverit. Praescivit enim voluntates hominum bonas et malas, praedestinavit autem non malas, sed solas bonas. Et licet in eius praedestinatione non fuerit, ut malitiam voluntati humanae dedisset, fuit tamen in eius praedestinatione, quid humanae voluntatis malitiae reddidisset. Propter hoc, quia, sicut psalmista testatur, misericors est Dominus et iustus, praedestinavit iustos ad gloriam, iniquos ad poenam. Iustificandis ergo atque glorificandis praedestinatum misericordiae suae opus praedixit pariter et promisit; iniquis autem praedestinatum iustitiae suae opus praedixit tantummodo, non promisit » (Ad Monimum, l. 1 c. 24; ML 65, 171)⁹.

391. HORMISDAS Papa interrogationi Monachorum scytharum (supra nr. 389) respondit anno 520 Epistula ad Possessorem episcopum, in qua de Fausti libris dicit « neque illum recipi neque quemquam quos in auctoritate patrum non recipit examen catholicae fidei aut ecclesiasticae disciplinae, ambiguitatem posse gignere aut religiosis praeiudicium comparare ». Quoad quaestionem ipsam, de qua disputabatur, ait: « De arbitrio tamen libero et gratia Dei quid Romana, hoc est catholica, sequatur et servet Ecclesia, licet et variis libris beati Augustini, et maxime ad Hilarium et Prosperum (i. e. De praedestinatione Sanctorum; De dono perseverantiae) abunde possit agnosci, tamen et in scriniis ecclesiasticis expressa capitula continentur (Caelestini « Indiculus »?), quae si ibi desunt et necessaria creditis, destinabimus, quamquam qui diligenter Apostoli dicta considerat, quid sequi debeat, evidenter agnoscat » (ML 63, 492 sq.; Denz 173 a.).

392. In Gallia CAESARIUS, episcopus Arelatensis doctrinam s. Augustini contra asseclas Cassiani et Fausti defendit. Felix IV, Summus Pontifex, cuius mentem in hac controversia Caesarius rogaverat, misit ei 25 capitula; 8 priora desumpta erant ex « Capitulis s. Augustini », quae Ioannes Maxentius contra doctrinam Fausti Romam miserat; reliqua ex Prosperi « Libro sententiarum ex operibus s. Augustini delibatarum ». His Caesarius professionem fidei addidit, et totum proposuit episcopis, qui Orange ad dedicandam Ecclesiam convenerant, qui omnia acceptaverunt (CONCILIUM ARAUSICANUM II, anno 529; Denz 174 ss.). Bonifatius II, successor Felicis, confessionem approbavit (Denz 200 a et b). Reicitur Semipelagianismus; illis qui praedestinationem ad malum docent, cum omni detestatione anathema dicitur (Denz 200)¹⁰.

Praedestinatio ad malum reprobatur anno 785 ab HADRIANO I, epist. « Institutio universalis » ad episcopos Hispaniae (Denz 300).

393. Saeculo nono quaestio de praedestinatione de novo exorta est¹¹. GOTTSCHALCUS monachus duplicem docuit praedestinationem. In professione fidei, quam exhibuit Synodo Moguntinae (848) haec habet: « ... credo et profiteor ... quod gemina est praedestinatio, sive electorum ad requiem, sive reproborum ad mortem, quia sicut Deus incommutabiliter ante mundi constitutionem omnes electos suos incommutabiliter per gratuitam gratiam suam praedestinavit ad vitam aeternam, similiter omnino omnes reprobos, qui in die iudicii damnabuntur propter ipsorum mala merita, idem ipse incommutabilis Deus per iustum iudicium suum incommutabiliter praedestinavit ad mortem merito sempiternam » (Apud HINCMAR. De praedest., c. 6; ML 125, 89). Praeterea docuit: « Illos omnes impios et peccatores, quos proprio fuso sanguine Filius Dei redimere venit, hos omnipotentis Dei bonitas ad vitam praedestinatos irretractabiliter salvari tantummodo velit; et rursum illos omnes impios et peccatores, pro quibus idem Filius Dei nec corpus assumpsit nec orationem ne dico sanguinem fudit, neque pro eis ullo modo crucifixus fuit, quippe quos pessimos futuros esse praescivit, quosque iustissime in aeterna praecipitandos tormenta praefinivit, ipsos omnino perpetim salvari penitus nolit » (ibid., c. 27; ML 125, 275). Eum docuisse reprobum non bene agere, sed solum peccare, a Rabano refertur; verba ipsa Gotteschalci, quibus hoc dicatur, non habentur. (Duae aliae professiones fidei inveniuntur ML 121, 347; 350).

Videtur ergo docuisse 1) praedestinationem geminam; 2) Christum mortuum esse tantum pro praedestinatis; 3) voluntatem Dei salvificam tantum erga praedestinatos; 4) (probabiliter) reprobos non bene agere, sed tantum peccare¹².

394. Damnatus est in SYNODO MOGUNTINA 848, et missus ad Hincmarum, archiepiscopum Remensem, sub quo praeside anno 849 SYNODUS CARISIACA (Chiersy) habita est, in qua Gotteschalcus iterum damnatur. Hincmarus scripsit « Opusculum ad reclusos et simplices », ut monachis rem, de qua agebatur, explicaret. Non tamen omnes cum Hincmaro consentiebant. Ita RATHRAMNUS monachus Corbeiensis, Abbas SERVATUS LUPUS, PRUDENTIUS episcopus, REMIGIUS episcopus, quamvis reiciebant doctrinam Gotteschalci, putabant tamen admitti posse geminam praedestinationem, quam vero non intellexerunt uti Gotteschalcus. Hincmarus rogavit IOANNEM SCOTTUM ut contra Gotteschalcum scriberet, quod ille praestitit libro suo « De praedestinatione » 851 (ML 122, 355), in quo tamen ipse falsa statuit. Ita inter catholicos ex utraque parte disputabatur.

395. Anno 853 Hincmarus praesente Carolo Calvo SYNODUM habuit CARISIACI, qua statuebantur quattuor capitula de praedestinatione (Denz 316 sqq.) scl. 1) una est praedestinatio; 2) habemus liberum arbitrium ad bonum, praeventum et adiutum gratia, et ad malum, desertum gratia; 3) Deus vult salutem omnium hominum; 4) Christus pro omnibus passus est.

Contra illa PRUDENTIUS composuit quattuor capitula (apud HINCMAR. De praedest. praefat. ML 125, 64): 1) de libertate et necessitate gratiae; 2) duplex praedestinatio, ad vitam, ad poenam; 3) Christus sanguinem effudit pro multis, pro credentibus, non pro aliis; 4) voluntas Dei salvifica tantum erga salvandos.

Similiter REMIGIUS episcopus scripsit contra illa capitula « Libellum de tenenda immobiliter Scripturae veritate etc. » (ML 121, 1083); et cum 855 ob aliam quandam rationem plures episcopi convenirent VALENTIAM (Valence), Remigius, praeses huius synodi, usus est hac occasione, ut adderet 6 canones dogmaticos, contra Hincmarum, capitula Synod. Carisiacae et Ioannem Scottum (Denz 320 sqq.), qui non tam quoad rem, quam quoad modum loquendi opponuntur doctrinae Syn. Carisiacae. Una enim praedestinatio sec. conc. Caris. duplex habet obiectum, scl. donum gratiae et retributionem iustitiae (Denz 316); duplex vero praedestinatio Conc. Valent. est praedestinatio electorum ad vitam, impiorum ad mortem; i. e. ad poenam, non ad malum (Denz 322). Doctrina vero syn. Caris., quod pro omnibus mortuus sit Christus (Denz 319) ita in Conc. Valent. (Denz 323) impugnatur, ac si passio Christi adhuc prodesse potuerit illis, qui ante passionem Christi iam damnati erant. Et ita, non sine ratione Hincmarus conqueri potuit, sensum capitulorum fuisse mutatum¹³.

396. Duabus hebdomadis ante concilium nationale TULLENSE apud Saponarias (Savonnières prope Toul), episcopi qui Concilio Valentino interfuerant, in Langres conveniebant et ex canone 4 verba « quattuor ... sed et alia », i. e. censuram Conc. Carisiaci expunxerunt. In ipsa synodo Tullensi, cui episcopi 12 provinciarum intererant, Hincmarus quoque et Remigius, lecta sunt capitula Conc. Caris., et canones mutati Conc. Valent., sed tota res tractanda remittebatur ad proximum Concilium.

Mense Octobri 860 TOUCY habita est Synodus episcoporum 14 provinciarum. Approbabant epistolam synodalem, quam Hincmarus conscripserat, in qua continebantur veritates ab omnibus agnitae: Deus vult salutem omnium; Christus pro omnibus mortuus est, qui subsunt legi mortis; post Adami peccatum adest liberum arbitrium, gratia liberatum, sanatum, adiutum; mundus salvatur propter gratiam, iudicatur propter liberum arbitrium; asserenda praedestinatio electorum misericordia divina ex massa perditionis (Epist. synod. apud Hincmar. ep. 21; ML 126, 122 sqq.).

Ita haec disputatio erat finita.

397. PETRUS LOMBARDUS¹⁴ non ubique clare universalitatem voluntatis salvificae enuntiat. Eam tamen omnino tenet, cum dicat: « Sine personarum acceptione (Deus) omnes ad salutem vocat, non reputans illis delicta eorum » (In ep. ad Gal. 2, 6; ML 192, 107). Ad verba Hebr 2, 9: « videmus Iesum propter passionem mortis gloria et honore coronatum, ut gratia Dei pro omnibus gustaret mortem » notat: « Pro omnibus, scl. praedestinatis qui per eius mortem redempti sunt et salvati. Vel pro omnibus hominibus generaliter mortuus est, quia omnibus pretium suffecit. Ideo proprie dixit pro omnibus, quia non pro fidelibus tantum, sed pro mundo universo mortuus est. Et si enim omnes non credunt, ipse tamen quod suum est implevit » (ML 192, 419). Ad 1 Tim 2, 4 plures proponit, uti s. Augustinus, explicationes, quarum prima est: « Vult ergo Deus omnes salvos fieri, si accedant ad eum. Non enim sic vult, ut nolentes salventur, sed vult eos salvari, si et ipsi velint » (ML 192, 338). In sententiarum libro 1 dist. 46 illa verba Apostoli intelligit solum de voluntate Dei absoluta, qua Deus « Quaecumque voluit, fecit » (Ps. 113, 1). Distinctionem Ioannis Damasceni in voluntatem antecedentem et consequentem nondum novit. Eam Guilelmus Altissiodorensis (initio saec. 13), apud theologos latinos introduxisse videtur¹⁵.

Praedestinationem intelligit complete, ad gratiam et gloriam. « Et est praescientia sive providentia non de futuris tantum, sed de omnibus, de bonis scl. et de malis; dispositio vero de faciendis; praedestinatio de omnibus salvandis et de omnibus bonis, quibus et hic liberantur, et in futuro coronabuntur. Praedestinavit enim Deus ab aeterno homines ad bona eligendo et praedestinavit eis bona praeparando » (Sent. lib. 1 d. 35). « Proprie autem praedestinatio est praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Praedestinatio igitur est gratiae praeparatio, quae sine praescientia esse non potest. Potest autem sine praedestinatione esse praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus; sed praescivit Deus etiam, quae non est ipse facturus, id est omnia mala ... Quocirca praedestinatio Dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio; gratia vero est, ut dixi, praedestinationis effectus. Et secundum hoc ita expone litteram: Nam Deus praedestinavit, id est in praescientia apud se ab aeterno praeparavit, id est ad praemia promissa elegit, quos praescivit fieri conformes imaginis Filii eius, ut scl. portemus imaginem caelestis, id est Christi, sicut portavimus imaginem terreni Adae » (In ep. ad Rom. 8, 29; ML 191, 1449). Et cum praedestinationem consideret complete, ad gratiam et gloriam, eius gratuitatem inde deducere potest, quod gratiae non est meritum: « Cum ergo gratiae, quae apponitur homini ad iustificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt exsistere merita » (Sent. lib. 1 d. 41).

398. S. BONAVENTURA¹⁶ docet cum Ioanne Damasceno antecedentem voluntatem Dei salvificam universalem condicionalem, consequentem vero absolutam circa eos qui de facto salvantur. « Voluntas antecedens est voluntas respectu eius, propter quod Deus hominem fecit, et est irrefragabiliter bonorum. Voluntas autem consequens est voluntas, non quae sequitur merita, sed quae vult aliqua secundum praescientiam meritorum ». In 1 d. 46 q. 1.

399. Primariam quaestionem de praedestinatione et reprobatione ita exponit: Utrum praedestinatio vel reprobatio habeant in nobis causam meritoriam.

« Respondeo: Ad hoc intelligendum notandum, quod in praedestinatione tria intelliguntur: primum est propositum aeternum; secundum est temporalis gratificatio; tertium vero aeterna glorificatio. Similiter in reprobatione intelliguntur tria, scilicet aeternum propositum, et temporalis obduratio, et aeterna damnatio. — Quantum ad primum et ultimum similiter iudicandum: nam ultima, scilicet poena et gloria simpliciter cadunt sub merito; primum vero, scilicet propositum aeternum, eo ipso quo aeternum est, meritum habere non potest. Quantum vero ad medium, quod est gratificatio et obduratio, differenter iudicandum. Nam obduratio simpliciter cadit sub demerito sive sub malo merito, gratificatio vero nec simpliciter sub merito nec simpliciter extra. — Est enim meritum congrui, digni et condigni. Meritum congrui est, quando peccator facit quod in se est et pro se. Meritum digni, quando iustus facit pro alio. Meritum condigni, quando iustus operatur pro se ipso, quia ad hoc ordinatur gratia ex condigno; ad gratiam autem alteri promerendam non omnino ex condigno, quia peccator omni bono est indignus, nec solum ex congruo, quia iustus dignus est exaudiri. — Gratificatio ergo sub merito congrui potest cadere quoad ipsum gratificandum, sub merito digni quantum ad alium virum sanctum, sub merito condigni quantum ad neutrum, et hoc proprie loquendum est meritum.

« Respondendum ergo ad quaestionem, cum quaeritur, utrum praedestinatio et reprobatio cadant sub merito, quod simpliciter loquendo, quantum ad principale significatum, neutra cadit sub merito; quantum vero ad connotatum, reprobatio cadit sub merito simpliciter, praedestinatio vero secundum quid ». In 1 d. 41 a. 1 q. 1.

400. Utrum praedestinatio et reprobatio habeant in Deo rationem motivam; ibid. q. 2.

« Respondeo: Dicendum quod cum quaeritur utrum aeternum Dei propositum sive electio vel reprobatio rationem habeat, hoc non intelligitur quantum ad voluntatem divinam vel eius actum, qui Deus est, sed quantum ad ordinationem voliti ad eius voluntatem. Et si quaeratur ratio causalis vel meritoria, respondetur, quod non.

« Si autem quaeratur ratio congruitatis et decentiae, respondent quidam, quod ipsa Dei voluntas sibi ipsi est ratio, nec est alia ratio, quare istum elegit, nisi quia placet; et haec est sufficiens per omnem modum, quia est causa causarum, et ratio rationum; et eo ipso quod placet ideo rectum est propter summam ipsius voluntatis rectitudinem, quia non tantum est recta, sed etiam regula. — Sed cavendum est, ne, dum voluntatem Dei magnificare volumus, potius voluntati eius derogemus. Si enim non esset alia ratio, quare Deus istum elegit et illum non, nisi quia placet, certe iam non occulta dicerentur divina iudicia, sed manifesta, cum quilibet hanc rationem capiat; nec dicerentur mirabilia, sed potius voluntaria.

« Et propter hoc dicendum, quod propositum illud aeternum, sicut dicit Augustinus, et habetur in littera, et voluntas illa est rationabilissima et rationem habet; et sicut ab aeterno fuit, ab aeterno rationem habuit, non aliam propter essentiam, sed propter connotatum. Quid autem sit illud in electione hominum vel reprobatione, nobis non est omnino notum, nec omnino ignotum.

401. Propter hoc notandum, quod quaedam sunt opera, quae exeunt a divina voluntate cum alio ad hoc ordinato ordine necessitatis, sive necessitatem sumamus in causando, sive in merendo vel disponendo, ut pluere et remunerare, sive damnare et salvare; et respectu talium divina voluntas habet rationem in generali et speciali. Unde si quaeratur: quare Deus vult pluere? respondetur: propter nostram utilitatem. Similiter si quaeratur: quare vult remunerare aliquos? respondetur: propter suam gloriam. — Similiter habet rationem in speciali, ut si quaeratur: quare vult Deus pluere in hieme, non in aestate? tunc respondetur: quia vapores aquosi magis in hieme abundant quam in aestate. Similiter si quaeratur: quare magis vult salvare Petrum quam Iudam? respondetur: quod iste habuit bona merita, ille vero mala. — Quaedam autem sunt opera, quae sunt a divina voluntate cum alio ad hoc ordinato ordine congruitatis, sicut est nostra gratificatio vel iustificatio, quae est a divina voluntate cum cooperatione et praeparatione liberi arbitrii; et hoc, quia « qui creavit te sine te, non iustificabit te sine te » (August., sermo 169 c. 11 nr. 13). Et hoc dictum est secundum congruentiam; adiutores enim Dei sumus (1 Cor. 3, 9). Attamen Deus sine praeparatione et cooperatione iustificat, ut patet de sanctificatis in utero, et ut dicunt de Paulo. Et respectu talium operum habet rationem voluntas in generali et habet in speciali, sed in generali certam, in speciali occultam.

402. « Si enim quaeritur: quare Deus vult iustificare? respondetur: ad misericordiae suae ostensionem. Et si quaeritur: quare non vult omnes homines iustificare voluntate beneplaciti? dicendum, quod hoc est propter iustitiae suae ostensionem. Unde Augustinus vigesimo primo de Civitate Dei: « Si remanerent omnes in poena, non appareret misericordis gratia redimentis. Rursus, si omnes transferrentur de tenebris ad lucem, in nullo appareret severitas ultionis, in qua propterea plures quam in illa sunt, ut sic appareret, quid omnibus debebatur ». — Si quaeratur in speciali: quare magis vult iustificare unum quam alium, duobus similibus demonstratis? quia multae possunt esse rationes congruentiae, ideo non est certitudo a parte rei. Et ideo cum cognitio nostro pendeat a certitudine rei, nullus certam potest invenire rationem, nisi habeat per revelationem illius cui dubia sunt certa. Et quia non fuit nobis expediens ad salutem ista cognitio, sed occultatio fuit necessaria propter humilitatem; ideo Deus noluit revelare, et Apostolus non fuit ausus inquirere, sed ostendit defectum nostrae intelligentiae, cum exclamavit undecimo ad Romanos: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae eius, etc. ».

403. S. THOMAS¹⁷ agit de Dei voluntate salvifica: In 1 d. 46; d. 47 q. 1 a. 1; De veritate, q. 23 a. 2 c.; S. Theol. 1 q. 91 a. 6 ad 1; de praedestinatione: In 1 d. 40 et 41; De Veritate, q. 6 a. 1-6; S. Theol. 1 q. 23; 24.

Cum Ioanne Damasceno docet voluntatem Dei salvificam antecedentem universalem, non vero consequentem. « Deus antecedenter vult omnem hominem salvari, sed consequenter vult quosdam damnari secundum exigentiam suae iustitiae » (S. Theol. 1 q. 19 a. 6 ad 1).

1 q. 23 de praedestinatione haec fere habet: Praedestinationis ex parte actus nulla est causa; ex parte effectus in communi (i. e. totius effectus) ratio est ipsa divina bonitas, nulla causa ex parte nostra; ex parte autem effectus in particulari unus effectus est ratio alterius. Ratio cur omnino sint et praedestinati et reprobati est ipsa bonitas divina manifestanda in sua misericordia et iustitia; cur autem hos elegerit in gloriam, illos reprobaverit, nullam habet rationem nisi divinam voluntatem. S. Th. 3 q. 1 a. 3 ad 4: « Praedestinatio praesupponit praescientiam futurorum; et ideo sicut Deus praedestinat salutem alicuius hominis per orationes aliorum implendam, ita etiam praedestinavit opus Incarnationis in remedium humani peccati ».

404. Theologi saeculi 13. obiectum praedestinationis habent gratias in hac vita conferendas et gloriam aeternam; ergo de praedestinatione complete spectata agunt¹⁸. Propterea gratuitatem eius inde probare possunt, quod ipsa gratia non sit ex merito hominis. Gratuitas autem praedestinationis ad gloriam praecise spectatae, nequit probari ex gratuitate gratiae. Alia consideratio incipit cum Scoto¹⁹. Verba Apostoli 1 Tim 2, 4 melius exponenda censet « de voluntate antecedente sic, id est, vult omnes homines salvare et salvos fieri, quantum scl. est ex parte sui, et voluntate sua antecedente, pro quando dedit eis dona naturalia et leges rectas et adiutoria communia sufficientia ad salutem ». In 1 d. 46 q. unica.

« Praedestinatio proprie sumpta dicit actum voluntatis divinae, videlicet ordinem electionis per voluntatem divinam alicuius creaturae intellectualis vel rationalis ad gratiam et gloriam: licet posset accipi pro actu intellectus concomitante istam electionem ». In 1 d. 40 q. unica.

405. In 1 d. 41 q. unica quaerit: « Utrum sit aliquod meritum praedestinationis vel reprobationis ».

Affert primo sententiam s. Augustini, quam ipse Augustinus retractavit; deinde sententiam Magistri, nullum esse meritum praedestinationis et reprobationis; tertia est sententia quod « quidquid Deus operatur circa creaturas, solo beneplacito suae voluntatis operatur, ut super hoc non sit alia ratio vel causa ponenda ». Affert rationes quibus haec sententia a quodam²⁰ impugnatur. Quartam proponit sententiam ipsius huius impugnantis: « Nulla est ratio actionis divinae, neque ut finis, nisi ut bonitas sua manifestetur, neque ut efficiens, nisi voluntas sua ». Sed in quantum terminatur ad aliquod obiectum « est assignare aliquam rationem, per quam scilicet illud ens circa quod est actio ut ens ad finem congruit fini ». In speciali haec ratio est « bonus usus liberi arbitrii praevisus ex parte electi, et malus usus liberi arbitrii praevisus ex parte reprobati ». Hanc sententiam ipse Scotus impugnat et dein affert quintam sententiam:

406. « Potest aliter dici, quod praedestinationis nulla est ratio etiam ex parte praedestinati aliquo modo prior ista praedestinatione; reprobationis tamen est aliqua causa, non quidem propter quam Deus effective reprobat in quantum est actio Dei, sicut argutum est in praemissa opinione, quia tunc Deus esset passivus, sed propter quam ista actio sic terminetur ad istud obiectum et non ad aliud.

« Primum probatur, quia volens ordinate finem et ea quae sunt ad finem, prius vult finem quam aliquod entium ad finem, quia propter talem finem alia vult; ergo cum in toto processu quo creatura beatificabilis perducitur ad perfectum finem, finis ultimus sit beatitudo perfecta, Deus volens huic aliquid istius ordinis, primo vult huic creaturae beatificabili finem, et quasi posterius vult sibi alia quae sunt in ordine illorum quae pertinent ad illum finem: sed gratia, fides, merita, et bonus usus liberi arbitrii, omnia ista ad istum finem sunt ordinata, licet quaedam remotius et quaedam propinquius; ergo primo isti vult Deus beatitudinem quam aliquod istorum, et prius vult ei quodcumque istorum quam praevideat ipsum habiturum quodcumque istorum; igitur propter nullum istorum praevisum vult ei beatitudinem.

« Secundum probatur, quia damnatio non videtur bona nisi quia iusta; nam, secundum August. 11. Super Gen. c. 17, non prius est Deus ultor quam aliquis sit peccator; videtur enim esse crudelitatis punire aliquem, non praeexsistente in eo culpa; igitur a simili, non vult Deus prius aliquem punire quam videat aliquem esse peccatorem. Non igitur primus actus voluntatis divinae circa Iudam est velle damnare Iudam, prout Iudas offertur in puris naturalibus, quia tunc videretur velle damnare sine culpa; sed videtur quod oportet Iudam offerri voluntati divinae sub ratione peccatoris antequam velit ipsum damnare; ergo cum reprobare sit velle damnare, reprobatio habet ex parte obiecti rationem aliquam, scilicet peccatum finale praevisum.

« Hoc confirmatur auctoritate Augustini in libro De Praedestinatione Sanctorum, et ponitur in littera.

407. Contra istud: Petrus et Iudas aequales in naturalibus voliti a Deo in esse exsistentiae in illo instanti in quo offeruntur voluntati divinae in exsistentia naturali, et aequales, Deus, per te, primo vult Petro beatitudinem. Quaero tunc, quid vult Iudae? Si damnationem, habetur propositum, quia tunc reprobat sine omni ratione. Si beatitudinem, ergo praedestinat Iudam.

« Dici potest quod in isto primo instanti nihil vult Iudae sed tantum est ibi negatio volitionis gloriae. Et similiter quasi in secundo instanti naturae, quando vult Petro gratiam, adhuc nullus actus positivus voluntatis divinae est circa Iudam, sed tantum negativus. In tertio instanti, quando vult permittere Petrum esse de massa perditionis, sive dignum perditione, et hoc sive propter peccatum originale, sive actuale, tunc vult permittere Iudam simili modo esse filium perditionis, et hic est primus actus positivus: uniformis quidem circa Petrum et Iudam; sed ex isto actu est illud verum: Iudas erit finaliter peccator, positis illis negationibus, scilicet, quod non vult sibi dare gratiam, nec gloriam. In quarto instanti offertur Iudas ut peccator finaliter voluntati divinae, et tunc ipse vult iuste punire et reprobare Iudam.

« Nec mirum quod non ponitur similis processus praedestinationis et reprobationis, quia bona omnia attribuuntur principaliter Deo, mala autem nobis; et ita Deum praedestinare sine ratione congruit bonitati suae, sed ipsum velle damnare non videtur sibi immediate posse attribui respectu obiecti ut cogniti in suis puris naturalibus, sed tantum respectu obiecti ut cogniti in peccato mortali finali.

« Potest confirmari ista responsio per simile: ponamus duos ex parte sui aeque gratiosos mihi, quorum alterum diligo, alterum non. Et istum quem diligo praeordino ad aliquod bonum, per quod possit mihi placere; illum autem quem non diligo non praeordino ad tale bonum. Si ita esset quod in potestate mea esset permittere eos posse offendere, possem velle permittere, utrumque offendere, et ex quo illum perducere non volo ad illud per quod posset mihi placere, praescirem offensam eius perpetuam, et ita me iuste punire eum; praescirem autem offensam alterius remittendam, sive commutandam ad quod vellem.

408. Sed adhuc contra istud instatur, quia Deus certitudinaliter non praevidet Iudam esse malum secundum istam viam; nam sola permissio alicuius actus et certitudo de permissione non facit certitudinem de illo actu, quia oporteret habere aliquam causam effectivam; igitur ex hoc solo quod Deus praescit se velle Iudam permittere peccare, non erit certus de Iuda peccaturo vel Iudam peccaturum; et loquamur de Angelo bono et malo, qui non erant in peccato originali, ex hoc, inquam, solo non videtur quod sciat Luciferum esse peccaturum, et ex hoc solo, ut videtur, non offertur sibi Lucifer ut peccator.

« Praeterea quid est istud velle permittere Luciferum peccare? Si hoc est aliquis actus positivus voluntatis respectu peccati, igitur videtur quod vult eum peccare. Si non est actus positivus respectu actus peccati, sed respectu actus permissionis, tunc erit reflexus, et tunc erit quaerere de ista permissione, quis actus sit? Si actus positivus voluntatis, ergo videtur adhuc quod Deus habeat actum positivum respectu peccati quod permittit.

409. Primum istorum solvitur per hoc, quod Deus praescit se cooperaturum Lucifero ad substantiam illius actus qui erit peccatum. Hoc autem praescit quia vult cooperari illi, si est peccatum commissionis, vel praescit se non cooperaturum ad actum aliquem, si non vult ipsum, et hoc si iste actus primus esset peccatum omissionis; et sciendo se cooperaturum ad talem substantiam actus cum non circumstantiis debitis, vel non cooperaturum ei ad actum necessarium, et per consequens quem omittet, sciet illum peccaturum; ita quod scit hunc peccaturum, non solum quia scit se permissurum, sed etiam quia scit se cooperaturum huic ad substantiam actus non circumstantionati, et per consequens iste committet, vel non cooperaturum ei ad actum necessarium, et per consequens iste omittet.

« Secundum dubium difficultatem quaerit tangentem divinam voluntatem, de qua non modo sed alias.

410. De istis opinionibus omnibus quia Apostolus videtur disputans de ista materia ad Rom in fine quasi totum imperscrutabile relinquere: O altitudo, inquiens, divitiarum sapientiae et scientiae Dei; et quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius eius fuit? ideo ne scrutando, de profundo, secundum dictum Magistri, eatur in profundum, eligatur quae magis placet, dum tamen salvetur libertas divina sine aliqua iniustitia, et alia quae salvanda sunt circa Deum ut libere eligentem; et qui aliam opinionem tenuerit respondeat ad ea quae facta sunt contra eam » (Op. Ox. in 1 d. 41 q. unica).

411. Quintam sententiam Scotus videtur tamquam novam, ab aliis ei notis diversam proponere. Clare apud ipsum invenitur doctrina de praedestinatione ad gloriam praecise sumpta: Primo Deus absolute homini determinato vult gloriam aeternam; consequenter ei vult omnia, quae ad hunc finem eum perducunt. Haec absoluta voluntas vitae aeternae antecedit omne meritum eiusque praevisionem: praedestinatio est omnino gratuita. Habetur quoque in sententia Scoti reprobatio antecedens negativa, licet ipsum terminum non adhibeat: negatio volitionis (absolutae) gloriae relate ad Iudam, ad quam consequitur, ut Iudas post peccatum maneat finaliter peccator; propterea Deus iuste eum vult reprobare: reprobatio positiva consequens. Haec sententia apud theologos saeculi 14 et 15 apparet ut sententia Scoti, quam plures ex eius discipulis defendunt²¹. Explicita distinctio duplicis reprobationis invenitur apud IOANNEM DE BASSOLIS (1333) qui in 1 d. 41 q. unica dicit: « Reprobatio autem (licet non proprie accipiendo ipsam) dupliciter dicitur. Uno modo pro nolle alicui gloriam vel vitam aeternam, et sic correspondet ipsa praedestinationi, et accipitur etiam proprie. Alio modo pro velle infligere alicui poenam, et sic proprie non accipitur, sed magis est aliquid posterius reprobatione »²².

412. Ex sequentibus unus propter influxum suum in Ioannem Wiclif nominandus est THOMAS BRADWARDINUS (1349), qui summa consequentia urget Dei causalitatem universalem, non impedibilem nec frustrabilem ullo modo. In actibus quoque liberis homo a Deo necessitatur. « Nullus ergo hominum est dominus sui actus omnino simpliciter et penitus absolute ... sed tantum sec. quid, scilicet respectu causarum omnium secundarum subserviens necessario causae primae » (De causa Dei adversus Pelagium, l. 3 c. 9). Numquam ergo « permissio » ex parte Dei respectu creaturae, sed semper voluntas positiva; antecedens necessitas. Hinc praedestinatio et reprobatio secundum omnem respectum in solo Deo habent rationem, habetur de facto gemina praedestinatio, sensu falso.

Similiter IOANNES WICLIF († 1384). « Et sic videtur mihi probabile ... quod Deus necessitat creaturas singulas ad quemlibet actum suum, et sic sunt aliqui praedestinati, hoc est post laborem ordinati ad gloriam, aliqui praesciti, hoc est post vitam miseram ad poenam perpetuam ordinati » (Trialogus, l. 1 c. 14).

413. Eaedem cogitationes occurrunt apud REFORMATORES saec. 16. Secundum LUTHERUM Deus est causa absolute libera et efficax omnium quae fiunt; et cum Deus sciat, quae vult, praescientia eius est infallibilis. Quae autem Deus vult, libere vult; hinc impossibile nobis est perscrutari rationes ob quas ita vel ita vult. Quidquid Deus vult, necessario fiet. Ea quoque, quae homo libere facit, vel libero arbitrio tribuit, de facto sunt necessaria; homo a Deo motus est necessitatus, non coactus.

414. Deus omnes movet vel ad bonum vel ad malum. « Quando ergo Deus omnia movet et agit, necessario movet etiam et agit in Satana et impio. Agit autem in illis taliter, quales illi sunt et quales invenit, hoc est cum illi sint aversi et mali et rapiantur motu illo divinae omnipotentiae, non nisi aversa et mala faciunt, tamquam si eques agat equum tripedem vel bipedem, agit quidem taliter, qualis equus est, hoc est equus male incedit. Sed quid faciat eques? equum talem simul agit cum equis sanis, illo male, istis bene, aliter non potest, nisi equus sanetur. Hic vides Deum, cum in malis et per malos operatur, mala quidem fieri, Deum tamen non posse male facere, licet mala per malos faciat, quia ipse bonus male facere non potest, malis tamen instrumentis utitur, quae raptum et motum potentiae suae non possunt evadere. Vitium igitur est in instrumentis, quae ociosa Deus esse non sinit, quod mala fiunt, movente ipso Deo »²³. « At cur non simul mutat voluntates malas, quas movet? Hoc pertinet ad secreta maiestatis, ubi incomprehensibilia sunt iudicia eius. Nec nostrum hoc est quaerere, sed adorare mysteria haec »²⁴.

415. « Aliter de Deo vel voluntate Dei nobis praedicata, revelata, oblata, culta, et aliter de Deo non praedicato, non revelato, non oblato, non culto disputandum est. Quatenus igitur Deus sese abscondit et ignorari a nobis vult, nihil ad nos. Hic enim vere valet illud: Quae supra nos, nihil ad nos ... Sic dicimus: Deus pius non deplorat mortem populi quam operatur in illo, sed deplorat mortem, quam invenit in populo et amovere studet. Hoc enim agit Deus praedicatus, ut ablato peccato et morte salvi simus. Misit enim verbum suum et sanavit nos. Ceterum Deus absconditus in maiestate neque deplorat neque tollit mortem, sed operatur vitam, mortem et omnia in omnibus ... Multa facit Deus, quae verbo suo non ostendit nobis. Multa quoque vult, quae verbo suo non ostendit sese velle. Sic non vult mortem peccatoris, verbo scilicet, vult autem illam voluntate illa imperscrutabili ... Quid vero, cur et quatenus illa velit, hoc prorsus non licet quaerere, optare, curare aut tangere, sed tantum timere et adorare. Igitur recte dicitur: Si Deus non vult mortem, nostrae voluntati imputandum est, quod perimus. Recte, inquam, si de Deo praedicato dixeris. Nam ille vult omnes homines salvos fieri, dum verbo salutis ad omnes venit, vitiumque est voluntatis, quae non admittit eum, sicut dicit Matth 23: Quoties volui congregare filios tuos et noluisti? Verum quare maiestas illa vitium hoc voluntatis nostrae non tollit aut mutat in omnibus, cum non sit in potestate hominis, aut cur illud ei imputet, cum non possit homo eo carere, quaerere non licet, ac si multum quaeras numquam tamen invenies, sicut Paulus Rom 11 dicit: Tu quis es, qui respondeas Deo? »²⁵.

416. « Caecutiant sane hic infinita milia doctorum probatissimorum et scripturas fingant dilucidas non esse et quaestionem difficilem paveant. Nos habemus verba clarissima, quae sic sonant: Cuius vult, miseretur, quem vult, indurat; item: Dicis itaque mihi: quid queritur? Voluntati eius quis resistet? Nec est quaestio difficilis, imo nihil facilius etiam communi sensu, quam hanc sequelam esse certam, solidam, veram: Si Deus praescit, necessario fit, ubi hoc ex scripturis praesuppositum fuerit, quod Deus neque errat neque fallitur. Difficilem esse quaestionem fateor imo impossibilem, si simul utrumque voles statuere et praescientiam Dei et libertatem hominis »²⁶.

In tali doctrina necessaria est praedestinatio et reprobatio antecedens, non solum negativa sed etiam positiva.

417. Ulterius ZWINGLI procedit, secundum quem alios Deus destinat ad salutem, alios ad interitum ad ostendendam suam iustitiam. Consequenter ad aeternam suam electionem Deus in homine efficit fidem.

MELANCHTHON, initio cum Luthero praedestinatianus postea sententiam mutavit; hinc in Confessione Augustana quaestio de praedestinatione omissa est. In formula vero Concordiae (1580) art. 11 praedestinatio ita exhibetur, ut promissio Evangelii sit facta omnibus; illos quos credituros praevidet Deus, ab aeterno eligit; sic apud hominem est ratio, si non eligatur.

418. CALVIN: Quidquid fit, ab aeterno Deus decrevit, in tempore mandat exsecutioni. Creaturae sunt instrumenta in manu Dei, cuius voluntas necessitatem imponit creaturis, non tamen liberis coactionem. Finis voluntatis et operationis divinae est gloria Dei, cum qua cohaeret salus hominum. Malum Deus non solum permittit, sed positive vult; vult quoque perditionem aliquorum hominum. Sed malum illud, quod Deus vult, et quod homo committit, non est homini praeceptum, et hinc est culpa hominis, si peccat et a Deo relinquitur perditioni. Cur voluerit Deus tale quid, a nobis cognosci non potest; voluntas Dei enim est ultima ratio omnium, et quaerere rationem ultimae rationis, caret sensu. « Lapsus est primus homo, quia Dominus ita expedire censuerat; cur censuerit, nos latet; certum tamen est, non aliter censuisse, nisi quia videbat nominis sui gloriam inde merito illustrari » (Inst. 3, c. 23, n. 8). Partem hominum Deus decrevit saluti, partem reprobationi; hoc duplex decretum voluntatis divinae est praedestinatio. Quaestio cur ita, non habet sensum; scl. quia voluit. Praedestinationem ita definit: « Praedestinationem vocamus aeternum Dei decretum, quo apud se constitutum habuit, quid de unoquoque homine fieri vellet. Non enim pari condicione creantur omnes, sed aliis vita aeterna, aliis damnatio aeterna praeordinatur. Itaque prout in alterutrum finem quisque conditus est, ita vel ad vitam vel ad mortem praedestinatum dicimus » (Instit. 3 c. 21 n. 5)²⁷.

419. In Hollandia contra rigidam, orthodoxam Calvini doctrinam orta est duce ARMINIO doctrina multum mitigata: Deus decrevit ex genere humano lapso illos salvare qui credunt et perseverant in fide; pro omnibus Christus est mortuus; non credentes Deus decrevit in peccato relinquere et condemnare. Contra illos convocata est synodus dordracena (1618-19) in qua Arminiani damnati et exclusi sunt. Orthodoxi deinde suam exposuerunt doctrinam; quoad quaestionem de praedestinatione duae adhuc erant inter illos sententiae; alii, duce GOMARO, doctrinam Calvini propria sua rigiditate retinebant, secundum quam Deus libere ab aeterno sine ullo respectu ad peccatum originale partem generis humani destinavit saluti ad ostendendam suam misericordiam, partem ad aeternam mortem ad ostendendam iustitiam suam. Vocantur Supralapsarii. Argumentum Gomari inter alia erat: « Cum enim finis sit causa, cuius gratia res est, primus est in intentione, et postremus in exsecutione » (In ep. ad Rom., c. 9). Alii, et erat in synodo maior numerus, docebant praedestinationem esse decretum Dei aeternum redimendi per Christum et salvandi partem generis humani lapsi; reliquos vero relinquendi perditioni: Infralapsarii. Quamvis priorem sententiam Synodus non explicite reiciat, doctrina tamen eius est infralapsaria. Est in Deo decretum praedestinationis et reprobationis. Decretum praedestinationis dicit electionem determinatarum personarum ex genere humano lapso ad salutem, destinationem Christi ut medii et fundamenti salutis eorum, collationem vocationis efficacis, iustificationis, glorificationis. Decretum reprobationis dicit, libere Deum decrevisse aliquos homines relinquere in miseria universali, illis non conferre fidem neque gratiam conversionis, sed eos damnare ad ostendendam suam iustitiam.

420. Secundum IANSENIUM partem hominum Deus ante praevisa merita praedestinavit ad aeternam gloriam; non autem vult omnes homines, qui in Adam peccaverunt, salvari. Eo quod partem tantum eorum decrevit salvare ex illa perditione, reliqui negative reprobati sunt: immo dici possunt positive reprobati, nam positive velle, ut sint exclusi a vita aeterna, est velle ut sint damnati. Ratio ergo huius reprobationis est peccatum originale. Pro his reprobatis Christus non est mortuus, sed pro solis praedestinatis (Denz nr. 1096).

421. In CONCILIO TRIDENTINO praedestinatio ad malum, et doctrina secundum quam solis praedestinatis gratia iustificationis daretur, reiecta erat, sess. 6 can. 17 (Denz 827). Quaestiones de gratia et libero arbitrio, de praedestinatione et reprobatione multum illis temporibus et inter theologos catholicos tractari, patet²⁸. De praedestinatione et reprobatione duae imprimis sententiae proponebantur.

422. Secundum unam sententiam (imprimis Bañezianorum)²⁹ duo decreta³⁰ distinguuntur: alterum, quod vocatur decretum intentionis, quo Deus intendit finem, i. e. gloriam determinatorum hominum determinato gradu, et quidem in adultis hanc gloriam etiam tamquam meritum; consequenter ad hunc finem eligit media, gratiam et merita, quibus illi homines illum finem assequuntur; ordo ergo est: gloria, merita, gratia. Hoc decretum intentionis praescientiam Dei circa hominis cooperationem non supponit: ita est quia Deus vult. Alterum est decretum exsecutionis vel imperii, quo Deus decernit exsecutioni dare in tempore, quae intenderat; ergo conferendi gratiam, ut electi actus ponant, merita illa acquirant et tandem perveniant ad gloriam sicuti praeordinatum erat a Deo; ordo ergo est: gratia, merita, gloria. Homines qui ita non sunt praedestinati, non salvabuntur, sunt negative reprobati. « Reprobatio dividitur in negativam et positivam. Negativa, secundum aliquos, est mera non electio ad gloriam. Secundum alios vero est actus positivus quo Deus aliquos, non solum non eligit, sed actu positivo excludit a gloria. Positiva autem est actus quo aliquibus praeparatur poena tum damni tum sensus »³¹.

423. Deus vult salutem omnium hominum non absolute, sed condicionate; haec autem condicio est: servanda pulchritudo universi et bonum universale iustitiae et misericordiae. « Voluntas antecedens importat formaliter in Deo actum condicionatum, quo vellet salutem omnium, nisi ex hoc impediretur pulchritudo universi et bonum universale iustitiae et misericordiae ». « Si omnes universaliter salvarentur, impediretur bonum universale providentiae divinae ac perfectio universi, ad quam requiruntur diversi gradus in rebus et quod ex illis quaedam supremum quaedam infimum locum teneant; impediretur etiam manifestatio iustitiae divinae et maior splendor misericordiae eius circa electos, quae bona sunt multo maiora, quam salus aliquorum »³². Haec ergo indicatur ratio, cur omnino Deus ordinem elegerit in quo non omnes salvantur.

424. Si autem quaeritur, cur hos homines Deus non praedestinaverit, non unum est Bañezianorum responsum.

a) Unica ratio est divina voluntas hominem excludens a beneficio prorsus indebito. « Non solum comparative sed etiam absolute loquendo nulla datur causa reprobationis. Itaque neque peccatum actuale neque peccatum originale neque utrumque simul praevisum a Deo fuit de facto causa meritoria vel motiva reprobationis alicuius, quantum ad omnes eius effectus »³³. Ita ALVAREZ, IOANNES A ST. THOMA, SALMANTICENSES, alii.

b) Reprobatio negativa hominum in statu naturae lapsae supponit praevisionem peccati originalis: GONET, GOTTI, MASSOULIÉ.

c) Reprobatio negativa non est voluntas Dei excludentis ante omnem actualem culpam praevisam aliquos angelos sive homines lapsos a gloria aeterna tamquam a beneficio indebito, sed est voluntas Dei permittentis ut aliqui defectibilitati suae permissi in actualia peccata labantur et sua culpa ab aeterna gloria excidant et deinde illos (post praevisa eorum peccata personalia) re ipsa excludendi a gloria seu a regno caelesti aeternaeque poenae tam damni quam sensus addicendi. « Negamus quidem reprobos ante culpam excludi positive a gloria, tamquam beneficio indebito, at contendimus ipsos ante culpam excludi ab electione efficaci ad gloriam »³⁴. Ita GOUDIN, GRAVESON, BILLUART.

Haec est doctrina quae statuit praedestinationem ad gloriam ante praevisa merita et reprobationem negativam. Exsecutio habetur praedeterminationibus physicis.

425. Similis doctrina invenitur etiam apud aliquos, qui non defendunt praedeterminationes physicas: BELLARMINUS, SUÁREZ, RUIZ.

Secundum BELLARMINUM³⁵ nulla assignari potest ratio praedestinationis ex parte nostra; ex parte Dei in genere dici potest, ut ostendatur misericordia et iustitia ipsius; in particulari vero dubitari non potest quin Deo non desit sua ratio, cur istum potius quam illum praedestinare voluerit ad vitam, quamvis ea nobis occulta sit; sequitur autem praedestinatio praevisionem peccati originalis. « Itaque, secundum modum nostrum intelligendi, iste fuisse videtur ordo praedestinationis in mente divina. Primum praevidit Deus, si hominem conderet, eum lapsurum cum omni posteritate, et simul vidit, posse se variis modis liberare vel omnes vel aliquos pro arbitratu suo. Deinde voluit hominem condere, ac ut laberetur permittere, et quosdam ex numero lapsorum misericorditer liberare, aliis in massa perditionis iuste relictis. Tertio excogitavit remedia, salvandis electis idonea, in quibus primum locum habuit Incarnatio et passio Salvatoris. Quarto approbavit ea remedia, et tunc elegit Christum et nos in ipso, ante mundi constitutionem. Quinto disposuit, ordinavit et quodammodo imperavit, ut ita fieret. Ex quibus actibus primus fuit intelligentiae, secundus voluntatis, tertius intelligentiae, quartus voluntatis, quintus intelligentiae. Itaque primus medius et ultimus ad intelligentiam pertinent, et in ultimo potissimum praedestinationis ratio essentiaque consistit ». « Reprobatio quam s. Augustinus praedestinationem ad interitum vocat, duos actus comprehendit; alterum negativum (non habet Deus voluntatem salvandi); alterum positivum (habet Deus voluntatem damnandi). Quod attinet ad priorem, nulla datur eius causa ex parte hominum, sicut neque praedestinationis ... Deus unum liberat quia sic ei placet, alterum non liberat ».

426. Altera sententia docet, praedestinationem, in quantum omnes eius effectus a prima gratia usque ad perseverantiam finalem et assecutionem gloriae complectitur, esse gratuitam, praedestinationem autem ad gloriam praecise sumptam esse post praevisa (scientia visionis) merita; antecedentem negativam reprobationem, quae in opposita sententia necessario continetur, reicit tamquam non convenientem cum seria Dei voluntate salvifica universali. Haec sententia thesibus sequentibus fusius exponitur.

427. In « Epitome de Praedestinatione »³⁶ Molina haec habet: « Est namque providentia: ratio seu conceptio ordinis rerum in suos fines in mente divina exsistens, cum proposito eam per se vel etiam interventu causarum secundarum executioni mandandi. Et praedestinatio: ratio in Deo ordinis seu mediorum, quibus praevidit has vel illas creaturas mente praeditas vitam aeternam assecuturas, cum proposito eundem ordinem executioni mandandi »³⁷. « Dixi, certitudinem, quod adultus praedestinatus in vitam aeternam perveniet, esse tamquam in radice in praescientia illa media; quoniam cum antecedat actum liberum divinae voluntatis, quo ea ipsa media tali adulto conferre statuit et per quem ratio praedestinationis completur, procul dubio per eam scientiam non scivit Deus absolute perventurum illum pro sua libertate in beatitudinem, sed solum ex hypothesi, si ea media illi conferre statueret. Per scientiam vero liberam, quam post determinationem illam voluntatis habuit, in ipsamet determinatione, praevia illa alia scientia media, absolute et simpliciter novit illum perventurum in vitam aeternam, esseque iam suum per electionem et praedestinationem aeternam »³⁸.

428. « Punctum vero praedestinationis abyssusque inscrutabilis consilii Dei in eo sunt posita, quod cum Deus novisset infinitas alias rationes providendi non praedestinatis, quibus pro eadem ipsorum libertate in vitam aeternam pervenissent, fuissentque proinde praedestinati, itemque infinitas alias providendi praedestinatis, quibus sua libertate in vitam aeternam non pervenissent fuissentque proinde reprobi, pro sua tantum libera voluntate, et non pro qualitate usus liberi eorum arbitrii praevisi, ne ut condicione quidem sine qua non, eum providendi modum utrisque elegerit, quo praevidit illos in vitam aeternam pro sua libertate non perventuros, hos vero perventuros, atque adeo quo illi reprobi hi vero praedestinati extiterunt, neutris interim ullam irrogando iniuriam; praesertim cum utrisque de iis mediis providerit, per quae si per ipsos non staret in vitam aeternam ad quam eos condidit devenissent, cum posterisque omnibus Adami in ipsomet eorum parente de iis mediis providerit, per quae, si per eum non stetisset, summa cum facilitate vitam aeternam essent assecuturi »³⁹.

429. Facit sibi hanc obiectionem: « Ex hac nostra sententia sequi, in potestate cuiusque adulti esse, efficere ut ex aeternitate fuerit praedestinatus a Deo; quod tamen valde est absurdum, cum praedestinationis donum in solam liberam Dei voluntatem referendum sit »⁴⁰. Respondet Molina: « Neganda est consecutio: Cum enim Deus ita provideat ad beatitudinem adultis omnibus, tam praedestinatis quam reprobis, ut in manu consilii eorum eos relinquat, liberum illis faciens vel ad vitam aeternam pervenire vel ad extremam miseriam deflectere; quod ex nostra sententia sequitur, immo quod aperte asserimus, est: Data quacumque eiusmodi providentia per certa quaedam media quae Deus ex sua parte statuat dare adulto, sive ea adiunctam habeat rationem praedestinationis, quia praevidet Deus illum pro sua libertate perventurum per ea media in beatitudinem, sive coniuncta cum ea sit reprobatio, quia praevidet pro eadem libertate non perventurum illum in vitam aeternam sed finiturum vitam in peccatis propter quae damnetur, semper in facultate arbitrii talis adulti positum esse facere contrarium. Quod si, ut potest, esset futurum, quemadmodum Deus id ex aeternitate praevidisset futurum et non id quod praevidit, sic ratio illa providentiae haberet adiunctam contrariam praedestinationis aut reprobationis rationem. Antequam tamen Deus illam statueret, integrum illi fuisset non eundem ordinem rerum eandemve rationem providendi tali adulto eligere, sed unam ex infinitis aliis, in quibus praevidebat pro eadem arbitrii illius libertate contrarium esse futurum. Quare non est in potestate hominis adulti efficere, ut ex aeternitate fuerit a Deo praedestinatus, sed ex sola libera voluntate Dei dependet, tametsi, in quocumque ordine rerum collocetur, in potestate ipsius sit facere contrarium eius quod reipsa est facturus »⁴¹.

430. Defenditur haec sententia a plurimis Molinistis, LESSIO, GREGORIO DE VALENTIA, VÁZQUEZ et multis aliis. S. FRANCISCUS SALESIUS, epistula 26. Aug. 1618 ad Lessium data, ait: « Cognovi Paternitatem Vestram sententiam illam antiquitate, suavitate ac Scripturarum nativa auctoritate nobilissimam de praedestinatione post praevisa opera amplecti ac tueri. Quod sane mihi gratissimum fuit, qui nimirum eam semper ut Dei misericordiae ac gratiae magis consentaneam veriorem ac amabiliorem existimavi, quod etiam tantisper in libello De amore Dei (lib. 3 cap. 5) indicavi »⁴².

431. Sententiae ergo de praedestinatione et reprobatione ad quattuor classes reduci possunt.

Prima classis defendit has propositiones:

1. Praedestinatio complete spectata est gratuita.

2. Praedestinatio ad gloriam praecise sumpta est gratuita (sine respectu ad merita).

3. Reprobatio positiva et quidem antecedens peccatum:

a) antecedens peccatum originale: Supralapsarii;

b) consequens quidem peccatum originale, sed antecedens demeritum personale: Infralapsarii.

4. Voluntas Dei salvifica universalis negatur:

a) simpliciter: Supralapsarii;

b) pro ordine praesenti generis humani lapsi: Infralapsarii.

Hinc Christus non pro omnibus hominibus est mortuus.

Ita Calviniani (nr. 418 sq.); antea similis doctrina apud Lucidum presbyterum (nr. 388) et Gotteschalcum (nr. 393).

Secunda classis defendit has propositiones:

1. Praedestinatio complete spectata est gratuita.

2. Praedestinatio ad gloriam praecise sumpta est gratuita, i. e. ante praevisa merita.

3. Reprobatio negativa antecedens.

4. Voluntas salvifica universalis condicionata condicione quae non includit neque respicit usum liberi arbitrii (ex. gr. manifestatio alicuius perfectionis divinae).

Ad hanc classem pertinent:

1. Scotus (nr. 406 ss.).

2. Bañeziani (nr. 422 ss.), secundum quos gratiae efficaces, quibus ducuntur praedestinati ad beatitudinem, sunt physice praedeterminantes. Quoad reprobationem negativam autem tres apud eos habentur sententiae:

a) Deus aliquos vult excludere a gloria tamquam dono prorsus indebito antecedenter ad peccatum originale;

b) Reprobatio negativa supponit praevisionem peccati originalis;

c) Reprobati non positive excluduntur a gloria ante peccatum, sed ante culpam praevisam excluduntur ab electione efficaci ad gloriam.

3. Extra scholam Bañez.: Bellarm., Suárez, Ruiz (nr. 425).

Tertia classis defendit has propositiones:

1. Praedestinatio complete sumpta est gratuita.

2. Praedestinatio ad gloriam praecise sumpta est post praevisa (scientia visionis) merita supernaturalia.

3. Nulla reprobatio antecedens, neque positiva, neque negativa, sed reprobatio (adultorum) est consequens ad praevisa demerita personalia.

4. Voluntas Dei salvifica universalis condicionata condicione quae includit usum liberi arbitrii sub motione gratiae supernaturalis.

Ad hanc classem pertinent Molinistae (nr. 426 ss.).

Quarta classis defendit has propositiones:

1. Praedestinatio complete sumpta non est gratuita; scl. nulla praedestinatio ad fidem, sed tantum praescientia; ad gratiam autem propter merita naturalia.

2. Praedestinatio ad gloriam praecise sumpta post praevisa merita.

3. Reprobatio nulla antecedens, sed consequens praevisionem peccati.

4. Voluntas Dei salvifica universalis, quae omnes homines prorsus aequali modo complectitur; gratia omnibus indifferenter eodem modo offertur, cuius effectus unice pendet a libero arbitrio.

Ad hanc classem pertinent Semipelagiani (nr. 384; 389).