De visione Dei
Nicholas of Cusa (1401–1464)
De visione Dei sive de icona
De visione Dei, or De icona (On the Vision of God, 1453), addressed to the Benedictines of Tegernsee: seeing God through the icon that gazes on all. Latin transcribed from the 1514 Paris Opera; English translation new.
Epistola ad abbatem et fratres Tegernseos
Praefatio
Capitulum I: Perfectio apparentiae verificari de deo perfectissimo
Capitulum II: Visus absolutus complectitur omnes modos
Capitulum III: Quae de deo dicuntur realiter non differunt
Capitulum IV: Visio dei: prouidentia, gratia, et vita dicit aeterna
Capitulum V: O magna multitudo dulcedinis tuae
Capitulum VI: De visione faciali
Capitulum VII: Quis fructus facialis visionis
Capitulum VIII: Quomodo visio dei est amare
Capitulum IX: Quomodo est uniuersalis pariter et particularis
Capitulum X: Quomodo videtur deus ultra coincidentiam contradictoriorum
Capitulum XI: Quomodo videtur in deo successio sine successione
Capitulum XII: Ubi inuisibilis videtur, increatus creatur
Capitulum XIII: Deus videtur absoluta infinitas
Capitulum XIV: Quomodo deus omnia complicat sine alteritate
Capitulum XV: Quomodo actualis infinitas est unitas
Capitulum XVI: Nisi deus esset infinitus non esset finis desiderii
Capitulum XVII: Deus non nisi unitrinus videri perfecte potest
Capitulum XVIII: Nisi deus trinus esset non esset felicitas
nisi deus trinus esset: non esset felicitas. Utinam domine aperirent oculos mentis omnes, qui eos tuo dono sunt affecuti: et mecum viderent quomodo tu deus Zelotes. quia tu amor amans: nihil odisse potes. In te enim deo amabili omnia amabilia complicanti: omne amabile amas. ut sic viderent mecum: quo foedere aut nexu fis omnibus unitus. diligis tu deus: amans ita omnia quod singula. expandis amorem tuum ad omnes. multi autem te non diligunt: qui tibi praeferunt aliud a te. si autem amor amabilis non esset distinctus ab amore amante: esses omnibus adeo amabilis, quod nihil praeter te amare possent, et omnes rationales spiritus necessitarent ad tui amorem. sed tam nobilis es deus meus: ut velis in libertate esse rationalium animarum te diligere, vel non. quapropter ad amare tuum: non sequitur quod ameris. Tu igitur deus meus, amoris nexu omnibus unitus es: quia expandis amorem tuum super omne creaturam tuam. sed non omnis rationalis spiritus est unitus tibi: quia amorem suum non in tuam amabilitatem proiicit, sed in aliud cui unitur et nectitur.
Desponsasti omnem animam rationalem amore tuo amante: sed non omnis sponsa te sponsum amat, sed saepissime alium cui adhaeret. Sed quomodo posset attingere finem tuum sponsa tua deus meus anima humana: nisi tu esses diligibilis, ut sic te diligibilem diligendo, ad nexum ac unionem felicissimam pertingere posset!
Quis igitur negare potest te deum trinum: quando videt, quod neque tu nobilis, neque naturalis et perfectus deus esses, nec spiritus liberi arbitrii esset, nec ipse ad tui fruitionem et felicitatem suam pertingere posset, si non esses trinus et unus! Nam quia es intellectus intelligens, et intellectus intelligibilis, et utriusque nexus: tunc intellectus creatus in te deo suo intelligibili, unionem tui et felicitatem adsequi potest.
Sic cum sis amor amabilis: potest creata voluntas amans, in te deo suo amabili unionem et felicitatem adsequi. qui enim recipit te deum lucem receptibilem rationalem: ad talem usque tui unionem pervenire poterit, ut sit tibi unitus ut filius patri.
Video domine (te illustrante) naturam rationalem non posse unionem tui adsequi: nisi quia amabilis et intelligibilis.
Unde natura humana non est unibilis tibi deo amanti (sic enim non es obiectum eius) sed est tibi unibilis ut deo suo amabili: cum amabile sit amantis obiectum.
Sic pariformiter, intelligibile: est obiectum intellectus. dicimus autem id veritatem: quod obiectum. quare tu deus meus: quoniam es veritas intelligibilis, tibi uniri potest intellectus creatus. et sic video humanam rationalem naturam: tuae divinae naturae intelligibili et amabili tantum unibilem, et quod homo te deum receptibilem capiens, transit in nexum qui ob sui strictitudinem, filiationis nomen sortiri potest. nexu enim filiationis: non cognoscimus strictiorem. quod si hic nexus unionis est maximus quo maior esse nequit: hoc evenire necesse erit, quia si tu deus amabilis plus diligi non potes ab homine, tunc nexus ille usque ad perfectissimam filiationem pervenit, ut filiatio illa sit perfectio complicans omnem possibilem filiationem, per quam omnes filii ultimam felicitatem et perfectionem assequuntur. In quo altissimo filio: filiatio est ut ars in magistro, aut lux in sole. In aliis vero: ut ars in discipulis, aut lux in stellis.