De visione Dei
Nicholas of Cusa (1401–1464)
De visione Dei sive de icona
De visione Dei, or De icona (On the Vision of God, 1453), addressed to the Benedictines of Tegernsee: seeing God through the icon that gazes on all. Latin transcribed from the 1514 Paris Opera; English translation new.
Epistola ad abbatem et fratres Tegernseos
Praefatio
Capitulum I: Perfectio apparentiae verificari de deo perfectissimo
Capitulum II: Visus absolutus complectitur omnes modos
Capitulum III: Quae de deo dicuntur realiter non differunt
Capitulum IV: Visio dei: prouidentia, gratia, et vita dicit aeterna
visio dei: providentia, gratia, et vita dicit aeterna.1 Accede nunc tu frater contemplator ad dei iconam: et primum te loces ad orientem, deinde ad meridiem, ac ultimo ad occasum. et quia visus iconae te aeque undique respicit et non deserit quocumque pergas: in te excitabit speculatio, provocaberisque et dices. domine nunc in hac tua imagine prudentiam tuam quadam sensibili experientia intueor. nam si me non deseris qui sum vilissimus nullius: nusque cuique deeris. sic quidem ades omnibus et singulis: sicut ipsis omnibus et singulis adest esse, sine quo non possunt esse. Ita enim tu absolutum esse omnium, ades cunctis: quasi non sit tibi cura de quoque alio. Et hoc evenit quia nulla res est quae esse suum non praeferat cunctis: et modum essendi suum omnibus aliorum essendi modis. et ita esse suum tuetur: quod omnium aliorum esse potius sinat in perditione ire quod suum. Ita enim tu domine intueris quodlibet quod est: ut non possit concipi per omne id quod est, te aliam curam habere quod ut id solum sit optimo modo quo potest esse, atque quod omnia alia quae sunt, ad hoc solum sint: ut serviant ad id quod illud sit optime quod tu respicis. nequaquam domine, me concipere sinas quacumque imaginatione: quod tu domine aliud a me plus me diligas, cum me solum visus tuus non deserat. Et quoniam ibi oculus ubi amor: tunc te me diligere experior, quia supra me servulum tuum, oculi tui sunt attentissime. Domine: videre tuum est amare. et sicut visus tuus adeo attente me prospicit, quod numquam se a me avertit: sic et amor tuus. et quoniam amor tuus semper mecum est, et non est aliud amor tuus domine quod tu ipse qui amas me: hinc tu semper mecum es domine. non me deseris domine. undique me custodis: quia curam mei agis diligentissimam. Esse tuum domine: non derelinquit esse meum. In tantum enim sum: in quantum tu mecum es. et cum videre tuum sit esse tuum: ideo ego sum, quia tu me respicis. et si a me vultum tuum subtraxeris: nequaquam subsistam. Sed scio quod visus tuus est bonitas illa maxima: quae seipsam non potest non communicare omni capaci. tu igitur numquam poteris me derelinquere: quamdiu ego tui capax fuero. ad me igitur spectat: ut quantum possum efficiar continue plus capax tui. scio autem quod capacitas quae unionem praestat: non est nisi similitudo. Incapacitas: autem ex dissimilitudine. Si igitur ego me reddidero omni possibili modo bonitati tuae similem: secundum gradus similitudinis ero capax veritatis. Dedisti mihi domine esse, et idipsum tale: quod se potest gratia et bonitatis tuae continue magis capax reddere. et haec vis quam a te habeo in qua virtutis omnipotentiae tuae vivam imaginem teneo, est libera voluntas: per quam possum aut ampliare aut restringere capacitatem gratiae tuae. ampliare quidem: per conformitatem quando nitor esse bonus, quia tu bonus. quando nitor esse iustus: quia tu iustus. quando nitor esse misericors: quia tu misericors. quando omnis conatus meus non est nisi ad te conversus: quia omnis conatus tuus est ad me conversus. quando solum ad te attentissime respicio, et numquam oculos mentis averto: quia tu me continua visione amplecteris. quando amorem meum ad te solum converto: quia tu qui caritas es, ad me solum conversus es. Et quid
MARG: Capacitas Incapacitas
est domine vita mea: nisi amplexus ille quo tua dulcedo dilectionis, me adeo amorose amplectit? diligo summam vitam meam: quia tu es dulcedo vitae meae. Contemplor nunc in speculo, in icona, in aenigmate vitam aeternam: quia non est nisi visio beata, qua quidem visione tu me amorosissime usque ad intima animae meae numquam videre desinis. et non est videre tuum: nisi vivificare, nisi dulcissimum amorem tui continue immittere, me ad tui amorem per immissionem amoris inflammare, et inflammando pascere, et pascendo desideria ignire, et igniendo rore laetitiae potare, et potando fontem vitae immittere, et immittendo augere et perennare, et tuam immortalitatem communicare, caelestis et altissimi ac maximi regni gloriam immarcessibilem condonare, hereditatis illius quae solius filii est participem facere, et aeternae felicitatis possessorem constituere. ubi est ortus delitiarum omnium: quod desiderari poterit. quo nihil melius, non solum per omnem hominem aut angelum excogitari, sed nec omni essendi modo: esse potest. Nam est ipsa absoluta maximitas omnis desiderii rationalis: quae maior esse nequit. visio dei: providentia, gratia, et vita dicitur aeterna.2